Diario Vasco
img
BOTOA EMATEKO PRONTO
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-06-2016 | 07:56| 0

Botoa emateko pronto badago dagoeneko hamaika tonto. Datorren igandean, han 26-J eta hemen E-26 izango denean, bozkatzera gonbidatuta zaude, nago, daude, daude, daude… Zertarako? Gu guztion politikari gidari agintari ugari izango direnak lau urtetarako izendatzeko, beren aulkietan paratzeko… Justiziaren aurrean denok igualak garela? Ez dirudi. Boto guzti-guztiei balio igual-iguala ematen zaiela? Hala dirudi. Boz-emaile guzti-guztiak igual-igualak direla!? Baita zera ere; zakurraren putza…! Azken egunotako tabarrak eta abarrak ahanzteko, egin ezazu nirekin barre pixka bat, boz-emaileen errealitatea negargarria da eta. Hona hemen bost adibide.

Bat. Gure etxekonak, auto berria zenarekin batera, autorako tresna polita, lanabes txorrotxa, aspalditxotik du erosia. Zertarako?, eta behin edo behin istripu kolpe gaiztoren batean bular-gerritako segurtasun uhala libratu ezinik geldituko balitz (halakoak ere gertatzen baitira inoizka), dzassta uhala moztu eta loturatik askatzeko, ahalik azkarren. Lanabes polit txorrotx hori, beti ere, autoaren atzeko aldean, maletategian eramaten du… Kaiku hau bere botoa emateko pronto dago.

Bi. Gure koinata, udararako, etxe bila zebilen atzo Malagan. Agentziako neskari galdetu zion ea iparraldea zein aldeetara zuen begiz jotako bizilekuak, ez baitzuen nahi inola ere eguzkiak etxean bete-betean eman ziezaien egun osoan. Neskak beste galdera batekin erantzun zuen: «Eguzkia iparraldetik ateratzen al da ba!?». Gure koinatak, ezetz, eguzkia sortaldetik, ekialdetik ateratzen dela (Atzo goizetik baino askoz ere lehenagotik, gainera!). Eta agentziako damatxoak: «Gertatzen dena da, ni ez nagoela tipo horretako gauzetan oso jarria…». Txaldan hau ere, botoa emateko pronto.

Hiru. Festa handia geneukala koadrilan eta Astigarragara joan ginen sagardo bila. Hamabina botellako bi kaja eskatu genituen, jakinik ehuneko 10eko beherapena agindua zeukatela… Sagardotegiko mutilak “bi kaxa bider ehuneko 10” biderkatu eta ehuneko 20aren beherapena egin zigun… Babo hau ere, botoa emateko pronto.

Lau. Joan den asteburuan, Tuteran lagunzahar batekin kalerik kale nenbilela, hara non topatzen dugun ezagun aspaldiko bat bere alabatxoarekin. Alaba hala moduz jantzia zihoan. Ez hori bakarrik; gainera, sudur-mintzetan uztai bat zeraman, eta handik lotua katetxo fin bat, ezker belarriko beste uztai bateraino. Nire lagunak zerbait ere esan behar, bada, eta: «Eta…, burua jiratzen duzunean, ez dizu kateak tiratzen?». Ezetz, ba, esplikatu behar izan zion gaztetxoak, belarria eta sudurra beti distantzia berean mantentzen direla, noranahi jiratu… Kirten hau ere, botoa emateko pronto.

Eta bost. Lehengoan, Londresetik bueltan, Bilboko Loiuko aireportuan nintzela, ezin aurkitu izan nuen bidaiako maleta kate garraiatzailean. Ekipaje galduen leihatilara jo nuen. Hango andreari nire maleta ez zela inondik ageri adierazi nion… Irribarretxoa eskaini zidan, lasai egoteko esanez, bera profesional eskarmentatua zela-eta halako kasuetan. «Azalduko zaizu, bai, handik ez bada hemendik. Baina –galdegin zidan–, zure hegaldiak dagoeneko lur hartu al du?». Inuzente hau ere, botoa emateko pronto.

Ez da atarramendu onik:  botoa emateko tonto, poto egiteko pronto.

Bizargorri, 2016-06-22

Ver Post >
ERRE-PIKA-PENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-06-2016 | 16:49| 1

ETBn hitzetik hortzera azkenaldian entzuten dugunez, bi indar mota omen daude: indartu egiten zaituena bata, eta alferrikakoa bestea, sufrimendua besterik ez duena… Bakoitzak berea kontatzen duenez, nik nirea kontatu behar dut leial: arestiko baieztapen horren adibideetako bat ETB bera da maiz, hala 1ean nola 2an, salbuespen polit askoak salbuespen polit. (Dihoala hori, badaezpada, aurretik; bene-benetan).

ETBko txoria txio-txioka ari zaigu egunero esanez: «Txunditzen adituak gara». Horixe du, nonbait, tema eta lema ederki jarria. Eta ni, behintzat, zeharo nau txunditzen. Gu etxean euskal telebista (horrela minuskulaz hobekiago ageri da) ikusi eta entzun zaleak gara, nahiz batean nahiz bian. Afizioa diogu. Baina, txunditu ez ezik, erretzen gaitu batzuetan, pikatzen frankotan eta penatzen ere inoiz askotan.

Ez naiz ni nor programazioaren egokitasun estrategikoez, fikzioen balore artistikoez eta produktu berrien duintasunez lezioak ematen hasteko. Ez; Jainkoak goarda! Nik, eguerdian edo arratsean salan jartzen naizelarik, euskal telebista zintzo entretenigarria ikusi nahiko nuke. “Telebista”, bai, bada beti; “euskal” eta “zintzo” aldetik, ordea, herren dabil behin eta berriz. Txunditzen adituak izaki, agidanez. Eta horrek nau erretzen, pikatzen, penatzen.

Erretzen nau, txiskeroak zigarroa bezala, euskal (omen) telebista bigarreneko programa askoren filosofia ezkutu-gordeak: hemen denak erdaldunak ditugu, erdera konprenitzen dute, beraz erraza dago gauza! Eta noranahi doazela ere berriketariak euskal herrietara (igual dio den hiri handi, herrixka, kale, baserri, artzain, apaiz edo mediku…), kastillanoz egiten dute betiere elkarrizketa, bertakoa euskaldun petoa baldin bada ere. Erretzen nau ere, besteak beste, Patxi “Gatzagas”-en eguerdiko programak, berez politak; izan ere, lehiaketa horretan aurrera ateratzeko aukera hobeak ditu, bertako euskaldun gehienok baino, Mexikon, Madrilen edo Andaluzian jaio eta giro hartan bizi izandako beste edozeinek; Hego Amerikak hurbilago dirudi Iparraldeak baino; ingelesez edota Pantojaz jakitea hobe, euskaraz edota Mariz baino… Denon pluralitatea bai, baina geure singularitatea hainbeste baztertu gabe.

Pikatzen nau, mailuak sega bezala, tiriki-tauki-tauki, behin eta berrizko beti betiko iragarkietako piuren kalaka era aspergarriak. Jon Plazaolak bezala, nik ere: «Ez dut pazientziarik alferrikako gauzekin». Chuleta-txuleta, Cuadrilla-Kuadrila (a ze konparazioak!), mousse-mus, Danacol-Benecol… Perurena eta Sobera, Kaiku gehiegikeria. Telebista katez aldatu ohi dugu, edo mututu, derrepente, horietako mailu temoso dagoeneko gogaikarriren bat pantailaratzen zaigun aldiro; sarri, sarriegi…

Pena da, pena denez!, errepikapena hainbestekoa. Pena da eguerdiko Teleberri osoa gauean (ia) berbera ikusi beharra. Zer berri? Zaharrak berri… Pena ere bada (batzuetan, behintzat), iazko eta orain bi-hiru-lau urteko emanaldiak (musika, bisita, nobedade) behin eta berriz, berriro eta behin berriz ikusi beharra… Errepikapena sufrimendua dugu, alferrikakoa. EITBko zuzendariak berak esana da audientzia “pauperrimoa” omen dela ETB1ean. Jakina: gobernu txarra etxean, zakurren potroak eltzean. Baina, baina… «Badakisu, hemendik aurrera, excelente ez, Excellence!».

Bizargorri, 2016-06-15

Ver Post >
ITSASOETAKO PRINTZESA
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-06-2016 | 09:39| 3

Iaz, ekaineko garaitsu honetan, bidaia gogoangarria egin nuen Mediterraneoan zehar, gure bi alabekin, Sea Princess trasatlantikoan. Ibilian genbiltzala, afaritako batean, adineko emakume gixen samar bat bistaratu genuen, jangelako mahaian bakar-bakarrik. Ikusi ere genuen zerbitzariek, ofizialek eta enplegatuek konfiantza handiz artatzen zutela, etxeko señora gisa. Harengatik galdegin nion gure mutil zerbitzariari, ustez-eta enpresako kide-edo izango zelakoan; baina, adierazi zidanez, kruzerontzian atzera-aurrera omen zebilen beti; beti-beti ez bazen ere, gehien-gehienean.

Gau batean behin, afaritakoak egin ostean kareletik haizea hartzera gindoazela, haren mahai ondotik iragotzean, «Gabon –esan genion–. Ontzi honetan ibili zale omen zaitugu…». Eta: «Bai, halaxe da; ni honetara nahia nago, aspalditxoan». «Bakar-bakarrik beti?», nik, eta: «Euskal Herriko erresidentzia bat baino merkeagoa da hau». «Zer? –nik–; nondik atera duzu konparazio hori…!?». Eta berak: «Esango dizut, ba; atsegin handiz. Jendeak ez daki. Ai, baleki…!». Berehalakoan, tablet bat atera zuen telazko poltsatik eta konta-kontari hasi zitzaidan, ni hitzik gabe utzita, muturik.

—Erresidentzia zaharrontzat, batekoz beste, eguneko 90etik 100 eurora bitarte kostatzen da. Galdetu, bestela, gure Gipuzkoa aldean. Sea Princess honetako egonaldia, aldiz (aurrez erreserba eginda eta erretiratuon deskontuarekin), eguneko 60 euro da. Beraz, kruzerorako 30-40  bat euro sobratzen zaizkit egunean-egunean eskuarterako. Hortik aparte, abantailak hemen bikainak dira, hamarrekoak! Begira:

«Bat. Propinatarako ez dut egunean hamar eurotik goitti behar. Bi. Eguna joan, eguna etorri, hamar aldiz ere jan dezaket egunean jangelan, nahi izanez gero; edo, kapritxoa izanenean, itsasontziko logela zerbitzua balia nezake; eta horrek esan nahi du, goizero ohean bertan gosaldu dezakedala. Hiru. Kruzerontziak hiru piszina dauzka, gimnasioa, festa-ikuskizunen bat gauero… Eder-suman gara sarri asko denok. Lau. Hortzetako pasta eta garbiketarako zera guztiak doan eskaintzen dizkizute. Bost. Bezero agurgarria zara zu hemen beti; behin ere ez numero bat, deitura hutsal bat. Propinatxo batekin zernahi duzu istanteko eskura.

«Sei. Lagun berriak egiten dituzu maiz-maiz. Zazpi. Telebista ez dabilela? Bonbilaren bat hondatu dela? Izarak…? Ez da arazorik: dena konpontzen dizute; barkamena eskatuz, gainera; ez daukat nire burua zertan bihurriturik. Zortzi. Mahaiko mantela eta ahozapia aldiro garbi-garbi. Bederatzi. Erori eta hezurren bat hausten bazaizu, kabinarik onenera eramango zaituzte, mediku, erizain, botika eta guzti. Hamar. Hego Ameriketara nahi duzula? Panamako Ubidea? Tahiti? Australia? Zelanda Berria? Asia…? Betiro izango duzu barkuren bat prest. Ez, hortaz, nire bila zaharren erresidentzia batera joan, kruzerontziko bidaldian izango nauzue eta.

«Eta bukatzeko, hamaika ikusteko jaioak baikara mundura, azken xehetasuna. Hiltzen naizenerako, nire familiarekin zeremoniarik merkeena adostua dut, eta aseguru konpainiarekin hitzarmena sinatua: kareletik botako naute itsaso hondora (sea floor) ni, itsasoetako printzesa (sea princess), batere gasturik gabe!, lurreko zerutik ureko zerura… Zerura edo zorura. Señora, señora, hiltzean zulora… Hauxe dago, ba, horra».

Bizargorri, 2016-06-08

Ver Post >
AISE-NAHIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-06-2016 | 07:49| 3

Aise-nahia esaten diogu hemen, kolperik jo gabe gauzarik onenak errazki lortu nahi dituenari; alferrari, alegia; beste modu batera esanda, munduko zoriona zerutik jaitsia, berehalakoan ttak!, nahi duenari. Denok ere badugu aise-nahitik, asko-asko ez bada, pittin bat bederen. Aise-nahia da titiko ume nagia, aise-nahia da salako gazte putz-harroa, aise-nahia da eguzkitan erretako opilak janez musu-truk bizi den edozein… Geure hezur-mamiekin batera daramagu andre-gizonok, esanak esan, erraz alderako joera hori; barea baino gehiago mugitu gabe, Parisera iristeko antsia hori…

Horren haritik tira-tiraka, pasadizoa etorri zait gogora, eta xelebrea dakart hona gaurkoan ere. Ataungo senar-emazte adineko biri gertatua, omen. Hirurogeina urterekin, txiki-txikitatik sorgin ixtorioetan haziak izaki, beren zilarrezko eztei-egunean sorgin enkantari bat agertu zitzaien salara. Ez dakigu sorgin-haizeak hartuta halabeharrez, ala sorgin-salda edan zutelako aitona-amona biek, propio, kantatzen zutelarik mainontzi: «Ai, ai, ene! Ai, ai, ene! Bizkotxoan ezurrek itto bear naue!!».

Egon-egonean butakan etzanik zeudela, beraz, hara non derrepente sartzen zaien, auskalo nondik, sorgin enkantaria, eta jartzen zaien parez pare, maitagarri. Halaxe esan omen zien biei: «Senar-emazte zintzo eredugarri portatu izan zarete oraindainokoan hogeita bost urtez. Merezia duzue, hortaz, nire laguntzatxoa, hainbestetan eskatu izan duzuena. Iritsi da zuen txanda. Bakoitzak eska ezazue gogokoen duzuena, eta nik gogoa egia egingo dizuet».

Zain zegoela zirudien, eta, hitzok entzun orduko, agudo eman zuen eske-erantzuna andreak: «Nik mundu guztian zehar bidaia bat egin nahi dut, abioiez eta barkuz, globoan eta trenez, nire senar maitearekin. Arren eta arren, egin ezazu niregatik hainbeste». Sorgin enkantariak makila magikoa astindu zuen eta… tikili-takala-takala-tik!, abioi eta barku, globo eta tren, beharrezko guztien bidaia txartelak agertu ziren, ttak!, mahai gainera. Haren harridura eta poza esatekoak ez dira…

Gizonaren txanda hurrena. Istant batean pentsatzen jarri ostean, esan zuen: «Ondo da… Ez dago batere gaizki… Erromantikoa, zinez. Ez da abelera aldrebesa… Baina…, behin aise-aise eskatzen hasita, nik nahi izango nukeeena, nik nahi-nahi izango nukeena… –txutxuputxuka zizakatzen zuen–, barka, ene bihotzeko laztana, barka…, baina nik… neu baino hogeita hamar urte gutxiagoko neska-laguna nahi dut. Inondik ahal bazendu, bederen, sorgintxo ongile. Arren eta arren, egin ezazu niregatik hainbeste».

Mindu zen eta gaitzitu emaztea majo. Nahia nahia da, ordea; borondatea borondate. Eta, ez bat eta ez bi, sorgin enkantariak, agurearen agindua betez, makila magikoa astindu zuen, tikili-takala-takala-tik! Orduan, bat-batean, ttak!, hirurogei urteko gizona, artean gordina, laurogeita hamarreko agure xaharkitu bihurtu zen… Haren guztiaren akaberan, despedida gisa, hitzez ez baina bai ekintzez, sorgin deabruak hauxe eman zion aditzera gizasemeari: «Aise-nahia hi, hor konpon eta kaixo motel!». Izan ere, gauza jakina baita sorginak, enkantariak izan ala ez, beti-beti ez bada ere bai gehien-gehienean, andrazkoak izaten direla, andrazkoak kuanto.

Bizargorri, 2016-06-01

Ver Post >
BOST
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-05-2016 | 07:47| 1

Gaur, maiatzak hogeita bost dituenean, bost pazientziaren beharrean zara, ondoren aurki datozkizun egunetarako. Bost gau ilun eta bost egun argi baitatozkizu, elkarren segidan, zein baino zein enparagarriago, higuinago eta nazkanteago. Sentidu korporalak bost diren arabera berean, bost zangotako zaldiak korri ezin…

Bihar bertan, aspaldiko plan eta proiektu, zeure langela edo liburutegia duzu atakatzeko asmoa: paper zaharrak kanpora, apal gainkargatuak arindu, txoko nahasia eraberritu… Etzi, berriz, hilabete justu barru hauteskundeak izaki, lagunxahar batekin joango zara, konpromisoz, bilera politiko batera: denek ahoa bero, hitz-mitz, promesa franko eta putza… Etzidamu, jarraian, familiako hil berriak direlako kausa, administrazio publikoarekin duzu hitzordua: paperak handik, paperak hemendik, bai baina ez, ez baina onean bai inoiz… Etzidamuagoan, hurrena, igandearekin, musika kontzertua herrian: doinu belarri gozagarriak entzuteko parada xarmanta (omen), ustez gozamena lagunen uste ustelean… Eta azkenik bosgarrenean, zerga-agentzian duzu derrigor presentatu beharra, haren lemari men eginez: «Ni zurekin izanen nauzu betiko; zorrak dizkizut kitatuko; atzetik naukazu, ez zaitut abandonatuko».

Egia esan, zizareak zure kontra berotu zaizkizu eta larri jarria zara dagoeneko, inon ezin kabituan. Halere, larriak ere irria bai baitakar inoiz, gainera datozkizun bost egunok señora harena ekarri dizute gogora, eta barrezka hasi zara. Bost aldiz bai, barrezka…! Joan da dama bat ginekologoarengana eta, azpiak eta barrenak miatu ondoren, medikuak: «Emakumea…, zu oraindik birjina zaude». Eta: «Bai; halaxe da, bai. Bost senar izan ondoren, gainera». Eta jaun ginekologoak, aho bete hortzekin: «Ez da posible, ezin liteke! Nolatan, baina…!?».

Señorak orduan: «Bost senar izan ditut, bai… Eta “bostak ematea” esaerak, ez badakizu ere, adarra jotzea esan nahi du euskaraz, txantxa hutsean ibiltzea. Eta neuri tokatu bostak, horra. Lehenengo senarra arkitektoa izan nuen: bost sos bai etxean, baina harekin denak ziren proiektuak, egitasmoak, itxurak… Bigarren senarra, berriz, politikoa tokatu zitzaidan: dena zuen promesa, beti zegoen bere bostean antzu bezain lehor… Hirugarren senarra, ondoren, funtzionarioa harrapatu nuen: harena guztia beti zen “bihar, bihar; niri bost axola; gaur, aukeran nahiago ez”… Laugarren senarra, hurrena, zer?, eta musikaria; harekin zer?, eta “jo” beharrean “ukitu” egiten zuen; bazekien hark bost joaren jolasez, jolin!»…

Istant batean isila sortu zen biak zeudeneko gelan… Hutsartea eraman ezinik, historia hartan zerbaiten falta bazela-eta, medikuak interes handiz galdetu zuen: «Señora…, eta… bosgarrena? Bosgarren senarra…!?». Orduan damak muzin samar erantzun zion: «Nire bosgarren senarra zerga-ikuskaria gertatu zitzaidan. Inspector de Hacienda bere esanean. Sukaldean, salan, ohean zernahi egiten niola ere, esker onik bost! Ipurditik ematen besterik ez baitzekien. Beti popatik ematen hura. Eta horrek niri bost…! Hahor, bada, nire bost senarren historia, eta nire birjinarena. Bostetan aipatu izan da bost zangotako zaldia; baina bost zangotako behorrak ere, ezin korri…».

Eta agur eta adio despeditu ziren, elkarri bostekoa emanda.

Bizargorri, 2016-05-25

Ver Post >
ONDO BIZI : HORI LEHENDABIZI
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-05-2016 | 08:58| 1

Paulo Ubiratan doktore jauna, Brasilen, Porto Alegreko Ospitaleko Mediku Zuzendaria duzu. Hala da. Aurreagoko batean, denbora asko ez dela, aditua izaki, elikaduraz eta kirolaz elkarrizketa egin zioten bertako telebistan. Hautsak harrotu zituen, nonbait. Hona hemen, beste askoren artean, zazpi galde-erantzun benetakoak. Galderak, ohiko arruntak; erantzunak, ostera, gogoangarriak. Halaxe da; ikusi bestela.

Bat. Ariketa kardiobaskularrak bizitza luzeagotzen omen dute; egia da? Eta: Bihotzak aurrez mugatua dauka zenbat taupada egin: hainbeste eta kito. Taupada saldo edo hainbesteko hori ez ezazu ariketetan alferrik galdu. Zure bizia ahitu egingo da, nolanahi darabilkizula ere. Zure bihotza jo-eta-jo azeleratzeak ez dizu bizitzaldi luzeagoa eragingo. Auto baten bizialdia luzeagotzen dela pentsatzea bezalakoa da hori, nola?, eta sarri-sarri ziztu bizian gidatuta. Luze bizi nahi duzula? Siesta egin.

Bi. Haragi gorriak alde batera utzirik, fruta eta barazki gehiago jan behar al dut? Eta: Elikaduran ondo ulertu beharra dago logistikaren eraginkortasuna, produktuaren nondik norakoa. Aspaldi esana: haragi guztia belarraren pare da. Zer jaten du behiak? Artoa eta belarra. Zer dira jaki horiek? Landareak. Xerra bat da, hortaz, zure gorputz sisteman landareak ezartzeko mekanismorik azkarrena. Laboreak, zerealak, jan behar dituzula…? Jan ezazu oilaskoa. Hahor bide batez bi mandatu: atsegina eta etekina.

Hiru. Alkohola edatea gutxitu behar al dut? Eta: Inondik inora, ez. Ardoa frutaz egina da. Brandia, berriz, ardo destilatua; esan nahi baitu, ura kenduta, zuretzat fruta huts garbia heldu dela. Zerbeza bera ere laborez egina da. Beraz, edan lasai: ez itsu, bai neurritsu… Lau. Egunean eguneko ariketa sarriak zer alde on du? Eta: Hauxe da nire filosofia: minik ez duzu?; ez egin ezer ere, ondo zaude-eta… Bost. Soinketak laguntzen al du ez gizentzen? Eta: Ezta inondik ere. Gihar bat behartzeak, astintzeak, eragiteak, gihar hori handitzea, loditzea, mardultzea dakar; besterik ez.

Sei. Txokolatea kaltegarria al da? Eta: Kakaoa duzu; beste landare bat. Zoriontsu izaten laguntzen du. Izan ere, gu guztion bizitzak ez luke izan behar hilobira sano eta salbu iristeko bidaia, gorputz eder ondo begiratu batekin. Ez. Onena da, noski, bidaia esku batean zerbeza eta bestean bokata dugula hastea. Onena denontzat da, dudarik gabe, azken-hondarrera iristea sexua sarri egin izanik, bapo janik eta edanik, gorputz erabat ahituarekin, geure baitan zeruari eta lurrari ujuka pozez diogularik: «Merezi izan du! Hau da bidaiaren zoragarria…!».

Zazpi. Baduzu beste aholkuren bat-edo emateko…? Eta: Bai. Arrazoi punta-motzak gertatuko zaizkie askori honako hauek guztiak, mingarriak. Aditzeko eta ulertzeko, ordea, adibideak dira onenak… Asko ibiltzea osasuntsua balitz, postariak hilezkorrak lirateke… Baleak igeri eta igeri dabiltza beti, arraia jaten dute beti, ura edaten beti; hala ete ere, ordea, gizen-gizenak daude… Erbiak, korri eta salto, ez dira egundo gelditzen; apenas, baina, hamabost bat urte bizi izaten diren; dortokak, aldiz, ez dabiltza korrika; alderantziz, ez dute kolpe zorririk jotzen, ez dute presarik inorako, ezertarako; baina, laurehun eta gehiago urte bizi ohi dira… Mami ederreko adibideak.

Bizargorri, 2016-05-18

Ver Post >
JUAN BASURKOREN LAU BERTSO
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-05-2016 | 07:35| 2

Juan Basurko Ansola (Hondarribia, 1890; Irun, 1957) euskal idazle izan zenaren lau bertso zahar eder iritsi zitzaizkidan duela urtebete eskutara, mirariz edo txiripaz. Haren eskuizkribu baten fotokopia da, letra txukun dotore argiz idatzia, «BETOR PAKEA» goiburu edo titulua duela. Data Ilbeltza 1947 dakar, eta sinadura Juan Basurko. Tituluaren ondoan, honako ohartxo hau ageri da: «Orain amar urte Bidasoz aruntz idatziak». Esan nahi baitu, 1937an sortuak direla eta, bistan da, erbestean, Iparraldean. Gainera, sinaduraren alboan, eske edo ahalegin edo dena delako hauxe dator: «Esta Poesía se publicaría? en el “Semanario El Bidasoa”». Badirudi ez zela publikatu. Beraz, hau izan liteke, onean, lan eder aspaldiko haren lehen argitaratzea. (Hondarribia aldizkarian atera genituen argitara, 2015eko maiatzean, lehendabizikotz). Urte bat doi geroago, mundu zabalgora botako ditut, merezi dutelako. Inork interesik balu.

Eskuizkribuan datozen bezalaxe idatz-aldatu ditut nik hona. Maiuskulak, komak, azpimarrak, ortografia…, hitzez hitz eta letraz letra, dena Basurkok berak utzi zigun gisa berean erakutsi nahi izan dizut; lege-legera.

1) Guda gogorran, mendean daude            3) Arreba bat det, Irun-en, eta,

Gure lur maitagarriyak,                                Bestea dago Baionan,

Ta, zenbat gera, Bidasoz onuntz                Illoba batzuk, Fraintziyan ditut,

Gudan iges etorriyak,                                    Beste asko Kataluñan,

Bizi geranak naigabeturik                           Seme maitea, nigandik berex,

Malkoz beteta begiyak,                                 Emen bizi da, Urruñan,

Ikusirikan, zer zori txarrak                         Zenbat orlako naigabe da gaur

Dituan gure Erriyak.                                      Zori gaitzeko Españan.

 

2)Yaunari eskerrak, Bidasoz onuntz        4) Denok lenbait-len, alkartu gaiten

Emen bizi naiz pakean,                               Yaunari diot eskatzen,

Urruña-polit, ondoan dagon                      Zeru goitikan, lagun dezala

Basarri txuri batean,                                     Gudu gogor au bukatzen,

Nere arreba maite etatik                              Gizonak noizbait, ikas dezagun

Leku berex-apartean…                                 Alkar goxoki maitatzen,

Onela bizi bearko degu                                Zitalkeriak oinperatuta,

Yaunak nai duan artean.                            Pakean bizi gaitezen.

 

Horra hor, hortaz, Juan Basurko hondarribiarraren lau bertso sentimenduz beteak. Bere buruarekin blagan, lurra eta herria eta guda eta familia dauzka mintzagai, etxetar maiteak batetik, zoritxar zitalak bestetik… Ez zen, ez, atsegin izango 37ko hartan, Bidasoaren bi aldeetan, gudatea tokatu zitzaien gure aurreko errukarri haientzat. Gerra. Haren latza! Gaur ere gerra hotsak badabiltza auzo urrutian, Sirian: erbestea, familia hautsiak, komeriak…! Aise ahazten zaizkigu geure gurasoek jasanak.

Basurko zenaren lau bertsook argia ikusi zuten azkenik, bederen, non?, eta haren jaioterriko euskara hutsezko aldizkarian. Baleki! Zorionean gaude, beraz, gu; eta zorionean daude haren familiakoak ere, baldinbetan. Zortziko nagusi arruntak dituzu, doinu askotan kantatzeko modukoak. Doinu bat aholkatzekotan, «Haizea dator iparraldetik» aholkatuko nizuke, apropos.

Bizargorri, 2016-05-11

Ver Post >
DOKTOREA ETA DOTOREA
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-05-2016 | 07:35| 1

 

Urte askoan medikuntzan jaun doktore gogotik ibili ondoren, jubilatu zen gizona. Jubilatu eta aspertu, dena bat-bera harentzat: aspertu egiten zela gizona, ezeren martxarik ezean, aspertu! Beraz, eguna joan eta eguna etorri alferrik eta ezerezean, kontsulta pribatua zabaldu zuen bizi zeneko auzoan bertan, honako kartel xelebrea atariko atean jarrita: “Ondo dakien doktore jubilatuak hain justu, sendatuko zaituela apustu. Baietz zure gaitzetatik nik hustu! (300€). Bestela, zure patrika neure kontura zuk puztu! (500€)”. Auzo hartantxe mediku gazte bat bizi zen, txoriburu puztua. Grazia eginik izango zion kartelak, eta, bere artean: «Adarra jo behar zioat mediku zaharkote horri!». 500 € ez baita txantxetakoa kontua. Pagotxa irabazteko esperantzan, hilabetera, goiz batez joan da dotore, atea jo du kax-kax eta sartu da barrenera…

Behin biak despatxuan aurrez aurre, mediku gazteak faltsuki hala esanik izango zion: «Agure doktorea, hau zoritxarra! Gauetik goizera dastamena erabat galdu dut: mingainak ez dit deusen gusturik hartzen.  Zure premia larrian nauzu. Lagunduko al didazu, mesedez?». Eta doktore zaharrak: «Erizaina, zatoz. Ekar iezadazu 22. tiraderako botika, faborez… Erdiz erdi datorkio eta hiru tanta botako dizkiogu…». Baita gazte dotoreari tantak mingainera bota ere. Honek, berehalakoan: «Aajj, hau nazka! Gasolina da eta!». Ondo zekien doktoreak orduan: «Bejondeizula. Errekuperatu duzu dastamena. Hirurehun euro zor didazu: bota, bota; ekatzu, ekatzu…».

Burla-haizeak bare, mutur eginik atera zen gaztea. Bi hilabetetara, lehen baino ere dotoreago, kapela hegal-zabala jantzirik: «Aitona xahar txotxolo horrek ez zidak niri adarrik joko» bere artean egin eta, galdutako sosak atzera patrikara itzuli nahian, joan da berriz, jo du atea, sartu da erabakimen handiz. «Egunon, agure doktore. Hauxe da abelera tristea: memoria erabat galdu dut; deus ere ezin gogoratu; errukarri nabil, ai ene bada!». Eta doktore zaharrak: «Erizaina, zatoz. Ekar iezadazu, faborez, 22. tiraderako botika… Hiru tanta botako dizkiogu…». Eta: «Bai zera!? Ezta pentsatu ere: hori gasolina da!». «Bejondeizula, gazte –doktore zaharrak–. Garbi dago memoria errekuperatu duzuna. Hirurehun euro da kontua; bota, bota; ekatzu, ekatzu…».

Haserre, gaztea. Seiehun euro zeramatzan dagoeneko inoxente galduak. Baina, temati petrala izaki, hiru hilabetera, betaurreko beltzekin, makulu eta guzti, dotore jantzita, dena emana, bostehun euro nola-hala patrikaratu nahian, joan da hirugarren aldiz ere. Atea jo eta sartu da; umilik, buru makur… Despatxuko mahaian behin biak jarriak: «Hau da zorigaiztoa nirea; ez dut gauza onik: bista galdu dut; apenas ezer ondo ikusten dudan. Gaitz izugarri hau nolabait ere konponduko bazenit, mesedez…». Eta doktore zaharrak orduan: «Gazte…, sentitzen dut, ba. Itsumenaren kontrako botikarik ez dut, horra. Ezin senda dezaket halako gaitzik nik. Beraz, tori bostehun euro, aginduta daukadan bezala. Tori…». Eta hamar euroko billete bat luzatu zion eskutik eskura. Kexu agertu zen gazte dotorea agudo, barre-murritzez: «Baina, baina…, horiek hamar euro besterik ez dira eta!». «Bejondeizula! –doktore zaharrak–. Ikusmena ere errekuperatu duzu, hortaz. Sendatu zaitut berriro, alajainkoa. Bota, bota hirurehun euro, ekatzu, ekatzu… In nomine patrika!». Haizeak eta lainezak majo otxanduta joanik izango zen gazte dotorea etxera, sekula atzera ez itzultzeko, noski.

Bizargorri, 2016-05-04

Ver Post >
ALOS, LASTUR eta SASIOLA
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-04-2016 | 07:51| 1

Egunotan hots handiz dabiltza hedabideetan bi idazleren izenak, gizenak: Cervantes Madrilen eta Shakespeare Londresen. Bata pobrea, Migel, betaurreko berriak erosteko ere sosik gabea, konde eta apezpiku jauntxo biren eskupeko bizi izandua urte askoan. Bestea aberatsa, William, egur eta adreiluzko etxandi hamar tximiniakoan bizi izandua, 52 urterekin behin (gehiagotan bezala) bapo jan, bapo edan, bapo erre, eta irten, busti, hoztu eta gaixotu omen zena, handik egunetara hiltzeko (Iparragirre bezala). Egunotan, bestalde, berrogei emakume omendu dituzte Elgetan, gerra zibilean latzak eta bi jasandakoak; emakume baserritarrak, Donostian… Bi idazle atzerriko, hortaz, alde batetik; bertako emakumeak, bestetik; ondo merezita omenduak.

Hemen gurean bertan, alabaina, izan ditugu emakumeak letra-jartzaileak, eta apenas inor inon inoiz gogoratzen den haiekin. Besteak beste, nik gaur hiru nahi ditut hemen aitatu eta goraipatu: Usua Alosekoa, Milia Lasturrekoa eta Maria Estibaliz Sasiolakoa. Hirurak poetak, hirurak emakumeak eta… hirurak debarrak (Lastur, Itziar, Deba, …). Lehenengo biak, Usua eta Milia, XIV-XV. mendeetan bizi izan zirela dirudi. Bi horienak “eresiak” iritsi zaizkigu, hileta kantak. Beilariak izaki, hildakoaren aurrean bertsotan doluak eta minak kontatzen-kantatzen zituzten, antzinako ohitura arau.

Denbora joanean, gauzak ahaztu-errazak bihurtzen zaizkigu denoi ere, paperean apuntatu ezean. Zorionez, bi horienak behintzat herriak memorian gorde izan zituen eta, nondik edo handik, Aloseko Usuarenak Juan Benantzio Arakistain debarrak jaso zituen; Lasturreko Miliarenak, berriz, Esteban Garibai arrasatearrak. (Yon Etxaide handia ahaztu gabe…). Ezaguna da oso, eta ederra: «Zer da andra erdiaren zauria? Sagar errea eta ardo gorria. (…) Azpian lur otza, gañean arria. (…) Lasturrera bear dozu, Milia!». Eta nork ez daki: «Alos-torria, bai, Alos-torria! Alos-torreko zurubi luzia! Alos-torrian negoanian goruetan, bela beltzak kua-kua! leioetan».

Maria Estibaliz Sasiolakoa dakart hirugarrena. Historian hirugarrena, agidanez; baina lehen dama idazle euskalduna historiarako, inondik ere. Oraingoz ezagutzen duguna, behintzat. Haren garaikoak ziren Teresa Avilakoa, Lope de Vega, San Juan de la Cruz, Cervantes, Shakespeare… Baita, nonbait hor, Axular, Bernard Etxepare eta Joanes Leizarraga ere… Badirudi Joan Perez Lazarragakoak jaso eta gorde eta eskuizkribatu zituela Maria Estibalizen hiru poesia amodiozkoak. Honatx lagin bat: «Gogoan, oi, ni banindu! Lagunok baiez diostade, neuronek ezin sinistu. Neuronek ezin neio, baia egingo diot mandatu, arentzat jaio nintzala ta enagiala largatu; ez bisteak kontsolatu, ez egonak amoratu, ez maian asentatu, ez oean albergatu…».

(Honi guztiari buruz nolabaiteko interesik edota zerbaiten berri-minik izango bazendu, nik hemen zehatzago ezer egin ezinean, Interneten bisita eta ikus dezazun aholkatzen dizut: bat, “Tres mujeres debarras en la literatura medieval y renacentista vasca”, Alex Turrillas; bi, “Euskal poesia idazleen artean lehen andrea”, Patri Urkizu).

Omen eta ohore Debari, beraz, eta hiru emakume debar handioi. Biba Alos, Lastur eta Sasiola!!! Ea euskal jendebistagoan paratzen ditugun, behingoagatik betikoz!

Bizargorri, 2016-04-27

Ver Post >
LURREAN BEZALA ZERUAN ERE
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-04-2016 | 07:28| 1

Gipuzkoako Errenterian (Oreretan, nahiago bada), bi gizaseme izen-abizen bereko bizi izan ziren orain urte asko ez dela. Bi Joxe Perez, agidanez. Bata zen apaiza;  bestea, taxista, gizon traste xamarra. Halabeharrak hala beharturik, jaio denak hiltzea zor baitu, bi-biak gau batean berean zendu ziren, mundu honetako lanak eginda. Doluak, hileta elizkizunak, lur emateak, sit ei terra levis…; eta biak zerura zuzen.

Jaun Goikoa zain zeukaten heldu zirenerako. «Zure izena?», galdegin zion lehenbizikoari, eta: «Joxe Perez». «Zein…, apaiza?». Eta: «Ez, ez; ni taxista izandua nauzu». «Ondo da. Zaude, faborez, pixka batean…». Jaun Goikoak, eskutan zeraman zerrenda luzeari begi emanik, hala esan zion berehala: «Bejondeizula. Paradisua irabazia duzu; zerurako zaitugu. Tunika hauxe egokitu zaizu, bere urrezko hari eta guzti; baita errubizko inkrustazioekiko makulu platinozko hau ere. Aurrera…!». «Eskerrik asko, eskerrik asko!», taxistak kontent, inon ez da-eta poz txarrik.

Zeru-atariko ilara luzean bizpahiru gehiago irago ziren eta, ondoren, beste Joxe Perezen txanda. «Zure izena?», Jaun Goikoak; eta: «Joxe Perez». «Zein…, apaiza?». Eta: «Bai, berbera». Eskuetako zerrendari bistadizoa egin eta hari ere: «Bejondeizula. Paradisua irabazia duzu eta zerurako zaitugu. Honako mantal hau egokitu zaizu, lihozkoa; baita haritzezko makila hau ere, bere granitozko inkrustazio eta guzti…». Begiak talo bi eginda, apaizak orduan: «Barka beza berorrek, baina hemen bada okerren bat, noski. Ez da gutxitan edukitzeagatik berorren eskaintza, baina izan behar du hemen endredamakilaren bat. Ni Joxe Perez apaiza nauzu, apaiza!».

«Bai, nere, bai. Paradisua irabazi duzu eta dagokizuna da lihozko mantala…». Eta: «Ez, ez. Ezinezkoa da. Hau marka! Nik ondotxo ezagutzen dut, herri berekoa izaki, beste Joxe Perez hori. Taxista penagarria izan da, penagarria! Egunero bazuen azioren bat: txokea ez bazen ere, talkatxo edo igurtziren bat bederen; espaloira igota ibili zenekoa; kiosko bat jo zuenekoa, farola bati egundoko dangatekoa ezarri zionekoa… Oso gaizki gidatzen zuen; denak aurrean hartuta eraman nahi zituela zirudien… Nik, aldiz, berrogeitaka urte eraman ditut igandero sermoiak eginez parrokian zintzo eta zuzen asko. Nola liteke, hortaz, hari urrezko hariz tunika eta platinozko makulua ematea, eta niri mantal zera hau…!?. Bada hemen okerren bat…».

Jaun Goikoak: «Ez, nere, ez; ezta deskuidatuta ere hemen ezeren okerrik… Gertatzen dena da, hemen, zeruan, zuek lurrean bezalakoxe ebaluazioak egitera jarriak gaudela dagoeneko aspaldian». «Nola? Zer…!? –taxistak negar-marraxka–. Ez dut tutik entenditzen; tutik ere entenditzen ez dudanez…».

Eta Jaun Goikoak atzenean epaia eman zion, dzast!: «Bai, ba… Min gutxi eta axanpa asko duzu zuk… Orain hemen ere helburuen eta emaitzen arabera lan egiten dugu. Helburuak nolako, emaitzak halako: hala behar du. Begira… Garbi adieraziko dizut, horra. Zure kasuan, adibidez, azken hogeita bost urtean zuk aldaretik sermoia egin aldiro, eliztar jendea loak hartu izan du aho zabalka; taxistak inor autoan hartzen zuen aldiro, ordea, bezeroa errezatzen hasten zen, otoitzean jartzen zuen… Eta, ai nere, helburuak helburuak dira, hala lurrean nola zeruan ere. Prozedurak, inporta dio bost!».

Bizargorri, 2016-04-20

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor