Diario Vasco
img
KANDIDO SASETA
img
Jesus Mari Mendizabal | hace 53 minutos| 0

Argi bat piztea hobe da, iluntasuna madarikatzea baino. Eta ni gaur hemen gure zorigaitzeko azken gerra madarikatzera ez baina, argiontzi txiki bat piztera nator, eta deiadar egitera, Kandido Saseta Hondarribiko seme zenaren goraintziz eta omenez, egia ez delako sekula ere zahartzen.

Bihar beteko dira, izan ere, laurogei urte Asturiaseko Areces herrixkan hil zutela, gerran; bera eta beste ehun bat euskal gudari, gehienak ANVko Euzko Indarra batailoikoak; baita PNVko Amaiur eta UGTko zenbait ere. Oviedo hiria faxista frankistengandik libratzera joanak ziren hara, agidanez, soldadu errepublikanoei laguntzera. Ez zuten atarramendu onik atera, atarramentu onik atera ez zutenez: bitartekorik eta koordinaziorik eza batetik, eta etsaiak askoz ere gehiago zirela bestetik, hiru albotatik atrapatuak izaki, tiroketa anabasan hil zituzten denak. Hura ausiabartza! «Aze zulo beltzean sartu garen!», esana omen zuen Sasetak, tragediaren berri aurrez baleki bezala.

Kandido Saseta Etxeberria, Euzko Gudarostearen sortzaile eta komandantea, ama Fruktuosa zegamarraren eta aita Anbrosioren (Biteri eskola publikoan berrogei urtez maisu izanaren) seme eta beste zazpi senideren anaia, (denak hondarribiarrak) izatez izan, txikia omen zen; baina gizon gisan, handia. Honelatsu zioen Manuel de Irujo lagunak: «Saseta, hombre de tantas virtudes como escasa apariencia; leiala, jatorra, nekaezina, atsegina, txit ongi prestatua, balore handi-askotako pertsona, harritzeraino bare-lasaia, langile fina; granjeó las simpatías de todos; Errepublikak izan duen militarrik baliotsuenetakoa…».

Kontatzen dute, gerra aurretik behin, Marokoko Alhucemas-en Villa Sanjurjo kanpamentuan intendentzia kapitain zelarik, bere oihal-etxolaren sarreran honako hau omen zeukan idatzia: «Emen sartzen dena, Euzkadin da. Euskalduna bazera, mintzatu euskaraz; eta abertzalea bazera, deadar zazu nerekin: ¡Gora Euzkadi askatuta!».

Haren bizitzaz eta merituez ez dut nik hemen gehiago zertan esanik, gaur egun hor delako nahi duten guztientzat internet… Dena dela, ezin bazter  batera utz nezake, beste kontu txoil estimagarri bat. Alizikan (alegia), haren hilobiaren aurkikuntzarena. 1999an Hondarribiko Olagarro eta Muara elkarteko zenbait andre-gizonek hartu zuten erabakia, Saseta herriko seme galduaren hil-zuloa bilatu, aurkitu eta gorpuzkinak jaioterrira ekartzea, albait bederen. Baita topatu eta ekarri ere, alafede!

Aranzadi laguntzat harturik eta Areces ingurukoak gidari, 2008an, lur azaletik berrogei bat zentimetrora hara non jotzen duten laurogei urte lehenago hildako herriko seme kuttunarekin… Interneten da, nahi izanenean, historia honen guztiaren bideo ikusgarria.

Kandido Saseta, maisu eta militar hondarribiarra, bere herriko lurretan datza harrezkero… Bihar bertan, hil zuteneko laurogeigarren urteurrenean, Hondarribiko hilerrian, arratsaldeko bostetan, egingo diote omenaldi ofiziala. Agertu nahi duenarentzat…

Laurogei urte eta gero, oraindik ere, ozen bezain garden entzuten da gure Kandido Saseta txiki handiaren oihartzuna; eta, gauza jakina da, beti-beti oihartzunak duela azken hitza… Beraz, bada, ohore eta goraintzi Sasetari!

 

Bizargorri, 2017-02-22

Ver Post >
NINFOMANARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-02-2017 | 08:24| 1

Hondarribian gorabehera kezkagarriak dira aspalditxoan, aireportua dela medio; luzatu beharra dagoela, moztu egin behar dela, segun zeinek zer zergatik zertarako nahi duen. Komeriak dira hemen, zera! Luzatuenean, zenbait etxe eta lur-sail, akabo; moztuenean, berriz, lanpostu eta hegaldi batzuk, kito, fini, kaput. Azkenaldiko Londreserako bidaia sarriak, esate baterako.

Hori guztia, halere, nire gaurko harilaren hari muturra besterik ez duzu. Historia polita kontatuko dizut, xehe-xehe. Jakin dudanez, orain denbora asko ez dela, gizaseme buru-iritzi batek, luzea baino motza gehiago bera, abioia hartu zuen Hondarribiatik Londreseko Heathrow-era. Zegokion lekuan eseri eta, laster, non ikusten duen sartzen egundoko andre dotore ederra, edozeinen begi betegarria. Pausoz pauso, poliki-poliki, bazetorrek, bazetorrek…, eta (hura poxa gure gizonarena), non jarriko?, eta tokatu zaio bere ondo-ondoan esertzea.

—Kaixo. Zer…? Oporretara edo negozioetara zoaz Londresera?

—Lanera noa, lanera –andreak, xarma handiz begietara begira–. New Yorketik nator eta Londreseko urtean behingo Ninfomanen Konbentziora noa. Larunbat eta igande, bi egunetan ospatzen dugu mundu guziko ninfomanok.

Txistua eztarrian trabatu zitzaion ia gure gizonari derrepente. Instant batean zotz eta mutu geratu zen… Sekula bere bizi guztian ikusitako andrerik politenarekin zegoen, ondoz ondoko, larruz larru ia-ia… Nora joango dama xarmanta!?, eta pottotta-beroen bilera batera. Hau ere badiagu…! Plantarik duinenean mantendu nahian, hala galdetu zion gero bare, baina kuxkuxean:

—Eta…, zer egin behar duzu zuk zehazki konbentzio horretan?

—Hitzaldi bat ematera noa. Neure esperientzia oinarri, sexualitate-mito batzuk desmitifikatzera; asko baitira mundu zabalean mitoak edo uste faltsuak.

—Benetan? Zein mito dira, ba, horiek? Uste ustel asko dugu, beraz?

—Bada, bai, mito faltsu mordoska han-hemen… –Eta aho bete hizka ekin zion damak–. Horietako bat, Ipar Amerikan bertan, gurean, uste oso zabaldua dago afroamerikarrak direla gizasemerik fisikoki ongien hornituak, ekipatuak. Eta ez da hala. Navajo izeneko indioak dira onen onenak; Hastiin Ch’il Haajiní famatu haren ondorengoak; zein izan baitzen navajoen buruzagi handia, “Manuelito” deitzen ziotena… Beste mito oso zabaldua da, frantsesak omen direla maitalerik finenik eta onenak. Eta ez da egia. Onenak greziarrak dira. (Ai, Kyriakos, Dimitrios, Sokratis, Nikos…!). Bestalde, egiaztatu dugu jada, ahalmen aldetik, Kantauri kostaldekoak direla ahaltsuenak, gipuzkoarrak batez ere, arrantza portuetako mutilak… Beste mito bat da, gizona zenbat eta luzeagoa, orduan eta larrujole hobea dela. Baita zera ere! Ai, txiki-motz batzuen abilezia…

Bat batean, isil-isilean geratu zen andrea. Erakaitz, nonbait. Lotsagorritu ere egin zen pittin bat. Arnasa hartu, eta hauxe zioen gero:

—Barka, jauna; baina zer ari naiz ni hemen kontuok barra-barra esaten zuri, oraindik ez dizut izenik galdetu ere eta!?

—Ni –gure gizonak– Manolito naiz; Manolito Papadopoulos. Baina Zarautzen denek Azken Portuko Txikito deitzen didate.

 

Auskalo hala bazan edo ez bazan; ondo sartzen da, behintzat, kalabazan.

 

Bizargorri, 2017-02-15

Ver Post >
EHUN ETA HAMAIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 09-02-2017 | 08:26| 1

Hamaika ikusteko jaioak omen gara… Hamaika ez ezik, baita ehun eta hamaika ere, alajainkoa. Eta horretarako, gureak geuretzat gordeta, Espainia barrabas auzoa dugu lekukorik lekukoena, adierazgarriena. Soberanoen soberakinak, gobernuaren gobernu-azioak, ministroen siniestroak, diputatuen diputapenak, zinegotzien zin-ego-utziak… Ez dira kontu berriak. Duela ehun eta hamaika urte Muñoz Seca zenak atera zuen honako sainete hau erdaraz, nik euskaraz zortziko txikietan jarri dizudana. Baduzu 111 doinu kantatzeko: Bein batian Loiolan, Pasaiako plazatik, Iturengo arotza, Orioko balearenak, Haizeak biali du, Ene Lukax maitea…

Tengo un borrico canelo

más sabio que un profesó,

con orejas de ministro

y ojos de gobernaó…

 

Kanela koloreko badut nik astoa,

jakintsuena bezain jakintsu askoa;

ministroen belarriz jantzirik kaskoa,

gobernadoreena du bista arrastoa.

 

Rebusna como si fuera

diputao ministerial;

y se come hasta el pesebre,

como cualquier consejal.

 

Ministro-diputatu eme zein ar antza,

hortzak erakutsiaz sarri du arrantza;

gainera, zinegotzi askoren usantza:

aska ere jan arte ezin du deskantsa.

 

Yo quisiera que a mi burro

lo sacaran diputao,

porque otros siendo más burros

a ese puesto ya han llegao.

 

Gustura ikusiko nuke asto hau nik

betiko diputatu izena emanik,

ohituak gaudelako ikusten jadanik

postu hoietan asko astoak izanik.

 

Pero temo que de serlo,

vaya a quedarme sin él;

porque como allí habrá tantos

no lo voy a conocer.

 

Baina oraintxe jartzen ari naiz ni dudan

betirako galduko han ez ote dudan;

hainbestetxo izaki berdinak itxuran,

nire astoa zein den ikusten… itsu-lan!

 

Bizargorri, 2017-02-08; (Muñoz Seca, 1906).

Ver Post >
ESKERRAK ZURI, MARIANO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-02-2017 | 10:36| 3

Arratsalde on, Mariano. Gaur jaso dugu zure gutuna emazteak eta biok, adierazten diguna, erretiro saria, pentsioa, ehuneko 0,25 euro areagotu zaigula. Eta ez dut astirik galdu nahi zuri, On Mariano Rajoi jaun horri, eskerrak eskerren gain ematen hasteko. Izan ere, badakigu ziur, zain eta muin lan egin duzula, goiak eta beheak joz, guri bioi halako sos-gehigarri hain gora handikoa lortzeko. Gaurtik, egunero, badugu etxean 31 xentimo gehiago eskutik, aupa!

Eskerdun onaren legez, hortaz, euskal herritarrei euskaraz (zure betiko gaztelaniazko zipriztinez eta zure moduko zenbait handi jakintsuen latinez) gogorarazi nahi diet, esker-mesede asko eta handiak egiten dizkiguzula zuk, kostata eta bularka jarririk egin ere, gure alderako beti. Zeren, nola sua egurra boteaz handitzen baita, hala gure pentsioa ere zure ahalegin gogorren egiteaz handitzen da. Zurekin zor bizian gaude. Cortesías engendran cortesías.

Eskerrik asko, Pujol-i, Barcenas-i, errege borboi zaharrari eta gaizto haizeak hartutako PPko eta PSOEko ustel askori, lotsagabeki lapurtutako sosak osorik itzularazteagatik, beren interes-tasa eta guzti. (Esan dezakezu zeuk ere, David erregek bezala: «Circumdederunt me sicut apes», hau da, inguratu ninduten erleek bezala). Esker mila, sindikatuei ere, lotsa ipinirik, iruzurretan ebatsitako diruak itzularazteagatik. Milaka esker, alferreko administrazio eta konpainia publikoak gutxitzeagatik, gastutarako eta adiskide-zulotarako bestetarako ez zeuden eta. Neurria hartu diezu gaiztoei, neurria hartu diezunez tamainan.

Eskerrik asko, soldata puztu, txartel doako, auto bikain, bidaia gizeneko milaka eta milaka aholkulari, entxufatu eta jendaila gutxiagotzeagatik (Salomon erregeak zioen bezala: «Aquæ furtivæ dulciores sunt»; hau da, ur ebatsiak gozoagoak dira). Esker mila, klase politikoaren mauka, mantxunga, txoio eta eskualdia erauzteagatik, herri xeheari (boto txarteletan gehiengo handiari) hainbesteko ondoeza eragiten baitzion. Oir, callar y ver, hace buen hombre y buena mujer. Milaka esker, hiritar flakoak erreskatatzeagatik eta ez banku putz-harroak; a ze diru mordoak aurreratu dituzun guretzat: biba zu, On Mariano!

Eskerrik asko, hain popularra izaki zu, laguntza ekonomikoak erabakitzeagatik, nori?, eta beren baitan erreak eta abailduak eta alde guziz deskontsolatuak baitauden behartsuei, putak pasatzen ari direnei; eta ez denon kontura putetan dabiltzanei. (Zintzoki bete duzu lege zaharreko esana: «Vince in bono malum», ongiaz gaizkia garaitu duzu). Esker mila, handiak handiago eta txikiak akabo egiteagatik: cada cual con su cada cual… Milaka esker, azken batean, emaztearen eta bion erretiro sariak hainbesteraino handitzeagatik, bakoitzari berea zuzen eta justiziaz mugatzeagatik. Hartua, zor da.

Eskerrak eskerren gain zuri, On Mariano, pentsioak ehuneko 0,25 euro potolo igotzeagatik. Inor ez duzu zuk berdinik, alafede. Zeu bakarrik zara bigarrenik ez duzuna. Bejondeizula. Guk nahi genuenera jarri zara. Nunca falta quien dé un duro para un apuro. Zure mendean eta esanean ikusiko gaituzu beti, otzan-otzanik, ardi zaharrak bezala… Barka, baina, Mariano: eskua dar-dar, ezin idatzi dut gehiago, xahardadearen kausaz, nekearen nekez.

Post Data: Hurrena, datozen hauteskundeetan, ez duzu zuk zertan zure partiduaren boto txartelik guri etxera bidaltzen lanik hartu beharrik: pentsio honek aski eta sobera ere ematen digu… komuneko papera erosteko.

Bizargorri, 2017-02-01

Ver Post >
ORGANOAK ETA GRIPEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-01-2017 | 07:41| 1

Goizero-goizero, tabernako nire betiko txokoan kafe baten aitzakian egunkari pare bat irakurri ondoren, Euskadi Irratia entzun zale izaten naiz eguerdi artean gero, sukaldeko egitekoetan. Egunotan bi notizia apartu nahi nituzke, besteak beste: egunkarietako berrietatik ikusia bata, aurtengo negualdiko gripearen zitalarena (gogorra omen datorrena, zaharrengan eragin makurra omen duena, zaindu beharra omen dagoena…); eta irratiko berriketetatik ikasia bestea, Felipe Gorriti musikagilearena (Agur, Jesusen Ama kanta maitagarria berak asmatu omen zuenekoa, Uharte-Arakilen 1839an jaio eta Tolosan 1896an hil omen zenekoa, haren aita eta biak organista txit iaioak omen zirenekoa, Gipuzkoan organo on ugari omen denekoa: Donostia, Bergara, Usurbil, Tolosa, Ataun, Azpeitia, Ormaiztegi, Hondarribia, …).

Aurreko astean, periodikoak leitu ondoren irratia entzuten ari nintzela, gertaera txit bitxia etorri zitzaidan gogora, non edo han aditua, arestiko herri «organista» horietako batean gertatu omen zena, orain denbora asko ez dela. Nik ele-mele bi horien hariak (organoak eta gripea) albainduko ditut hemen serio-serio, zuk josi ditzazun hurrena irribarretan hor. Goazen, bada.

Piano eta organo andre irakasle bat bizi omen zen betidanik bertan. (Herriaren izenik ez dut, badaezpada, esango; badakizu, familia eta fama eta fandango). Laurogeita bost urte bete behar zituen bezperan, herriko erretore jaunaren telefono deia jaso zuen esanez, biharamunean atsegin handiz, baldinbaitere!, egingo liokeela bisita, ahal balitz, parrokia guztiaren esker onean. Baietz, dama xaharrak, pozik eta pozik hartuko zuela, nola ez ba…?

Hala, hurrengo goizean agertu da jaun erretorea atso organistarengana eta, hau-ta-hori-ta-hura…, eseri dira salan kafe biren jiran biak… Bati begira eta bestea begira, hor non ikusten duen apaizak organo koxkor bat, bere hormako hoditxo eta guzti; eta haren teklatu gaineko apalean, zer?, eta beirazko ontzi bat urez betea; eta, ai ene bada, uretan igeri zer!?, eta kondoia…!

«Sorgin tzar narrats halakoa! Zer dela eta…? Nondik arrano!? Behin ere ez dena, izaten ahal da, inoiz edo behin. Nabilen kontuz, badaezpada…». Horiek guztiak eta burubide gehiago ere egin zituen apaizak berekiko, aho guztia arra betean zuela, txunditua. Hala eta ere, disimuluan segitu zuen, bere ohiko eran, astiari eta aisiari jarririk, adineko emakume artista haren bizitzaz eta ibilerez kontu kontari… Kondoia ikusten, ordea; kondoia ikusten beirazko ontzitxoan nahi gabe ere; eta, halako batean, gehiago jada eraman ezinik:

—Barka, baina esango al didazu, mesedez, zer duzun ahorko hori…?

Urez betetako pitxartxoa eta “zera” seinalatuz, jakina.

Eta:

—Ah! Nola ez ba? –dama urtetsuak–. Zoragarria da! Ez dakizu ondo…

—Ea, mesedez… –jaun erretoreak, kopeta zimur, kezketan, fidakaitz.

—Iaz, eliza atzetik tipi-tapa paseoan nenbilela, sobretxo bat bistaratu nuen lurrean, ustekabean; harrigarria, niretzat bederen. Hartu eta leitu egin nuen azalekoa. Honela jartzen zuen: «Ipin ezazu organoaren gainean; manten ezazu hezetan; eta ikusiko duzu, ikusiko duzunez: gaitz guztietatik libratuko zaitu». Hortxe ipini nuen uretan… Harrezkero, gripe arrastorik ere ez dut izan!

 

Bizargorri, 2017-01-25

Ver Post >
GIPUTZAK ETA BILBOAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-01-2017 | 08:42| 0

Aurreko batean, egunero bezala, Anjel Lertxundik bazka gozoa zekarren BERRIAko bere letra-larre motzean. Gipuzkoarron elkar ulertu ezinaz mintzo zen eta, bidez, bizkaitarren efikaziaz: beste kasta bat omen dute haiek, zera…! Eta amaitzen zuen kontatuz, orain bi mende ez dakit zein baserritar bizkaitarrek auskalo zein musikariri esan omen ziola hala: «Giputzak, buru arinak; “kiputza” esaten zaiolako ale gutxi dakarren artaburuari». To!

Anjelenak alde batera (haren arrazoibideak diferenteak izaki), nor suak eta garrak hartuko ez du, nor haserre gorrian sartuko ez da, nor arraio hemen matxinatuko ez da, halako erdi-egia-erdiak entzunik? Egiaren laurdena besterik ez baita, hala haien efikazia, nola gure eskasia. Egiaren antz guztiak argitze aldera, hemen aterako naiz ni plazara gipuzkoarren defendatzaile eta, jakina,  biskaitxarren atakatzaile; behingoagatik, bat bederen! Izan ere, egunero dator Bizkaitik Gipuzkoara erdeinuzko txiste txar isekari mordoa. Onez onean isilik eraman behar al dugu, bada, iraina eta burla eta gutxiespena? Benga ja…!

Zer kiputz, zer ale gutxi eta zer artaburu, gero!? Kiputzak baldin badira ale gutxiko artaburuak, bilboak dira trabak, ezpatak, girgiluak edota presoen eskuak eta oinak estekatzeko burdinazko loturak, kateak… Girgiluena baldin bada efikazia, biba gure eskasia, arraio tximista! Bilboak kateak dira, hortaz; trabak, oin-bilurrak, menderatzaileak… Aha; hola, hola…! Orain ulertzen dugu giputzok Hamleten kexu hura: «Nire biotzean loa galarazten zidan alako burruka bazan, eta matxinatuak bilboetan baino mindurikago nengon».

Nondik datorkio, izan ere, hainbesteko harropuzkeria beti kamiseta zuri-gorriz jantzita dabilen hainbeste lehoi-kilo bilbo-kume tente-potenteri; nondik? Hona hemen hamaika arrazoi bilboa bilbatzeko eta giputza gipuzteko:

Bat. Bilboko ura esaten duten fama handiko zera hori, Burgosko Ordunte urtegitik datorkie; Arabako beste hiru putzutatik, gainerakoa. Bi. Bilboko kaleetako autobus betiko mitiko tipiko antzinakoek “azulito” zuten izena, txuri-urdinak zirelako. Hiru. Iribar gipuzkoarra dute “Ilustre de Bilbao” izendatua aspalditik. Lau. Irungo Mariño-tik eta Donostiako Antiguatik eta beste giputz-herri askotatik eraman ohi dituzte beren jokalaririk onenak, urdinetik gorrira janzteko beste lan askorik gabe (zuriak zuri): Iribar, Andoni Imaz, Iraola, Aduriz, Alkiza, Etxeberria, Elustondo, Gabilondo…, ia beti athletic erdia osatu arte… (Ale gutxi giputzak!?). Bost. Aste Nagusia, su artifizialak, inauteriak, Santomasak eta abarrak kopiatzen eta kopiatzen ari zaizkigu. (Artaburu kiputzarenak imitatzen, hortaz!?). Sei. San Mames berriko zelaia edo belarra zertzeko garaian, enpresa bizkaitarrak, bere buruarekin aski fede onik ez-eta, Gipuzkoako Diputaziora jo zuen laguntza eske, kalitatez hobeagoa sortuko zutelakoan hemen, Fraisoron; geurea dute belarra ere. (Sei euroko sosak baino ere faltsuago dabiltza bilboak). Zazpi. Ormaiztegiko Irizar autobusetako aleak darabiltzate mundurik mundu irteteko, fardatzeko, atzera-aurrera… (Zortzitik hamaikarako arrazoiak zeuk ipini, badaude-eta franko).

Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola… Beraz, bada, eta laburtze aldera abiaturik, kanta dezagun giputzok, harro bezain sano, Pampi-ren aspaldiko kantaren harira (Zer litzateke Euskal Herria pilotarik gabe?): «Zer litzateke Bilbo-Athletic… Gipuzkoarik gabe!?». Labea bai, eta ogirik ez.

Bizargorri, 2017-01-18

Ver Post >
DEFINIZIOARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-01-2017 | 08:21| 1

Euskal herrian aitoren seme-alabak bezala, atzerrietan existitu izan dira, eta oraindik ere badira, nobleak: duke-dukesak, markes-markesak, konde-kondesak, baroi-baronesak… Noble dobleak bezain jator satorrak gehien-gehienean. Londresetik datorkit notizia, gure alaba txikiak handik ekarria berriki. Agidanez, Wiltshire konderriko landa gaztelu batean, Ingalaterra hegoaldean, gertaera xelebre barregarria gertatu berri da zinez benetan; eta ahoz aho dabil haren hotsa, egunotako hotza bezain zabal, Erresuma Batuan.

Gazteluko jabe kondeak gonbidatu ditu lagunak Gabon Zahar aurreko egunak bertan elkarrekin oparo igarotzera. Jan, edan eta lo. Eta berriketa. Arratsaldeetako batean, denbora emate aldera, izenaz eta izanaz bero-bero barra-barra ari zirela, eztabaida sutu zitzaien: ea ezeren definizio batek marka eta seinala eta erakuts ote zezakeen gauza bat eta berbera. Definizio bakoitzak erantzun bakarra ote duen, alegia. Ezetz eta baietz, filosofia huts bete-betean.

Une batean, hartan moko-moko zirela, etxeko kondesari bururatu zaio jolas, bere ustez, pedagogiko erakusle bat. Eta proposatzen die denei igarkizun jolasa: berak emango omen ziela zerbaiten definizioa eta ea bertako guztiek gauza bera pentsatzen ote zuten; gauza bat eta berbera sumatzen eta asmatzen. Baietz eta baietz! Hasteko lehenbailehen…

Leihotik kanpora begira ipini da dama kondesa pertxenta eta ikusi du zelaian bere behor lerdena, kanela-kolorea. Jiratzen da bazkaltiarrengana eta: «Zer ote da, zer ote…? –esaten die–. Gorri ilunkara da, leuna, barea, otzana…; baina, inork ukituenean zirika-mirika, harrotzen da eta basati agertzen txulo-potente». «Zakila! –esan zuen dukeak zabal-zabal–. Zakila». Esan zuen bai, esan. «Ene, bada! Lotsagabea ez besterena! Nola atrebitzen zara…!? Perkins, zatoz (etxezainari). Ekatzu dukearen soingainekoa, ekarriozu kapela ere, badoa-eta hemendik». Higuina eman baitzion, itxuraz, ateraldiak damari. Eta dukeak, istanteko: «Barkaidazu, mesedez, kondesa. Ez da berriz gertatuko. Ez dakit zure definizio halakotik nola demontre atera dudan nik zera halakorik. Barka…».

Barkatu dio kondesak eta abiatu da dama bigarren igarkizun baten bila. Salan nonbait ikusi du eraztun bat eta: «Zer ote da, zer ote…? Biribila da beti, hondoraino sartzen dena ahal delarik eta emaztekientzat gustagarri ia beti…». Dukeak: «Zakila, zakila!». Eta: «Ai ene, bada! Ikaragarria da, gero, zurea! Sinistea ere… Berriro gauza bera? Bizioa da zurea, inondik ere… Perkins, zatoz. Ekarrizkiozu dukeari soingainekoa eta kapela, badoa-eta hemendik, hemendik badoanez, haizea hartzera, haizea baino ere lotsagabeko hau». Barkatzeko, arren, dukeak; barkatzeko, ez zela-eta berriro gertatuko…

Hirugarren aldian etxekoandre kondesak bistaratu du mahaian galleta bat, kafesne katilu baten ondoan, eta: «Zer ote da, zer ote…?, gogorrik eta zimelik sartzen dena eta bigun-bigunik jarioka ateratzen!?». Dukea ordukoan zutik jarri omen zen derrepente, tente, eta hala esan omen zuen denen aurrean: «Perkins, zatoz. Ekarrizkidazu soingainekoa eta kapela, ze banoa ni hemendik, hemendik banoanez. Zer bizio, definizio eta bendizio…!? Zure definizio horren erantzuna zakila ez bada, naramala deabruak, horra. Hori zakila da kuanto!, bai hemen eta bai Parisen. Zer arraio, gero… Aio!».

 

Bizargorri, 2017-01-11

Ver Post >
“ES QUE…” ESKE
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-01-2017 | 10:49| 1

Urte Zahar egun joan berri denean gertatu bide da; zu zeu bizi zaren aieka (gune, eremu, zona) horretatik oso gertu gertatu ere. Urte Berri egunean ere, beste hamaika halako gertatu omen da han-hemen. Baina ez nago ni denak kontatzeko. Zeure zona (eremu, alde, aieka) horretan pasatua kontatuko dut, oraindik enteratu ez bazara, zozo hori (antton, txaldan, pello, mari, inozo hori).

Mutil gazte batek bere andregaiaren etxeko txirrina jo zuen aurrenekotz, eta andre-nahiaren aitak ireki zion atea, jarrera jatorrean: «Zer dugu, gazte?». Eta: «Es que…, zurekin hitz egin nahiko nuke». «Ondo da –gizonak–. Zatoz barrura, goazen salara, esaidazu lasai zer nahi duzun». Mutila sendo zetorren bere asmoan eta erabakimenez mintzatu zen: «Es que…, begira. Gauza bat argi eta garbi markatzera natorkizu: zuen alaba eta biok elkar hartzeko intentziotan gabiltza, maitez eta gozoz. Hitz batean esanda, nahi dugula ezkondu, osea…».

Etxeko jaunak, barre-murritza. «Oso ondo. Baina, esaidazu, gazte: irabazten al duzu baleko soldatarik, datozkeen seme-alabak (ama ere bai, akaso, baldinbetan) mantendu ahal izateko geroan…?». Eta, kopeta gorarik, honela erantzun zion gazteak: «Es que…, injenieroa naizen arren, ez dut askorik irabazten; ez naiz oraindik eratzen erabat. Es lo que hay… Baina zuen alabak txibatu dit zenbat jasotzen duzuen zuek, senar emazte biok, hilero-hilero. Horrekin, nik uste, zuen laguntzatxoa izango dugulakoan nago; laguntzatxoa, telefonoa eta gasolina eta beste gastu minimo batzuk likidatzeko garaian…».

Etxeko jaunak, harrituta, barre-samur: «Eta zer…? Apartamentua ala etxea erosiko duzue? Pisu bat alokairuan hartuko, beharbada…?». Mutilak, pentsakor: «Pentsatzen egonak gara eta, es que…, zuen etxe eder hau izanik…, ez etxerik erosi, ez pisurik alkilatu, ezer egin beharrik ez dagoela pentsatu dugu. Líos, para qué…!? Hementxe bizi nahiko genuke, zuekin batera…». Etxeko jaunak, txunditurik bezain funditurik, galdera berriz ere, barre ziriz: «Esaidazu, gazte: autorik batere ba al duzu bederen?». Gazteak: «Es que…, es que… –erantzun zion irri zuriz–, zuk hiru kotxe izanik, zertako nik berria erosi? Posible dut zuretako bat erabili; libre dagoenean; libre dagoena, beti ere».

Une hartantxe, etxekoandrea sartu zen etxera, andre-nahiaren amatxo. Harritu zen salara iritsi eta mutil gazte ezezagun hura bere senarrarekin blagan (berriketan, hizketan, erausian) ikustean. Eta: «Arratsalde on. Zer berri dugu hemen? Zertaz ari zarete, ba, atrebentzia ez bada…?». Eta senarrak orduan, zutik jarrita, zirtolari (esan nahi baitu adar-jole, barre-eragile eta burlari): «Hona hemen, ene polit hori, arbitro berria. Ele: kalerako uso, etxerako bele!».

Muzindu eta laineztu zen etxeko alabaren mutil-laguna: «Ni, arbitroa!? Es que…, ostia; da pasada bat. Zer dela eta? Arbitro!?». Aitaginarrebatzakoak, orduan, irribarreka: «Zer arraio nahi duk, ba, esatea…? “Nekez bederik bere garaian heltzen duk udaberria”, esan zian bertsolariak. Hi, ordea, katilu bete uretan gustura ito ote haizen nagok… Bestalde, berriz, gure guztion egiteko honetan guztian, zer jartzen duk hik, e? Pitoa besterik ez!». (Pitoa edo txilibitua, silbotea, bibolina, isipua, txintxilikarioa, pititoa, txistua, ziria, instrumentua, behatz handia, zakila, kainoi motza…). Gaurko honetan, behintzat, nire kontua goitik beheraino ondo ulertu duzulakoan, urte berri on-ona opa dizut bihotzez, zauden aiekan zaudela, zarena zarela, antton edo pello edo mari. Es que…

Bizargorri, 2017-01-04

Ver Post >
BEREZKO LEGEZKO BILBOTARRA
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-12-2016 | 08:50| 1

Atzo hamabost, Santa Luzia egunean hain zuzen, lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tentea tokatu zitzaigun, eguerdiz, gure auzoko Eguzkilore tabernan, zerbeza bat hartzen. Halako batean, telefono deia izaki, atarira atera zen, sakelakoa belarrira erantsita, gogoz eta beharrez…

Laster asko, barrea zeriola sartu zen ostera, eta zerbitzariari tabernan geunden guztioi erronda berri bat ateratzeko esan zion, aita izan berri zela-eta; bere andrea berezko legezko bilbotarraz erditu omen zela, eta haurtxo jaioberriak hamaika kilo pisatu omen zituela:

—Hamaika kilo pisatu ei dauz gure seinek!

Arraio gorria! Tabernako bezeroontzat, guztiok ere euskal herritar arrunt, ez zen sinesteko gauza, ezta hurrik eman ere. Eza emanaz begiratu genion, esanez bezala: «Amonak sinistuko dik hiri hori, txokilio arraioa!». Non noiz ezagutu da, izan ere, hamaika kiloko haur jaioberririk!? Egundo halakorik! Gu atzo goizeko inozenteak ginelakoan… Hala eta ere, berak sorbaldak jaso eta esan zigun:

—Batekoz beste, gure botxoan horixe izaten da neurrie, giputxok. Hamaika kiloko haur jaioberrie, eta harritu egiten zarie? Tira, tira…!.

Pixkanaka, dena den, sinesbetean ez bazen ere, han geunden askok luzatu genion bostekoa, zorionak emanez. Bakarren bat gelditu zen aho bete hortz, harriduraren larriduraz; emakume batek, kasu, ia konortea galtzerainoko min enpatikoak ere nozitu zituen, agidanez, erdi-pentsatze hutsarekin…

Atzo bertan (hamabost egun doi beranduago, beraz), hara non ikusten dugun ostera lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tentea gure auzoko taberna berean. Zerbitzariak ere agudo asko ezagutu zuen eta, pikaro samarra izaki berez, galdetu zion:

—Kaixo, gizona! Zeu zara, noski, berezko legezko bilbotar haurtxo haren aita, ez da hala? Jaiotzerakoan hamaika kilokoa bazen, hemen gure artean galdezka ari gara jakin-gogoz, ea zenbat pisatzen ote duen dagoeneko, hilabete erdia kunplitu duenean…

—Hamar kilo –erantzun zigun soil-soil, lasai-lasai, tan-kanpante.

—Hara berriz! Nola hamar kilo…? –zerbitzariak zur, mur eta lur–. Baldin hamaika kilo bazituen jaiotzean, nolatan hamar kilo handiagotzean?

Izpirik estutu gabe, lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tenteak, putzaren putzez prakek ere hartu ezin zutela, tragoxka bat jo zuen patxadaz lehendabizi; hurrena, adar-joleen maneratan giputx denoi irri-mirrika begira, ezpainak lehortu zituen mantso-mantso; eta, azkenik, haizez beterik, zerbitzariarengana eskoratuta, lehoi arraren lepoko ile piloa baino harroago, hauxe esan zigun:

—Fimosi operaziñoa egin berri deutsogu; horrexegatik…

 

Gaur kontatzeko hobea da gure auzoko gertaera, Eguzkilore tabernakoa, abenduaren hogeita zortzia izaki, hain zuzen ere. «Inoxente, inoxente, lehoiak buztana tente!». Baldin baziren hemen “txantxangorri batenak lau libra tripaki”, “lehoi” kume batenak Bilbon lau kilo buztan-moko dira (zortzi libra zil-mustur!).

 

Bizargorri, 2016-12-28

Ver Post >
JAUN LARRIARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-12-2016 | 08:32| 2

Jaun larri batek (gizaseme adineko batek, alegia), hezur eta haragizko mundualdi honetan urte gutxi aprobetxa zitzakeela-eta, elkarte nudista batean eman zuen izena. Batetik, kuriositate hutsez, mundu ezezagun bat ezagutze aldera; eta bestetik, emozio berrien zale zebilelako atzenaldian… Zaharra izan arren, nobedadeak nahi, bada. Garesti zegoen oso sozio egitea; baina, diruak, nork irabazi, berak iragazi; zer koino, gero!

Behin kidekotzat onartu zutenean, egun eguzkitsu epel batean han presentatu zen elkartean bere apain guztiez apainduta. Etxalde ikusgarria zen, hondartza txiki baten ondoko eremuetan, zelai eta arboladi eta bordatxo. Behin sartuz gero, atzeko atetik larrugorritan atera beharra zegoen.  Hala, arropak erantzi eta biluzik abiatu zen gure aitona lorategietan barrena, noiz eguzki noiz itzal, inori eta ezeri ez ikusiarena eginez…

Derrepente, neska ile hori pertxenta katxarroa tokatu zitzaion parez pare, larru hutsik, irribarretsu. Eta… hara: azpiko txoria esnatu, anaia txikia altxatu eta kainoi motza tentetu egin zitzaion! Ohartu zen, noski, neska; eta, ondora etorrita, gozo bezain lizun esan zion:

—Dei egin al didazu, jauna…?

—Nik? Ez. Zer dela eta…!?

—Zu berria zaitugu hemen, inondik ere. Begira, hemen arau hauxe dugu lege: nik zuri erekzioa eragiten badizut, zuk niri dei egiten didazu; atsegin nauzulako, nirekin egon nahiko zenukeelako… Goazen, hortaz.

Eskutik eztiki hartu eta arbola arteko bordatxo batera eraman zuen dama gaxteak attona xaharra. Gizona harrituta, baina kontent eta konforme. Ohe zabal batean etzanarazi eta bere haragia nahi erara zerbitzatu zion jaun larriari. Gizon haren haragiaren gustuak eta aseak, atsegin likitsen bitsetan!

Pozetan zoratzen gero, zelaitik hondartzara ibilalditxo bat egin eta sauna gozora joan zen. Sartu, eseri eta… hara: puzker bat atera zitzaion ziplo, braaast! Derrepente, gizakote mardul egundoko bat hurreratu zitzaion, larru-bizirik irribarretsu, beisbol makila zimel batekin, limuri eta begi-bera, nahiguzirako:

—Dei egin al didazu, jauna…?

—Nik? Ez. Zer dela eta…!?

—Zu berria zaitugu hemen, inondik ere. Begira, hemen honako araua dugu lege: zuk nire aurrean puzkerra botatzen baduzu, hots egin didazula esan nahi du, atsegin nauzula, nirekin egon nahi duzula… Goazen, hortaz.

Beste hitzik gabe, besotik indartsu helduta, arbola batzuen azpiko abarora eraman, jirarazi, lau hankan jarrarazi eta… laian egin zion, txortan egin zion, larrutan egin zion dzanga-dzanga-dzanga, (barka esatea, baina), kaleko zakurren moduan, gupida gabe… Jo zion majo atzeko danborra; eta, behin bere guraria beteta, ospa… Gure jaun larriak, berriz, ahaten moduan zinbili-zanbuluka ibilki, nola-hala elkarte barruko bulegora jo zuen gajoak, errukarri. Han dama idazkariak hartu zuen, irribarretsu, larru-bizitan huraxe ere:

—Zertan lagun zaitzaket, jauna?

—Tori sozio-txartela, tori giltzak… Sarrerako 600 euroak ere, zuretzat.

—Ene, bada, jauna! Ez duzu-eta ordu pare bat besterik egin gure artean. Asko duzu oraindik ikusteko; asko duzunez ikusteko… eta gozatzeko!

—Aditu gauza bat, enetxo. Nik hirurogeita hamar urte beteak ditut dagoeneko. Apenas dudan erekzio bat hilabetean izaten; puzkarrak, aldiz, berrogeita hamar ere botatzen ditut egunero. Beraz, tontokeria gutxi  niri, aditu…!? Beste zakur bati hezur hori, marisorgin!

 

Bizargorri, 2016-12-21

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor