Diario Vasco

img
KATU OTZANARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 26-11-2014 | 08:43| 0

            Ormaiztegi Sanandresetan, eguraldi aldrebesetan. Zernahi toka daitekeelako; zernahi kuanto. Hotza eta beltza, batik bat. Bete-betean agertzeko oraindik ia hilabete falta omen zaion arren, aurki erakutsiko digu neguak muturra. Sanandresekin datorrelako gurera itzala eta lainoa, bisutsa eta aldagoia, elurra eta izotza. Giro petrala. Baita orain ehun urte ere… Eta kasua etorri zait gogora, gure amona zenari aditua, bera ume gorri zela Zeraingo Haizpean gertatu omen zena.

            Urte garaitsu honetantxe, hotzera bidea hartu eguraldiak eta sekulako gordina jarri zuen egunetan. Xebero mutilzaharra bakarrik bizi zen mendi goiko borda batean. Ttanttoren baten falta izan behar zuen gizajoak. Neguari muturra ikusi zioneko, tipi-tapa herriko dendara jaitsi zen oinez, ostiral goiz batez, izotza zuri-zuri zegoela. Herrian, beste guztiek bezala, oso ezaguna zuen dendaria; eta laguna.

            —Egunon, Krispin. Aizak hi, hasi dituk hotzak eta, ohea epeltzeko eta oinak berotzeko erabiltzen diren ur-poltsa gomazko horietako bat emaidak, faborez.

            —Kasualidade arraioa, moteil! Oraintxe denbora asko ez dela eraman dik Kortazarreko Lutxik neukean azkena. Etzaidak alerik ere gelditzen, gizona…

            Ea zer demonio egin behar ote zuen ba berak ondorengo gau luzeetan, mendi goenean bakarrik, hotzak akabatzen… Lehenago izana zuela ur-poltsa gomazko bat, baina auskalo noizkoa, eta, erabiliaren erabiliz, maiztu, zartatu eta hautsi egin zitzaiola iaz; berri baten premian zegoela nahitaez, biziko bazen…

            —Lasai, moteil –orduan dendariak–. Bazekiat zer egin: nire katua utziko diat.

            —Zeeer…!? Hire katua!?

            —Katua, bai. Behin baino gehiagotan berotu izan zizkiek gurean umeei oinak ohean, gozo asko! Pottolo-pottoloa duk, otzan-otzana. Hik izara artean sar ezak, oinetan ipin ezak poltsa balitz bezala, eta ikusiko duk zer den epelaren atsegina! Ez zaik mugitu ere egingo… Datorren asteartean iritsiko zaizkidak gomazko poltsa berriak. Orduan etor hadi, bat eraman ezak hiretzat, eta katua atzera guretzat.

            Konforme. Mila esker. Eta tipi-tapa pox antzean abiatu zen borda-etxera bueltan Xebero… Hurrengo egunean, baina, eguna argitzearekin batera, hara non agertzen den berriz mutilzahar gizajoa, aurpegi guztia harramazkaz josita, errukarri.

            —Krispin! Kabendio! Har ezak hire katu madarikatu hau eta sar ezak kabitzen zaian zulotik! Ikusten al duk nola utzi nauen!? Har ezak…, akabatuko diat-eta, bestela!

            —Zer kristo egin diok ba!? Hau baino animalia otzanagorik ez zegok-eta inon!

            —Otzana!? Otzana, esaten duk? Zakurren potroak! Inbutu-muturra ipurtzuloan ezarri nionean, ondo mantendu zuan, geldi, zintzo. Baina, ai ene, honen amorrazioak, honen mao-marruak, honen atzamarkak… ur-irakina botatzen hasi nintzaionean! Nola jarri zitzaidaan, putakumea halakoa! Ezta infernuko deabru guztiak hartuta ere…

Bizargorri, 2014-11-26

Ver Post >
AHOAN HAGINA, POLTSIKOAN MINA
img
Jesus Mari Mendizabal | 19-11-2014 | 08:51| 2

Aho-zuloan, zenbat arazo! Zenbat lan ematen diguten, denoi ez bada gehienoi, hortzek eta haginek! Hortz bat koloka hasi zaigulako, bakteriek hagin-zuztar ingurua infektatu digutelako, urtean behin gutxienez aho barrua errotik saneatu behar omen delako…, txitean-pitean gabiltza dentistarenera bisitan. Eta bisita bakoitzeko, faktura. Eta nolako fakturak, errekoino ez ezik errekoinoetan!

Kasua kontatuko dut neuri gertatua. Oraintxe hamar bat egun, hasi zait hagin baten pean mina dzast-dzast. Min eramangarria, nolanahi; baina oinazea biziagotu baino lehen, Donostiara abiatu nintzen jaun dentistarenera. Gizonak hagina aztertu eta plaka atera zion. Normala zela, sarri gertatzen dela: hagin azpietan bakteriak sortzen omen dira, denok omen dauzkagu, baina inoizka zitaldu eta gaizto jartzen omen zaizkigu: infekzioa, mina, putakeria… «Hauxe ere badiagu, ba!», nirekiko.

Ea zer egitea komeni ote zen, bada. Eta esango zidala bere lankide batek hurrengo egunean. Joan nintzen, hortaz, biharamunean zintzo, eta dama dentista gazte batek errezibitu ninduen txeratsu, euskara ere gozoan. Ez hartzeko antibiotikorik, gomendatu zidan; berak, hurrengo batean laster, egingo omen zidala egin beharreko lana: anestesiatu, hagin-betegarri zaharra kendu, behera zulatu, garbitu eta berriro bete; ordubete beharko omen zuela. Konforme, esan nion, eta presupuestoa eskatu.

Ondoko gelara lagundu zidan, hitzordua ezarri eta presupuestoa zehaztera. Neska idazkariak ahoan niri egin beharreko lanak ordenagailuan idatzi zituen eta, inprimitzerakoan, zerbait arazo sortu zitzaion. Halako batean, halere, inprimatu ahal izan zuen presupuesto-papera, erdipurdi. Izan ere, ezkerraldea (lanen deskribapena) xaburreatua zegoen, ia irakurri ere ezin zela; eskuinaldea, aldiz, argi eta garbi, zifra bat ere galdu gabe: 100 gehi 190 gehi 150, guztira 440 euro. A ze sustoa, arraio tximista!!!

Beraz, ni bezalako lau bezerorekin, lau orduko lanarekin, 1.760 euro atera ditzake dentista bakar batek, egunean; astean, bost egunez lan eginda, 8.800; eta hilean, 35.000 eurotik gora, aitaren eta semearen…!!! Herrira orduko, bi mediku ezagun eskarmentaturi kontsulta egin nien. Harritu ziren seko, belarri atzeari hazka. Biek ahoko bakteria garbigarri bat eta antibiotikoa aholkatu zidaten; baita errezetatu ere. Hamabi euro, guztira! Hasiak ditut tratamenduak eta hobe nabil; ikusiko dugu gerora, sei egun barru… Izan ere, laurehun eta berrogei euro hagin-zulo batean, ordubetean!?

Kontuak atera ditut. 440 euro horiekin, berrogei kilo Tolosako babarrun berri eros nitzake, gure auzo osoan urte osorako lain; edo Guijuelo-ko bost urdaiazpiko, senideentzat… Baina, ez. Badakit zer egin: datorren apirilean, emaztea eta biok, zazpi egunetarako, Ibizara joango gara Imserso-rekin, bion bidaiak eta loak eta janak guztiak barne, 448 eurorengatik!!! (sic). Begien aurrean ditut bidaia-txartelak. Alde ederra dago! (Edozein moduz ere, zuhurki jokatzea komeni da. Hobe dentistarekin onezkoak eginda egotea, aurki joan beharko natzaio-eta bisitan berriro. Beraz, Xalbadorrena: «Ene dentistok, ez otoi pentsa, neure gustura nagonik… Zuek ez bazarete kontentu, errua ez daukat ez nik… Sustoa jo didazue baina, maite zaituztet oraindik!»).

Bizargorri, 2014-11-19

Ver Post >
BELDURRAK AIREAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-11-2014 | 08:22| 1

Urteak bizkarrean pilatu ahala, ajeak eta zimurrak eta ile-zuriak ez eze, beldur inozoak ere sortzen dira, izu irrazionalak, ikara eramangaitzak. Adin batera iritsi denak badaki ondo zer esaten ari naizen; iritsi ez denak, berriz, jakingo du adinduko denean; adinetara heltzen bada, baldinbetan. Hala ibili izan da orain dela gutxi arte, beldurrak airean, gure lagun-xahar bat, aspaldi samar gazte izana huraxe ere.

Alargundu zen halabeharrean, nahi eta uste baino lehenago. Harrez geroztik, ezin lo hartu zuen gauez, goganbehar gaiztoa edo sospetxa petrala sortzen zitzaiolako: ohe azpian bazuela norbait, bazuela norbait ohe azpian… Eta gauero izu handiak erasaten zion zeharo. Bere buruari onik ematen ez ziola-eta, hautsi-urraturik berak berez ez zuela-eta, zaharrentzat botika onik ere ez dela-eta, botikatara gabe, hiriburuko psikiatra itzal handiko batengana bideratu genuen lagunok, hobe beharrez. Inork sendatzekotan bada, harexek…

Joan zitzaion kontsulta dotore elegantera zintzo, eman zion bere beldur izugarriaren berri umilik eta makurrik; alegia, ikara latzetan zebilela azken bolada luzean, lotara joaten zen aldiro ohe azpian norbait zegoelako ustea sortzen zitzaiola batere motiborik gabe, ea erotzen hasia ote zen, ea sendabiderik ba ote zeukan, ea… Hamabi hilabeteetan sendatuko omen zuela seguru, agindu zion psikiatrak; astean hiru aldiz bisitan joateko berarengana eta izu-beldur guztiak haizatuko zizkiola, ziur!

Biharamunean pozik inguratu zitzaigun eguerdiko baxoerdietara, auzoko tabernara, ezkon-garaian lehenago bezala. Esperantza onean zela adierazi zigun, kontent zegoela; baina: «Hauxe bai esango dizuet: sesio bakoitzeko ehun euro kobratuko omen dizkit, eta garesti iruditzen zait oso, ez da hala? Gaueroko kalbario hau kentzen badit, halere, tira… Ikusiko dugu». Ikusiko dugu, ikusiko dugu…, hurrengo astetik aurrera ez genuen gehiago berriz auzoan ikusi lagunartean.

Harik eta zapatu batean behin, sei hilabete juxtu geroago, gure lagun-xaharra agertu zitzaigun arte, txoteko urrea baino tenteago, beintizinko baino gusturago, uste-ontsu eta optimizaturik total. Zer berri?, zer berri…?, galdetu genion zurturik bezain interesaturik. Haren kontaketa jario biziko hitz andana izan zen, ziriz eta irriz betea, barrenak ez baitira ikusten sekula, esanaz azaltzen baizik okasiotan:

—Psikiatra doktorearekin izan nuen lehen harremanaren berri baduzue, neuk esanda. Hasi nintzen joaten, eta lehen hiru saioetara soilik agertu nintzaion. Gero, jai… Orain denbora asko ez dela, kalean topo egin genuen biok. Eta ea zergatik ez nintzen gehiago joan, galdetu zidan hizketa zurian; ni ere zaharrago eta beharrago ibiliko nintzela, noski. «Begira –ebaki nion zorrotz–. Arbola iharrean aise egiten da egurra. Burla gutxi niri. Urtebetean astero hirurehun euro gehitxo da niretzat… Zorionez, tabernari batek sesio bakarrean sendatu zidan nire zera guztia, hamar euroren truke, pintxoa eta zerbeza barne!». Pipertu egin zitzaidan doktorea: «Baso zikinak betetzen besterik ikasi ez duen tabernari ziztrin batek, hamar euro ziztrinengatik, sendatu zaituela zu!? Tira, tira…!». Eta: « Ba, bai –erantzun nion–. Oheari lau hankak mozteko esan zidan, hartara ez zela-eta inor azpian kabitu ahal izango!!». Txurrut, lagunok…!

Bizargorri, 2014-10-12

Ver Post >
Trujillotik Behobiara, Reusetik pasata
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-11-2014 | 15:38| 1

Datorren igandean, azaroaren bederatziarekin, dator hortik honakoa. Katalunian, independentziaren aldeko, edo ez aldeko, botoa emateko aukera; eta, hemen gurean, Behobia-Donostia karrera. Nik gaur Extremadurako gizaseme baten kasua kontatuko dut, bi gertaera horiekin zerikusia duena. Gordin samarra da, sinesgaitz samarra… Egiazkotzat saldu didate; nik erosi bezala eskaintzen dizut.

Gizon gazte hori Trujillon jaio eta bertan bizi izan da, nonbait, duela gutxi arte. Espainiako ustelkeria amaigabearekin obsesioraino beteta, alda-haize gogorrak jota, katalan bihurtzea erabaki zuen, aspaldi ez dela. Horretarako zer egingo, zer egingo…?, eta mediku ezagun batengana joan zen laguntza eske.

—Egun on, mediku jauna. Katalan egin nahi nuke. Zer esaten didazu…?

—Hara bestea…! Zer dela eta?

—Potroetaraino nagoelako. Probintziotan ezin eraman dut espainiar burlatu otzan bizi behar hau. Haiek, behintzat, arraza noblekoak dituzu; haiek, sikiera, potroak erakusten dituzte… Etxeari eusteko habe txarrak gaude hemen, han ez bezala.

—Begira, zer nahi duzu esatea? Neu ere extremeñoa nauzu, zu bezala. Ezin izan naiteke, hortaz, laguntzailerik aproposena. Onena izango zenuke, noski, mediku katalan batengana jotzea. Ez al zaizu iruditzen? Kolega lagun bat badut Reusen…

Hain erreta eta horren haserre zebilen aspaldian gure gizona, bost egun baino lehen Katalunian zen. Behin han, aise lortu zuen Reus-eko medikuarekin hitzordua.

—Egun on, mediku jauna –esan zion; gaztelaniaz, jakina, elebakarra izaki-. Zuen moduan, katalana izan nahiko nuke. Inolako sistemarik ba al dago edo…?

—Egongo ez da, ba! –erantzun zion doktoreak; katalanez, noski–. Ez dago batere arazorik, gizona. Ebakuntza erraza da. Barrabilen tamaina handitu: horixe da guztia. Horrela esanda, arriskutsua dirudi. Ez duzu, baina, kezkan zertan egonik. Geroz eta gehiagok eskatzen digute azken boladan, eta denak primeran atera izan dira.

Egin diote ebakuntza… Aurki, ordea, erizainak ohartu dira barrabil handiegiak ezarri dizkiotela, gehiegizkoak. Ikusi zueneko, gozoa jarri zen doktorea. «Ai ene, baina! Pasatu egin nauk!», zioen bere kasa ahopekoka, katalanez. Okerra lehenbailehen konpontze aldera, zer egingo, zer egingo…?, eta albait azkarren esnaraztea pentsatu zuen. Esnatzeko eta esnatzeko egiten zion lozorroan zegoenari, masailekoak emanez.

—Mmmm, mmm… -zezelkatzen zuen trujilloarrak.

—Ondo al zaude? Ondo…!? –katalanez, doktoreak.

—Primeran –garbi aditu omen zitzaion orduan gaixoari… euskaraz!-. Gora Euskadi! Laster banoa txuleta jatera eta sagardoa zarra-zarra edatera. Osasuna, bakea eta lapiko betea!

Gizaseme horixe Behobia-Donostia korritzera omen dator. Ea ikusten duzun. Buruan txapela, galtzamotz aurre-lasaiak eta elastikoan sagardogile baten publizitatearekin aterako omen da, euskal herritar itsutu potroso berri.

Bizargorri, 2014-11-05

Ver Post >
EPITAFIOAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-10-2014 | 08:31| 0

Etzidamu, larunbatarekin, Domu Santu edo Santu Guztien eguna… Behin jaioak, hiltzea zor. Edo bestela esanda: atseginena izan arren komedia, azken aktoan beti dago tragedia. Hutsaren denboran pasatzen gara, izan ere, batetik bestera, jaiotzatik zortzara, atseginetik atsekabera. Eta nola denok ere badugun, baldinbetan, hildakorik etxean, egun kalendarioan seinalatu horretan jendea erruz joan ohi da kanposantura, ingurutxoa jo eta nork bere kutuna bisitatzera. Herio-orea dario han eta hemen, kristau herrietan, egun ilun huts lore argiz bete horrek.

Datorren zapatuan, hortaz, hilerriren batera baldin bazoaz, ikusiko duzu, ikusiko duzunez, galtzadun eta gonadun kopetilun franko malkoak xukatzen eta mukiak ziztatzen. Eta begira jarrita, ikusten hasita, ikusiko ere dituzu noski, jende artean, hilobi buruetan geldi eta tente, hilarri franko. Eta hilarrietan, epitafioak. Denetarikoak badira. Irakurriko dituzu batzuk hotzak: izena, gurutzea eta kito; bistaratuko dituzu asko tristeak: osa ona omen zenekoa hila, bakarrik sentitzen omen denekoa bizia, pena eta samina besterik utzi ez omen duenekoa etxean eta auzoan…

Baina, tartean-tartean (batzuek hiletan, besteak opiletan), begiztatuko ere dituzu batzuen batzuk, gutxi, barre-samurra eragingo dizutenak. Umore ona zabaltzen hor dihoaz. Famatuak badabiltza aspaldian makina bat hitzetik hortzera, gezurrak omen direnak batzuk (Groucho Marx-ena, adibidez: «Barka zaidazue altxatzen ez banaiz»). Gure hurbileko kanposantuotan, ordea, badira egiazko ale ederrak. Esate baterako, Irungo bi semeek beren amatxo zenari idatzita ipini ziotena, orain denbora asko ez dela: «Gaur berandu iritsiko gara; ez zaitez gure zain egon jaikita».

Denetan politena, hala ere, den-denetan ederrena, epitafio guztietan majoena iaz deklaratu zuten bat. Beti bezala, Ameriketan. Egileak berak ez du, nola ba!?, sariaren berririk jakin, ezta saririk batere jaso ere, hilobian baitatza seko demonio, bere amodiozko abentura ugarien kariaz, sobra ere. Ipar Ameriketako Utah-an, Mr. Russell J. Larsen jaun zenak bere hilarrian, epitafio gisa, idazki bat ipinarazi omen zuen, harri gorrian zizelkatu erazi omen zuen, hil aurretik, jakinaren gainean inondik ere, zer atarramendu zetorkion ikusita, gizajoak. Hitzak haribira, goazen harira, haren esanak honako hok dira:

«Bost arau badira gizon batentzat, zoririk zoriontsuenean bizi dadin; hona. Bat: inportantzia handikoa da enplegua duen andre esaneko bat izatea, etxean lagundu, etxeko jana ondu eta etxea jasoko dizuna. Bi: inportantzia handikoa da barrea eta irria sarri eragiten dakien, eta eragiten dizun, andrea aldean izatea. Hiru: inportantzia handikoa da gezurrik egundo esango ez dizun andre konfiantza guztizkoa izatea. Lau: garrantzia handikoa da ohean zurekin egotea gogoko duen andre jostari limuria izatea. Eta bost: ezinbestekoa da, ezinbestekoa denez, alajainkoa!, arestiko lau andre horiek elkar ez ezagutzea. Ni nagoen bezala amaituko baituzu bestela. Hona hemen ni, hilik».

Bizargorri, 2014-10-29

Ver Post >
LEGEA ETA LOGIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-10-2014 | 07:26| 1

Zuzenbide ikasketak egiten ari zen mutil gazte azeri batek, ikastaro akaberan, esamina garrantzitsu bat gainditu ez zuen. Irakasle estu zorrotzarengana (legezko kontu bihurrienetan ere, bide batez, buru txit zorrotzeko fama omen zuen harengana) lotsarik gabe jo eta hala egin omen zion ikasle suspendituak, giza legez, argudioan:

—On Martin jauna, berorrek ba al daki berorren irakasgaiaren inguruan jakin beharreko guztia? Bai ote?

—Nik baietz esango nuke –barre haizearekin On Martinek–. Ez nengoke katedradun, bestela, nagoen tokian… Ez al zaizu iruditzen?

—Bai, horixe. Hori hala izanik, hortaz, galderatxo bat egin nahiko nioke nik berorri; errespeto guztiz, jakina; ahal balitz, behintzat…

—Nola ez ba? Egin, egin galdera.

—Tratua, lehendabizi. Berorrek erantzun zuzena asmatuenean, ontzat emango nuke suspentsoa nik. Bestela, ordea, asmatu ezean, bikain jarri beharko lidake azken azterketan berorrek. Horra nik erronka bota. Onartzen al du?

— Oraintxe ez nabil ni inoizko azkarren, baina hainbesteraino diozunez gero… Ea ba, zein da galdera zorioneko hori?

—Oso sinplea da. Zer da legezkoa dena, baina ez logikoa; logikoa dena, baina ez legezkoa; eta, aldi berean, ez logikoa eta ez legezkoa dena?

Bere burubideen errotan gogotik eho zituen On Martin hots handikoak legeak eta logikak, baina ez alferrik. Burua hautsiagatik ezin asmatu zion galderari erantzun ganorazkorik; ezin memoria askatu! Intxaurrak baino hotsak handiago, nonbait, haren kasuan ere. Beraz, ikasle hari bikain jarri behar izan zion, gutxiegi kenduta. Gau osoa jo zuen gizonak bilan, gauzari aztarren edo sustrairen bat atera nahian: ez ta bat ere. Hurrengo egunean, unibertsitateko ikaslerik bizkorrenak, buruargienak, kutunenak bere gelara bildu zituen. Eta irakasle jaunak, loa galdutako begi eroriekin, galdera bihurri zaila zekarrela esan zien, eta pentsa zezatela astiro ezer erantzun baino lehen. Ea zer demontre ote zen, bada, legezkoa dena, baina ez logikoa; logikoa dena, baina ez legezkoa; eta, aldi berean, ez logikoa eta ez legezkoa dena… Bere lotsa eta harridurarako, ikasle bildu guztiek taka! altxatu zuten besoa agudo, erantzuna bazekitela adieraziz. Harri eta belarri eginik, hitz egiteko eskatu zion orduan bati. Eta:

—Oso erraza da, On Martin jauna. Argi asko dago. Lehendabiziko partea. Berorrek hirurogeita hamar urte ditu eta berorren emazteak hogeita zortzi gutxiago: hori legezkoa da, baina ez logikoa. Bigarren partea. Berorren emazteak hogeita bi urteko maitalea du: hori logikoa da, baina ez legezkoa. Hirugarren eta azken partea. Berorren emaztearen mutil maitaleak suspenditu egin zuen azken azterketan; halere, berorrek bikain jarri berri dio nota: horra hor ez logikoa eta ez legezkoa dena.

Enfin, Jainkoak egin zuen Martin bere pata okerrakin!

Bizargorri, 2014-10-22

Ver Post >
LEGEA ETA ERREGEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-10-2014 | 07:07| 0

Ez gara orain ariko hemen, berriro, espainiar errege petral ustel eraitsi berriaren gainean. Ez. Haren notiziak maiztuak daude; gogait egin dugu dagoeneko. Historiak gerora ipiniko al du bere lekuan, berez eta legez dagokionean… Nolanahi ere, harenak erabat ahaztu gabe, gibel-asmo gisa harturik baizik, beste errege ingeles baten aitzakiarekin zera esatera nator:

justizia ez dela justua askotan. Pellokeria galanta, zozokeria jesusena…, baina egia mingarria, alafedetan! Ez da, ez, justua justizia; edo, nahiago baduzu, zuzentasuna ez da zuzena sarri; horrela esanda bai baitirudi indar handiagoa hartzen duela arestiko betiko topiko tipiko mitikoak. Izan ere, gezurrak egiantza har dezan, esaka eta esaka ari zaizkigu mandatari mailu guztiak, nahiz direla ezkerreko nahiz direla eskuindar, guztiok berdinak omen garela legearen aurrean. Zakurraren putza!

Guztiok berdinak izango gara legearen aurrean, agian; baina ez, ordea, inondik ere, lege hori betearazten dutenen aurrean. Ez zuen arrazoi faltarik, ez horixe, morroi poloniar hark (morroi, ezen ez errege) egia handi hori idatzita utzi zigunean. Ezta Eduardo Galeano idazle uruguaiarrak honako historia jakingarri hau kontatu zigunean ere. Ondoren datorren guztiak harena du enborra; nireak adarrak besterik ez dira.

Historia hau ere, guztiak bezalaxe, luzea da eta korapilatsua: Ingalaterrako errege Karlos I.ak zergak igo, jendeak suak eta armak hartu, erregek orduan Erroma Katolikora (elizarekin topo berriro!) laguntza eskatu, Aita Santuak botere guztiak berretsi eta indarragotu, halere epaiketa antolatu, Londreseko legegizon handi-mandi gehienak beldurrez ihesi atera, John Cooke legelari pobreari asunto latza tokatu…

John Cooke jurista hori, agidanez, inork onesten ez zituen umilen arazoan saiatu izan zen gogotik beti, eta inork gaitzesten ez zituen handien erasoan. Eta fiskal harixe esker, historian aurreneko aldiz, 1649an, errege bat (Karlos I.a) salatu eta epaileen aurrera errenditzea lortu ahal izan zen. Egiak jasoz eta gisako argudioak josiz, epaimahaia konbentzitu egin zuen. Hiltzera kondenatu zuten erregea, eta borreroak, alimaleko aizkora zorrotzez, lepoa moztu zion, segak barea ebakitzen duen moduan.

Hamaika urte geroago, ordea, haren semeak auzitara eraman zuen Cooke jaun fiskala, errege-hiltzailetzat salatuta. Berak bere buruaren defentsan zera esan zuen: «Nik legea aplikatu nuen». Horrexek ekarri zion, sobra ere, galbidea gizajoari. Batetik, epaimahaikoei ateraldia gustatu ez; eta, bestetik, gainera, astungarritzat jarri zuten epairako. Londreseko dorre famatuan sartu zuten preso. Albora lagun onik apenas agertu omen zitzaion bat ere. 1660. urtean, biharko egunez, urkatua izan zen. Berak botereari erronka jotako sala berberean gertatu zen bera xehakatua, horra.

Munduko jurista guztiek bezala, jakin jakingo zuen ba John Cookek ere legea goian bizi dela eta behera egiten duela txistu; legeak goitik behera egiten duela, alegia, ttu eta karkaxa. Jakin, jakingo zuen ere, noski, justizia ez dela justua, eta denok legearen aurrean berdinak izanagatik, ez gaudela igualak legea aplikatzen dutenen aurrean. Hor baitago koxka. Burutik ezin ahaztu dena. Ahaztua, galdua izaten delako.

Bizargorri, 2014-10-15

Ver Post >
MADRILGO BI LEHOIENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-10-2014 | 07:32| 2

Gehienek diote zoologikotik ihes egindakoak omen zirela; gutxi batzuek, bilbotarrak omen zirela. Bada, ordea, esaten duenik ezetz; bi lehoiak Madrilgo Parlamentu aurreko harrizko lehoiak omen zirela, sorginkeria harrigarria medio, hezur eta mamizko bihurtu omen zirenak. Egia bide dena da, biak behin, ilargi beteko gau batean, bihurritu eta, Madrilgo kaleetan barrena ezkutu-gordeka, zein zeinek bere bidea hartu zuela ihesi.

Batek hiritik harago joatea erabaki zuen, baso-mendietan erosoago moldatuko zelakoan jateko eta lo egiteko lasai. Bigarrena, aldiz, hirian bertan gelditzera deliberatu zen, gerta ahalak gerta… Jendea aurki konturatu zen, jakina, bi lehoiak falta zirela. Igoal dio parlamentukoak, Bilbokoak ala zoologikoak ziren; nabaria zen haien eza. Bilatu zituzten, amorratuta bilatu ere, ezin zitezkeela-eta urrutira joan ziudade jendetsu halakoan… Ezta arrastorik ere.

Handik astebetera doi, jendearen harridurarako, hor non itzultzen zaien, umil eta mantso, mendietara alde egindako lehoia. Errukarri zetorren gaixoa, errukarri zetorrenez: goseak hilda, hezur eta larru, leherrenak eginda, sukar errearekin. Albaitaririk onenek artatu zuten eta sendabidean sartu. Hiriko zoologikora eraman zuten gero, eta burdinazko kaiolan giltzapean ezarri.

Bigarren lehoia ia ahaztuta zeukatenean denek, hiru bat hilabeteren ondoren, hiri erdi-erdiko soto handi, fresko, ilun, higuingarri batean harrapatu zuten txiripaz azkenean. Gizen-gizena zegoen, osasunez gainezka, deabruzko piztia. Normala den bezala, bere lagun-zaharraren ondoan ipini zuten hura ere giltzapeko. Madrildarrek, behin istorioan honetara ezkero, bi lehoien arteko elkarrizketa kontatzen dute, sinesteak lanak ematen badizkie ere askori. Honelatsu:

—Nola arraiotan mantendu haiz hi hiri barnean hainbeste denbora, eta gizendu haiz horrenbeste!? Nik, motel, ehizaren debekualdia izan arren, mendirik mendi ibilita ere, ez nian ahutzak gozatzeko lain ezer harrapatzen. Hura gosea! Badakik: hortzak izerdi, hesteak igeri. Beraz, hala bizi baino entregatzea hobe nuela eta, hemen nagok.

—Guztiz bestela fortunatu zitzaidaan niri, ba. Nire artean egin nian: «Espainian nagok. Hemen nora, zein zulotara, ez dituk nire bila etorriko? Ministeriotara. Ministeriotara, koanto!». Eta hantxe ezkutatu ninduan lehen egunetik. Jende franko baduk han zotzari ziria sartzen alferrik egonean dagoena. Egunero-egunero funtzionario bat jaten nian, eta inortxok ere ez zian ikusten han inor falta zenik.

—Eta nolatan harrapatu hinduten, ba? Funtzionarioak bukatu ala?

—Baita zera ere… Funtzionarioak ez dituk sekula ere bukatzen, motel. Egundoko hanka-sartzea egin nian, errakuntza barkaezina. Mea culpa. Janak nitian ordurako 20 aholkulari, 8 zuzendari, 5 koordinatzaile, 22 dama idazkari pribatu, 20 sindikalista eta 15 sailburu. Inor ez zuan ezertaz ohartu; ezta inor ere. Baina, ai ene bada!, ordenantza jan nuen egunean, goizero kafeak eta txurroak banatzen dituen enplegatua garbitu nuenean, akabo. Izorra hadi! Egun hartan, nireak egin zian betiko.

Bizargorri, 2014-10-08

Ver Post >
NOLA DEMONTRE…!?
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-10-2014 | 08:00| 0

Gipuzkoako goi-herri koskor batean (zeinaren izenaz, badaezpada, oroitu nahi ez dudan), behin, ez horren aspaldi ere, baserriko gizaseme artean sasoiko bati, munduan beste askori bezala, auto xaharra ajeatu ibiliaren ibiliz eta kalera eraman beharra tokatu zitzaion, konpontzera derrigor. Gogoan ez dut seguru kuatro elea zen (4L) edo renolt seia (R6). Gure gaurko kasurako, igual-igual dio.

Garajean esan zioten biharamunera arte, gutxienez, utzi beharko zuela autoa bertan; adieraziko ziotela bila noiz etorri. Mutil baserritarrak, hortaz, oinez itzuli beharra zeukan etxera, kaletik gora, baso-arte baten ondorengo azken auzo-etxe batzuetatik gooorago. Aurretik, hala ere, kalera jaitsi aldiro ohi zuen gisan, bisita batzuk egin zituen: hasteko, estanko esaten zioten orotariko denda antigoaleko batean, burdinazko balde bat eta hiru bat kiloko pintura potea erosi zituen; ondoren, eliz-aurreko ostatuan, basoerdi parea hartu zuen ezagun batzuen artean; eta, azkenik, lagun-xahar batek bi oilo eta antzara bat entregatu zizkion, aspaldi samarretik zor zizkionak, agidanez.

Horra, bada, gure protagonistaren abelera makurra: aldean nola demontre hainbeste gauza baserriraino taxuz eraman? «Eramango diat hau guzti hau neuk bakarrik, porlos!», zioen bere kolkorako. Kaskarrean hazka eginez pentsaketan zegoela, hor non inguratzen zaion atzetik andre adintsu bat, galdezka: ea halako eta halako senar-emazteak non bizi ziren ba ote zekien. Baietz, hangoxe goeneko auzoan bizi zirela eta, handik igaro behar zuenez etxera joateko, lagundu ere lagunduko liokeela gustura, baldin baleki nola garraiatu bi eskuetan bi trasteak eta hiru abereak.

Atsoak, orduan: «Zergatik ez dituzu, pintura potea baldean sartuta, biak esku batean hartzen? Oilo bakoitza gero galtzarbe banatan ipini, beste eskuarekin antzarari heldu, eta kito». Estimatu zion zinez laguntza señorari. Zera bakoitza bere zerean hartu gero, eta biak han abiatu ziren kale barrenetik herriko goen aldera, tipi-tapa… Kaletik irten bezain pronto: «Bidezidor bat ezagutzen dut ba nik, nahi baduzu –proposatu zion mutilak andreari–. Bide zabaletik irten egingo gara, bai; baina kilometro bat moztuko dugu ibilbidea. Zer deritzozu…?». Goganbeharrez begiratu zion damak eta zehar-begiraka erantzun: «Alargun ahul bakartia naiz ni, babestuko nauen batere gizonik gabea. Nola dakit nik ez ote nauzun bide galdutik eramango, arbola baten kontra lotuko, sexualki behartu eta bortxatuko? Nola dakit nik, e!?».

—Baina, baina, emakumea! –erantzun zion mutilak begi biak arranpalo-. Nola demontre, nire abelera honetan, balde eta pote eta oilo eta antzara, nola demontre, gero, bultzatuko zaitut arbola baten kontra eta lotuko? Nola behartuko zaitut eta bortxatuko nik, zama honekin guztiarekin? Nola, baina!? Oraindaino halakorik…

—Zer baina eta zer baino. Nola demontre, esaten didazu? Hara bestea berriz! Ba, entzun ondo eta egin niri kasu: utz ezazu antzara lurrean…, hooorreela, ondo; estal ezazu baldearekin agudo…, hooorreelaxe, primeran; ipin ezazu balde gainean pintura potea…, hooori da, ederki. Eta orain, neuk eutsiko diet oiloei, bi besoak zabal-zabal eginda; ikusten duzu? Mekabendio! Ez daukazue batere iniziatibarik, joino!

Bizargorri, 2014-10-01

Ver Post >
DOTEA ETA NDZIANI
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-09-2014 | 07:28| 0

Aurreagoko larunbat batean, boda batzuk ospatu ziren Hondarribian. Nabaria izan omen zen herrian eztei jantzia, elegantzia, auto soinua eta dantza doinua… Kategoria handikoa dena. Joan zen zapatuan ere, herri-jai berbera tokatu zitzaidan Corellako kaleetan, Nafarroan. Boda dago moda. Baina eztei egunean, bi ezkonberrietan nork du nor erosten? Galdera gordina. Mende askoan ohitura izan baita nolabaiteko erostearena han eta hemen. Ikusi besterik ez dago historia…

Hemen, J. Ramon Erauskinek Auspoa-n kontatzen zuen bezala: «Baldin neskatxa baldin bazan mutillaren etxera edo baserrira ezkontzen zana (bestela ere bai, gehienetan), egun hartan ekartzen zuen andregaiak bere arrioa edo dotea, batzuek obexegoa eta besteek txarxegoa, baña al zuenak al zuen onena… Artuko zuten gurdi bat eta, argizaiarekin ardatza igurtzita, marru eta soñurik aundiena joko zuena… Han jarriko zituzten armario, mai, silla, eltze, kazuela, paerak; erropak, jergoi edo lastairak, maindireak, almohadak eta sobrekamarik ederrena…».

«Ganaduak zer esanik ez: naiz bei eta naiz idiak, al ziran ederrenak eta garbienak, manta dotoreakin eta lepotik zintzarri edo joale eder askoak zituztela… Gurdiari segituaz, neskatx batzuek, buruan, xexto batean, ontzi eta gurdian autsi zitezkean beste gauzakin… Askotan, ordu askoko bidea izaten zan. Mendi eta baso-bidetan bulla ederra ekartzen zuten: gurdiaren marrua, zintzarri eta joale soñua, itzaiaren ejuak, gazteen irrintziak, kantak eta bullak… Pentsatu besterik ez dago zeñen arrera ederra egingo zioten, nobioaren etxera allegatzen ziranean!».

Hori guztia, hemen, euskal herrietan. Han, berriz, Afrikako Ginean, zera kontatzen dute. Ndziani Jaun Goikoak arrak sortu omen zituen lehendabizi, hala gizonezkoak nola animaliak ere. Behin guztiak sortu eta gero, bere jauregian bilarazi omen zituen, eta zakuto bana eman omen zien, esanez, bakoitza bere txabolara edo aterpera edo etzalekura ailegatu arte, ez irekitzeko. Ez irekitzeko, ezergatik ere… Animaliek esanari jarraitu eta obeditu egin omen zioten; eta, bakoitza bere etzalekura ailegatzean zer?, eta, hara!, guzti-guztiek beren emea aurkitu omen zuten.

Gizonezkoek, ordea, aginduari ez zioten jaramonik egin. Bidean zihoazela, zakutoak irrikaz ireki eta… zer!? Bada, hara: ez txabolan, ez aterpean, ez etzalekuan, deus ere ez, inor ere ez. Emerik ez. Handik aurrera, hortaz, emearen bila-bilaka ibiltzera zuten beren burua betiko kondenatu. Hainbesteraino kondenatu eta penatu ere, geroztik, gaur egun arte ere oraindik, behartuak baitaude gizagajoak dirutan ordaina ematera nahi duten eme lagunagatik, ezteietan; baita promes eta zin egitera ere, fidel zintzo izango zaizkiola bizitza guztian, bitik bati beti; txabolan edo aterpean edo etzalekuan inor nahi izanenean, behintzat, maitale eme ezti goxo.

Gurdi eta zakuto, horra hemen-hango eztei historia bi… Ai, Ndziani, Ndziani! Aldea dago batzuen Jaun Goikotik besteon Jainkora; aldea dagoenez, ene. Edo, bestela, ar-emeok ez gaude erabateko animaliak, dirutan erosi behar izateko elkarren faboreak.

Bizargorri, 2014-09-24

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor