Diario Vasco

img
GURE ATZOKO AFARIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-07-2014 | 07:38| 0

Airean opor-usaina dabil egunotan. Festa aldi da, lagunarte aro, kale giro… Urtero bezala, uztailaren hondarra izaki, atzo afaria genuen jatetxe irundar kategorikoan, bikote adiskide min batekin. Andrea eta biok dotore prantatu ginen, ilunabarreko zortzietarako. Etxeari azken gainbegiratua eman, leihoak itxi, katua terrazara atera eta taxi bati hots egin genion. Badaezpada ere, badakizu; ez dago-eta bromarik gaur egun errepidean zurrutarekin. Berehalaxe zen taxia etxe aurrean. Lehendabiziko pisuan bizi gara gu, eskuinetara. Zortziak eta bost.

Bozina hotsa entzun orduko prestatu ginen kanpora ateratzeko. Etxeko atea ireki nuen unean berean, zizt-raust!, katua bizkor askorik sartu zitzaigun barrenera, baten bati, atariko atea zabalik utzita, ixtea ahaztu zitzaion, sobra ere, eta. Gure katu mutur-luzea ezin utzi genuen etxe barruan inondik inora bakarrik, ze kapaz da hura kaiolako kardantxiloari erasotzeko, baita arrainontziko arrain txikiak jateko ere, deskuidatuz gero. Hura han etxe itxian jaun eta jabe utzienean, zernahi gerta zitekeen gaueko ordu ilun luzeetan.

Beraz, nik gurean katuarekikoak egiten nituen bitartean, andrea taxira joan zen. Eta, geroago kontatu zidanez, amona xaharra despeditzen gelditu omen nintzela esanik izango zion taxistari, eta segituan jaitsiko omen nintzela… Lanak eman zizkidan, lanak eman zizkidanez, katu madarikatuak, arraio tximista! Gero, taxira jaitsi nintzen neu ere, arnasa ito samarrik nabarmen. «Barka!», esan nion benetan taxistari, eta gu bion helmuga adierazi zehatz. Zortziak eta laurden. Ondoren, emazteari ahots gora hasi nintzaion kontari, gidariak aditzeko moduan agidanez, neu ohartzeke:

—Ohe azpian ezkutatuta zegoen alua halakoa. Tiraka arrastan atera behar izan dut. Saiatu da, saiatu denez malapartatua, gelatik alde egiten, baina lepazamarretik ondo heldu eta, dinbi-danba!, epelak eman dizkiot. Dardaratu da, irauli da; nola demonio irauli ere! Purrustaka-purrustaka, bazirudien atzamarka hasi eta hozka ere egingo zidala petral gaizto zitalak…  Beste erremedio modurik ikusten ez eta, lehendabizi, manta batean bildu dut bil-bil; gero, eskaileratan behera ekarri dut, kinki-kanka (errukienak izango dira haren ipurmamiak eta kaskezurra!); eta hurrena, azkenean, ataritik terrazara airean bota dut behetik gora, hor konpon!, manta eta guzti… Mekabendio! Kalera irten nahi dugun bakoitzean horrela ibili beharra ere, bada, txaldan txolin piku-paxa temati horrekin…!!

Nik hitz egin ahala, nabari-nabari, gure andreak geroz eta gehiago zabaltzen zituen begiak, geroz eta aurpegi espantatuagoan. Orduan (eragin zuzena izanik izango zuten, noski, erratza baino latzagoko nire hitzek), eta orduan, taxistak, klask eta klasss!!!, egundoko danbatekoa eman zion lasai ederrean aparkatuta zegoen auto bati. Zortziak eta hogeita zortzi. Gure hitzordua, pikotara… Edozein moduz ere, ez genituen gure lagunak lasto jaten utzi: afaldu, elkarrekin afaldu genuen noizbait ere, bapo; ospatu, ospatu genuen ederki, onik eta pozik; erretiratu, erretiratu ginen halakoren batean, bart, gogoak sorgor… Noiz…? Goizeko ordu txikiak handitzen-handitzen hasten diren tenore zehaztezin horietako batean.

Orain une honetan, ze ordu den? Zeuk ikusi, esnai zaude eta.

Bizargorri-k, 2014ko San Inazio bezperan.

Ver Post >
BEKAIZKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-07-2014 | 13:03| 1

Edozein eskola edo ikastolatan gerta izan zitekeen hemen kontatzen dena; baina ez, Tibeteko monasterio batean gertatu zen, agidanean. Hala dio, behintzat, aspaldiko legenda batek. Bertako ikasle mutiko bat zipoka eta mokoka hartzen zuten beti lagunek; ziri eta ziri ari zitzaizkion aldiro, nondik min emango. Jazarpena penagarria zen; bidegabeki tratatzen zuten txarki. Atseginekoxeak zeuden ikaskideak mutilarekin, atseginekoxeak zeudenez!

Behin, gehiago eraman ezinik, Maisuarengana joan zen, burumakur, esatera lagunek eraso egiten ziotela, barre egiten ziotela azpika, ez zutela beste gainerako lagunen pareko erabiltzen, eta berak ez omen zuela inondik uste ezer okerrik egina zuenik halako tratua merezi izateko. Maisuak barre murritza egin eta esan zion:

«Zatoz nirekin… Eser zaitez horrako harri horretan eta entzuidazu kontatuko dizudan historia. Orain ehunka urte aspaldi, suge bat ipurtargi baten atzetik segi-segika hasi zen. Ipurtargiak ihes egiten zion, beldurrik eta ikararik; sugea, ordea, ez zegoen amore emateko eta atzean agertzen zitzaion beti zital, nekaezin. Hala, gaua joan eta gaua etorri… Azkenean, pikondo adar baten gainean gelditu eta honela hitz egin zion ipurtargi ernegatuak suge setatiari:

—Hiru galdera egin al diezazuket?

—Ohikoa ez da –erantzun zion sugeak– ni inori entzuten paratzea; baina, aurki ri-rau batean irentsiko zaitudanez, esan, esazu nahi duzuna…

—Zure elikagaien sailekoa al naiz ni, akaso!?

—Ez. Egia esan, ez.

—Kalterik eragin al dizut nik? Minik egin al dizut sekula!?

—Ez, nik dakidala.

—Hortaz, zer dela-eta akabatu nahi nauzu!?

—Nire begiok ezin jasan dutelako zure argi-distira».

Maisu zaharrak, orduan, ikasleari begietara begira apropos jarririk, esan zion, buruan eraman zezala eta erabil kontatu berri zion historia. Gehitu zion, gainera: «Zu bezalaxe beste asko eta asko egon izan dira (eta egongo dira ere gerora) ataka zail berean, beren buruari galdera eginez ea zergatik, ezer gaiztorik egin ez, eta, hala ere, jazartzen eta erasotzen dioten errukigabe ustezko lagunek. Zergatik…!? Ezin jasan dutelako zure argi-distira. Lehendabizi, sinetsi beharra dago; eta gero hasten gara sinesten».

Txeraz ipini zion eskua bizkarrean zaharrak akaberan… Burua tenteago eraman zuen gazteak lagunengana ondoren… Eta hala bazen, ez bazen, gu geu ere kasu egitera goazen.

(Zazpi bekatu nagusiak, 4)

Bizargorri, 2014-07-16

Ver Post >
HORMARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 09-07-2014 | 08:04| 1

Etengabeak dira emailetan txisteak eta albisteak, gaziak eta gozoak. Arabera berean dira etengabeak Jerusalem aldetik datozkigun albiste tristeak, egunero kasik joan den aspaldian. Gogorrena juez. Batzuek hiru israeldar gazte sekuestratu eta ankerki erahil omen dituztelakoa; besteek mutiko arabiar bat hartu eta bizirik erre omen dutelakoa; batekoen misilak, bestekoen bonba eta tanke eta sarraskiak… Onak daude ardailak sortzen.

Zenbat politiko, zenbat konpon-ahalegin, zenbat ustezko borondate on…; alferrik, baina. Berun urtua, 2008an; Babeserako oinarria, 2012an; Hegi babesgarria, 2014an… Denak alferrik. Non da Yahvéh bere Torah-rekin?; non dira Allah eta Mahoma beren Koranarekin?; non, Trinitate Santua eta Ama Birgina eta Aita Santua eta zeruko aingeru guztiak, beren Bibliarekin…!? Den-denak, agidanean, alfer-alferrik.

Azken egunotako email batek honako hauxe kontatzen dit. Dama kazetari izen handiko batek jakin omen zuen ba omen zela, nonbait, agure judu bat urte asko-askoan Erosten Horma famatura (aiene, negar, dolu-kantu, intzirien paretara, alegia) egunero-egunero otoitz egitera joaten omen zena. Interesa sortu zion iritsi zitzaion zurrumurruak.

Hala, behin bertara agertu zen kazetaria. Bertako bati halako eta halako agurearen berri eskatu eta berehala aurkitu zuen. Begira egon zitzaion ordu erdi pasean erne, arretatsu. Bere egitekoak eginda, etxera itzultzeko noski, agurea horma aurretik jiratu zenean, elkarrizketa egitera hurbildu zitzaion, bere mikrofono, kamara-lagun eta guzti, dama.

—Atrebentziarekin, jauna… Rebecca Smith nauzu, CNNko berriemailea. Zure izena esango al zenidake, faborez?

—Morris Fishbein naiz –erantzun zion agureak–. Zer, ba…!?

—Zenbat denbora daramazu zuk Erosten Hormara egunero etortzen?

—Ba, hirurogei bat urte inguru.

—Ene, bada! Hirurogei urte? Harrigarria…! Eta zure otoitz horiek noren alderako dira? Zertarako egiten dituzu?

—Esango dizut ba, horra. Kristau, judu eta musulmanen arteko behin betiko bakearen alde errezatzen dut. Errezatzen dut nonahiko jendeen arteko gorroto eta gerrate guztiak baretu eta azkendu daitezen. Eta otoitz egiten dut ere haurrak zintzo eta arduratsu haziak eta heziak gerta daitezen helduarorako…

—Bejondeizula. Eta –galdetu zion dama kazetari zurtuak–, hirurogei urte horien ondoren, nola sentitzen zara?

—Pareta bati hizketan aritu izan banintz bezala. Entzun, entzun behar duela dirudi, derrigor; baina kasu, ez du kasurik egiten. Gogorra bezain gorra da, alajainena!

Bizargorri, 2014-07-09

Ver Post >
HASERREKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 02-07-2014 | 07:14| 3

Arrasaten aspaldi gertatua omen da hau, aspaldi oso. Gizaseme odolbero suminkor bat bizi omen zen bertan, aise eta maiz haserretzen zena. Bere buruarekin ere konforme ez, eta erabaki zuen agure jakintsu batengana jotzea aholku eske. Agure jakintsu baten fama ona omen zebilen herrian, azal eta zabal. Harpe zulo dotore prestatuan bizi omen zen, aholkuak emanez eta mesedeak jasoz. Goiz batean joan da  eta esan dio triperre haserrekorrak, oso-oso subera izaki, amorraldiz amorraldi bizi zela zatar, eta ea faborez aholku onen bat emango ote zion, ezin zuela-eta horrela segi.

Baietz, erantzun zion aitona zaharrak, emango ziola. Baina, horretarako, lehendabizi bere haserre bizia erakutsi egin beharko ziola; haserrea nolakoa zen ikusita, aholkurik eraginkorrena bilatu ahal izateko. Une hartan preziso, ordea, gizona ez zegoen haserre eta ezin erakutsi, bada, bere odol beroa… Agureak orduan, joan zedila etxera esan zion, eta, hurrengo suminaldiak erasaten zuenean, etor zedila antxintxika agudo, bere haserre handi hura erakustera.

Konforme arrasatearra, eta jaitsi da etxera. Egun asko baino lehen, haserretu da berriro biziki. Berehala, oroitu agurearen esanarekin eta abiatu da mendian gora korrika… Izan ere, Udala auzotik gooorago, Udalaitzeko harkaitzen babesean bizi zen, agidanez, agure jakintsu aholku emaile famatu hura. Iritsitakoan:

—Hemen naiz, agindu zenidan bezala.

—Primeran. Ea, erakutsidazu zure haserre hori.

—Ez nago, baina, dagoeneko haserre!

—Bidean denbora gehiegi egin duzun seinale. Hurrengoan agudoago etorri.

Handik hiruzpalau egunera suak hartu du ostera gizona eta, instant berean denak bertan behera utzita, hasi da mendian gora korrika ahalik azkarren, gibela bota beharrean. Leher-leher eginda, errukarri iritsirik izan behar zuen harpe zuloko atarira. Zain zeukan agurea eta errieta gogor samar eginik izango zion, esanez, alegia, berriz ere haserrea bidean galduta ailegatu zela, bizkorrago ibili behar zuela, askoz arinago noski, bestela ezin laguntzarik eman izango ziola-eta, nahita ere.

Kopetilun aldendu zen handik behera gizon haserretia, bere buruari eginez, dios eta kristoka, hurrengoan horratik marka guztiak hautsiko zituela korrika, eta garaiz iritsiko zela; baldinbetan. Ez zen, ordea, halakorik egundo gertatu: geroz eta agudoago iristen zen gora, geroz eta baldatuago, baina jenioa bare zuela betiro. Eta, behin, harpeko agure jakintsuak hala esan omen zion azkenekotz:

—Uste dut gezurretan zabiltzala nirekin, horra. Haserrea zure baitan balego, hira benetan zurea balitz, erakutsi ahalko zenidake; ez da hala!? Baina, hamaika aldiz ere etorri zara nigana, eta behin ere ez zara erakusteko kapaza izan. Haserrea ez da zurea. Zuregana jotzen du, hori bai; aise eta nonahi eta maiz jo ere. Ondoren, beti ere, abandonatu egiten zaitu; abandonatu, kuanto. Konponbide erraza duzu, hortaz: hurrena haserrea zuregana datorrela nabaritzen duzunean, ez ezazu hartu, eta kito.

Bizargorri, 2014-07-02

Ver Post >
BI DISIDA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-06-2014 | 07:46| 1

Disida duzu desafioa, duelua, buruz buruko borroka. Gaur hona dakartzadan bi disida edo borrokaldiak Zaldibiako Juan Ignazio Iztuetak kontatzen ditu Ez direlako aketsak liburu klasikoan, goiburu luze honako honen azpian: «Garai hartako bi disida, gipuzkoarrek frantsesekin zenbait aldiz, buruz buru eta bat-banaka elkar desafiaturik egin izan dituzten pelea gogorren azaldura». Sinistu nahi dituenarentzat, Iztuetak berak aski labur dakartza historiak (?); nik laburrago emango dizkizut, edozeinek entenditzeko moduan (behingoagatik).

Bat. Iruineko hiria inguratua zeukan Don Juan errege frantsesak 1512ko urte aspaldiko hartan. Ba omen zeukan soldaduen artean bat, indartsu orgulloso aparta, «zeinari aurpegi ematekorik topatzen ez zen Frantziako erresuma guztian». Egun batean, hiri barruan zeudenei, keinuz eta deiadarka, adierazi omen zien harro-harro, beraien arteko gizonik bulartsuena irten zedila kanpora «kazolete eta pikarekin», ezkutu eta lantzarekin, buruz buru peleatzera.

Eta Tolosako Pedro (Pedro Obineta) atera zitzaion begiz begi aurre egitera. Murruz kanpoko frantses armada osoa (nafarrak barne) eta hiri barruko espainiar guztiak (gipuzkoar asko tarteko) begira zeuden, zer gertatuko. «Bortizkiro peleatu eta, garaiturik, ebaki zion burua frantses parrastalariari Pedro Obineta gipuzkoarrak. Eta hala, frantsesak atsekabetu ziren lazki eta hertsituak pozgarritu txit».

Bi. Bigarren disida 1544. urtean gertatu omen zen. Frantses armada berriz ere Gipuzkoako mugan, Bidasoaz honako aldetik. (“Frantsesak eta frantsesak” esanagatik beti, ez da historia erabat egiazkoa, ezta gutxiagorik ere, tartean behar zutelako noski iparraldeko eta nafar euskaldun peto-petoak ugari. Jainkoak ezin du historia aldatu; historialariek, bai). Gauza da armada frantsesa omen zena milaka soldaduekin jarri omen zela «Irun-Aranzundik Hondarribiara bitarteko ihitegian». Ihitegia Juncal da, baldinbaitere; eta Aranzu, agidanean, Uranzu.

Armada hartan ere ba omen zen zaldun famatu bat, monsieur Chanfarron izenekoa, sekula ere borroka bakar bat galdu gabekoa; denak azpiratzen zituen, nonbait, aise. Gizon horrek, oihuz eta espantuka, desafio egin omen zien gipuzkoar guztiei, ekar ziezaiotela probintzia osotik gizon bat arma berdinekin borroka egingo ziona, zortzi eguneko epe barruan;  txikituko omen zuela bertan…! Ez bide zuten urrutira bila joan beharrik izan, ezta zortzi egun itxoin beharrik ere: Juan Perez Azkue kapitaina, Hondarribiko semea, biharamunean bertan prestatu omen zen Chanfarron fanfarroi harekin peleatzera.

Egundoko borroka eginik izan behar zuten. Azkenean, behintzat, «Juan Perez Azkue hondarribiarrak, ezpatarekin burua arras ebakirik, erraldoi handia lurrean zetzala ikusi zuen». Frantsesak orduan, harriturik eta muturik eta umilaturik, atzera bakoitza bere herrira erretiratu omen ziren; baina, hori bai, «beren kutun maite gudari handia Gipuzkoan utzirik». Ordukoa omen da, Iztuetaren esanean, euskarazko kanta zaharra:

 Monsieur Chanfarron jaun handia

Irun-Aranzun datza hilik ezarria.

Bizargorri, 2014-06-25

 

Ver Post >
ZEKENKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-06-2014 | 09:07| 1

Orain duela aspaldi-aspaldian, ez digu asko inporta non, ama gaixotu samartu eta, hura zainduko bazuen, diru premia gorrian aurkitu zen gauetik goizera mutil gazte bat. Herriko aberatsarengana jo zuen ezinbestean, maileguan diru eske. Utzitako sosak hartu eta albait ondoen zaindu zuen ama botikarik onenez. Baina egunak aurrera orduan ere, eta ezin itzuli zuen zorra inolako moduz, lana latz eta beltz eginagatik.

Hartan, gaixoagotu da ama. Diru gehiago behar… Etsi-etsian, joan da berriro jaun aberatsarengana eta eskatu dio, arren eta arren, diru gehiago. Eztez; zain omen zegoela oraindik lehen emanak jasotzeko; zeruak eta lurrak bat eginda ere, ez omen ziola xentimorik berriz aurreratuko. «Alde egin ezak hemendik! Ez diat kea ere emango!» esanda bidali zuen haizea hartzera.

Etxean amaren aurrera presentatzeko kemenik gabe, baso itxi baten abarora erretiratu zen, makur eta triste. Han, bidezidor batetik, aguretxo bat agertu zitzaion. Elkar agurtu zuten eta, bidean berriketan joanaldia egin eta gero, enbor baten gainean eseri ziren biak. Eta txera argian honela mintzatu zitzaion agurea gazteari:

—Estuasunean habil, hortaz, gazte; estuasun larrian. Neuk lagunduko diat… To, hemen dauzkak hiretzat eskalapoiak, zurezko oinetako tzarrak. Jantzi itzak. Baldar traketsak direnez, laster egingo duk estropezu; nahita ez bada, nahigabe. Orduan ikusiko duk ikustekoa! Hori bai, kontuz: baldin sarriegi egiten baduk estropezu, errukiena hi, txikitzen-txikitzen joango haiz-eta agudo asko.

Despeditu zen gero agure misteriotsua. Instant batean jantzi zituen mutilak eskalapoiak. Estropezua nahita egin eta… hara: urregorrizko eta zilar zurizko txanpon mordoa sortu zen hutsetik…! Zalapartaka itzuli zen etxera txoratzen. Behin han zela, estropezuka-estropezuka, bere zor guztiak kitatzeko adina diru lortu zuen abian. Agurearen hitzak ez zeuzkan, baina, ahazteko. Eta behin aski sos iruditu zitzaionean, eskalapoi magikoak erantzi eta habetik zintzilik utzi zituen, beste baterako ere.

Txanponak poltsa batean hartu eta jauntxo aberatsari eraman zizkion etxera, ordura arteko zor guztien ordaintzat. Harritu zen zeharo, noski, mailegu-emailea; eta amorratuta jakin nahi izan zuen, ea nondik arraio lortu ote zuen ba hainbeste txanpon eder. Mutilak ahoan bizarrik gabe kontatu zion agure misteriotsu eta eskalapoi magikoaren historia, hasi eta buka. Ekartzeko eta ekartzeko eskalapoi haiek; erakusteko, mesedez eta mesedez! Eta baietz. Ekarri dizkio mutilak zurezko oinetako magikoak, jantzi ditu jauntxoak eta joan da goiko gelara ihesi…

Handik laster, hotsak entzuten dira sabai gainetik: dinbi-danba!, lehendabizi; txin-txin!, ondoren. Dinbi eta txin, danba eta txin…! Gero derrepente, isiltasuna: ezeren hots txikienik ere ez. Harrituta, kezkoso, joan da gaztea goiko gelara eta han ikusi du eszena: egundoko urrezko txanpon mordoa zoruan pilatua, eta haren gainean titiko umegorri bat mainatsu, gari pilaren gainean txoria goseak bezala. Bere zekenkeriaren erruz eta ordainez, baldinbetan! Lehen berea zernahi; eta, hala ere, Ipiñarrieta bete urre nahi!

(Zazpi bekatu nagusiak, 2)

Bizargorri, 2014-06-18

Ver Post >
HARROKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-06-2014 | 07:27| 1

Gauza guztien hasieran, artean ere oraindik arimak hilezkorrak omen zirenean, saguzarra gaur egun ezagutzen dugun bezalatsu bizi zen. Ilun-txori-gorri deitzen zioten, batere lumarik ez zuenez, larrugorritan zebilelako hegan, hotzak akabatzen maiz, lotsak hartuta beti, ilunik ilun. Gainerako beste hegazti kolorez jantzien artean, larru beltz zatarrez ageri zen saguzarra, labezomorroa baino ere itsusiago.

Hotzak eta lotsak eraman ezinda, zeru gainera hegaldatzea erabaki zuen, Jainko gauza guztien sortzailearen aurrera, umilik, eskean: beste hegazti guztiei bezalaxe, emateko, mesedez, berari ere soinerako lumak. Baina, ordurako guzti-guztiak ahituak zituen Jainkoak, mundu guztian erruz zabalduak; eta ezin izan zion luma alerik ere eskaini. Hori bai, kontseilu on askoa eman zion saguzar errukarriari: hauta zitzala txoririk politenak munduan, eta eska ziezaiola bakoitzari kolore biziko luma eder bana.

Lurrera jaitsi atzera eta, bila-bilaka ibili ondoren, karnabaren luma gorriak bereganatu zituen, birigarro txikiaren laranjak, tarinaren horiak, txirriskilaren berdeak, amilotxaren urdinak, enararen anilak eta, azkenik, mokolodiaren moreak… Eta haiekin guztiekin dotore jantzi zen, baldinbaitere! Hega batera eta hega bestera, eguratsa ere ederragotu zuen, eta hegazti familia harriduraz bete-bete. Pozarren zebilen saguzarra sekulako partez, pozarren alajaina. Atera kontuak: ostadarra berak sortua omen da, bere orduko luma-kolore igualekin egina.

Denbora joanean, ordea, bere buruari beste guztien gainetik eder eta galant iritzirik, harropuztu zen, laineztu zen, eta harrokeria horrek hegazti anaiekiko iraintsu eta laidoztatzaile bilakatu zuen. Jainko gauza guztien egileak hura guztia ikusi zuenean (alegia, saguzarrak bere luma berriez gozatu beharrean xume, burla egiten ziela lagunei petral), hura ikusi zuenean Jainkoak, dei egin zion zerura, Berarengana igo zedila agudo. Behin han zela, harroaren harroaz lumetan kabitu ezinda hantxe ere, nabarmen erakutsi nahi izan zuen bere ederraren ederra. Hala, hegoak gogotik astintzen zituela, zer?, eta ez zitzaizkion ba luma guztiak libratu eta erori!?

Egun hartan, zeru gainetik lur zabalera egundoko luma-parrastada egin omen zuen, lumazko euria, eguna ilundu zuen arte. Luma guztiak galduta, larrugorritan berriz ere, komeria beltzak saguzarrarentzat. Atsekabetu zen lazki…

Harrezkero, larru beltz jarraitzen du saguzarrak, itsu eta itsusi, leize zuloetako gordean ezkutaturik. Harrezkero, gauero ateratzen da luma galduen bila, etengabeko hegada zalapartarian uzkur, inortxok ere ondo ikus dezan nahi ez duelako. Harrezkero, gau-enara deitzen diote iparraldean maitekiro, behin harrokeriak betirako gauez hotzak eta lotsak bizitzera kondenatu zuen antzinako txori eder haren oroimen onean; omenean.

(Zazpi bekatu nagusiak, 1)

Bizargorri, 2014-06-11

Ver Post >
KUKUARI PRAKAK EGITEN
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-06-2014 | 07:32| 0

Jendeak ez daki zer asmatu oraintxe. Atentzioa nola edo hala emateko, nabarmen nabarmentzeko, egiten da xelebrekeria franko, balentriaren izenean, alfer-alferrik. Zeuk gogoratuko dituzu kasuak noski bederen hiru; prentsak badakartza egunero gutxienez bi; nik bat kontatuko dizut labur, azken asteburu honetakoa. Ez nabariena, ez berariazkoena; baina balekoa bai, ari garen kasurako.

Atleta korrikalari galiziar batek (zeinaren izenak axola digun bost hemen) entrenamenduak nola egiten omen dituen adierazi berri du hainbat kazetari txundituren aurrean. Nonbait, berak korrika aurreraka egiten omen du; aldapak igo eta jaitsi, ordea, atzeraka; eta esprintatu, berriz, zeharka. (Hori esanda aski ez, eta zera gaineratu du: hori omen dela, hain xuxen, korrikaren kamasutra… Azken adierazpen metaforiko hau beste ohe bateko izara da, ordea, eta utz dezagun bere horretan).

Horrixe esaten zaio, nik uste, balentriaren izenean, alfer-alferrik, zoro-lanak hartzea. Lasterketak aurreraka izaki, atzeraka zein zeharka entrenatu, zer egiteko!? Atentzioa emateko, bestetarako ez. Atleta horren ibilera harrigarriak ahuntzaren gauerdiko eztulak bezala dira: ezertarako ez.

Honen harira, kontatzen dute Nafarroa Beherean, ba omen zela aspaldi Iruñean errege fin bezain bizkor bat. Udaberri aurreratu euritsu batean, oraingoxe gurean bezalatsu, ez bide zuen atertzen: zaparrada ez bazen, lanbroa edo kuku-izerdia behintzat egunero beti. Denbora zertan enplegatu askorik ez gazteluan, eta aspertu samarrik omen zegoen errege. Hala, bere mandatariei agindua eman zien, bila zezatela ingurumarian, beste inork ez bezalako azaina harrigarriren bat egiteko gauza zen norbait, eta, aurkitutakoan, eramateko bere aurrera, kortekoen entretenigarri.

Iruñeatik bertatik oso urrutira gabe aurkitu zuten, agidanean, gizaseme bat aukera-aukerakoa: hari mutur bat airera bota eta, harrigarrizko moduz, orratzaren begian sartzen omen zekien, ttak! Egiteko horretan aritzen omen zen herriz herri, bere asmazioaren erakuspenak jendaurrean egiten harroxko.

Eraman zuten gizona gaztelura eta, erregeren eta korteko guztien aurrean, bota zuen haria airera esku batez zizt!, eta sartu zuen besteko orratz-zuloan zazt! Ez behin bakarrik, gainera; behin eta berriro, baizik. Harriturik zeuzkan ikusle guztiak. Erregek orduan agindu zuen eman ziezazkiotela gizon hari ehun ontzako urre eta… ehun makilada.

—Zergatik ehun makilada!? –galdegin zuen gizajoak, begiak beren zulotan kabitu ezinda.

—Ehun ontzako urre, saria duk –erantzun zion Iruñeako erregek–; izan ere, munduan inork ezin izan dik halako harrigarririk egin oraindainokoan. Ehun makilada, aldiz, zigorra duk; zigorra, hainbeste denbora galdu izanagatik zoro-lanean. Zertarako ari haiz horretan: aurki joango zaigun kukuari prakak egiteko…!?

Bizargorri, 2014-06-04

Ver Post >
ETXEA ETA POLITIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-05-2014 | 07:44| 2

Gaur bezalako astegun buruzurian, arratsaldeko zazpiak-edo izango zirenean, Donostiako etxe apain batean, etxeko bakoitza berean ari zen: aitona, ordenagailuko leihotik munduaren ikusmiran, gogotsu; ama, musika eztia jarrita salan irakurtzen, axolagabe; titiko umea, ondoko sehaskan zapi zuritan, lo; neskamea, begia bete lanekin, lisaketan; eta aita-semeak, berriz, denbora eman ezinez, sukaldean zer suma…

Halako batean, seme koxkorrak aitari: «Aitatxo –galdetu zion–, zer da politika?». Eta aitak («Orain ere badiagu! Zer arraio esan behar zioat nik honi…?», bere kolkorako eginda), atakatik nolabait ere irten behar-eta, pixka batean pentsatu ondoren, halaxe esan zion:

—Konparazio baterako: nik zekarreat dirua etxera, ezta?; beraz, ni Kapitalismoa nauk. Zuen amak gobernatzen dik dirua; beraz, bera Gobernua duk. Aitonak, dena xuxen joan dadin, gainbegiratua ematen ziok gu bionari; beraz, bera Sindikatua duk. Neskamea, Langileria diagu. Hi zaintzeaz arduratzen gaituk gu guztiok; horregatik, Herria haugu hi. Eta hire arreba txikia, oraindik pixoihaletan bildua dagoena, Etorkizuna duk. Horra politikaren panorama; konprenitu al didak, seme?.

Semetxoa ez zegoen artean bete-betean sobra ere, eta agindu zion aita inspiratuari, ohean pentsatuko zuela bi aldiz, itxoiteko pixka bat, politika kontu nahasi hari antza ondo hartu arte. Gauean gero, ilunean eta isilean zegoela oro, bat-batean hasten da arrebatxoa negar-marruka eta esnatzen da mutikoa: pixoihalak bustirik eta zikinik izango zituen arrebatxoak…

Ez zen aurreneko aldia ere, baina ez zekien zer egin. Jotzen du lehendabizi zuzen aita-amen gelara, topatzen du han amatxo, ematen dio egoeraren berri; baina kasurik ez, halakoxe lotan zegoen agidanean seko. Jotzen du hurrena neskamearen lo-tokira eta… hara! Han zen aita neskamearen gainean ezti-gozotan. Aitona, berriz, leihatila batetik kirika ikusi zuen, neskamearen eta semearen jira-biren tringili-tranguluari begira-begira… Inor ez zen mutikoaren presentziaz jabetu, denak ere hain zeuden beren egitekoetara bilduak.

Hura guztia ikusi ondoren, etxeko mutil koxkorra atzera itzuli eta berriro lotara joatera deliberatu zen: hor konpon…! Biharamun goizean, gosaltzerakoan, aitak semea aurrean hartu eta: «Zer? –galdegin zion–. Hitz gutxitan esango al didak, argi eta garbi, hiretzako politika zer den; deus konprenitu baduk, behintzat?».

—Bai, aitatxo –erantzun zion umeak pronto-prontoan–. Oso garbi daukat: Kapitalismoak Langileria baliatzen du eta zapaltzen, bere probetxurako; Sindikatuak albotik begiratu besterik ez du egiten. Bien bitartean, Gobernua lotan datza amets betean; bien bitartean, Herria ez du inork ere kontuan hartzen; bien bitartean, Etorkizune, ai Etorkizune gaixoa!, kaka eginda dago. Horixe da politika. Bart primeran konprenitu dut guztia, horratx!

—Txanponean bost orratz –izan zen aita flipatuaren erantzun motza, ahoa bete lotsa, beste zer esanik ez-eta.

Bizargorri, 2014-05-28

Ver Post >
¿ESTIMADO? ¿RESPETADO?
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-05-2014 | 07:55| 2

Datorren igandean, maiatzak 25 egingo dituenean, izango dira Europarako Hauteskundeak, hemen ere. Puiko Ama Birjinak anpara gaitzala, harexen eguna da eta. Anpara gaitzala baten batek nonbaitetik, ze, gure izenean omen doazen bi partidu politikok etxera bidali dizkidaten gutunekin arrunt erretxindu bainaiz, eta erabat zapuztu. Botoa?, nori?, zertarako!?

Bata, PP-rena, hasten da: «Estimado tal…»; bestea, UPD-rena, «Respetado/a ciudadano/a…». Biak ala biak (nolako eltzea, halako burruntzalia), goitik beheraino erdera hutsean eta gaztelera betean idatziak daude. Ezta hitzik ere euskaraz. Ezta kortesiaz ere. Hori al da gu garen bezalakoak, euskaldunak, estimatzea eta errespetatzea!? Egingo nuke apustu, Katalunian katalanez (ere, baldinbaitere!) idatzi dutela, eta Galizian galizieraz. Hemen euskaraz zergatik ez…? Gutunean demokraziaz eta solidaritateaz eta eskubideen defentsaz dihardute laineza hartuta. Zakurraren putza!

Memoria askatuz oroitzen dut, nola Irungo udalean, denbora asko ez dela,  talde popularreko Juana de Bengoecheak (hala idatz dadin nahi baitu damandreak) esanak: euskara eta gaztelera, biak omen direla gure hizkuntzak; euskara maite omen dutela; euskararen aldeko lan-asmoan konprometitzen omen direla; halere, baina, inor ez omen dela euskara ez jakiteagatik lotsatu behar… Horrixe esaten zaio cara y cruz kastillanoz; euskaraz, berriz, tori eta tati. Batez ere, etxera lotsagabe bidali dizkidaten gutunak ikusita. Azala behar du, gero!

Nabaria da ez gaituztela garen bezala, euskaldun, beren mapan onartu nahi. Ez ikusia egiten digute nabarmen, hasteko; gero, azkenean, haieneratu ezean, aienatu. Aienatu kuanto, esan nahi baitu, ihes eragin, urrundu, desagerrarazi. Eta, behin Bruselan, jakina: lan gutxi eta pagotxa franko, Todo por la Patrika…! Gogorregi ari ote naizen iritziko dio honi guztiari baten batek, agian. Halakoxe latzikara eman dit, eman ere, gutun gaizto pareak, eta beroarenak kendu gabe ari naiz parrastadan idazten, sentimendu mindutik paper inozora, etorri ahalean.

Edozein moduz, nire esanak axola die bost. Beinke. Izan ere, gure kostatik haien lehorrera konparazioak egiten hasita, arrantzaleek hemen uretara nola, hala alderdi bi horiek (eta besteren batek) botatzen dute han sarea airera, eta lehertzeko zorian dute aldiro altxatzen (botoz lepo noski), hain da berena lurralde jendetsua. Nire botoa, aldiz, zertarako? Pikupeko garia dirudi: alerik, fruiturik, onaurkirik batere ematen ez duena. Lelo zaharrak laburbiltzen du gure destino petrala: arrazoirik ez dugu, gutxi garelako.

Abstentzioa aterako da, agidanez, datorren igandean ere garaile, beste behin. Abstentzioak, ordea, ez du sekula irabazten. Hor zagok, bada! Irabazleak beste batzuk izango dira, betikoak, miraririk ezean. Eta nora ezkurra, hara zerriaren muturra: harako presturik dauzkate dagoeneko bakoitzak bere Patria eta Patrika. Esperantza motzak gurean, beste behin… Irabazleak beste batzuk aterako direlako, tamalez: niri batere estimarik eta errespetorik erakutsi ez dizkidatenak, beste behin ere.

Bizargorri, 2014-05-21

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor