Diario Vasco
img
JUDUA ETXE ZULO BILA
img
Jesus Mari Mendizabal | hace 9 horas| 1

Hemen hauetan aspalditik ez da judurik agerian ikusten; hemen hauetan, noiztik ez da judutarrik aitatu ere egiten! Baina, hala eta ere, judu erraturik badabil oraindik ere munduan; judutar guztiak ez daudelako munduan aberats, judu guztiak ez daudelako dagoeneko Israeleko habian… Judio jaio batzuk oraindik badabiltza euskal herrietan ere, ttirriki-ttarraka, han-hemenka, behartsu, ezkutu-gorde disimuluzkoan, direlakoan-eztirelakoan… Gauza da, inork apenas garbiki aitortzen ez badu ere, palestinarrak izan gabe ere, euskaldunok zapoa daukagula haientzako; esan nahi baita, herra eta tirria, korromioa eta fobia diegula…, piskatxo bat.

Behobian gertatu berri da, agidanez. Kamioi eta autoen eguneroko alamena dela eta, bertako kristau batek Landetxan pisu berri koxkor bat erosi eta erabaki zuen etxetxo zaharra errentan uztea. Baita egunkarietan hala anuntziatu ere… Biharamunean bertan, goizean goiz, han zen Behobiako etxe xaharrean ate joka gizaseme sasoiko bizardun bat, bere motots bildu eta guzti.

—Nik etxe hau gustuko –bisitariak–. Pozik hartuko nik alkilerrean…

—Kasualitatea, gizona –kristau euskaldunak erantzun–. Bart euria egin du eta konturatu gara teilatuak oso kaltetua behar duela izan, ze aze nolako itoginak, tanga-tanga!, ganbaratik beheiti. Zuloak eta pitzadurak konpondu arte ezin alokatu dut etxea…

—Lasai horregatik, gizona; niri ez inporta. Nik badut anaia hargin igeltsero teilatu-konpontzailea; hark dena konponduko; hark egingo agudo guretzat adina lehorpe…

Zertxobait susmo txar hartzen zion, ordea, etxejabeak arren-erreguka zetorrenari. Halakoari bere etxea utzi ez nahi, eta zozoarena egiten segitu zuen:

—Itoginena ez da txarrena… Ikusten duzu hor kalean ume mordo iskanbilatsu hori? Ba, hortxe daude egunero goiz-goizetik, oilar-oiloak bezala kukurruku eta karaka; baita bazkalondoren ere siestako garaian… Eta kamioien zarata…! Hemen lasai lo egingo duenik ez da; hemen lo erreak izango dituzu…

—Lasai horregatik, gizona. Gure beste anaia batek gozodenda handia du; engainatuko ditu nolabait. Zarata ez inporta. Nik etxea behar; etxe hau nahi…

Etxejabea aspertzen da, gogaitzen da, nazkatzen da, eta:

—Ba al dakizu…? Nik ez diot nire etxea errentan judu bati utziko. Kito!

—Ni…, zer!? Ni judutar? Oh, ez! Ni, katoliko…

—Zu katolikoa? Baita zera ere…! Ea, ba: zenbat Jainko daude, zenbat…?

—Jainko bat bakarra. Baina berez hiru: Aita, Semea eta Espiritu Santua.

—Eta nola du izena Semeak?

—Jaun Goiko Aitaren Semea, Jesukristo.

—Eta non jaio zen Jesukristo?

—Jesukristo, Belenen.

—Jaun Goiko Ahalguztidunaren Seme izaki, palazio batean noski, ala…?

—Ez, ez… Txabola zulo batean, astoa eta idia ondoan, gixaixo, pobre…

—A, joino! Eta zergatik jaio zen, ba, txabola xahar batean errukarri…!?

—Zergatik…!? Zergatik diozu!? Kristau madarikatu kaka zimur batzuek judutarrei etxerik utzi nahi ez zietelako!!!

 

Bizargorri, 2016-12-07

Ver Post >
ALABAREN URTEBETETZEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-11-2016 | 08:26| 1

Gure alaba zaharrenak hamabost urte bete ditu, atzo. Ume-umetatik bezala, aurten ere afari-merienda moduko bat prestatzen lagundu genion, lagunartean atseginetan egon zedin, jaten-edaten eta kontuak esaten… Atzo arratsean egina dute festa, geure etxepeko soto dotore atonduan. Litxarreria franko eta zurrut eta purrut, ase ederrik eginik izango zuten, noski…

Ilunabar goiztiarrarekin gonbidatuak banan-banan ailegatu orduko, gogoak emandako tokietan eseri ziren han-hemen aulkian, mahaian, lurrean… Berehalaxe gero, bakoitza bere sakelako telefono gainera makurtu zen mutu. Hurrena, berriz, twitter, instagram, facebook, washap…, tiki-tiki-tiki-taka-tik, mezuak bidaltzen hasi ziren guzti-guztiak, edo, bestela, joku bitxietan jolasten, begi biak erne-erne pantailari eta ahoa zimur-zimur keinuka…

Hunkigarria zen, hunkigarria zenez, bakoitza bere mobil beltz soilaren gainera makurtuta ikustea. Zeinen handiak zeuden denak! Txiki-txikitatik ezagutzen ditut, izan ere, eta; beren artean hitz egiten zutenetik, alegia… Gogoan dut oraindik gehienen ahotsa. Batzuek ez didate sinesten, txikiak zirenean elkarrekin hitz egiten zutenik; elkarri begira ere egoten zirenik, ez didate askok sinesten.

Dantza egiteko tenorea iritsi zenean, bakoitzak bere entzungailua telefonotik belarrira konektatu, bakoitzak bere gustukoeneko abesti-sorta hautatu eta, bakoitzak bere dantza egin arren, bazirudien denak erritmo berean ari zirela. Hura zen, hura, ikustekoa…! Geroago, tartetxo batean, denak gelditu eta gure alabatxo laztana zoriontzeko prantatu ziren. Denak kieto, dena isilik, denak atezuan, hala nola ohi diren atleta esprinterrak ehun metroko karreran.

Berealdiko zalaparta sortu zen derrepente sotoan: lagun guztiek batera, emozioz ikaratan, zorion mezuak, bidaltzeari ekin zioten, tiki-tiki-tiki-taka-tik, guztiak ere aurren-aurrenekoak izan nahian, hatzak tarrapataka sekulako abioan mugituaz. Batzuek, bistan da, aldez aurretik prest zeukaten testua eta “ok” eman eta kito… Gure alabatxoaren sakelakoak ez zuen bakerik tik eta tik, tirrin eta pirrin… Guzti-guztienak ere ezin, bada, une hartan ikusi eta asko beste baterako gorde zituen. Hura poza eta ditxa gure neskato maitearena: ilargi bete-betea zeukan bere labe gainean!

Ondora joan nintzaion eta: «Zorionak, nere! Urte askotarako!», esan nion emozioz gainezka. Izututa begiratu zidan berak, haserre; eta alde egin zidan ondotik, zapuztuta. Harritu ez ezik, kezkatu ere egin nintzen, jakina, eta atzetik joan nintzaion ea zer demontre gertatzen zen galdezka, ea zer arraio egin ote nion nik, gaiztorik. Bere mobila hartu eta mezu bat bidali zidan, tiki-taka-tik:

—Jo, tta! Nre lgunn aurrn ridklu eitn nao ni! KO utz nzu… Msdz, zrtko dad tfnok…!? Ztkizu mzu bt 2dalzn, eo…!?

—Brk! (:—<)!? –erantzun behar izan nion neure mobilez–. ZRNK!!! Urt asktko!!! Eun zrgrr pa dizt. Myt zytt. Tta. (:—*).

Urtebetetze zinez polita izan zen atzokoa, gure alabatxo zaharrenarena. Hau da denboraren joan beharra! Saguzarra baino urtetsuago nago dagoeneko. Jaio ziren berriak eta badakartzate nik ezin igerriak… Nola zahartu naizen! Eskerrak eman ez nion musurik…

 

Bizargorri, 2016-11-30

Ver Post >
AUKERA-AUKERAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-11-2016 | 08:25| 3

Hala atsoak nola agureak ere inork uste baino maizago eta aixago dabiltza airean, aireplanoan, munduan batetik bestera; eta, arabera berean, inork uste baino komeria gehiago gertatzen zaizkie, doazen tokira doazela. Ez da erraza jakiten haien ibileren berri. Nik txiripaz izan dut gertaera pollit baten notizia, eta ez daukat niretzat gordetzeko. Herritar batek esan dit ez omen dela atzo goizeko kontua, baina tira…

Agidanez, dama ormaiztegiar apain edadetu batek, bere hainbestegarren urtebetetzea izaki, herrian zertan nola handiro ospaturik ez, eta erabaki zuen autoz Hondarribira etorri eta hegazkinez Madrilera joatea, asteburua nahieran pasatzera; hiriko hotelik garestienetako batera joan ere, zer arraio. Zapatuan joan zen; ostatu hartu zuen eta… “ahitxoa janda sabela bero, lotxo bat einda kalera gero”, igande goizean zorrak ordaintzera plantatu zenean komeriak, komeriak kuanto! Enplegatuak laurehun eta berrogei euroko faktura erakutsi zion.

Haserretu zen atso ormaiztegiarra eta galdetu zuen sutan ea zer demontretan egin ote zuen okerrik berak; hotela ederra zela, bai, baina gela arrunt halako bateko gauak, gosaririk gabe, ezin balio zezakeela hainbeste, inolako moduz. Ohiko tarifa omen zela, adierazi zion enplegatuak. Ezin zitekeela, atsoak; eta hoteleko gerentearekin hitz egin nahi omen zuela… Berandu baino lehen agertu zen gerentea, txitxi baino dotoreago (aurrez noski enplegatuak leziatuta), eta esan zuen tente-potente:

—Hotelak kategoria du, piszina olinpikoa, sauna finlandiarra, areto ikusgarria dantzarako, eta abarren abarra, bezeroentzat egunero prest.

—Nik ez ditut erabili, ordea! –dama goierritarrak purrustaka.

—Beno, baina hor izan dituzu aukera-aukeran…

Hori guztia gutxi ez eta, ondoren, egundalako berriketak egin zizkion hotel handi haren izan-gaitasunei buruz; batez ere, bezperan, zapatu arratsean, izandako ikuskizun internazional Madril osoan famatuari buruz:

—Hemen zenituen atzo, zu agertu eta gero, munduko artistarik onenak beren ikuskizun zoragarriak eskainiz; mira-mira eginda egoteko modukoak!

—Ni ez nintzen, ordea, haiek ikusten egon! –atsoak, bekozko ilunez.

—Beno, hainbat zuretzat kaltean. Hortxe izan zenituen aukera-aukeran, eta, beraz, aprobetxa zenitzakeen. Errotan zaila da irinik ez lotzea…

Atsoaren haserre-marmarrak ez zion gerenteari zirkinik ere eragin; bera tankanpante, lasai. Ormaiztegiko atso erretxinduak orduan txekez ordaindu nahi omen zuela, eta txekea zirri-zarra bete eta eskura entregatu zion jaun gerente ikara-ezinari. Papertxo lauki luze sinatua hartu zuen honek eta, begia bota zionean markatutako diru kantitateari, agudo espabilatu zen:

—Aizu, señora, txekean… berrogei euro jarri duzu; berrogei!

—Hala da. Zuzen dago. Laurehun euroko deskontua egin dizut, nirekin oheratzeagatik.

—Ni zurekin oheratu…!? Baita zera ere!!! –gerenteak, espantuka.

—Beno, ni hor nintzen, gau oso-osoan, aukera-aukeran. Etor zintezkeen, aprobetxa zenezakeen niri zirri-mirri batzuk egiteko… Ahuntzaren lorean egon bazara, hainbat zuretzat kaltean! Beraz, bada, kito egingo dugu biok honekin…

Pikua jan zion ederki ormaiztiarrak madrildarrari, begiak harri bi utzita…

Bizargorri, 2016-11-23

Ver Post >
HILERRI BATEKO BERRI
img
Jesus Mari Mendizabal | 16-11-2016 | 07:33| 1

Hilerriak edo kanposantuak azaroko lehen egunetan, usoak urriko hego-haizeetan bezala dira: notizia beti. Zer esanik ez aurten. Gasteizen, gazte koadrilaren batek botila-tzarren batean azioa egin omen duenekoa; Iruñan, ezezagun batzuek hilobiak profanatu omen dituztenekoa; Donostian, baten batek tabernakuloa eta kustodia bere lekutik atera eta bota omen dituenekoa; Bilbon, hileta koroak, beren zinta eta guzti, hilobietatik lapurtu eta familiakoei auskalo nora kristo galdu omen dizkienekoa…

Horiek guztiak barra-barra hedatu dira Hegoaldeko probintzia guztietara, haserre suak eraginez. (Ene, bada, gure Munilla…!! Baita bateko gotzaia eta besteko artzapezpikua ere). Apenas, ordea, inortxok jakin duen hemen Iparraldeko hilerrietako berri; hango hilerri bateko berri, zehazki-mehazki. Niri txiripaz iritsi zait notizia, Bidasoa hurbileko mugaz gaindi… Kanposantu bateko etxo itsusi zikina izan arren, hemengo atarira ateratzen kemendu naiz, lotsak lotsa, irria eta barrea eragitea osasungarria omen delako. Izan ere, hauxe irakurri berri dut: «Zientziaren arabera, irribarre egiteak, arrazoirik gabe bada ere, zoriona dakar». Barre gozatsuak egin ditzazula, hortaz; nahiz eta hilerriko berriak serioak ohi diren beti, tristeak eta ilunak.

Olgetan ala benetan ari ote naizen, egiaz ala alegiaz, zeuk ikusi, zeuk erabaki. Baina, niri kontatu didatenez, Hilen Egunaren biharamunean, hilaren hiruan edo lauan, gertatu omen zen, Lapurdiko herrixka batean. Iparraldeko herri horren izenik ez digu axolik; jakin badakigu, alabaina, han herri askotan elizaren atzean daudela hilerriak, zabalik beti ere, hemen gurean ez bezala…

Bi emakume aski gazte eta pinpirin, mozkortu xamarrik, tabernatik etxera bidean, ordurako ilunabartzen hasia zelarik, iji eta aja, hilerrira sartu ziren pixa egitera. Baita hilobi atze batean makurtu eta egin ere. Dena zen han lore eta koroa dotore… Azpiak zerekin garbiturik ez gero, eta bietako batek azpi bustiak tangarekin lehortu, tanga harrika bota eta gonak jantzi zituen lasai arraio. Besteak, aldiz, penatxo halako tanga eder garestia galtzea, eta atzeko hilobi gaineko koroa-zinta bati tira egin eta harekin estali zituen azpiak, tanga ez bustitzearren; ondoren, tanga jaso, prakak jantzi eta, iji-aja, han abiatu ziren biak, bakoitza bere etxera…

Hurrengo egunean ziren komeriak… Lehenengo andrearen senarrak, min-min eginda, suak harturik hots egin zion bestearenari telefonoz:

—Bart arratsean gure andrea zepelin ederra harrapatuta etorri duk! Tangarik gabe, gainera! Besterik ez genian falta…! Akabo; gureak egin dik! Gainezka egin dik nire pazientziak… Auskalo non, norekin, zertan ibilia den…!

Eta bestearen erantzuna:

—Hori ez duk ezer, motel; ezer ez denez hori, nirearekin konparatuta! Konparatuko duk, ba…! Hi heu ere ez al haiz sekula zepelindu, ala…!? Begira: gure emaztetxoa ere mozkorturik, txolin-txolin ailegatu zuan etxera atzo, iji eta aja, aja eta iji… Ez duk, ordea, hori okerrena. Okerrena duk ipurdiko erretenetik zintzilik, bere azpietan bilduta, zinta bat zekarrela, honako eskaintza-idatzi eta guzti: «Ez zaitugu ahantziko!!! Maitasunez: Ernest, Xanti, Filipe eta Baionako campus guztia. Campus de Bayonne». Atera itzak kontuak, hi…

Hala bazan ala ez bazan, hala kontatzen dute behintzat, Baionako plazan.

 

Bizargorri, 2016-11-16

Ver Post >
BERGARAKO URDINA edo ANILA
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-11-2016 | 17:07| 1

Bergarako Angiozarren, Altuna baserrian, zazpiehun olibondo aldatu omen zituzten 2009an (eguteran, zer esanik ez), eta olio ehundik ehunean gipuzkoarra ekoizten omen dute gaur egun. Ez dira, noski, gure probintzian lehenak, ezta bakarrak ere, egiteko horretan: Hondarribiko Beko Errota, kasu; baina, hori beste kontu bat da. Gauza da, ari direla olio berde usaintsuaren egintzan, eta bejondeiela angiozarrei.

Duela bostehun eta hemeretzi urte, Bergaran bertan, oihalgintzan hasiak ziren, jo eta su ordurako, «los hacederos de los paños de Vergara», lekuko ez, baina bai araugile begirale Doña Isabel Erregina Katolikoa berbera zutelarik. Baita XIX. mendearen akabera aldera ere: bostehun eta gehiago langilek ba omen ziharduten herrian, urtean hamazazpi mila jantzi-pieza ekoitziz, lanerakoak hamarretik bederatzi. 1970ean ba omen ziren sei enpresa eta bi mila langile…

Mahonezko prakak, Bergarako urdina, Bergarako anila…, gaur egun oraindik ere erreferentzia ezagunak egiten zaizkigunak, entzutez bederen. Baina…, zer demontre zen anil delako hura?; nondik zetorren?; zer ikusteko dugu gipuzkoarrok anil harekin…? Anila, edo indigoa, iratzearen antzeko zuhaixka lekaduna da, eskualde beroetan hazten dena, hostoetatik eta adaxketatik gai tindatzaile bat ateratzen zaiona, “indigofera anil”. Antigualetik egiten da, nonbait; eta Indian eta Txinan bide du bere jatorria.

Nolanahi ere, Ertamerikan bazen familia bereko beste aldaera bat, “deindigoferea tintorea”, eta Guatemalak izan behar zuen, agidanean, haren produzitzailerik handiena. Jardupide luzeko egitekoa izaki, langile franko behar izaten zen: hostoak eta lastoak beratu, hartzitu, haren patsa alkaliz nahastu, zapaldu, lehortu, hauts bihurtu eta, azkenik, beste sustantzia batzuk erantsirik, gradu diferenteetako koloreak sortu, urdinetik purpurara. Esan eta kontatu errazago egiten da, egin eta gauzatu baino…

Haiek han ari zirela eta ari, hemen ere ez zeuden lotan geldi egoteko, eta Oiartzunen, besteak beste, hiru gizaseme jaio ziren, gure historiarako txit interesanteak hirurak ere: 1733an, Frantzisko Antonio Arbide Aristizabal; 1734an, Pablo Orendain Fagoaga, gerora apaiz egingo zena; eta, 1751an, Manuel Arbide, lehenengoaren anaia. Hiru oiartzuarrok zerikusi zuzen-zuzena izan zuten gure anilarekin. Baita Real Compañía Gipuzkoana de Caracas delakoak ere, jakina; baina hori ere beste historia bat da.

Aita Orendain apaiz lagunarekin batera, Ertamerikan zehar zebilela, ezagutu zuen F. Antonio Arbidek indigo landarea. Eta, landare hori landatzeko lurralde oso egokiak Venezuelan bazirela konturaturik, bere anaia gaztea, Manuel, bidali zuen gerora Guatemalara, zertara?, eta zuhaixka lekadunaren hazi eta adar-adaxken bila. Anaia hau “indigofera anil” izeneko motarekin itzuli zen lur venezuelarretara; eta, Aragua ibarrean bakarrik, bost bat mila pertsonentzat zeregina eta lanbidea eragin zen; bost bat mila pertsona, urte osoko urri-bizitza beti-batekoan zeudenentzat. Antonio Arbide, berriz, lurrak erosi eta anil-tintura honen ekoizlerik handiena izatera iritsi zen. Hainbesteraino, ezen 1804an Maracayko gobernadoreak, esker onez, bostehun peso eman baitzizkion pentsiotzat urteko, harik eta bizirik zen artean. (Peoi arrunt batek, indigo sailetan lanean, urtean ehun peso ere irabazten ez zuenean; atera kontuak).

Bergara famatua egin zen urte askoan, lanaren poderioz, ehungintzan, anila, Bergarako urdina, erabiliz (hiru oiartzuarrak ahaztu gabe, gero!). Europa eta mundu osorako eginak, zenbat oihal, bakero, izara, soineko… fabrikatuak, tindatuak, garbituak, kolorean doituak, geure etxeetan…! Erreka bera ere, Bergarako anilaren eraginez, urdin-urdin joaten omen zen maiz itsasoraino… Kontu zaharrak horiek denak, baina arrakastatsuak, meritu handikoak, onaurki txit baliosoak ekarri zituztenak gure probintziara. Ez da duda izpirik ere… Beste horrenbeste opa diegu hemendik Angiozarreko Etxagibel-Altunatarrei. Bejondeizuela. Zaila izango da, noski; baina oliba gipuzkoarrak ekar dezala anilak bezainbeste etekin eta irabazi. Hala bedi.

 

Bizargorri eta Patxi Albisu

Ver Post >
MATXINADA BASETXEAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 02-11-2016 | 08:48| 1

Basetxeko nagusi Jones jauna zen, duela franko urte. Gizaki mozkor zakila izaki, itsusi egin zuen bere lana, bera nagusi bakar zakar beti. Zerri zahar jakintsu bat bazen bertan, ordea; eta animalia errukarri guztiei eragin zien errebelatzera, basetxea beraiek gobernatzera. Baldintza batekin, baina, beti ere: den-denak berdin-berdinak izatekotan, zazpi lege, arau edo agindupean: «Bat, bi hanken gainean dabilena, etsaia da; bi, lau hanken gainean dabilena, edo hegalduna, laguna da; hiru, animaliak ez du arroparik jantziko; lau, animaliak ez du ohean lo egingo; bost, animaliak ez du alkoholik edango; sei, animaliak ez du beste animaliarik hilko; zazpi, animalia guzti-guztiak igual-igualak dira».

Hasera batean, Animalien Basetxea zoritsu eta loratsuago bilakatu zen. Denbora joanean, ordea, pixkana-pixkana, lider jarritako zerriek, boterea itsuski baliatuz, aginduak nahierara manipulatu zituzten. Bi zerri liderrak, Napoleon eta Elur-bola, beren artean gorabeherak izaten hasi ziren: lehenak kolperik jo nahi ez zuen, agindu eta kito; besteak, animaliei haize-errota eraikitzen irakatsi nahi izan zien. Zerri gehienak honen fabore, noski. Baina, Napoleonek, bederatzi zakur amorratu hartuta, Elur-bola basetxetik kanpora bidali zuen haizea hartzera. Pixkana-pixkana, arauak aldatzen bakantzen makaltzen joan ziren: «Bat, animaliak ez du ohean lo egingo…, izara artean; bi, animaliak ez du alkoholik edango…, neurriz gain; hiru, animaliak ez du animaliarik hilko…, motiborik ezean».

Pixkana-pixkana, zazpi lege, arau edo aginduak ezabatu egin ziren Napoleonen, Zerri Nagusi Ahalguztidun izendatuaren, aginduz… Pixkana-pixkana, Jones jaun gizakiak utzitako arropak janzten hasi ziren gero zerriak, lehen agindua hautsiz, atzeko bi hanken gainean ibiliz, lehenagoko gizakien gisa berean… Pixkana-pixkana, Elur-bola baztertua zelarik, haren erru egin zuten zerriek beren arteko miseria guztia, Napoleonen meritu eginez arrakasta ekonomikoarena, demokraziarena… Pixkana-pixkana, animalia errukarriek ordu mordo batez lan egin behar izan zuten, morroi gisa, asko produzituz, gutxi janez, zerri buruen aurrean mutu, ezertaz kexatu gabe, botoa bera ere galduta… Pixkana-pixkana, Napoleonek eta zenbait zerrik beren mahaira gonbidatu zituzten antzina gorrotatzen omen zituztenak… Eta azkenik, pixkana-pixkana, auzibidea abiarazi zieten animalietako zenbaiti, bihurriei, haserako zazpi aginduak lege bakar bihurtu zutelarik: «Animalia guzti-guztiak igual-igualak dira; baina, animalia batzuk beste batzuk baino igualagoak».

1945eko “Matxinada basetxean” nobelaren historia duzu honako hau, nola-hala laburtua. George Orwelen pistara Adolfo Roldan jaunak erakutsi dit bidezidorra. Hirurogeita hamaika urte geroago, eguneratze aldera, ezar itzazu kontaera horretan izen propio berriak, aspaldian eguneroko ezagun izan ditugunak: Franco-Fraga-Aznar, izaki-gizaki halakoxeak, hasteko; Gonzalez-Guerra eta “zakur” konpainia hurrena (Barrionuevo, Vera, Sancristobal, Amedo, Elgorriaga, Danborenea, Bono, Domínguez, Planchuelo…); baita Pablo Iglesias Posse ere, PSOEren fundatzailea; Pedro Sánchez, haizea hartzera bidalia, Odon, PSC…; eta, egungo “zerri-zakur” berriak: Susana Díaz, Lambán, Pradas, Simancas, Ximo Puig, Hernando, Fernández… Eta kito. Orain has zaitez berriro goitik behera leitzen artikulua, hobeto ulertuko duzu-eta, seguruenera.

Bizargorri, 2016-11-02

Ver Post >
ISUNA ETA ISUNA
img
Jesus Mari Mendizabal | 26-10-2016 | 07:34| 0

Notizia zabal dabil egunotan gure probintzian: Trafiko Zuzendaritzak, iaz, lau miloi eurotik gora harrapatu (bildu, jaso, xixkatu) omen zituen, Gipuzkoan bakarrik, gehiegizko abiaduraren kariaz, kausaz. Hirurogei mila auto-gidari baino gehiago izan omen ziren radar finkoez nahiz ibilkorrez zepoan hartuak; ehun eta hamabost mila bostehun eta berrogeita hiru isun jarriak… Beraz, beste horrenbeste multa gure etxeetara, irabaziaren lehiaz eta afanez eta grinaz. Aurton askoz ere gehiago izango omen ditugu, seguru…

Inork ez du, ordea, notiziarik zabaltzen zenbat multa ipintzen den gure herri eta hirietan aparkatzea dela-eta, zenbat sos den harrapatzen, biltzen, jasotzen, xixkatzen, zorioneko TAO-OTAren sistemarekin, irabaziaren grinaz eta afanez eta lehiaz, zazpi kopeta-azalez. Jakingo nuke gustura, horra!

Abiadurarenak alde batera utziko ditut… Aurreko batean, ondoko hirian nintzen, gestorian dokumentu batzuk entregatzen. Sartu, paperak utzi eta kito: ez nintzen egon arrautza-gorringoari danbolina jotzen… Kalera irten eta han ari zen udaltzain tente bat isuna jartzen; aparkatze araua hausteagatik, inondik ere. Esan ere egin nion: «Hara bestea; burutik joan zara, ala!? Bost minutu ere ez ditut egin-eta! Gure Jainkoak eskertuko lizuke, jubilatu bati faboretxo bat egingo bazenio…». Ez zuen zirkinik ere egin, ikarakaitz. Eta multa eskribitzen jarraitu zuen serio demonio…

Egia esan, pasatu egin nintzen pitin bat hurrena gero, eta: «Harro lotsagabe galanta egina hago hi!», atera zitzaidan bihotzetik. Entenditu egin zidan, ze, hozki so eginez, beste isun-paper bat betetzen hasi baitzen, autoak ez omen zeramala-eta bistan ITV delakoaren pegatinarik. Ezin izan nion orduan barren-barrenari eutsi, eta direnak eta ez direnak jaulki nizkion parrastan: «Zomorro zikina. Ikusten diat, bai, potrozorri batekin ari naizela hizketan. Beste ezertarako balio ez, eta polizia egin haute hi, kalamidadea halakoa…».

Arestian aipatu bigarren multa osatu zuenean, parabrisako azpian atxiki eta, segidan, hirugarren bat betetzeari ekin zion. Ez nintzen hala eta ere kikildu. Hamar bat minutuz bereak eta bost esan nizkion, bihozgabetik gibel-handiraino, madarikatutik astapotroraino; zokormazoa, segapotoa, babalorea… Arnasa hartzen nuen bakoitzeko, isun-paper berria hartzen zuen; eta isun-paper bakoitzeko, irria are eta zabalagoa egiten zitzaion ezpainetan, dirdaitsuagoa begietan…

Nire hamaikagarren irainaren ondoren udaltzainak aleungarren multa idatz-bete zuenarekin, erabat ase zitzaion, sobra ere, mendekua; eta bazihoan… Bazihoan, auto txarki aparkatu haren matrikula eta abarrak ondo apuntatuta, zepoan hartuta ninderamalakoan ni ere. Orduan: «Neuk ere joan beharra zeukaat, ba –esan nion iheska–, hortxe ailegatu duk-eta nire autobusa…».

Ikustekoa izan zen, ikustekoa izan zenez!, udal-polizia haren mozolo aurpegia, zer esan, zer egin ez zekiela… Orain urte batzuk jubilatu nintzenez gero, egunero bilatzen dut dibertsioren bat, egunero saiatzen dut denbora-pasa jostariren bat… Medikuak halaxe aginduta, portzierto; guztiz garrantzitsua omen delako nire adinean ez aspertzea, umore berrien bila sarri-sarri abiatzea, hala etxean nola kalean ere. Eta, jakina, medikuari kasu egin behar zaio.

 

Bizargorri, 2016-10-26

Ver Post >
LAGUNARTEKO 7 MARTXA
img
Jesus Mari Mendizabal | 19-10-2016 | 07:14| 1

Handik eta hemendik, bizitzaren errotak programatuta, hogei bat urteko hainbat mutil lagun bildu ziren behin, eman dezagun Gipuzkoako Goierrin, Ormaiztegin, familiak, lanak eta patu ez-beti-putak hartaratuta. Non elkarrekin ospatuko, non elkarrekin afalduko…? Eta erabaki zuten, guztiak ados, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, handik gero, gau pasan, Zumarragan ez bazen Beasainen, parranda egin zezaketelako, «gazte eta ero, zentzua gero» ojuka.

Handik hamar urte geroago, koadrilako lagunok hogeita hamar bat urtekoak zirela, biltzen dira berriz, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko ote zuten erabakia hartzera… Eta, azkenean, erabaki zuten, denak konforme, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, parranda bertan luza zezaketelako, eta, handik behera, etxera bidean, sekula santan alkoholemia probarik ezagutu izan ez omen zelako, baso-zulo ilun hartan.

Handik hamar urte geroago, koadrilako lagunok berrogeitaka urteko gizon gordinak zirela, biltzen dira berriz ere, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko ote zuten eztabaidatzera… Hau-ta-hori-ta-hura, azkenik, erabaki zuten, denek batera, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, hango neska polit zerbitzariak, eder galantak ez ezik, jator-jatorrak ere izan omen direlako beti, ipurtzulotik ere eztia dariola. (Ipurtzulotik eztia dariola, gizon usteko mutiko begi-luzeak, uler bedi zuzen, gero!).

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok berrogeita hamarna urtekoak zirela, biltzen dira atzera, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko «Afaldu?… Ez!», bazkalduko ote zuten antolatzera… Eta, azkenerako, erabaki zuten, baietz eta baietz, Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, hango jaki-zerrenda zoragarria omen zelako, eta, ai ama!, hango ardoen aukera, zer esanik ez: «Janak edana on dik; um-blen-ble…!».

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok hirurogei urtekoak zirela, eztula baino zaharragoak ziruditela dagoeneko batzuk, biltzen dira berriro, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten diskutitzera… Eta, azkenez, erabaki zuten, guzti-guztiak bat etorririk, Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, leku lasaia omen zelako, zaratarik batere eta umerik apenas gabekoa, eta (oso-oso kontuan izatekoa), erretzaile ez zirenentzako omen zeudelako saloiak; hala goikoak, nola behekoak ere.

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok hirurogeita hamar urtekoak zirela, txima hondarrak txuri-txuri, biltzen dira beste behin, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten hizketatzera… Eta, atzenean, erabaki zuten «Bale! Bale…!», Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, elbarri edota ezindu samarrentzat sarbideak omen zeuzkalako, eroso askoak edozeinentzat. Zaharrago eta beharrago…

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok laurogeitaka urtekoak zirela, adinak ahiturik, biltzen dira ostera, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten deliberatzera… Eta, atzen-atzenean, erabaki zuten, «Dudaik’pe!, dudaik’pe…!», Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, oso erabaki zuzentzat etsita aspaldiko partez, izanez ere, han ez omen zirela-eta sekula beren bizian elkartu, ez afaltzera eta ez bazkaltzera.

 

Bizargorri, 2016-10-19

Ver Post >
ROBOTARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-10-2016 | 17:12| 1

Bilbon (non, bada, beste euskal herrietan bestela!?), azken modako jatetxea martxan jarri berri omen dute, denbora asko ez dela… Sartzen da gizaseme ez-gazte ez-zahar bat, jertse urdin-morea lepa-gainetik daramala. Txardina zaharren eguna izaki, urriaren hamabia, ospatu beharra zegoen, baldinbetan. Ateratzen zaio errezibitzera robot-maître bat, bere apain guztiez apaindurik, jantzi-jantzi eginda, eta adierazten dio ezti eta zintzo:

—Sentitzen dut zinez, jauna; baina, erreserbarik egina ez baduzu aurrez, ezin sar zaitezke bazkaltokira, mahai guzti-guztiak beterik daude-eta une honetan. Beraz, ordu erditxo bat-edo itxoin beharrean zaude… Bien bitartean, jatetxeak baxoerdi bat hartzera gonbidatzen zaitu barran, atsegin handiz, pintxo eta guzti. Eta, gainera, nahi baduzu, neuk proposatuko dizut nola ondo eman egonaren denbora.

—Konforme… –bezeroak, liluratuta. Eta inguratu ziren biak barrara.

—Axolarik ez badizu, behintzat, esango al zenidake zenbatekoa duzun zuk zure adimen-kozientea, koefiziente intelektuala? –galdetu zuen robotak.

—Ehun eta hirurogeikoa dut –erantzun zuen bezero prestuak, susmotsu.

Eta hurrengo hogeita hamar minututan, trebe eta xalo mintzatu zitzaion robota azken gertaera kulturalez, filosofiaz eta literaturez; munduko han-hemengo ekonomiaz, azkenaldiko joera posibleak analizatuz; baita azken boladako aurrerapen zientifiko eta teknologikoez ere…

Bezeroa aho bete hortz gelditu zen. Halakoxe inpresio ona hartuta, handik hilabetera, azaroaren hogeian, Franko hil zeneko eguna izaki, joan da berriz Bilboko jatetxe modakora. Itxoin beharra omen zegoela, robotak… Oraingoan, ordea, maître bitxi hura nondik nola aterako ote zitzaion ikuste aldera, adimen-kozientea laurogeita bostekoa omen zeukala esan zion gizonak.

Eta, zain derrigor egon beharreko denboran, robota hogeita hamar minutuz futbol-liga espainiarraren gainean mintzatu zitzaion, kirolari espainiarren nazioarteko arrakasta handiez; baita telebistako (lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren, seigarren eta hamahirugarren kate jo-ta-ke espainiarren) prentsa arrosa deitutako programez, Matamoros eta abarrez…

Aho bete hortzago gelditurik izango zen jaun bezeroa, nonbait, eta, kuriosidadez, egun batzuen buruan, abenduaren 6an Konstituzio eguna izaki, hirugarren aldiz ere joatea erabaki zuen arestiko jatetxe modako hartaraxe, robot apain buruargi hura probatzera. Dena aurrekoetan bezalaxe: «Dena betea dugu, itxoin beharra dago, zatoz barrara nirekin…». Eta adimen-kozientea galdetu zionean, hogeita hamabostekoa omen zeukala erantzun zion bezeroak.

Orduan, robot-maître bilbotarra poliki-poliki hasi zitzaion hitz egiten, hitzak ez-ezik, silabak ere xehetzen-xehetzen; (baita, zorrotz asko, arrazoi punta motzak agertzen ere):

—Bee-raz, bee-raz, bee-raz, bee-bee-bee!!! –. Harrituta bezeroa, isilik… Robotak, segi:

—Beraz, zuk Rajoy-ri emango diozu botoa. Botoa, borondatea, boterea… Bo, bo, bo! Azti gaiztoren batek garuna bihurritu dizue, atzeraka ibil zaitezten. Lehen, ta-ta-ta!; orain, bo-bo-bo! Bee-bee-bee, bo-bo-bo, ez da gauza onik…

Eta alde egin zion robotak ondotik, bezero jertse urdin-morekoa aho bete hortz zorrotz utzita.

Bizargorri, 2016-10-12

Ver Post >
DIPUTAPENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-10-2016 | 07:26| 1

Sekula eztako bilera, batzarre edo biltzarra, egin berri da egunotako batean, Mutiloako lurretan, baina Ormaiztegiko mugetan. Animaliena, batik bat; baina, baita ez-animalia batzuena ere. Bilera alimalekoa, edozein moduz ere, alajainetan. Han ziren, aurpegi mindu mukerrez, bekoki ilunez, tripa jaten, haserre baino haserreago, Ormaiztegiko txakurre eta Gabiriko katue; eta bi antolatzaile hauekin batera, gisa berean:

Mutilloko txerrigorrik, Lazkaoko antzarrak, Ataungo otsok, Ordiziko azak, Olaberriko dotorek, Legorretako pikuk, Zeraingo xaguk, Beasaingo barek, Oñatiko txantxikuk, Segurako zopajalek, Itsasondoko ijitok, Amezketako elbik, Zaldibiko arkakusok, Legazpiko ilintxak, Zegamako belek…, eta beste zenbait gehiago ere bai, saltsa eta baltsa hartan antzeman ezinak. Zarautzko haizeak falta ziren, bost axola omen ziela-eta haiei zoko hartako ustel-usaien auziak. Falta ziren arratoiak eta putreak eta kaioak ere, azkarregi omen zela-eta haientzat; agertuko omen zirela datozen Sandresetarako…

Oihu, istilu eta zalaparta, tren-zubi azpiko bainu-etxe zaharraren inguruetan zeuden guztiak bilduta, anabasan, Lurpe izeneko zabortegi ez hain zaharretik oso apartean gabe. Txandan-txandan, gehienen bozeramaileek hitz egin zuten, frontoi txikiko oholtzatik, ozen bezain bizi. Ormaiztegiko txakurrak eman zion hasera, gorrotoak hartuta, aurpegi garratza erakutsiz eta esanez:

—Lehen kalte eta lardaska gutxi ez eta orain…, orain lehen halako bost kakatan plost gehiago! Zaborra, zikina, zarata, kiratsa eta nazka gure erdi-erdiko kale nagusitik egunero; eskola, plaza, museo, udaletxe eta piszinen aurretio! Kamioiak eta kamioiak (egunero ehun eta hogeita hamar, hiru urtez), kamioiak eta kamioiak kakaz beteak Lurpe zabortegira, herri osoa zeharkatzen duen errekara. Hau marka! Seguruxeagotan ere, non edo han behar omen dira pilatu probintziako hondakinak eta…, ehun mila tona guretzat! Zakurren biolinak! Errezilgo zapatariarena gertatu zaie, sobrare, diputatuei: egin eta egin eta egin, eta, atzenerako, ofizioa ahaztu… Diputapena! Aldeizue hemendio!!!

—Aldeizue, bai, hemendio, malapartatuak halakoak –segitu zuen Mutilloko txerrigorrik, ezpainak estu-estu eginda, barruak irakiten–. Izan ere, astea bete da oraintxe hauteskundeak izan ditugula. Inork inon aditu al dio inori zabor-pila honi buruz ezer!? Ezta hitz erdirik ere ehun mitinetan, jontxe! Eta orain, ditxa atxanpanatuaren ondoren, orain, errukirik gabe, notizia beltza: zuentzat dira probintziako kakak; zuentzat hautsak, hotsak eta kiratsak.. Gobernu txarra etxean, zakurren potrok eltzean. Diputapena…!

—Disparatea! –aldarrikatu zuen Zeraingo saguk, betondoa zimurtuta, kopeta beltzez–. Disparatea, kuanto! Hainbeste ikasi eta estudiatu, zer arraiotarako jauntxo eta andereño diputatuek? Halakoei hala esaten zien Aizpeako Anajoxepa artzai aspaldikoak: «Estudiante mala-kara, bi begikiñ errekara!». Bi begikiñ errekara kuanto, mutilloarren ipurtzulora eta ormaiztiarren muturren aurrera milaka tona zabor dakarrena! Diputapena…!

Eta halatsu, hamaika sutsu. Banan-banan askok esan zuen asko, haserre. Bien bitartean, hango oihu eskandalua! Batzuek: «Alde, alde, alde; alde hemendio!»; beste batzuek: «Bi begikiñ errekara!!»; eta den-denek, temoso: «Diputapena! Diputapena! Diputapena…!!!», euskara batuan, ustez.

Bizargorri, 2016-10-05

Ver Post >

Categorías