Skip to content

ALEGIA

2014 abril 16
por Jesus Mari Mendizabal

Zientzialari talde batek behin bost tximu ipurloka ipini zituen kaiola handi batean; kaiola barruan, eskailera bat; eskailera goienean, berriz, banana mordoa. Tximuetakoren bat eskaileran goiti abiatzen zen aldiro, beste lau beheko tximuei ur zurrusta hotz-hotza botatzen zieten zientzialariek, zarra-zarra. Handik denbora asko baino lehen, tximuren bat eskaileran gora hasten zen orduko, beste laurek heldu eta, zinbi-zanba!, jesusenak ematen zizkioten. Denbora joanean, azkenerako, tximu alerik ez zen eskailerara arrimatzen, bananak jateko amorratzen egon arren.

Orduan, zientzialariek tximu haietako bat atera eta beste berri bat sartu zuten kaiolan. Istanteko, eskailerara jo zuen, jakina. Besteek, ordea, jo eta jo, eman zizkioten epelak! Aguro asko zen lurrean atzera. Hala, hiru edo lau bider: igotzen hasten zen eta zanpa-zanpa egiten zuten errukarri. Taldeko berria, azkenik, ez zen gehiago eskailerara hurbildu, zergatik jipoitzen ote zutenari antzik eman gabe.

Hurrena berriz, beste lehenagoko tximuetako bat atera eta bigarren berri bat sarrarazi zuten kaiola barrenera. Gauza berbera gertatu zen. Tximu azkena sartuak ere gogotik hartu zuen parte jipoi-aldian. Hirugarren berri bat ere sartu zuten, eta… gauza berbera: eskailerara orduko, larruko galantak ematen zizkioten gainerako laurek! Laugarrena gero. Eta, azkenean, bosgarren tximu hasierakoa ere ordezkatua izan zen. Horra bada zientzialariak, hortaz, kaiola barruan bost tximu berri zituztela: bostak otzan-otzanik, badaezpada; bostak zintzo-zintzo, zer gerta ere; bostak etsi-etsi, zerarren…

Tximu haietako bakar batek ere ez zuen noski ur zurrusta hotzik ezagutu, ez zuen halakoren eskarmenturik; hala eta ere, baina, banana bila abiatzen zenari agudo kentzen zizkioten bizkarreko hotzak, bizkarreko hotzak agudo kentzen zizkiotenez, zart-zart! Baldin inolako modurik balego tximu haietako edozeini galdera egitekoa, ea zer demontregatik zigortzen zuten eskaileran goiti joaten zena, seguruenera tipo honetara erantzungo luke: «Ez dakit ba nik… Hemen gauzak hala egin izan dira beti!».

Entzuna egin zaizu ateraldia, hala ez da!?

Albert Einsteinek behin edo behin esan omen zuen moduan, bi gauza bakarrik daude munduan azkengabeak, infinituak, egundainokoak: unibertsoa, bata; eta, bestea, gizakiaren ergela. Ergela, eroa, adimendutik jauzia baita sarri gizakia bere jokaeratan. Ez dago urrutira begira jarri beharrik tximuen alegia honen egia egiaztatzeko.

Bizargorri, 2014-04-16

KOSMOPOLITAK

2014 abril 9
por Jesus Mari Mendizabal

Indigenok (bertakok, lurralde honetakok) zenbat aldiz ez ote gaituzte gutxietsi eta gaitzetsi, isekatu eta umildu kosmopolitek, ustezko jakintsu moderno demokratek!? Batzuetan badirudi eraman nahi gaituztela errukarriok tipili-tapala, sokatik lotua den zakurra bezala. Izan ere, asmo politak bai, baina gurea oro bide da motza, itxia, arlotea, aldeanoa. Guk ez dakigu ezer, tuntunok; oker goaz beti, egoskor. Berak, aldiz, argiaren eta egiaren jabe daude; munduko hiritar dira. Kosmopolitak dira. R.A.E.-ek: «Cosmopolita, dicho de una persona que considera todos los lugares del mundo como patria suya». Euskaltzaindiaren Hiztegiak: «Kosmopolita, beste herrietako ohituretara erraz egokitzen dena». Zein diferenteak garen espainolak eta euskaldunok, baita hiztegietan ere! Nor gara, bakoitza berean.

Indigenak beltzak eta motzak zireneko herri edo tribu batean gertatu zen, agidanez, ondoren datorrena. Munduan beste toki askotan bezalatsu, hantxe ere batzuren batzuk kosmopolitak ziren, munduko hiritarrak. Ez bertakoak, noski; baizik kanpotik turista edo dena delako bisitari gisa etorriak, sonbreroa buruan eta patrikara hutsa. Hasieran musu-merke, gero musu-gora, egunak joan eta urteak etorri, azkenerako jaun eta jabe jarri ziren bertan. Hizkuntza bakarra zekiten, berena; eta ez zuten bertako indigenena ikasten hasteko ere premiarik ikusten; ezta kortesiaz edo edukazioz edo lotsa onez ere. Mingaina leuna zeukaten kosmopolitek, berba-lapiko galantak ziren…, baina beti ere berean!

Halako batean behin, jaun jakintsu zuriak, tribu antigoaleko hari lezioa eman behar omen ziola-eta, bertako gizaseme eta andrazko, zahar eta gazte guztiak bildu zituen bere aurrera. Bera trono altuan zela, belauniko jarrarazi zituen indigena ezjakinak. Eta hala esan zien: «Zeuen zilborrari begira bizi zarete, beste inora begirik gabe. Ez ni bezala: ni bezalako kosmopolita izatea beste kulturetara irekia egotea da! Aizak hi, M’Okolo, itzul ezak zuen hizkuntzara esan dudana…». Indigenak orduan: «Ez da beharrezkoa, jauna. Guztiok elebidunak gara hemen». Eta aho bete hortzekin utzirik izango zuen jaun jakintsu kosmopolita. Ez, ordea horratik, aho hutsik; han jarraitu baitzuen hitz eta pitz makal harroak. Hori bai, beti ere berean!

Bizargorri, 2014-04-02

ALAITZ

2014 abril 2
por Jesus Mari Mendizabal

Apirilari martxoa hemen

hoska hasten zaionean,

zozomikote esaten dugu;

giro txarra, gehienean…

Baina aitonak eta amonak

(berria jakin zenean

Alaitz laztana jaioa zela

martxoaren atzenean)

zer zoriona izan genuen

lauron bihotz barrenean!

 

Aurten martxoko azken eguna

joan zihoala ihes,

mundura sortu zaigu biloba,

izenez Alaitz, aries.

Muxu bat ez den ezer agertu

ezin diogu; hari ez.

Halere zaharrok asko dakigu

uda berrien sariez:

mira irizten gaude oraindik

jaiotzaren mirariez!

 

Martxoak azken hondarrerako

ez zeukan noski egunik

eta iluntze aldera hortxe

dena jarri zen bigunik…

Nahiz eta Alaitz egon zegoen

sabel gozoan legunik,

Lide eta Inge ahizparik gabe

non hasi bila lagunik?

Hiru izarron irri bizia

ez da kenduko digunik!

 

Harri eta zur, hortaz, begira

jarririk laurok Alaitzi,

urte askoan ez genuke nahi

batere begirik itxi,

amodiozko musika jarriz

hainbat bertso eta hitzi,

halako ditxa aitona-amonoi

zaigula-eta iritsi,

eskerrik asko, ama Lierni

eta aitatxo Haritzi!!

 

Bizargorri, 2014ko martxoaren 31n

NOTIZIA MIN BIZI

2014 marzo 26
por Jesus Mari Mendizabal

Notiziak garai batean izango ziren berri; orain, dagoeneko, zaharrak ez ezik ia beti, txarrak dira aldiro. Baita gogaikarriak ere sarri, kalaka eta talaka. Bonba-eraso moduan ez bada, ziri eta mailu erasaten digute segundoz segundo irrati-kazeta-telebistek, belarri-barruak mintzeraino, geure bizia bera atzentzeraino. I. Azkuna eta A. Suarez jaun txit prestuen hileta-funtzioak; Realak lau eta hiru galdu zuen atzo; presoen eta biktimen eskubideak; zakur batek Kontxan inori hozka egin diona; ezkerra eskuinarekin konpondu ezin omen dena; bihar ere euria eta kazkabarra egingo omen duena; Barça, Barcenas, Barcina… Aspertuta, aseta gaude notiziez, okituta ustezko berriez, kokoteraino deabruzko txorimaloez!

Egunkaria hartu edo telebistan sartu edo irratira ausartu, beti edo gehienean, betikoa: Putin eta Tejero, lapurreta eta gezurra, piper-potea eta polizia, sukaldaria eta berriketa, olatua eta kazkabarra… Nahaspila, larrimina eta iluna besterik ez da ageri. Tristura ari du, gatazka ari du, ergeletik ari du, Aizkorrin euria, elurra eta bisutsa baino gehiago. Ondorio zuzen ezinbestekoan, hortaz, gutako asko, etsimendu beltzak jota, triste bizi gara, larri, astun. Badakigu negar ibarra dela gure hau, baina hainbesterainokoa ere, bada! Errotan irinik ez lotzea gaitz den era berean, gaitz da negarra saihestea erabat. Baina, arraienea!, eguna joan eta gaua etorri, malkoen kontadurian ibili beharra ere, ume gorri abandonatuak bagina bezala!

Ez gaude ume gorriak. Heldutasuna omen da, inola aldatu ezin denarekin, bakean bizitzen asmatzeko artea, abilidadea, tajua. Bazekiten gure aitona-amonek ere: «Aski dakik-n, bizitzen badakik-n». Izan ere, notizia batetik gehi notizia bestetik, atzenerako norbera nor den ere atzentzen zaigu; ahanzten zaigu gutako norbera garela, inguru hurbilenarekin, bizi dena. Hau eta hori eta hura entzunaren entzunez, mudatu egiten gaituzte zentzunez. Batzuren batzuk, beren ia bizialdi guztian ez dira janzten, ez dira ohartzen, ez dira jabetzen, etxe barreneko epela utzita, atari hotzean bizi direla, aurretik nor-nolako-nola pasako, atariko haizearekin batera. Kanpora begira gauden bitartean, ihesi doakigu aldian aldiko bizia, segundoz segundo.

Munduak hor segituko du jira-biraka; eta guk berarekin, ezinbestean. Baina, bietako bat: hari begira gaude egonean edo geure baitan bizi gara aktibo. Bi erbiren atzetik dabilen zakurrak biak galtzen ditu. Hor zagok-n ba! Notizien akabera gabeko zaparradek, zizta-zizta, bizia mintzen digute. Eta geu gara inportanteenak. Eta nork bere bizia du, baldinbaitere, maiteena lehendabizi. Lehen-da-bizi! Hala ere, bizia joan doakigu notizien erreka zabalean, itoka… Pablo Nerudak esango lukeen moduan: «bizitzaz nintzen enamoratu, bera baita, bai horratik!, ni utziko ez nauen bakarra, nik bera utzi aurretik». Beraz bada, notiziak haribira, goazen bizira! Egunak joan eta gauak etorri, jai onak eta lo onak izan ditzagula.

Bizargorri, 2014-03-26

BOTO-JOKOAK

2014 marzo 19
por Jesus Mari Mendizabal

Gogoangarria da zinez Romanones-eko kondeak behin egin omen zuena. Zer izan zen, eta zer ez, hemen ezer ere ez. Behin egindako hura gogoratzeko, salto egin beharra dugu zuk eta biok Nafarroatik Guadalajara. Goazen eta nik kontatuko dizut anekdota poxpolina.

Kondearen ama sekulako lurren jabe omen zen Guadalajarako probintzian. Hara sarri joan zale zen, nonbait, Romanones jauntxoa botoen bila. Huraxe baitzuen bere feudoa; ez alferrik zeuden nekazari txiroak, eta bestelako jendea ere, haren mendean eta esanean. Bere herren handi eta guzti, agertzen zitzaien aldiro, ardi zaharrak bezala inguratzen zitzaizkion, otzan-otzan; eta kondeak bina pezeta ematen zien banan-banan denei. Jakina: hartzen duena zorduntzen da; eta ematen duenak, berriz, ordaina nahi izaten du. Botoa zen, noski, zorra; botoa zen, baldinbaitere, ordaina. Eta horrela, 1891tik 1923ra bitarte guztian, hogeita hamabi urtean!, mantendu zen diputatu Madrilen, Alderdi Liberaletik. Erraz esaten da. Espainiako Handiki ere izendatu zuten. Porru-jorra ederrak atera zituen titulikatu halakoak bina pezetako botoez!

Garai hartantxe, politikan muturra sartu nahian zebilen Antoni Maura y Montaner ere, Palmako semea bera eta hiztun jori trebea. Laineza hartuta, Guadalajara azaldu zen hura ere boto bila, hauteskunde aldi batean. Berehala adierazi zioten han Romanonesek sare zabal estua zeukala botea, eta lan gaitzak izango zituela noski harena urratzen; adierazi zioten ere jaun kondeak ustezko hautesle bakoitzari bi pezeta ematen zizkiola boto truk.

—A bai!? –esan zuen orduan Maura jaunak–. Hark bi pezeta ematen baditu, nik hiru emango ditut ba!

Eta esan eta egin… Handik egun asko baino lehen, hara non agertzen den Guadalajarara jaun kondea bera; boto bila hura ere; zertara bestela!? Eta lagun-zaharren batzuek esanik izango zioten han ez zegoela aurreko urteetako konturik eta lanak izango zituela botoak biltzen, Manuel Maurak aurrea hartu ziolako eta herriz herri hiruna pezeta partitzen ibilia zelako; hiruna pezeta, alajaina!

Uste al duzu estutu zela Romanones? Malmetitu zela? Pipertu zela…? Ezta gutxiagorik ere. Jakin zuen egun batzuk lehenago nondik nora ibilia zen diputatu-aulkia ohostu nahi ziona. Hiru pezeta jaso zituen bakoitzarengana joan eta esan zion:

—Emaizkidazu hiru pezetak, eta tori ogerlekoa (duroa).

Berriro ere diputatu atera zen, boto mordoa aldeko. Hautesleek, mauka: botoko bost pezeta! Eta kondearentzat, berriz, pagotxa: betiko bi pezetekin, Maurak baino gutxiago jarrita, irabazi…! Zer iruditzen zaizu? Lehen ere bazirela bizkorrak politikan, zera…! Eta orain ni hemen geldituko naiz… Zuk, nahi baduzu, salto egin dezakezu atzera Guadalajaratik Nafarroara. Zeuk ikusi, zeuk konparatu. Konpara, orain ehun urteko boto “jokoak” (Romanones, Maura), gaur egungoekin (Barcina, Jimenez)…

Bizargorri, 2014-03-19

HESOLAREN PUNTAN

2014 marzo 12
por Jesus Mari Mendizabal

Hemen omen dira aurki Europarako hauteskundeak. Jendeok izango dugu botoa emateko aukera, eta politikariek potoa betetzeko maukera (mauka, pagotxa). Hauteskunderik batere ez zen garaietan, gure aita zenak askotan aipatzen zigun “belea egondako hesolaren punta”. Adierazi nahi izaten zigun, zuzen gogoratu uste dudanez, hesolaren puntan egundo ez dela ezeren arrastorik geratzen, dena ziplo jaten edo berarekin eramaten duelako noski beleak. Adibidez: «Belea egondako hesolaren punta baino garbiago utzi dek platera!».

Zer arraio ari zaigu txoriburu hau (eginik izango duzu dagoeneko zure baitan) hauteskundeetatik hesolaren puntara saltoka? Zer ikusteko ote dute botoek eta beleek? Arrazoi duzu. Baina, hala ere, utzidazu ipuin bat kontatzen aurrena eta ikusiko duzu.

Donostiko parke batean lehengoan gazte bat, hara eta hona ibili ondoren, nekatu da eta eseri da aulki batean. Alboan tokatu zaio gizaseme larri bat, urtetsua alegia, hura ere patxadan jarria. Denbora asko baino lehen, batek hitza eman eta besteak hizpidea hartu, hasi dira biak ala biak, hau eta hori eta hura, hitzetan beren iritziak husten. Eta azkenean, nola ez ba?, hartu dituzte solasgai zinegotziak, epaileak, gobernariak, diputatuak eta herri-agintariak oro… Halako batean, aitonak gazteari: «Ba al zenekien? Hesolaren puntako dortoka hura bezalakoxeak dira politikariak…».

Gaztea jo eta poto gelditu zen, momentuz tutik ere entenditu gabe. Ea zer esan nahi zuen horrekin, galdetu zion interesatuta. Eta aitonak orduan: «Mendian nahiz kalean paseoan zabiltzala nonahi (zer esanik ez gure probintzian), hesola baten puntaren puntan dortoka bat ikusiko bazenu titereak egiten, zer pentsatuko zenuke?».

Gaztearen aurpegian harridura zabal-zabal ikusita, aurrera jarraitu zuen zaharrak bere diskurtsoan: «Bada, hara: lehendabizi, ez zenuke asmatuko inola, dortoka hura nolatan ailegatu ote zen punta hartara; bigarren, hura han mantentzen zela sineste hutsak lanak emango lizkizuke; hirugarren, hura hara goraino bera bakar-bakarrik igo zela, ez litzaizuke burutik pasatu ere egingo; laugarren, segurutzat joko zenuke, hark ez lukeela han egon behar; bosgarren, segurutzat joko zenuke, hark, han egon bitartean, ez lukeela ezer onuragarririk, probetxuzkorik egingo… Zer egin, hortaz!? Bada, gazte, zentzuzkoena hesolaren puntatik dortokari jaisten, lurrera etortzen, laguntzea izango litzateke. Baldinbaitere, ala…?».

Eta honela bukatzen da ipuina: datozen hauteskundeetan, ea hesolaren puntan titereak egiten dauden animalia seko inutil horiek (batzuren batzuk, bederen) jaisten ditugun lurrera. Bestela, denbora joanean, belearen hesolaren puntan geratu zena baino gutxiago utziko dute guretzat.

Bizargorri, 2014-03-12

ASTO ZAHAR HARENA

2014 marzo 4
por Jesus Mari Mendizabal

Behin batean asto bat, zintzo fin izandakoa urte askoan, lur-zulo batera erori zen, osin-hondo aski sakonera. Min handirik ez zuen hartu, baina ezin inola ere handik atera, arraio zitala! Arrantza larriak egin zituen asto gajoak. Nagusia ez zen aparte, ikusi zuen ezbeharra, eta, buruari bueltaka, ea zer demontre egitea komeni ote zitzaion hasi zen pentsatzen.

Hausnarrean-hausnarrean, atzenean behintzat erabaki doilor askoa hartu zuen bihozgabeko gizonak. «Izan ere (egin zuen bere kolkorako), asto hau zahartu-xamarra zeukaat; ez zidak lan txikitarako bestetarako balio;  belarrez ase eta eginez arrantza, guztia duk honentzat festa eta dantza. Bestalde, gainera, honako lur-zulo hau lehorrik zegok aspaldi, ardagaia baino ere lehorrago, eta estali beharra izango diagu, lehenago edo geroago. Zertarako hasi, hortaz, astoa zulotik ateratzen; zertarako…!?».

Eta behin horixe egiteko erabakirik eta determinaturik, auzotarren bila abiatu zen, bere asto zaharra bizirik lurperatzen lagundu ziezaioten. Auzotarrak auzolanean, zeinek aitzurrak zeinek palak harturik, lurra erruz botaka hasi ziren osin-zulora. Lurra bota eta bota, astoak berehala antzeman zion bere paradero tristeari eta, etsi-etsiz, negarrari eman zion arrantza errukarrian… Palakada bota eta palakada bota, halako batean, hara: astoa isilik. Isilik, mutu.

Asto-jabeak zuloaren hondora begiratu zuen eta aho bete hortz geratu zen ikusi zuena ikusita: osinean barrena jaurtitzen zioten palakada bakoitzeko, gainera zetorkion jaurtaldi bakoitzeko, bizkar-hezurra astintzen zuen astoak eta zangopean, hurrena, zanpatzen lur hondarra. Dena xabal-xabal, dena zapal-zapal, gainera eta gorago, geroz eta gorago, igotzen sumatu zuen bere burua, lau hanken gainean.

Gisa honetan, asto-jabeak animalia osinean barrenago nahi izan arren, animaliak gora eta gooora egin ahal izan zuen, bai horixe, harik eta zuloaren gain ertzeraino iritsi eta, salto eta brinko, berriro ere festa eta dantza hasi zen arte, harmonia eta bizi-poz lehenagokoa bezain ederrean.

Honaino asto zahar harena. Honaino Mariano Osorio mexikarraren ipuina, nik neure erara geure euskara ekarria. Eta, leziatze aldera, honetan du istorioak akabera: bizitzak lur zikina botatzen badaki gure gainera, batez ere zulo beltzean gaudenean. Irtenbide bakarra horixe dago: bizkar gainak astindu, hankapean zerak zanpatu eta segi gooora, festara eta dantzara.

Bizargorri, 2014-03-05

BERROGEI

2014 febrero 26
por Jesus Mari Mendizabal

            Jesusek berrogei egun eta berrogei gau irago zituen basamortuan otoitzean, barauan, penitentzian. Aurki da kristauentzat berrogei eguneko garizuma. Berrogei gau eta egun larri egin zituen, galduko ez galduko, Noeren ontziak. Berrogeitaka urtez aritu izan zaigu ETA jo eta suan, izu eta herio. Berrogei egun egon berri gara euripean, eguzkirik bistatu gabe, haizeek eta olatuek bazterrak txikitu beharrean…Alabaina, Jesus jaitsi zen Canaamgo ezteietara; garizumak Piztuera dakar beti; Noeren ontziak lehorra jo zuen atzenean; ETAk hasi omen du armagabetzea; zelaietan erne zaizkigu bitxiloreak, sanjose loreak, haran-loreak…

            Eta neguaren ondoko koloreekin batera, etorri zaizkigu nazioarteko egiaztatzaileak ere (ETAren arma-entregaren lekuko), Ram Manikkalingam buru. Eta ETAkide bik, garai bateko amona bi baino beltzago jantzita, erakutsi dute lau armatxo. Eta piztu da iskanbila berrogeigarrenez… Bi eta bi lau dira, bada. Baina, ondo kalamidadeak gaude eginak gero: batzuek bost eta besteek hiru ikusten! Batzuek, sekulako aurrera pausua eman omen du erakunde armatuak, lau pistola erakutsi eta berekin eramanagatik: «Portatu zarete!». Besteak, aldiz, dios eta kristoka, ijitoen moduan: «terroristen lakaioak besterik ez dira bakeak egitera etorri zaizkigun sei jaun-andre pelele horiek»; eta epaileetara eraman dituzte…

            Bakea ote da, baina, hemen benetan nahi dena? Bakea, elkar-bizitza, onezkoak egitea, konponbidea…!? Ze, X. Euzkitzek esan bezala, gobernu espainiarrak batere presarik ez du, afera zenbat eta gehiago luzatu, orduan eta etekin handiagoa aterako dion ziurtasunez. Etekina, kuanto! Hor dago, hortaz, koxka. Hemen jokoan ez da bakea, “xakea” baizik. Hik peoia edota alfila mugitzen baditunk, nik erregea eta dorreak eta zaldiak aterako diti(n)at: ikusiko di(n)agu zeinek irabazten duen! Badabil, bestela ere, Espainian kalamatrika franko, kalamatrika franko badabilenez; eta xake joko hori gabe, zer arraioz mintzatuko dira Ebroz beheiti, ez bada ETAz-eta!?

            Berrogeialdi asko izan da munduaren historian. Jesusena desertuan amaitu zen; gure otoitz, barau, penitentziek, ordea, ez dute akaberarik. Oraindik. Eta ez gaitezen engaina, natura bezala, izaten baita martxoaren berrogeigarren egunean elurte latzik. Orain ateri dugu, giro da. Goiz da, baina, adarrak loretan hasteko, ondoko izotzak mediante. Noe ere atera zen ontzitik, baina burua galdu zuen mozkortuta; Jesus bera ere, ezteietako ardo onen ostean, gurutzera eramana izan zen; hainbeste urte, preso, samin eta gero, hala eta ere, erakunde armatuak armatua segitzen du, alfer-alferrik; betiko beste batzuk, berriz, ez daude bakerako, xakerako baizik… Kontuz, erne, zurt! Historiak eta berrogeialdiak maiz errepikatzen dira eta. Ez da atzo goizeko kontua:

Mila zortziehunean izan zen kortea,

ezagutu zutena negu fuertea,

horma beltzak eginez luzaro nortea,

berrogei egunetan gero elurtea…

Ijitoek amona jan zuten urtea».

 

Bizargorri, 2014-02-26

ADIO

2014 febrero 19
por Jesus Mari Mendizabal

Adio, bai horixe. Hau dut nire azkena hemen, Bai horixe-n. Egunkariaren aginduz, bazterrera gelditua naiz sailetik, alde egin beharrean nago letra-larre honetatik. Betiko, momentuz. Eskubide osoan dago aginteduna eta, bihotz etsituarekin badarik ere, ez dut ordena onartu beste erremediorik. Nire azken zutabea dut, hortaz, hemen. Amen. Adio.

Mila bederatziehun eta laurogeita hamarrean hasi nintzen eta, harrezkeroztik, hilabete batzuk salbu, astero edo hamabostero publikatu izan da orriotan nire iritzia, iruzkina, anekdota edo dena delakoa. Ordainen zorra bete dudalako ustean nago. Ez dut, alafede, kontzientzia gaiztoaren hozkada-minik. Aldez bestera total: poz-adurretan jardun izan dut, ahalegin biziz; eta, egon, harro nago egindako lanez. Hau izan da nire asteroko jolasa, nire euskarazko iturri-emana, nire letra-larreko gutizia.

(Hala ere, nahi bazenu nire asterokoak irakurtzen segitu, asteazkenero blogean izango nauzu: blogs.diariovasco.com hartu, blogs firmados klikatu eta bai horixe-bizargorri barruan sartu. Ez da gauza bera, baina bada zerbait. Ona da, baina ona bakarrik).

Atseginen azken muturra atsekabeak baitu hartzen, extrema gaudii luctus occupat, heldu zait azkena niri ere. Begizkoa eginik izango dit norbaitek. Gauza da aldarte gaitza egin zaidala oraintxe eta, nire errearen hitz zatarrak kolkoan gordeta, banoala hemendik. Adio, beraz, Felix; adio, zutabe-kideak; adio, irakurle zintzo. Portatu zarete. Izango ahal dut luze baino lehen letra-larre berririk beste non edo han: hala nahi dakiola beste agintedunen bati. Negar isila darion minez, adio sekulako!

Bizargorri, 2014-02-19

HAU ZEINENTZAT?

2014 febrero 12
por Jesus Mari Mendizabal

Ez da giro itsasoan. Erreka beteek, haize beltzek eta marea biziek bat egin zuten asteotarako, eta errukiena da itsasbazterrean jolasean dabilena. Ontziak kaian dira, arrantzaleak etxean eta, zer esanik ez, arrokeroak, kostako harkaitzetan lanpernatan-eta ibili ohi direnak. Lanpernak…

Hau beste inoiz ere kontatua dudala uste dut, baina halabeharrez datorkit gaur ere hizpidera. Lanperna-biltzaileak nekez joango zaizkizu bakarka harkaitzetara; nekez. Lehen ere, koadrilan joan ohi ziren. Normalean bat lehorretik olatuei begira erne jarriko zen, eta, haren esanera, beste gainerakoak arroka zuloetara jaitsiko ziren, xirrixti-xarraxta, lanpernak erauztera.  Eman dezagun lau lagun zirela; eman dezagun bildu eta atera zutela lanperna mordoa lehorrera… Nola banatu? Aise. Zakutotan lau pilo egingo zituzten, igualtsuak laurak; lagunetako bat, edozein, beste aldera jiraturik jarriko zen; beste batek, pilo bat aliritzira seinalatuz, esango zuen: «Hau zeinentzat?», eta lagun jiratuak: «Joserentzat», esate baterako. Leial, xuxen, legera.

Non den legea, han da trebea, ordea; eta, inoiz edo beste, bi lagun pikarok konpontxo egingo zuten. Bat jiratuta erabakia ematen, eta bestea piloa seinalatzen ipiniko ziren. Bigarren honek, lanperna-pilo bati besteak baino ederragoa irizten zionean,  hau zeinentzat? ez, baizik «Ta hau zeinentzat?» esango zuen; eta jiratuak, jakina, «Neuretzat!» erantzungo, edo, bestela, bere azio-lagunarentzat erabakiko.

Honen pareko beste anekdota polit bat 1917ko irailaren 2ko El Bidasoa aldizkarian dator. Hondarribiko ohitura zahar bat aipatzen du artikuluak: behin xardinak edo antxoak edota arroselak (bisiguak) saldu eta gero, atzemandako gainerako arrainak (berdel, txitxarro, dontzeila, kraba, arraigorri eta abarra) nola partitzen zituzten kaian, bentan, arrantzaleek; nola!?. Arestian kontatu dudan lanperna-partiketa bezalaxe, horra: zenbat lagun eskifaian (barkuko lan koadrilan), hainbeste arrain pilo egiten zen lurrean, harlauzen gainean, denak ere ahalik berdinen. Leial, legera, xuxen. Arrantzaleetako bat jiratu eta beste batek piloak banan-banan seinalatuko zituen, esanez ozen: «Hau zeinentzat?»; eta: «Nikaxiontzat». «Hau zeinentzat?»; eta: «Prudentziontzat»…

Orduan ere, ordea, pikaroak izaki, eta umore faltarik ez. Behin Poxpolo ari omen zen hau zeinentzat-ka, bere ondoan Konkorra zuela, besoen beteko mutil bizkar handi sekulakoa. Apartexeago, erabaki emailea. Inguruan, berriz, jende bailara; deusetarako ez, baina gainean, ikusminez. Eta jendartean neskatila xarmangarria, Konkorrari begira-begira, harrimenaren liluraz. Behin eta berriz makurtzen omen zen kuriositatez Konkorraren eta Poxpoloren aurrean. Hauek bi begiak bil-bil zeuzkaten haren bi zera biribil-biribiletara; kolko-zuloko bi Olinpo-mendietara.

Hala, halako batean, Poxpolo zirtolari gaixtoak zer?, eta seinalatzen ez du bada neska polita, eta «Hau zeinentzat?» galdetzen!? Orduan, deus ez zekienak, denaz beste berean, jiratuta, ari zenak: «Konkorrarentzat!». Hango festa! Irria hortzetan, barrez itotzeko zorian sakabanatu omen zen jendea. Hortik aurrerakorik ez zaigu iritsi. Ez dugu zertan jakin beharrik ere; xuxen, legera, leialki.

Bizargorrik, 2014ko otsailaren 12an