Diario Vasco

img
BESTEREN MINAK, BEGIAN LO
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-03-2015 | 08:41| 0

Sagu batek, horma-zulotik begira, baserritarra ikusi zuen pakete bat eskutan zeramala, emaztearekin batera. Baserritarrak, bere artean: «Ailegatu da azkenean, horratik…!». Emazteak, begi luze: «Zabal dezagun, gizona!». Saguak, berekiko: «A ze nolako tripa-festa daukadan aurki, arraioak ez baditu…!». Sagua izutu zen, ordea, gero berehala, sagu-tranpa bat atzemanda. Saguak harrapatzeko zepoa zen eta! Korrika abiatu zen aztoraturik basetxeko bazterretara berri ematera: «Argi ibili, aizue, sagu-tranpa bat ekarri dute! Et! Izt! E…! Erne, adi, azti…, zepo berria jarriko digute etxean!».

Oiloa aztarrika zebilen etxe-ordean eta, lepoa luze: «Barka ezazu, sagu jauna -esan zuen, ardura gutxi harturik–. Konprenitzen dut nik zuretzat arazo gorria gerta litekeena. Edozein moduz ere, delako tramankulu berri horrek ez nau ni kezkarazten; ez zait zipitzik inporta». Eta potoko esnea baino gehiago ez zen larritu.

Ardiarengana joan zen sagua gero, eta hari ere halaxe esan zion: «Sagu-tranpa bat jarriko digute etxean; saguak harrapatzeko zepoa dugu bertan!». «Barka ezazu, sagu jauna –hark ere, zahagi zaharrak baino sentimendu gutxiagorekin–; baina, zer egin dezaket nik!? Zu zaude lasai, presente edukiko zaitut-eta nire otoitzetan».

Behiarengana egin zuen hurrena saguak, eta: «Sagu-tranpa eta zepoa eta zera niri zer…!? –demanda egin zion behiak muker, ez ikusia eginez–. Ni ezeren arriskuan nagoelakoan, ala!? Ez diat, ba, uste… Are gehiago esango diat: ziur nagok ezetz; zepo ziztrin hori bost axola zaidak niri. Heu molda hadi heure kasa; hor konpon».

Huts eta zurtz itzuli zen orduan sagua bere betiko etxe-zulora, errenditurik, noiz edo noiz, non edo han, aurre egin beharko ziola-eta zepo zitalari… Hala, etxean etsian zela, zalaparta handia sortu zen gau hartan bertan, tranpa batek piztiaren bat harrapatu izan balu bezala. Etxekoandrea bizkor mugitu zen, ea zer ote zuen zepoan ikustera. Iluna zen ordurako eta, bertatik bertara ere, emakumeak ez zuen nabaritu sugegorri baten buztana zegoela zepoan hartua. Sugegorriak heldu egin zion, klaxk!

Baserritarrak abian eraman zuen andrea ospitalera… Handik bueltan, artean sukarrarekin itzuli zen gaixoa etxera… Jakina da, sukar egoeran dagoen inor zaintzeko, ezer hoberik ez dela munduan zopa baino. Zopa…! Baserritarrak, etxera orduko, aizkora hartu eta salda-gai behinenaren bila jo zuen zuzen: oiloari lepoa moztu, lumatu eta egosten jarri zuen. Etxekoandreak hurrengo egunetan ere sukarretan segitzen baitzuen, ahaide eta ezagunak bisitan agertzen hasi zitzaizkion etxera mordoka…

Haientzat guztientzat zerbait ere behar, bada, eta arkumea akabatu, larrutu eta erre egin zuten. Hala eta ere, saldak salda, ahaleginak ahalegin, andre gaixoak ez zuen onera egin eta, zenbait egunen buruan, hil egin zen koitadua… Hileta-elizkizunak eta abarrak ordaindu behar derrigor ondoren, jakina, eta behia hiltegira saldu beste erremediorik ez zuen baserritarrak izan… Oiloa fini, ardia kito, behia akabo.

Zer duen ipuin honek irakaspen? Txanpon batek bezala, bi kara ditu erakusten: batetik, besteren minak begian loa eragiten digula gehienetan; bestetik, “hor konpon”ek etxea galtzen duela, galtzen digula, gehiegitan.

Bizargorri, 2015-03-25

Ver Post >
EGUZKI-EKLIPSEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-03-2015 | 08:30| 0

Etzi, martxoak aurten ostiralarekin hogei izango dituenean, goizeko 9:20etatik 11:20etara bitarte, bi orduz, beraz, gutxi gorabehera, eklipse totala (erabateko eguzki itzaltzea) izango omen dugu gure probintzian (ere)… Noizik behineko halabehar harrigarri hori dela-eta, zein istorio aproposagorik, ala Augusto!, Monterrosoren sona handiko eguzki-eklipse harena baino…?

Denek omen dute literaturan ezaguna; hala ere, gehienok aspaldian irakurri gabea izango duzue noski; askotxok dagoeneko oroitu ere ez duzue, agian, egingo; batzuren batzuek ez dakizue zein kontaketaz ari naizen zehazki; gutxi batzuek bertan behera utziko duzue nire hau muzinka agudo; zuetako inork ez du egundo euskaraz leitu, seguruenera… Nolanahi ere, hona hemen Augusto Monterroso idazle handiaren “El eclipse” narrazio antologikoa, zuretzat propio euskaratua, Bizargorriren erregalo.

«Anaia Bartolome Arrazolak, bere burua galdua ikusirik, etsi zuen, ezin izango zuela-eta handik bizirik atera inork ez ezerk. Guatemalako oihan gogorrak preso hartua zeukan, gupidagabe eta betiko. Bere ezjakintasun topografikoa jakinki, lasai eseri zen heriotzaren zain. Hantxe hil nahi izan zuen, esperantzarik batere gabe, bakarrik, urrutiko Espainiara pentsamendua finko; batez ere, Abrojos izeneko komentura. Izan ere, Karlos Bosgarrena behin, haren eminentziatik jaitsirik, haraxe etorri baitzitzaion, esatera alegia, bere erlijiozko lanbidean konfiantza osoa zeukala.

«Esnatu zenean, aldare baten aurrean bera sakrifikatzeko gertu zegoen indigena pilo baten erdian aurkitu zen. Denek ere, aurpegiak sor eta gor. Aldarea, berriz, ohea iruditu zitzaion Bartolomeri, ohea, bere izuei, bere patuari, bere buruari berari ere atseden emateko behingoz.

«Lurralde hartan zeramatzan hiru urteetan, bertako hizkuntzen erabilera hala-holakoa ikasia zeukan. Saiatu zen zerbait. Esandako apurra ulertu egin zioten.

«Orduan ideia bat erne zen bere baitan; bere talentu halakoxeari zegokion ideia, bere kultura unibertsalari eta Aristoteles-ekiko bere ezagutza gaitzari. Konturatu zen, egun hark eguzki-eklipse totala zekarrela. Eta erabaki zuen, bere baitaren baitan, jakintza hura baliatzea zapaltzaile haiek engainatu eta bizia salbatzeko.

«—Hiltzen banauzue –esan zien–, nik eguzkia itzal dezaket goi-goienean dela.

«Indigenek adi eta zurt begiratu zioten, eta Bartolomek sinesgogortasuna zuen atzeman begi haietan. Kontseilu-bilera antolatu zutela ikusi eta uste onean gelditu zen zain, ez halako mespretxu zeratxo bat erakutsi gabe.

«Bi ordu geroago, anaia Bartolome Arrazolaren bihotzak odola zerion parrastaka sakrifizioen harriaren gainean (harria distiratan zelarik, eguzki-itzaliaren argi opakuaren pean). Bien bitartean, indigenetako batek, batere ahots-inflexiorik gabe, presarik gabe, eguzki- eta ilargi-eklipseak gertatuko ziren eta gertatuko direneko datak errezitatzen zituen, akaberarik gabe, maien arteko astronomoek antzina aurre-ikusi eta beren kodizeetan markatutakoak, Aristotelesen laguntza baliotsurik gabe».

Bizargorri, 2015-03-18

Ver Post >
ERREZILDARRARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-03-2015 | 08:50| 3

Niri kontatu egin didate pasadizo barregarri hau, errezildar batena. Badaezpada, inor asalda ez dadin, beste errezildar handi batek, Inaxiomari Atxukarrok, aspaldi esana ekarriko dut gogora: «Errezillek badu kirten sona; bearra ere askotan. Eta zer arraio!, gañera, kirtena izaten dan lekuan, izaten da artaburua». Gogorki esana, baina ederki esana, alajainetan. Bihoa hori aurretik, beraz, ondoko ele-mele guztien mandatari…

Errezilgo gizaseme gordin bat Londresera zihoan Loiutik, txartel klase arruntarekin. Aireportuko trikili-trakala guztiak zintzo bete ondoren, abioira igo zen aurreko aldetik. Eskuinera, atze aldera begiratu eta egundoko jarleku arrunt saila… Ezkerrera begi eman eta lehen mailako jarlekuak ikusi zituen; eserleku dotoreak, zabalak, erosoagoak askoz ere… Bere txartela kontsultatu eta zenbaki bereko jarlekua bilatu zuen han. Topatu eta eseri: bapo gure errezildarra, lasai arraio, primeran.

Azafatak, ordea, laster eskatu zion txartela eta bai adierazi ere, gisako bezain eratsu, okerreko tokian eseria zegoela; klase arrunteko billetea izaki, ez zegokiola jarleku hura, atzeko aldeko beste bat baizik, lehendik jarriak zeuden bidez eta legez. Errezildarrak orduan, burua gora, bekokia zabal: «Jaun errezildar ohoretsua nauzu; eta, Londresera iritsiko naizen arte, hemen joango naiz eseria. Ez nau ni hemendik inork mugituko, amorratuak ez baditu. Prakak ez ditugu oraindik galdu».

Zapuzturik, zer esan ez zekiela, bere kolkorako “Jainkoak egin zuen Martin, bere prakekin” eginez, kabinara jo zuen neskak laguntza eske. Eta hango hiruzpalau laguni eman zien bidaiari temosoarekin izandako tirabiraren berri. Kopilotuak orduan, haririk gabeko puntadarik ematen ez zuena bere ustez, uzteko berari auzia, segituan konponduko zuela-eta gorabeheratxo hura. Hala, fede onean ustetsu, joan zen zelako bidaiariarengana. Esan ere, aurrekoz atzera eta atzekoz aurrera esan zion, lehen mailakoa ez baizik klase arruntekoa zeramala txartela, jarlekuz aldatu behar zuela…

Esan ahal guztiak esanda ere, hura bere bostean: «Jaun errezildar ohorekoa nauk eta, Londresera ailegatu bitarte, hemendik ez naik inork altxaraziko. Hago horretan…! Hegazkinean airean pasatzen duk denbora; aurki gaituk bertan; eta kito». Kopilotuak ere ez zuen, noski, sesiorik piztu nahi jende aurrean. Joan eta kapitainari kontatu zion bidaiari errezildar temoso petral harekin gertatu berri zitzaiona. Errezildarra…!? Kapitainak, nonbait, soldadutzan izan omen zuen errezildar bat lagun handia, eta asmatuko omen zuela noski: «Jarriko dela nago, tokiz aldatzera».

Bidaiari egoskorraren albora hurbildu eta belarri izkinara, isilik misilik, zerbait esan zion… Hara non, istant batean, zutitzen den errezildarra, kapitaina besarkatu, eskerrak eman eta abiatzen den tipi-tapa abioian atze aldera, esaneko! Kopilotua eta azafata harritu ziren zeharo, jakina. Gero, begiak artean zuringoturik, ea zer demoniozko hitzak esan ote zizkion ba, galdetu zioten kapitainari, gizaseme temoso petral hura di-da batean konbentzitzeko… Eta:

—Jarleku horiek ez doazela Londresera esan diot.

Bizargorri, 2015-03-11

Ver Post >
ERRESERBA AGORTU EZINA
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-03-2015 | 08:44| 0

Duela ia 400 urte, Frantziako Luis XIV.aren garaian, Richelieu, D’Artagnan eta konpainiarekin batera, Colbert eta Mazarino jaun ahaltsuak ere bizi izan ziren Parisen. Colbert, agidanez, erregearen finantza administraria zen, (Landetako basoa landarazi omen zuena, bestalde); Mazarino, berriz, militar ohia, kardinal doia, diplomatiko goia… Bien arteko elkarrizketa antzinakoa (diotenez, benetakoa) dakart zure begiraldira, gaur egungo gertakari berriekin konparazio baterako; Colbert hasita.

—Dirua lortzeko, gobernuaren diru-ontzia betetzeko (ken eta bildu, ken eta ken), iristen da une bat ezin engaina litekeena zerga-pagatzailea; ezin ziria sar dakioke jendeari behin eta berriz, beti… Atsegin handiarekin, hortaz, entzungo nizuke zuri galdera ezinbesteko honen esplikazioa: nola demontre segi lezake inork gastatzen-gastatzen, baldin leporainoko zorretan itota badago jadanik?

—Izaki hilkor arrunta izanenean, bistan da: leporainoko zorrekin dabilenak kartzelan bukatzen du. Baina…, ai estatua, ordea…! Estatuaz mintzo garenean, ez da gauza bera; ez horixe! Estatu bat ezin bidal liteke egundo kartzelara. Beraz, estatu bat beti zorpetu liteke gehiago eta gehiago. Zorrak eta zorrak egin litzake nahi beste. Egin ere, horixe egiten dute estatu guztiek. Zer uste zenuen, ba, xoxo xalo horrek!?

—A, bai!? Hala ote…? Dena dela, edozein moduz ere, dirua behar dugu. Eta nondik arraio atera behar dugu, nondik arraio gero!, inon diren kontribuzio guztiak ezarriak ditugu-eta dagoeneko? Zergen azpian lehertua daukagu-eta jendea…?

—Zerga berriak jarri beste erremediorik ez dago; hornitu beharra baldin bada, bederen. Ezetz diotenak ahuntzek adarrak dituzten aldera daude; oker!

—Ezin diogu, ordea, zerga gehiago ezarri herritar arrunt behartsuari…

—Halaxe da; ezin diogu, ez.

—Orduan, zer? Aberatsei ezarri beharko dizkiegu, hortaz.

—Aberatsei ere ez. Hartara, eurek ez lukete orain baino gehiago gastatuko. Eta gastatzen ez duen aberats batek bizi-ezina eragiten die ehun bat pobreri. Gastatzen duen aberats batek, aldiz, bizibidea eskaintzen die, bizi-bidea.

—Orduan, nola!?

—Colbert jauna, gizon urria zaude. Zuk ez duzu kea asmatuko, ez! Jende asko dago, elemenia, aberats eta pobreen tartean, ez bat ez beste direnak. Erdiko klasekoak. Nortzuk diren? Lan eta lan gogotik ari direnak, inoizko batean aberasteko asmotan, pobre behartsu izatera ailegatzeko beldurrez. Horiei, horiei jarri behar dizkiegu zerga eta karga eta tributu gehiago. Geroz eta gehiago. Horiek, zenbat eta gehiago kendu, orduan eta lan gehiago egingo dute. Zertarako?, eta guk kendutakoa konpentsatzeko. Hor dago koska. Hor dago erreserba agortu ezina guretzat; hor, koanto!

Horra, orain laurehun urteko berriketak, gaur egungo berri. Zoroak ere igarri.

Bizargorri, 2015-03-04

Ver Post >
ZUZENBIDE FAKULTATEAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-02-2015 | 09:00| 1

Goiz batean Donostian, “Zuzenbidearen abiaburuak” izeneko irakasgaiaren katedradunak, gure gelara sartu bezain pronto, lehenengo ilarako ikasle bati izena galdetu zion zuzen: «Nola duzu zuk izena?»; «Jon», hark motz erantzun eta «Alde egin ezazu nire bistatik, purtzil arraioa!», irakasleak zakar. Hitzik gabe geratu zen mutila.

Hitzik gabe geratu ginen gu ere gelan, kokilduta, kanoi orro batek agindu baligu bezala… Geroxeago suspertu zen gelakide gizajoa, zutitu zen eta, bere zerak harturik, gelatik kanpora joan zen negar intziriz. Denok geunden haserre, baina inork ez zuen txintik atera. «Ondo da; orain bai… –jarraitu zuen katedradunak, eta galde hau egin zigun–. Ea, ba; esaidazue: zertarako balio digu legeak?.

Beldurrez josiak geunden artean, durduzaturik; pixkana-pixkana, ordea, gure onera itzuli ginen eta, atzekoek nahiz aurrekook, erantzun batzuk ematen hasi gintzaizkion. «Gizartean ordena izan dezagun», batek. «Ez, ba!», hots egiten zuen irakasleak. «Gu guztion aldetik arauak beteak izan daitezen», beste batek. «Ez, ba!». «Gaiztoek beren azioak ordain ditzaten», hurrengoak… «Eztez, ba! Hemen ez al da inor galdera honi zuzen erantzuteko gauza? Zuen guztien artean inork ere ez ote daki, bada, legeak zertarako dauden…!?».

—Justizia izan dadin… –bota zuen bazter batetik bizardun herabe otzan batek.

—Azkenean, horratik! Hori da: justizia izan dadin, koanto! Justizia edo zuzentza; zuzentasuna. Segi dezagun…; eta zer arraiotarako balio ote digu justiziak?

Zapuzturik geunden, haserre artean ere, maisu haren jarrera oies latzarengatik; halere, erantzunak ematen segitu genuen: «Giza-eskubideak babestearren: guztiok bizirik jaioak, guztiok geure eskubideak!», harroxko berritsu batek. «Ez dago txarki esana… Zertarako gehiago?», irakasleak. «Ongia eta gaizkia bereiztearren, bereziki», damatxo babalore batek. «Zintzoak saritzeko», txintxo txiki batek… «OK, ez dago gaizki. Baina, esaidazue, mesedez: zintzo, ongi, gizatasunez jokatu al dut nik arestian Jon gelatik bota dudanean…? Aho batezko erantzun zalantzarik gabea nahi dut!

—Eeezzz!!! –atera zitzaigun denoi batean eta betean.

—Bidegabekeria egin al dut? Injustizia al dut nik lehen egin hor?

—Baaaiii!!!

—Zergatik, hortaz, inork ez du ezer egin!? Zertarako nahi ditugu legeak eta arauak, baldin eta ez badugu ausardiarik zertzeko, gauzatzeko, betearazteko? Zuetako bakoitzak, injustizia baten aurrean, aktuatzeko obligazioa du. Bakoitzak eta denek! Ez hurrengoan berriz isilik geratu, arrano demontre, behin ere…! Zoaz Jonen bila, Jainkoaren izenean –esan zidan ondoren, begietara begira, neuri–; esaiozu etortzeko…

Egun hartan izan nuen nire Zuzenbide karrera osoko irakaspenik baliagarriena: gure eskubideak zaindu ezean, duintasuna galtzen dugu; eta duintasun gurea ez daukagu traturako. Zuzenari, berea beti.

Bizargorri, 2015-02-25

Ver Post >
BI PAPERTXOENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-02-2015 | 08:36| 2

Erdi Aroan behin, Ordiziako hiribilduan, jauntxo gaitzerako makur batek andre bat hil feria egunean, eta haren senarrari egotzi zioten errua biharamunerako. Nola jaun itzal handikoa baitzen, eta esku ere luzekoa, agintariek-eta segituan aurkitu zuten pagaburua: “senarra bera jarriko diagu hiltzaile kulpadun herriaren aurrean, eta kito!”. Jauntxo handikiak han egin zuen beste morroi harena: arratsaldean lotatik jaiki eta “gaur eguzkia kontrako aldetik atera duk” esan. Nork bere errua hurkoari ipini, alegia.

Egun batzuen buruan, auzitegira eramana izan zen gizajoa, bihotza bi erdi eginda. Bazekien bere aitorpenak ez zuela ezer balio izango epai-bidean (“hemengo nire esana eta mendiko ahuntzaren gauerdiko eztula, pareko”); bazekien ez zela aise urkamenditik libratuko; ez, alajainkoa… Epailea bera ere, jakina, jauntxoaren konplizea zen; eta, senar alargun berri hura aurrean paratu ziotenean, esan zion:

—Gure herri honetan ondotxo dakigu Jainkozale handia zaudela zu aspaldian. Beraz, utz dezagun Haren nahieran zure patua; eman dezala epaia Berak. Horretarako, bi papertxoetan idatziko dugu, batean “errudun”, bestean “errugabe”. Tolostuko ditugu paper biak eta zuk zeuk egingo duzu aukera batena ala bestearena. Jainkoak gidatuko duenez zure eskua zuzen, Hark du erabakiko ere zure auzia justuki…

Epaile saldu ustelak ordurako bi papertxoak presturik zeuzkan; biak ala biak, ordea, idazkun berberarekin: “errudun” batean eta “errudun” bestean. Senar biktima gizajoa ez zen ergel kamutsa edozein moduz ere, eta segituan jabetu zen tranpaz. Ikusi batera, ez zeukan han ihesbiderik; agidanez, zepoan eroria zen. Epaileak orduan, larderiaz, zorrotz, agindu zion har zezala papertxo tolostu bietako bat, edozein, ja!

            (Hemen, irakurle, minutu batez sikiera geldituko bazina, hobe… Izan ere, zuk zer egingo zenuke errukarri haren kasuan? Zuk zer uste duzu egin zuela atarramendu hartan…?).

Gizaseme ordiziar zorigalduak orduan, arnasa sakon hartu, begiak itxi eta hausnarketari ekin zion mantso-mantso, isil-isil, kieto-kieto… Epailea larritzen eta epai-gelako jendea ernegatzen hasi zenean, begiak zabaldu, papertxoetako bat hartu eta… ahora eraman zuen dzast!, eta irentsi egin zuen klask! Dena di-da batean.

Harritu ziren guztiak total, haserretu ziren muzin. «Zer demontre egin duzu, madarikatua! –aurpegiratzen zioten–. Orain zer arraio egin behar dugu hemen…!? Orain nolatan jakingo dugu epaia? Nolatan antz emango diogu Jainkoaren nahiari!?».

—Oso erraz, demontretan! –erantzun zien akusatuak–. Hahorreko horretan gelditu den papertxoa zabaldu eta irakurri besterik ez dago. Paper horretan dagoen testutik jakingo dugu, zehatz eta bete-betean, zer zeraman idatzia nik aukeratu dudan besteak. Begia bezain zierto, eskuko bost behatzak bezain ziur. Hala ez da…?

Nahiezaren atsekabez purrustadaka, disimulatu ezineko muturrez bufadaka, Ordiziako senar faltsuki salatu hura libre utzi behar izan zuten derrigor; zer erremedio. Nahi duenak gehiago egiten omen du ahal duenak baino. Jaun Einstein-en esanean, dena galdua denean, irtenbidea ez da jakintzan, baizik irudimenean.

Bizargorri, 2015-02-18

Ver Post >
MAÑUEL OFISIALA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-02-2015 | 09:17| 3

Ondoren datorren historia guztia, umore ttanttaz bustia, Semanario Republicano aldizkari zenean 1928ko abuztuaren 14an publikatutako «La Frontera»-tik atera dit Mikel Jauregi hondarribiar adiskideak. Idazlana Juan de Arrizurta-k sinatu zuen. Nik gaur, orduan euskaraz gertatuak baina gaztelaniaz kontatuak, euskarara dakartzat atzera berriro bueltan, balizko irakurlearen entretenigarri.

Jaizkibelen ekialdeko muturrean, itsas urdin hutsari begira batzuk eta Aiako Harri gorriari beste batzuk, gaur egun bezala orain ehun urte ere, baserri gorri-zuriak zeuden han-hemenka. Haietako batean bizi zen, agidanez, hemen solasgai dugun Mañuel, jendeak ofisiala deitzen omen zioten hura. Mañuel hori karlisten armadan, azkeneko karlistadan noski, ofiziala izana zen eta, bistan da bada, horrexegatik haren goitizenarena: ofisiala. Esaten omen zuten askok, eta fama omen zen garai hartan, inork ez lukeela hark bezain zuzen eta seguru armada  bat mendiz eta xendaz gidatuko, baita Bilbo edo Gasteiz edo Zaragoza bertaraino ere, Jaizkibeleko edozein aldeetatik abiatuta. Dirudienez, beraz, ez zen edozein hondarribiar karlista hura.

Ofisialak ez omen zekien irakurtzen. Hala ere, egunkariak erosten omen zituen. Idazlariren bat-edo bere azañen, ideien eta istorioen eske joaten bazitzaion, buruiritziz mintzatuko zitzaion; alegia, harro eta tente-potente. Bere jakinduriaren alabantzak eta argudioen goraipamenak atsegin handiz onartzen omen zituen; aldiz, inork harenik dudatan-edo ipintzen bazuen, sutan jartzen omen zen, dios eta kristoka: «Alde egin zak hemendik; hartukottuk epelak, bestela!». Hala behin, periodikoa mahaian aldrebes jarrita, azpikoz goitti irakurtzen ari zela, piko eman omen zion bateon batek, atentzio emanez bezala. Burua biratu eta hitzetik hortzera erantzunik izan behar zion gure Mañuelek haserre bizian: «Ondo jakiñ duenak erozein moduan leitzen dik, babu ostiya!».

Beste behin, berriz, ez dakigu nongo ganadu-feriatan, pinta txol ederreko idi pare indartsua erosi omen zuen, lehengo zaharrak kenduta, gurdi-lanetarako. Salamancatik ekarriak ziren eta ez zeukaten okerragorik, egia esan. Idi berri horiek, ordea, ofisialaren hizketa tutik ere ulertzen ez. «Aida!» oihukatu eta kasurik ez. «Esti!», eta are gutxiago… Bere baitan Mañuelek: «Orain ere egin diat nik negozioa, porlos! Osasuna saldu eta gaitza erosi, horra…».

Mingain gabeko zintzarria sasian usteltzen omen dela-eta, badaezpada, hurrengo astean bertan, idi-parea berarekin hartuta, gozoa joan omen zen ganadu-feriara berriz. Idiek ez omen ziotela batere obeditzen! «Pastidioso! Pastidioso! –esan zien saltzaileei–. Bien pastidiau yo en comprar de ustedes, que estar buey belarrimotxas!». Saiatu omen zen gizona esplikatzen, edozein idik, edukazio pittin batekin, entenditzen duela aida nahiz esti… Baina, ez alferrik: saltzaile kastillanoek kasurik ere ez… Bere idi-parearekin atzera etxera bueltatu behar izan omen zuen, erremediorik gabe. Madarikazio batean, hori bai: «Au duk comediya, orain zarrian erdaras ikasi bihar!». Akuilu eztenarekin zirikatuz («aida»-ka garrasika hastea alferrik izaki), hala esaten omen zien bere idi ederrei, ezti eta goxo: «Guamos! Guamos…!».

Bizargorri, 2015-02-11

Ver Post >
ERREMINTAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-02-2015 | 09:00| 0

Denbora politikoa goldatzen hasita, urte asko dira, zoritxarrez, erabakimenaren eskubiderako berezko zilegitasuna lege ezarriek galarazten diotela Euskal Herriari; hilabete asko dira, zorionez, ETAk borroka armatuari, hiltzeko erremintari, tresneriari, ekipoari, uko egin ziola, betiko horratik azkenean; aste asko dira, gehiegiegi, Arnaldo Otegi bidegabeki kartzelan daukatela bengantza hutsagatik; egun asko ez dira euskal presoen sakabanaketaren aurkako manifestazio jendetsua egin zela Bilbon…

Denborak bizarrik ez zuenetik, baina, euskal-dunaren nahia ezina bilakatu da. Espainiak erreminta guztiak bere esku dauzkanez, legea nahierara jarria eta ber-jarria dago zilegitasun ororen gainetik. Euskal Herria ez delako existitzen, ezpada terrorismo baten lur-toki madarikatu. Rajoy presidentea eta españoltasunaren ezker-eskuineko akolitoak dauzkagu gizabidearen, zintzotasunaren eta nortasun on bat-bakarraren jauntxo-dama ipiniak; betirako gure guarda, begirale eta zaindari auto-izendatuak.

Denbora da hemen, Espainia gurean, politikak justizian esku-hartzen duela lotsagabe; preso Europak errugabetuak berriro espetxeratzen dituztela mendekuz; apetaren arabera atxilotuen abokatuak (ere) atxilotzen dituztela nahi bezala; konponbideari arazo iritzi eta eraso egiten diotela zital; euskal-tegietan harrapaka sartzen direla lasai demonio; torturatzen dela krudel; eza dugula gurean… Hori guztia zergatik? Gure guardako begirale omen daudelako. Eta zergatik? Euskaldunok terroristen erreminta tresneria hemen aldean gordea omen dugulako, oraindik, betiko.

Arrantzan argi-urratzez geroztik ordutan aritu ondoren, senarra etorri da etxera atseden hartzera. Emazteak orduan, ondoko lakua oso ondo ezagutu ez arren, erabaki du txalupa hartzea. Arraun plist eta arraun plast, egiten du abantean lakuan barrena; aingura bota hondora badaezpada eta hasten da liburu bat irakurtzen… Hartan, guarda edo aintzira-zain edo begirale ofiziala inguratzen zaio, eta:

—Egun on, andrea. Zer ari zara hor?

—Irakurtzen, bistan da.

—Urtokiko ingurune honetan, hain xuxen, ezin arrantzan egin liteke…

—Barka beza, jauna, baina ni irakurtzen ari naiz, ez arrantzan.

—Hala dirudi, bai. Alabaina, erremienta guztiekin zoaz, aldean daramazu ekipo osoa; noiznahi has zaitezke tresneriarekin arrantzan… Legearen arabera, nirekin eraman behar zaitut preso.

—Zer…!?

—Zuk nahi duzuna esango duzu, baina hau honela da.

—Zer…!? Halakorik egiten baduzu, sexu-erasoa egotziko dizut. Sexu-erasoa!

—Zer esaten ari zara? Nik ez zaitut-eta ukitu ere egin!

—Halaxe da. Alabaina, erremintak hor dituzu, tresneria guztia!, eta edozein momentutan has zaitezke nire zerako zerak zeratzen… Entenditzen didazu…

Bizargorri, 2015-02-04

Ver Post >
SENAR BAT
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-01-2015 | 15:14| 0

Joan den larunbatean, gaueko hamarretako hotzetan, jokatu zen Gipuzkoako derbia Anoeta futbol zelaian Errealaren eta Eibarren artean. Athletic txarto dabil; Erreala, txarki; Osasuna, gaizki; Alaves, makal… Eibar, motel guztion alkate ibili arren aurten aurreneko aldiz, galtzaile atera zen Donostiatik. Suerteak ebaki omen zuen, gehienbat, auzia. Bat eta huts. Errealak arnasa eta Eibarrek putz.

Utz ditzagun, baina, futboleko emaitzen gorabeherak eta begira dezagun harmailetara… Denetik bada, jakina, bateko zein besteko zaleen artean. Zenbaitzuk, ordea (zerri goseak ezkurra amets), zentzutik kanpoan ari ez ote diren pentsa liteke, hotz pentsatzen jarrita; ero eta zoro garbiak ez ote dauden. Ormaiztegin esan ohi zen bezala, min gutxi eta axanpa asko. Zoro guztiak ez dira preso, benetan.

Bi begiak baino nahiago du zenbaitek futbola, futboldromoa. Itxura txoil diferenteak erakutsi arren, klub bat-bereko dira guztiak. Badirudi gogotan beti daramaten bakarra beren begininietako ekipoa dela; gainerako guztia, aldiz (bizitza bera, alegia), begitan hartua dutela. Bata, nahia; gainerakoa, nahieza. Etxekoa maite dute zakurrak harria bezala. Astean zehar, egunik egun, larri-ipurdi dabiltza asteburua noiz iritsiko, zertarako?, eta, errealitatetik ihesi, harmailetatik beren bizitzari builaka, oihuka, madarikazioka ekiteko.

Kasu sinesgaitz latza kontatu didate. Debagoienekoa izan behar zuen, agidanez, gizon adintsuak; Urola Garaiakoa, agian. Erreal-zale ala Eibar-zale ote zen da hemen gutxienekoa. Bi bazkide-sarrera zeuzkan, antza, joan den larunbateko zorioneko derbia ikusteko. Bere jarlekuan eserita lasai-antzean zegoen gizona partida noiz hasiko. Aldamenean, eskuineko aldean, inor ez, jarleku bat hutsik… Hartan, gizaseme handikote bat inguratu eta esertoki hura okupatua ote zegoen galdetu zion. Eta:

—Ez. Libre dago.

—Harrigarria da –gizasemeak–, harrigarria denez. Bazkidea izango da, noski, eta gaur etorri ez!? Zein zentzuzko zintzo, hau bezalako sarrera izaki-eta, gaur bezalako partida ikustera etortzen ez da!? Gipuzkoako derbia, sekula eztakoa, liga puri-purian dela, eta agertu ez…? Nola liteke, baina, tamainako astakeria egin…!

—Egia esan, jarlekua nirea da. Aspaldi erosi nuen. Berez legez, nire emazteak egon behar zuen hemen aldamenean, baina zendu zen, akabo. Hauxe da euskal futbol ekipoen arteko lehendabiziko derbia biok elkarren ondoko hemen ez gaudena, duela berrogeita koska urte ezkondu ginenez geroztik; gaurko hauxe da aurreneko aldia…

—Ene, bada… Barka! Penagarria, benetan. Atsekabean lagun ni ere, gizona… Hala eta ere, ordea, ez al zenuen beste norbait, ez dakit ba nik, adiskideren bat edo, seme-alabaren bat edo, auzokoren bat edo, senitartekoren bat edo, hemen ondoan jarrita lagun egiteko, gaur bezalako futbol-egun handian?

Gure aitonak buruarekin ezetz, ezetz.

—Ez, ba. Denak ere hileta-elizkizunaren ondoko parafernaliatan geratu dira.

Bizargorri, 2015-01-28

Ver Post >
BETAURREKOENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-01-2015 | 08:48| 0

Marka gertatu zaio gure ezagun gazte bati atzo, marka gertatu zaionez! Errege egunaz geroztik, lanak hala aginduta, Madrilen da mutila. Atzokoa San Sebastian eguna eta andregaiaren urtebetetzea izanagatik. Penatxo du berak ere; batez ere, andregaiarentzat akordatzean. Edozein moduz ere, ohitura lege, maiteari zertxobait bidali beharko ziola, bada, eta, betaurreko berri batzuen premian zebilela jakinik, hiriko optika batera jo zuen, joan den astean, antiojo bueno-bonito-barato batzuen bila.

Bazen han aukera… Atzenerako, behintzat, bizpahiruren artean, hauexek eta kito. Damatxo saltzaileak, kobratu aurretik, paper berdexka batean bildu zizkion antiojoak. Alde egiterakoan, ordea, gure ezagunak bere fardeltxoa ez, baina beste oso antzeko bat hartu zuen salmahai gainetik, konfundituta, norbaitek aurretik han utzia noski. Errare humanum est. Fardeltxo hura optikako neska bezero batena zen, eta kuleroak zeuzkan barruan, kuleroak!, ondoko kortse denda batean erosi berri-berriak.

Gure ezaguna ez zen, bistan da, hutsegite handiarekin konturatu. Eta handik zuzen postetxera joan zen. Idazki bat egin zion artaz eta kartaz bere neskari. Ondoren, fardela eta gutuna sobre propioan sartu eta postaz bidali zituen Hondarribiara, neska-lagunaren etxera. Errare humanum est, sed perseverare diabolicum. Atzo jaso zuen honek sobrea. Ireki sobrea, ireki fardeltxoa eta… hura ustekabekoa, arranetan! Ez zuen halakorik inondik espero bere mutil kikilarengandik. Eta, ikusmin denak zerbait min, gutuna zalapartaka ireki zuen, bi begiak talo. Hona hemen zer zioen:

«Maite maitea. Zure gustukoa izatea espero dut erregalua. Izan ere, aspaldian zabiltza betikoekin, eta gauzok noizean behinka aldatu beharrekoak dira. Hemengo saltzaileak azken modakoak omen direla baieztatu dit. Berak soinean zeramatzanak erakutsi dizkit eta, bene-benetan, igoal-igoalak dituzu. Neuk ere, badaezpada, probatu nahi izan ditut. A ze nolako barreak egiten dituen andre saltzaileak, halako prendak barregarri suertatu ohi direlako gizonezkoongan; are gehiago niregan, ondotxo dakizu-eta berezko zera nabarmenak ditudala.

«Dendan zebilen neska gazte batek ere lagundu dit aukeratzen. Eskatu dizkit, bereak kendu eta hauek jantzi ditu, neuk argi ikus nitzan alde on guztiak. Nire ustez, dama saltzaileari ederkiago ematen zizkion, neska honi ile-pizarrek gainez egiten zioten-eta. Halere, dena den, ondo ematen zioten zerok… Eta erosi egin ditut. Dizkizut.

Jar itzazu; erakutsi gurasoei, senideei, nahi duzun guztiei, ea zer dioten. Zure xahar haiekin ibiltzen ohitua lehen, hasieran xelebre sentituko zara, agian. Batik bat, azken bolada luzean bat ere erabili ez duzulako. Baldin txikiegiak badituzu, et-et!, marka uzten dute. Baldin handitxo badituzu, berriz, erne!, erori egingo zaizkizu eta. Esan didate, gainera, ondo-ondo garbi ditzazula sarri; baita igurtziekin kontuz ibiltzeko ere, hondatu egiten omen direla eta. Batez ere, kontu eman ezazu non-zertan zabiltzan, galdu gabe alegia, zuk nonahi kentzeko ohitura handia duzu eta.

Hauxe baino erregalo hoberik ez zait burutik pasa. Hurrena noanerako, jantzita ikusteko amorratzen nago, maitea! Musu handi-handi bat bi masailen erdi-erdian!

 

Bizargorri, 2015-01-21

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor