Diario Vasco

img
BOST
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-05-2016 | 07:47| 1

Gaur, maiatzak hogeita bost dituenean, bost pazientziaren beharrean zara, ondoren aurki datozkizun egunetarako. Bost gau ilun eta bost egun argi baitatozkizu, elkarren segidan, zein baino zein enparagarriago, higuinago eta nazkanteago. Sentidu korporalak bost diren arabera berean, bost zangotako zaldiak korri ezin…

Bihar bertan, aspaldiko plan eta proiektu, zeure langela edo liburutegia duzu atakatzeko asmoa: paper zaharrak kanpora, apal gainkargatuak arindu, txoko nahasia eraberritu… Etzi, berriz, hilabete justu barru hauteskundeak izaki, lagunxahar batekin joango zara, konpromisoz, bilera politiko batera: denek ahoa bero, hitz-mitz, promesa franko eta putza… Etzidamu, jarraian, familiako hil berriak direlako kausa, administrazio publikoarekin duzu hitzordua: paperak handik, paperak hemendik, bai baina ez, ez baina onean bai inoiz… Etzidamuagoan, hurrena, igandearekin, musika kontzertua herrian: doinu belarri gozagarriak entzuteko parada xarmanta (omen), ustez gozamena lagunen uste ustelean… Eta azkenik bosgarrenean, zerga-agentzian duzu derrigor presentatu beharra, haren lemari men eginez: «Ni zurekin izanen nauzu betiko; zorrak dizkizut kitatuko; atzetik naukazu, ez zaitut abandonatuko».

Egia esan, zizareak zure kontra berotu zaizkizu eta larri jarria zara dagoeneko, inon ezin kabituan. Halere, larriak ere irria bai baitakar inoiz, gainera datozkizun bost egunok señora harena ekarri dizute gogora, eta barrezka hasi zara. Bost aldiz bai, barrezka…! Joan da dama bat ginekologoarengana eta, azpiak eta barrenak miatu ondoren, medikuak: «Emakumea…, zu oraindik birjina zaude». Eta: «Bai; halaxe da, bai. Bost senar izan ondoren, gainera». Eta jaun ginekologoak, aho bete hortzekin: «Ez da posible, ezin liteke! Nolatan, baina…!?».

Señorak orduan: «Bost senar izan ditut, bai… Eta “bostak ematea” esaerak, ez badakizu ere, adarra jotzea esan nahi du euskaraz, txantxa hutsean ibiltzea. Eta neuri tokatu bostak, horra. Lehenengo senarra arkitektoa izan nuen: bost sos bai etxean, baina harekin denak ziren proiektuak, egitasmoak, itxurak… Bigarren senarra, berriz, politikoa tokatu zitzaidan: dena zuen promesa, beti zegoen bere bostean antzu bezain lehor… Hirugarren senarra, ondoren, funtzionarioa harrapatu nuen: harena guztia beti zen “bihar, bihar; niri bost axola; gaur, aukeran nahiago ez”… Laugarren senarra, hurrena, zer?, eta musikaria; harekin zer?, eta “jo” beharrean “ukitu” egiten zuen; bazekien hark bost joaren jolasez, jolin!»…

Istant batean isila sortu zen biak zeudeneko gelan… Hutsartea eraman ezinik, historia hartan zerbaiten falta bazela-eta, medikuak interes handiz galdetu zuen: «Señora…, eta… bosgarrena? Bosgarren senarra…!?». Orduan damak muzin samar erantzun zion: «Nire bosgarren senarra zerga-ikuskaria gertatu zitzaidan. Inspector de Hacienda bere esanean. Sukaldean, salan, ohean zernahi egiten niola ere, esker onik bost! Ipurditik ematen besterik ez baitzekien. Beti popatik ematen hura. Eta horrek niri bost…! Hahor, bada, nire bost senarren historia, eta nire birjinarena. Bostetan aipatu izan da bost zangotako zaldia; baina bost zangotako behorrak ere, ezin korri…».

Eta agur eta adio despeditu ziren, elkarri bostekoa emanda.

Bizargorri, 2016-05-25

Ver Post >
ONDO BIZI : HORI LEHENDABIZI
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-05-2016 | 08:58| 1

Paulo Ubiratan doktore jauna, Brasilen, Porto Alegreko Ospitaleko Mediku Zuzendaria duzu. Hala da. Aurreagoko batean, denbora asko ez dela, aditua izaki, elikaduraz eta kirolaz elkarrizketa egin zioten bertako telebistan. Hautsak harrotu zituen, nonbait. Hona hemen, beste askoren artean, zazpi galde-erantzun benetakoak. Galderak, ohiko arruntak; erantzunak, ostera, gogoangarriak. Halaxe da; ikusi bestela.

Bat. Ariketa kardiobaskularrak bizitza luzeagotzen omen dute; egia da? Eta: Bihotzak aurrez mugatua dauka zenbat taupada egin: hainbeste eta kito. Taupada saldo edo hainbesteko hori ez ezazu ariketetan alferrik galdu. Zure bizia ahitu egingo da, nolanahi darabilkizula ere. Zure bihotza jo-eta-jo azeleratzeak ez dizu bizitzaldi luzeagoa eragingo. Auto baten bizialdia luzeagotzen dela pentsatzea bezalakoa da hori, nola?, eta sarri-sarri ziztu bizian gidatuta. Luze bizi nahi duzula? Siesta egin.

Bi. Haragi gorriak alde batera utzirik, fruta eta barazki gehiago jan behar al dut? Eta: Elikaduran ondo ulertu beharra dago logistikaren eraginkortasuna, produktuaren nondik norakoa. Aspaldi esana: haragi guztia belarraren pare da. Zer jaten du behiak? Artoa eta belarra. Zer dira jaki horiek? Landareak. Xerra bat da, hortaz, zure gorputz sisteman landareak ezartzeko mekanismorik azkarrena. Laboreak, zerealak, jan behar dituzula…? Jan ezazu oilaskoa. Hahor bide batez bi mandatu: atsegina eta etekina.

Hiru. Alkohola edatea gutxitu behar al dut? Eta: Inondik inora, ez. Ardoa frutaz egina da. Brandia, berriz, ardo destilatua; esan nahi baitu, ura kenduta, zuretzat fruta huts garbia heldu dela. Zerbeza bera ere laborez egina da. Beraz, edan lasai: ez itsu, bai neurritsu… Lau. Egunean eguneko ariketa sarriak zer alde on du? Eta: Hauxe da nire filosofia: minik ez duzu?; ez egin ezer ere, ondo zaude-eta… Bost. Soinketak laguntzen al du ez gizentzen? Eta: Ezta inondik ere. Gihar bat behartzeak, astintzeak, eragiteak, gihar hori handitzea, loditzea, mardultzea dakar; besterik ez.

Sei. Txokolatea kaltegarria al da? Eta: Kakaoa duzu; beste landare bat. Zoriontsu izaten laguntzen du. Izan ere, gu guztion bizitzak ez luke izan behar hilobira sano eta salbu iristeko bidaia, gorputz eder ondo begiratu batekin. Ez. Onena da, noski, bidaia esku batean zerbeza eta bestean bokata dugula hastea. Onena denontzat da, dudarik gabe, azken-hondarrera iristea sexua sarri egin izanik, bapo janik eta edanik, gorputz erabat ahituarekin, geure baitan zeruari eta lurrari ujuka pozez diogularik: «Merezi izan du! Hau da bidaiaren zoragarria…!».

Zazpi. Baduzu beste aholkuren bat-edo emateko…? Eta: Bai. Arrazoi punta-motzak gertatuko zaizkie askori honako hauek guztiak, mingarriak. Aditzeko eta ulertzeko, ordea, adibideak dira onenak… Asko ibiltzea osasuntsua balitz, postariak hilezkorrak lirateke… Baleak igeri eta igeri dabiltza beti, arraia jaten dute beti, ura edaten beti; hala ete ere, ordea, gizen-gizenak daude… Erbiak, korri eta salto, ez dira egundo gelditzen; apenas, baina, hamabost bat urte bizi izaten diren; dortokak, aldiz, ez dabiltza korrika; alderantziz, ez dute kolpe zorririk jotzen, ez dute presarik inorako, ezertarako; baina, laurehun eta gehiago urte bizi ohi dira… Mami ederreko adibideak.

Bizargorri, 2016-05-18

Ver Post >
JUAN BASURKOREN LAU BERTSO
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-05-2016 | 07:35| 2

Juan Basurko Ansola (Hondarribia, 1890; Irun, 1957) euskal idazle izan zenaren lau bertso zahar eder iritsi zitzaizkidan duela urtebete eskutara, mirariz edo txiripaz. Haren eskuizkribu baten fotokopia da, letra txukun dotore argiz idatzia, «BETOR PAKEA» goiburu edo titulua duela. Data Ilbeltza 1947 dakar, eta sinadura Juan Basurko. Tituluaren ondoan, honako ohartxo hau ageri da: «Orain amar urte Bidasoz aruntz idatziak». Esan nahi baitu, 1937an sortuak direla eta, bistan da, erbestean, Iparraldean. Gainera, sinaduraren alboan, eske edo ahalegin edo dena delako hauxe dator: «Esta Poesía se publicaría? en el “Semanario El Bidasoa”». Badirudi ez zela publikatu. Beraz, hau izan liteke, onean, lan eder aspaldiko haren lehen argitaratzea. (Hondarribia aldizkarian atera genituen argitara, 2015eko maiatzean, lehendabizikotz). Urte bat doi geroago, mundu zabalgora botako ditut, merezi dutelako. Inork interesik balu.

Eskuizkribuan datozen bezalaxe idatz-aldatu ditut nik hona. Maiuskulak, komak, azpimarrak, ortografia…, hitzez hitz eta letraz letra, dena Basurkok berak utzi zigun gisa berean erakutsi nahi izan dizut; lege-legera.

1) Guda gogorran, mendean daude            3) Arreba bat det, Irun-en, eta,

Gure lur maitagarriyak,                                Bestea dago Baionan,

Ta, zenbat gera, Bidasoz onuntz                Illoba batzuk, Fraintziyan ditut,

Gudan iges etorriyak,                                    Beste asko Kataluñan,

Bizi geranak naigabeturik                           Seme maitea, nigandik berex,

Malkoz beteta begiyak,                                 Emen bizi da, Urruñan,

Ikusirikan, zer zori txarrak                         Zenbat orlako naigabe da gaur

Dituan gure Erriyak.                                      Zori gaitzeko Españan.

 

2)Yaunari eskerrak, Bidasoz onuntz        4) Denok lenbait-len, alkartu gaiten

Emen bizi naiz pakean,                               Yaunari diot eskatzen,

Urruña-polit, ondoan dagon                      Zeru goitikan, lagun dezala

Basarri txuri batean,                                     Gudu gogor au bukatzen,

Nere arreba maite etatik                              Gizonak noizbait, ikas dezagun

Leku berex-apartean…                                 Alkar goxoki maitatzen,

Onela bizi bearko degu                                Zitalkeriak oinperatuta,

Yaunak nai duan artean.                            Pakean bizi gaitezen.

 

Horra hor, hortaz, Juan Basurko hondarribiarraren lau bertso sentimenduz beteak. Bere buruarekin blagan, lurra eta herria eta guda eta familia dauzka mintzagai, etxetar maiteak batetik, zoritxar zitalak bestetik… Ez zen, ez, atsegin izango 37ko hartan, Bidasoaren bi aldeetan, gudatea tokatu zitzaien gure aurreko errukarri haientzat. Gerra. Haren latza! Gaur ere gerra hotsak badabiltza auzo urrutian, Sirian: erbestea, familia hautsiak, komeriak…! Aise ahazten zaizkigu geure gurasoek jasanak.

Basurko zenaren lau bertsook argia ikusi zuten azkenik, bederen, non?, eta haren jaioterriko euskara hutsezko aldizkarian. Baleki! Zorionean gaude, beraz, gu; eta zorionean daude haren familiakoak ere, baldinbetan. Zortziko nagusi arruntak dituzu, doinu askotan kantatzeko modukoak. Doinu bat aholkatzekotan, «Haizea dator iparraldetik» aholkatuko nizuke, apropos.

Bizargorri, 2016-05-11

Ver Post >
DOKTOREA ETA DOTOREA
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-05-2016 | 07:35| 1

 

Urte askoan medikuntzan jaun doktore gogotik ibili ondoren, jubilatu zen gizona. Jubilatu eta aspertu, dena bat-bera harentzat: aspertu egiten zela gizona, ezeren martxarik ezean, aspertu! Beraz, eguna joan eta eguna etorri alferrik eta ezerezean, kontsulta pribatua zabaldu zuen bizi zeneko auzoan bertan, honako kartel xelebrea atariko atean jarrita: “Ondo dakien doktore jubilatuak hain justu, sendatuko zaituela apustu. Baietz zure gaitzetatik nik hustu! (300€). Bestela, zure patrika neure kontura zuk puztu! (500€)”. Auzo hartantxe mediku gazte bat bizi zen, txoriburu puztua. Grazia eginik izango zion kartelak, eta, bere artean: «Adarra jo behar zioat mediku zaharkote horri!». 500 € ez baita txantxetakoa kontua. Pagotxa irabazteko esperantzan, hilabetera, goiz batez joan da dotore, atea jo du kax-kax eta sartu da barrenera…

Behin biak despatxuan aurrez aurre, mediku gazteak faltsuki hala esanik izango zion: «Agure doktorea, hau zoritxarra! Gauetik goizera dastamena erabat galdu dut: mingainak ez dit deusen gusturik hartzen.  Zure premia larrian nauzu. Lagunduko al didazu, mesedez?». Eta doktore zaharrak: «Erizaina, zatoz. Ekar iezadazu 22. tiraderako botika, faborez… Erdiz erdi datorkio eta hiru tanta botako dizkiogu…». Baita gazte dotoreari tantak mingainera bota ere. Honek, berehalakoan: «Aajj, hau nazka! Gasolina da eta!». Ondo zekien doktoreak orduan: «Bejondeizula. Errekuperatu duzu dastamena. Hirurehun euro zor didazu: bota, bota; ekatzu, ekatzu…».

Burla-haizeak bare, mutur eginik atera zen gaztea. Bi hilabetetara, lehen baino ere dotoreago, kapela hegal-zabala jantzirik: «Aitona xahar txotxolo horrek ez zidak niri adarrik joko» bere artean egin eta, galdutako sosak atzera patrikara itzuli nahian, joan da berriz, jo du atea, sartu da erabakimen handiz. «Egunon, agure doktore. Hauxe da abelera tristea: memoria erabat galdu dut; deus ere ezin gogoratu; errukarri nabil, ai ene bada!». Eta doktore zaharrak: «Erizaina, zatoz. Ekar iezadazu, faborez, 22. tiraderako botika… Hiru tanta botako dizkiogu…». Eta: «Bai zera!? Ezta pentsatu ere: hori gasolina da!». «Bejondeizula, gazte –doktore zaharrak–. Garbi dago memoria errekuperatu duzuna. Hirurehun euro da kontua; bota, bota; ekatzu, ekatzu…».

Haserre, gaztea. Seiehun euro zeramatzan dagoeneko inoxente galduak. Baina, temati petrala izaki, hiru hilabetera, betaurreko beltzekin, makulu eta guzti, dotore jantzita, dena emana, bostehun euro nola-hala patrikaratu nahian, joan da hirugarren aldiz ere. Atea jo eta sartu da; umilik, buru makur… Despatxuko mahaian behin biak jarriak: «Hau da zorigaiztoa nirea; ez dut gauza onik: bista galdu dut; apenas ezer ondo ikusten dudan. Gaitz izugarri hau nolabait ere konponduko bazenit, mesedez…». Eta doktore zaharrak orduan: «Gazte…, sentitzen dut, ba. Itsumenaren kontrako botikarik ez dut, horra. Ezin senda dezaket halako gaitzik nik. Beraz, tori bostehun euro, aginduta daukadan bezala. Tori…». Eta hamar euroko billete bat luzatu zion eskutik eskura. Kexu agertu zen gazte dotorea agudo, barre-murritzez: «Baina, baina…, horiek hamar euro besterik ez dira eta!». «Bejondeizula! –doktore zaharrak–. Ikusmena ere errekuperatu duzu, hortaz. Sendatu zaitut berriro, alajainkoa. Bota, bota hirurehun euro, ekatzu, ekatzu… In nomine patrika!». Haizeak eta lainezak majo otxanduta joanik izango zen gazte dotorea etxera, sekula atzera ez itzultzeko, noski.

Bizargorri, 2016-05-04

Ver Post >
ALOS, LASTUR eta SASIOLA
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-04-2016 | 07:51| 1

Egunotan hots handiz dabiltza hedabideetan bi idazleren izenak, gizenak: Cervantes Madrilen eta Shakespeare Londresen. Bata pobrea, Migel, betaurreko berriak erosteko ere sosik gabea, konde eta apezpiku jauntxo biren eskupeko bizi izandua urte askoan. Bestea aberatsa, William, egur eta adreiluzko etxandi hamar tximiniakoan bizi izandua, 52 urterekin behin (gehiagotan bezala) bapo jan, bapo edan, bapo erre, eta irten, busti, hoztu eta gaixotu omen zena, handik egunetara hiltzeko (Iparragirre bezala). Egunotan, bestalde, berrogei emakume omendu dituzte Elgetan, gerra zibilean latzak eta bi jasandakoak; emakume baserritarrak, Donostian… Bi idazle atzerriko, hortaz, alde batetik; bertako emakumeak, bestetik; ondo merezita omenduak.

Hemen gurean bertan, alabaina, izan ditugu emakumeak letra-jartzaileak, eta apenas inor inon inoiz gogoratzen den haiekin. Besteak beste, nik gaur hiru nahi ditut hemen aitatu eta goraipatu: Usua Alosekoa, Milia Lasturrekoa eta Maria Estibaliz Sasiolakoa. Hirurak poetak, hirurak emakumeak eta… hirurak debarrak (Lastur, Itziar, Deba, …). Lehenengo biak, Usua eta Milia, XIV-XV. mendeetan bizi izan zirela dirudi. Bi horienak “eresiak” iritsi zaizkigu, hileta kantak. Beilariak izaki, hildakoaren aurrean bertsotan doluak eta minak kontatzen-kantatzen zituzten, antzinako ohitura arau.

Denbora joanean, gauzak ahaztu-errazak bihurtzen zaizkigu denoi ere, paperean apuntatu ezean. Zorionez, bi horienak behintzat herriak memorian gorde izan zituen eta, nondik edo handik, Aloseko Usuarenak Juan Benantzio Arakistain debarrak jaso zituen; Lasturreko Miliarenak, berriz, Esteban Garibai arrasatearrak. (Yon Etxaide handia ahaztu gabe…). Ezaguna da oso, eta ederra: «Zer da andra erdiaren zauria? Sagar errea eta ardo gorria. (…) Azpian lur otza, gañean arria. (…) Lasturrera bear dozu, Milia!». Eta nork ez daki: «Alos-torria, bai, Alos-torria! Alos-torreko zurubi luzia! Alos-torrian negoanian goruetan, bela beltzak kua-kua! leioetan».

Maria Estibaliz Sasiolakoa dakart hirugarrena. Historian hirugarrena, agidanez; baina lehen dama idazle euskalduna historiarako, inondik ere. Oraingoz ezagutzen duguna, behintzat. Haren garaikoak ziren Teresa Avilakoa, Lope de Vega, San Juan de la Cruz, Cervantes, Shakespeare… Baita, nonbait hor, Axular, Bernard Etxepare eta Joanes Leizarraga ere… Badirudi Joan Perez Lazarragakoak jaso eta gorde eta eskuizkribatu zituela Maria Estibalizen hiru poesia amodiozkoak. Honatx lagin bat: «Gogoan, oi, ni banindu! Lagunok baiez diostade, neuronek ezin sinistu. Neuronek ezin neio, baia egingo diot mandatu, arentzat jaio nintzala ta enagiala largatu; ez bisteak kontsolatu, ez egonak amoratu, ez maian asentatu, ez oean albergatu…».

(Honi guztiari buruz nolabaiteko interesik edota zerbaiten berri-minik izango bazendu, nik hemen zehatzago ezer egin ezinean, Interneten bisita eta ikus dezazun aholkatzen dizut: bat, “Tres mujeres debarras en la literatura medieval y renacentista vasca”, Alex Turrillas; bi, “Euskal poesia idazleen artean lehen andrea”, Patri Urkizu).

Omen eta ohore Debari, beraz, eta hiru emakume debar handioi. Biba Alos, Lastur eta Sasiola!!! Ea euskal jendebistagoan paratzen ditugun, behingoagatik betikoz!

Bizargorri, 2016-04-27

Ver Post >
LURREAN BEZALA ZERUAN ERE
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-04-2016 | 07:28| 1

Gipuzkoako Errenterian (Oreretan, nahiago bada), bi gizaseme izen-abizen bereko bizi izan ziren orain urte asko ez dela. Bi Joxe Perez, agidanez. Bata zen apaiza;  bestea, taxista, gizon traste xamarra. Halabeharrak hala beharturik, jaio denak hiltzea zor baitu, bi-biak gau batean berean zendu ziren, mundu honetako lanak eginda. Doluak, hileta elizkizunak, lur emateak, sit ei terra levis…; eta biak zerura zuzen.

Jaun Goikoa zain zeukaten heldu zirenerako. «Zure izena?», galdegin zion lehenbizikoari, eta: «Joxe Perez». «Zein…, apaiza?». Eta: «Ez, ez; ni taxista izandua nauzu». «Ondo da. Zaude, faborez, pixka batean…». Jaun Goikoak, eskutan zeraman zerrenda luzeari begi emanik, hala esan zion berehala: «Bejondeizula. Paradisua irabazia duzu; zerurako zaitugu. Tunika hauxe egokitu zaizu, bere urrezko hari eta guzti; baita errubizko inkrustazioekiko makulu platinozko hau ere. Aurrera…!». «Eskerrik asko, eskerrik asko!», taxistak kontent, inon ez da-eta poz txarrik.

Zeru-atariko ilara luzean bizpahiru gehiago irago ziren eta, ondoren, beste Joxe Perezen txanda. «Zure izena?», Jaun Goikoak; eta: «Joxe Perez». «Zein…, apaiza?». Eta: «Bai, berbera». Eskuetako zerrendari bistadizoa egin eta hari ere: «Bejondeizula. Paradisua irabazia duzu eta zerurako zaitugu. Honako mantal hau egokitu zaizu, lihozkoa; baita haritzezko makila hau ere, bere granitozko inkrustazio eta guzti…». Begiak talo bi eginda, apaizak orduan: «Barka beza berorrek, baina hemen bada okerren bat, noski. Ez da gutxitan edukitzeagatik berorren eskaintza, baina izan behar du hemen endredamakilaren bat. Ni Joxe Perez apaiza nauzu, apaiza!».

«Bai, nere, bai. Paradisua irabazi duzu eta dagokizuna da lihozko mantala…». Eta: «Ez, ez. Ezinezkoa da. Hau marka! Nik ondotxo ezagutzen dut, herri berekoa izaki, beste Joxe Perez hori. Taxista penagarria izan da, penagarria! Egunero bazuen azioren bat: txokea ez bazen ere, talkatxo edo igurtziren bat bederen; espaloira igota ibili zenekoa; kiosko bat jo zuenekoa, farola bati egundoko dangatekoa ezarri zionekoa… Oso gaizki gidatzen zuen; denak aurrean hartuta eraman nahi zituela zirudien… Nik, aldiz, berrogeitaka urte eraman ditut igandero sermoiak eginez parrokian zintzo eta zuzen asko. Nola liteke, hortaz, hari urrezko hariz tunika eta platinozko makulua ematea, eta niri mantal zera hau…!?. Bada hemen okerren bat…».

Jaun Goikoak: «Ez, nere, ez; ezta deskuidatuta ere hemen ezeren okerrik… Gertatzen dena da, hemen, zeruan, zuek lurrean bezalakoxe ebaluazioak egitera jarriak gaudela dagoeneko aspaldian». «Nola? Zer…!? –taxistak negar-marraxka–. Ez dut tutik entenditzen; tutik ere entenditzen ez dudanez…».

Eta Jaun Goikoak atzenean epaia eman zion, dzast!: «Bai, ba… Min gutxi eta axanpa asko duzu zuk… Orain hemen ere helburuen eta emaitzen arabera lan egiten dugu. Helburuak nolako, emaitzak halako: hala behar du. Begira… Garbi adieraziko dizut, horra. Zure kasuan, adibidez, azken hogeita bost urtean zuk aldaretik sermoia egin aldiro, eliztar jendea loak hartu izan du aho zabalka; taxistak inor autoan hartzen zuen aldiro, ordea, bezeroa errezatzen hasten zen, otoitzean jartzen zuen… Eta, ai nere, helburuak helburuak dira, hala lurrean nola zeruan ere. Prozedurak, inporta dio bost!».

Bizargorri, 2016-04-20

Ver Post >
SAGARDOTEGITIK
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-04-2016 | 07:33| 0

Bakoitza bere zoroak bizi du. Bada mendirik goienetan edo klaustrorik isilenetan xarmaren eta karmaren bila dabilenik. Hemen gurean, urtarriletik apirilera bederen, sagardotegia da santutegia, ezinbesteko er(r)omeria, derrigorrean bisitatu beharrekoa, astero ez bada bai gutxienez hamabostero, euskaldun sano izanenean.

Hala, behintzat, ohitura lege, joan den ostiralean bertan joan dira hiru lagun (Hondarribiatik bat eta Irunetik bi) bi autoetan, hemen izenik aitatuko ez dugun sagardotegi entzute handikora (asteburu honetantxe Frankfurten “pommes d’or” sari preziatua irabazi duenera, hain xuxen). Hala batzuei nola besteei, ez zaie bizi direnean ahaztuko. Pommes d’or, pommes d’or…; baina, oro ez da urre!

Joan dira, jan dute, edan dute. Behin joanez gero, jan beharra dago bost eta edan beharra hamaika, baldinbetan! Eta behin hori guztia eginez gero, apenas duen festak akaberarik sekula… Hasteko, kafea eta mus partida Hernaniko Ollalumen; hurrena, Astigarragan berriz ere zurrut eta kantu, ohitura lege… Eder-sumak munduko mixeria guztietatik kontsolatzen gaitu unean-unean. Eta gaua ilunagotzen, lanbro zirina, giro…

«Etxera ere abiatuko beharko diagu, ba…!». «Baina, azkeneko tragoa non edo han hartu gabe ez, ala!?». «Irunen, Cipriano Larrañagan, betiko baxter gurean…?». «Bale, konforme; hantxe aurki elkar ikusi arte…». Hondarribiarrak erabaki du (txukunen ibiliak) Gurutzetik zuzen joango dela bera; beste biak, zerrepel samar, autopistatik badaezpada hobe, kontrol gutxiago izaten ohi dela-eta Ertzainena. Eta, ordu txikiak handitzen hasi baino lehen, atera da bakoitza bere bidean Irunerantz…

Handik ez dakit ba nik ordu erdira edo, hondarribiarra iritsi da hitz-hartutako tabernara eta eskatu du gin-tonika. «Total, hemendik etxera joateko…», bere artean eginez. Eta xurrut eta itxoin, itxoin eta xurrut, denbora aurrera eta lagunik agertzen ez… Harik eta, zain samar jarria, bakarrik, aspertu zen arte. (Telefonoa, gezurra badirudi ere, ez daramate guztiek aldean gaur egun oraindik ere).

Eta etxera joan zen. «Hor konpon; auskalo non zer dabiltzan bi fardel horiek!». Behin etxean, ohera sartu eta berehala, hara!, telefonoa hoska. Gaitz orok bai baitu bere gaitzagoa. Hartu eta: «Gabon. Hemen Ertzaina. Zure lagunak gurekin dauzkagu, alkoholemia-proban positibo eman dute-eta, bi-biek. Zure izena eman digute. Beraz, faborez, eskertuko genizuke, jaso eta bakoitza bere etxera eramango bazendu. Irungo Bentasen gaude, halako tokitan…». Hau guzti hau egia da, ni hemen nagoen bezalaxe.

Jantzi, autora berriz sartu eta, tximistak harturik, joan da esandako tokira. Han, ilunetan, argi errainuak diz-diz… Aurkeztu da poliziagana; aurrekalde ona eginez bai, baina begi-larri samar eta, ustez uste gabe, hiztripua eginez tarteka: «Gabbon. Lagunen bila nator. Ondo iruritzen baaazaitzue, eraman diz-dizazket…». Hitz politek salda onik ez, eta ertzain mutilak, ohitura lege, beren furgonetara sartzeko eskatu/agindu zion, aparatuan putz egin zezan… Handik denbora gutxira, taxi batean erretiratu behar izan zuten hirurek etxera. Gero gerokoak, isunak eta abarrak… Etxekalte gauza asko egiten baita, konturatzerako. Eta…, lagun guztiak ez direla, gero, adiskide on, errejudas!

Bizargorri, 2016-04-13

Ver Post >
OILOAREN FABULA MODERNOA (eta II)
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-04-2016 | 07:33| 3

Alimaleko protestak gertatu ziren, istiluka, oilo ogi-egilearen kontra. Auzoz auzo lehendabizi, herriz herri hurrena, mendiez alde batera zein bestera azkenik, lur eremu zabaletan. Haserreak ez zeukan akaberarik… Harik eta, halabeharrez, gobernuko fiskala ere partean sartu eta bere aldartea hartu zuen arte. Oilo gajoa bere aurrera ekarrarazi eta, batere gupidarik gabe, halaxe ipini zion auzia argi eta garbi:

—Zuk, oilo horrek, ezin joka dezakezu horrela, zeurekoi doilor, inolako moduz; zuk ogi mordoa irabazi zenuen, nahi hainbat eta gehiago; zuk, hortaz, halaxe berean, zerga, tributu, kontribuzio mordoa ordaindu beharra daukazu.

—Nik, ordea –aitortu zuen oiloak bere buruaren defentsan–; nik, ordea, neure lanez eta izerdiz irabazi nuen ogi hura. Ez baita ogirik neke gaberik. Eta… egia esaten hasita –gaineratu zuen ezker-eskuinera ustezko lagunei begira–, egia oso-osoa esaten hasita, gainerakoek ez zuten lanik egin nahi izan, ez zuten kolpe-zorririk jo! Ogia egiten auzokideen artean laguntzeko, nik, mesedez! Eta, ezetz batek eta ezetzago besteak, zaputz beltzean. Esaera zaharrak dioen bezala, ikatz zakutik irin zuririk ez.

—Hori da! –esan zuen gobernuko funtzionarioak–. Hori da arrazoia! Horixe da, hain xuxen ere, eskumen askearen (edo konpetentzia librearen, nahiago baduzu) abantaila, bentaja eta onura: nornahik, edozein enpresak, nahi beste irabaz dezake; nahi duenak lan egin dezake; eta nahi ez duenak, ez… Beti ere, horratik, gure legeria modernoaren arabera (mundu guztian denik-eta modernoena eta aitzindariena), zu bezalako langile fin emankorrek (baita komunitate edota herrialde saiatuenek ere), gure legeen arabera, beren lanaren produktua partitu egin behar dute eta banatu, banatu eta partitu, ezer ere egiten ez dutenekin. Ikatz zakuan ere on da irina. Zuhurrek bil, eroek jan…

—Inoren ero, ni –lepo eta zepo eginik oiloak, bere kolkorako.

—Horixe da munduko sozialismorik modernoena –epaileak, segidan–. Eta zuk, oilotxo, zure partea ipini eta ekarpena egin behar diezu IVA/BEZari, erregaien zergari, autopistetako bidesariei, errege-erregina-koinatu-arreba-iloba-izebei, bankarien gain-soldatei, politikari ezgauzei, enbaxadoreen familiei, multinazionalen ezkutuko gidari alferrikakoei, trajez eta korbatez jantzitako lapur zuri faltsu hotsandikoei… Zuk zergak  ordaindu behar dituzu: auto-, etxe-, udal-kontribuzio agindutako guztiak… Zertarako? Bada, Osasuna, Hezkuntza, Gizarte Segurantza, Justizia (denontzako bat eta berdina dena) bere horretan mantentzeko. Horiek direlako hemen gurean munduko onenak!!!

Irri-axal oker batekin, etsi “onez” hartu behar izan zuen oiloak erabakia.

Harrezkero, denak zoriontsu bizi izan ziren betiko. Baita oilotxoa ere. Entzunak entzunik eta ikusiak ikusirik, bekozko iluna ezin disimulaturik, beste erremediorik ezean, karaka-karaka egiten zuen maiz auzokideen artean: «Hau da poza, hau! Hauxe da suertea herri honetan bizi beharra tokatu izana!!».

Auzokoak, berriz (behia, ahatea, txerritxoa, antxumea), galdezka ari dira oraindik ere sarri: «Non zertan ote da oiloa…? Aspaldian ez digu batere ogirik egin!».

Bizargorri, 2016-04-06

Ver Post >
OILOAREN FABULA MODERNOA (I)
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-03-2016 | 07:28| 2

Oilo batek behin gari ale mordoska bat topatu zuen. Auzoa jo, eta bildu zirenei esan zien: «Gari aleok ereiten baditugu, ogia izango dugu jateko. Zuetako nork lagunduko dit garia ereiten?». Eta «Nik ez, behintzat; hara bestea!» –esan zuen behiak. «Ezta nik ere; badut aurreragoko lanik» –adierazi zuen ahateak. «Ereiten lagundu nik…? Baita zera ere!» –furrustatu zuen txerritxoak. «Nik zer esanik ez; are eta gutxiago!» –amaitu zuen antxumeak… «Neuk bakar-bakarrik erein beharko dut, hortaz» –erabaki zuen oiloak. Eta…, esan eta egin!

Garia erne zen, hazi zen eta, heldu ere, heldu zen hori-hori. «Zuetako nork lagunduko dit orain uzta biltzen?» –jakin nahi izan zuen oiloak. Eta: «Ez nik; nik badut jada gutxieneko soldata bermatua», ahateak. «Ez da hori nire egitekoa; baina, ezkutuan ordain-saria ematen badidazu…», txerritxoak. «Hainbeste urtez zerbitzuko lanetan ibili eta gero? Ezta pentsatu ere!», behiak. «Nik, badaezpada ere, ez dut langabeziaren diru-ordaina arriskutan ipini nahi», antxumeak. «Uzta neuk bakarrik bildu beharko dut, hortaz…», etsi-etsian oiloak. Eta…, esan eta egin!

Azkenean, iritsi zen garia errotan irin, irina etxean ore, orea labean ogi bihurtzeko sasoia ere. «Zuetako zeinek lagunduko dit ogia egiten…?», oiloak. Eta: «Ni eskolatik iheska ibili nintzen beti, eta ez nuen halako txorradarik egiten ikasi!», esan zuen txerritxoak. «Nik ezin dut nire gaixo-pentsioa arriskatu; horixe polita!», segitu zuen ahateak. «Baldin, dirudienez, laguntzeko beste ezertarako ez bada, agian hori diskriminatzailea izan daiteke», murmurikatu zuen antxumeak. «Sos batzuk eskaintzen badizkidazu…», zirika behiak.

Orduan, oiloak berak bakar-bakarrik, zer erremedio!, garia jo, gari aleak errotan eho, irina legamiaz eta abarrez ore bihurtu, labean opilak sartu eta erre…, denborarekin, lanaren poderioz, bost ogi eder lortu zituen guri-guriak. Gero hurrena, zumezko saski batean paratu zituen dotore asko, auzo guztien bistan, nahita. Bat-batean, zer?, eta den-denek nahi omen zutela ogi hartatik, guztiek ere ogia nahi omen zutela; emateko eta emateko…! Lañoki, argi eta garbi esan zien oiloak: «Ez, ez! Ogiok neuk jango ditut bakar-bakarrik!».

«Lukurra halakoa!», adierazi zuen makakorroka behiak. «Izain kapitalista madarikatua!», ahateak karranka. «Guztiontzat eskubide-berdintasuna aldarrikatzen dut!», antxumeak marraka. «Bakea, Ogia eta Hezkuntza, denontzako dira! Herriak betidanik izan ditu bere eskubideak!», txerritxoak kurrinka, muttur-luxe… Hori guztia aski noski ez, eta pankartak margotu zituzten auzoan, kartel handiak inprimarazi: «Injustizia!», «Faszista!», «Herriko ogia lapurtzen!», «Herriarena gurea da!», «Nire eskubideak nahi ditut!». Eta oiloaren kontrako protestan ujuka atera ziren auzokoak plazara, itsuskeriak esanez, nabarmenkeriak hots eginez, orotariko irainak eta ez-esatekoak jaulkiz; guztiak ere, jakina, oilo bizilagunaren izen ona lohituz.

            (Ez da honekin fabula akabatzen, ezta gutxiagorik ere. Datorren asteko asteazkenean, hementxe bertan, JARRAITUKO DU, jarraituko duenez, gure oiloaren atarramendu gaitzak).

Bizargorri, 2016-03-30

Ver Post >
ZERUAN BERRI ONAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-03-2016 | 07:53| 0

Behin bazen atso-agure parea, antzina-gazte bikotea. Laurogeita hamaikana bat urte bazeuzkaten beteak, eta bazeramatzaten hirurogeitaka elkarrekin ezkondurik. Ez ziren, hala esateko, aberatsak; baina ondo bizi ziren beren neurrian, irinetan zuhur eta zahietan ero jokatzen, eta ez kontrara, garaiz ikasi zutelako. Pertsona adintsuak izanagatik, osasuntsu zeuden. Zergatik? Bada, andrea lehiatzen zelako beti ere sano jaten: koipe gutxi, alkoholik ez, baraualdia sarri…; gainera, batean ziri bestean mara, egitekoren batean aldiro, geldian baino ibilian askoz gehiago enplegatzen zirelako.

Egun batean, baina, ibilirik sanoenak ere ez direnez betiko, abioiak lur jo zien derrepente, urrutitik etxera bueltan zetozela. Herio heldu zitzaien; biak seko bertan! Eta zerura joan ziren zuzen. Zain zeukaten San Pedro ateburuan. Berehala, egoitza ikusgarri batera eraman zituen biak. Zer ez zen han, arraiopola! Gelak altzari ederrenez jantziak guztiz, sukaldea tresneria modernoenez hornitua erabat, almazena jaki-edari apetatsuenez mukuru… Aho-bete hortzekin begiratzen zuten apopilo berriek. «Ongi etorri zerura. Dagoenekoxetik, etxe hau zuena da», esan zien San Pedrok. Are gehiago, morroia eta neskamea jarri zien beren nahietarako.

Kapritxo hura guztia ea zenbatxo kostatuko ote zitzaien, galdetu zuen agureak ikaran. Eta: «Deus ere ez. Zintzo portatu zineten lurrean eta hau duzue saria zeruan». Leihotik begira, golf zelai bat eta harizti miragarria bistaratu zituen. «Zenbat balio du horko sozio egiteak?». Eta: «Zeruan berri onak orain eta beti; dena doan eskaintzen zaizue». Handik hurrena, klubeko jatetxera joan ziren eta mahaia bete janari bazen han: txuleta, arrain, odolki, itsaski, urdai, mondeju, pastel, gazta, orotariko edari… «Jesusen izenean! –San Pedrok-. Ez ezazu berriz galdetu: dena da doan hemen».

Gure agureak, marabila hari guztiari begira-begira, sinetsi ezinik, emazteari zeharka urduri begi emanik, hala galdetu zion zeruko atezainari ahopeka: «Eta…, non da hemen elikadura dietetikoa, koiperik gabea, kolesterolik gabea? Non da hemen kafe deskafeinatua? Non arraio, jogurt eta mami esne-gaingabetuak…?». «Ai, enetxoak…! Ez duzue hemen zertan kezkatu beharrik: zernahi jan-edan dezakezue, nahi adina; ez zarete gizenduko, ezta gaixotuko ere sekula. Zeruan zaudetela, Jesus mila bider!».

Aitona zurtua, atsegin beteen atean, ez zen bere larrutan kabitzen… «Eta korrika egitea eta bizikleta geldia eta ejertzizioa, zer? Ez al da derrigorrezkoa?». «Aaa, hori zeuk ikusi…», San Pedrok. «Eta ez al da derrigorrezkoa gatzik gabe, azukrerik gabe jatea? Edan al dezaket ardoa eta garagardoa eta kubata eta txupitoa, gogoak ematen didanean…!?». «Baldinbaitere…! –San Pedrok-. Hemen, jan eta edan, norberak nahi duenean egiten du; nahi duenean nahi duena nahi duenekin. Bai horixe».

Bere egitekoetara abiatu beharra zeukala eta bakarrik utzi zituen zerutar berri biak beren etxe dotore berrian. Agureak atsoari, orduan (zeruan minik ere ez zela izango-eta), atximurkada bat egin zion ipurmasailean, penatxoz esaten ziolarik: «Kontxo-kontxo… Beraz, hortaz, zuregatik izan ez balitz, zure aholkuei kasurik egin ez bagenie, hementxe izango ginatekeen noski gu… orain dela hogei bat urte!!».

Bizargorri, 2016-03-23

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor