Diario Vasco
img
EPITAFIO HARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-08-2016 | 07:56| 1

Muñoz Seca jauna, Don Pedro, Madrilen bizi zen gazterik, teatrogintza komiko satirikoan lanean. Bera bizi zeneko etxeko atezain, senar-emazte maitagarri adindu parea tokatu zitzaion; eta atxikimendu handia zien, antza, teatrogile txorrotxak. Egun batean, hala behar eta, emaztea hil egin zen; egun asko baino lehen, baita senarra ere, gaitzez baino nahigabez gehiago, elkar hain maiteak izaki gaixo xahar biak… Atezainen semeetako bat, gurasoen heriotzak jota, Don Pedro ezagunarengana joan zen hilartitz baten eske, alegia, epitafio labur bat idatz ziezaiela, mesedez, aitaren eta amaren oroitzapen eta ohoretan. Baietz, noski; eta bihotz-bihotzetik sortu zitzaion idazleari honako bertsoa:

 

Hain eskuzabal eta onbera

munduan baitziren izan,

ziur zeruan daudela biak

Jaungoikoaren gerizan.

 

Errepublikaren etsai kristau amorratuenak ere doña Eliza beti aurrean mandatari, eta harekin egin zuen Don Pedrok topoz topo. XX. mendeak hogeitaka urte zituela, garai hartan, aginduzkoa zen kanposantuko epitafioetako testuak elizbarrutiko kuriak onartuak izatea. Beraz, Madrilgo gotzaintzatik gutun ipurterre bat jaso zuen, non errieta ematen zioten eta bertsoa alda zezala exijitzen; seguruxeagotan ere, ez elizbarrutiko gotzainak, ezta Aita Santuak ere, ezin baiezta dezakeela inoiz, zirt-zart, inor zerura igo den ala ez. Teatrogile cadiztarrak bertsoa berregin eta kuriara bidali zuen. Honatx:

 

Biak hemendik baltsan joanak

eginda gero hileta,

ez dira, nonbait, zeruan bizi,

gotzaiak ez du nahi eta.

 

Gutun berri ipurterreagoa, noski, kuriak bueltan… Baldinbetan, haserre egiten zioten autoreari, hura ez zela iseka eta iraina besterik, eta zuzen zezala behin berriz exijitzen; izan ere: «… ez da gotzaiak nahi ez duelako, ezta Jaun Goikoaren borondateagatik ere, ez!; Berak ez baitu gure etorkizun eternoa erabakitzen, geure libertateak baizik; horretxek eramaten gaitu zerura, edo ez». Ikusiak ikusita, hirugarren aldiz moldatu behar izan zuen hilartitzerako bertsoa Don Pedrok. Epitafioa, portzierto, egundo kanposantuan ipini ez zena, kuriak sekula ere ez omen zuelako inolako baimen erantzunik itzuli.

 

Ortzian dira biren arimak

noraezean herbalki,

Jainkoak Berak ere, tamalez,

non dabiltzan ez baitaki.

 

Doña Elizak jakinduria asko irensten du, kontrako eztarritik.

 

Bizargorri, 2016-08-24

Ver Post >
PUXIKA-AZIOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 17-08-2016 | 07:26| 0

Hitz berri bat plazerez plazaratzera nator gaurkoan: puxikazioa. Puxika-azioa edo globalizazioa. Globalizazioa esanda, izan ere, euskaldun arruntok apenas argirik ezer ulertzen dugun: denon zerbait handia; demaseko gure zera;  munduak munduan munduari lagundu… Puxika-azioa esanda, ordea, askoz ere argiago ageri zaigu gehienoi nozioa: baldin puxika (edo bixika) bada urde zerri zikinen maskuria, globoa, pixontzia, eta baldin azioa bada egite txar edo gaitzesgarria, atera kontuak ezin gauza onik izan dezakeela sekula delako globalizazioak guretzat, nola gauza onik ez duen ume-koxkor errugabeentzat handi-potente batzuek, atzetik etorrita, burutik behera puxikaz dinbi eta danba ematen diotenean. Ustezko festa giroan, negar horiek oso ezagunak ditugu.

 

Zein ote den globalizazio zorioneko horren definiziorik zuzenena, galdetzen nion aspalditik neure buruari… Bada, gisa honetan erantzun zidan emailez ezagun zahar andaluziar batek, oraintxe egun asko ez dela: Diana printzesa zenaren heriotza. «Dianaren heriotza!? Zer dela eta?», galdegin nion, harrituta. Eta luze bezain galduxe jarraitu zuen esplikazioetan:

 

«Printzesa ingeles hark, bere maitale egiptoarrarekin, istripu latza izan zuen tunel frantses bat zeharkatzen ari zirela; non?, eta motor holandeseko auto alemanean, belgikar batek gidatuan, zeina mozkorturik omen zihoan, agidanez, whisky eskoziarrez; moto japoniarretan paparazzi italiarrak atzetik segika zeramatzatenean, argazki-makina finlandiarrez. Diana, printzesa eritua, sendagile austriar batek artatu zuen, Suitzako sendagaiak erabiliz…

 

«Une honetan, frantsesez jaso berri dudan mezu hau gaztelaniaz idatzia ari zara jasotzen zu (nik zuri on beharrez euskaraz dakarkizudana), teknologia amerikarra medio, Indian garatutako enpresa europar eta australiarrek instalatutako programa edo software-etan. Dudarik gabe, PC batean ari zara irakurtzen, edo Mac batean, Koreako monitorean, Singapurreko fabriketan Taiwanen egindako txipekin Bangla Desh-eko langileek muntatuan.

 

«Muntatu ondoren, indonesiarrek ostutako eta tailandiarrek gidatutako kamioi errusiarretan garraiatu ohi dira zera guztiok, han-hemengo kai edo moilatara. Merkantziok jamaikarrek deskargatzen dituzte, mexikarrek berriro ber-paketatzen eta juduek azkenik saltzen, konexio paraguaiar baten bidez. Ahor, bada; horixe duzu globalizazioa gaur egun… Hala ere, mundua egundo ez baitago geldirik geldo, denbora asko baino lehen, dena izango da “made in China”, txinoek jango gaituzte; eta, orduan, txinalizazioa ezagutuko dugu».

 

Honaino nire lagunxahar andaluziarraren kalamatrika globalizazioaz… Baldin hori bada, besterik gabe, merkatuen arteko batasuna, kultura diferenteen hurbilketa, naramala derrepente deabruak! Ze txinalizazio eta ze globalizazio eta ze mila demonio! Hori puxika-azioa da, alafede: handi mozorrotu ahaltsu gutxi batzuek, puxikaz gogotik joka, azioa egitea txiki zintzo behartsu askori.

 

Bizargorri, 2016-08-17

Ver Post >
LUPE ETA MIGEL
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-08-2016 | 07:18| 1

Hemendik hilabetera eskas, Hondarribian urteko jai nagusiak ospatuko ditugu, Ama Guadalupekoaren omenetan. Hemendik hilabete eta erdi pasatxora, berriz, Oñatin festaburu dute San Migelez. Hondarribia eta Oñati, beraz; Lupe eta Migel, konparazio baterako… Badirudi, jendeek eta mendeek aurrera egin ahala, lagunartean gozatzeko, jolas entretenigarri manera berriak sortu behar direla aldiro (konforme, erdizka); baina, lotsatu egiten garela txutxu-mutxu, ixtorio xelebre eta kontu xaharrez. Eta ez nago batere konforme. Umoreak ez duelako adinik. Baserrietako mandioetan artazuriketan kontatzen ziren txiste-txantxak, gaur egungo facebooken ere (kabidarik balute, noski) ondo barregarriak gertatuko lirateke; garaiak eta talaiak alde batera. Siniste osoan nago. Eta, teoria dirudienez aldrebes samar hau nolabait frogatzearren, autore erotua izaki ni, hona hemen gure aitaren amona batek gure amaren aitari, ordurako lore-lorean zela, kontatzen omen zizkion bi pasadizo irrigarri.

Behin, Oñatin ba omen zen matrimonio bat, Migel eta Lupe, artean ez zahar ez gazte, baizik bien tarteko. Senarrak, mutikotatik zapatari izaki, ezkondu zen orduko, zapata-denda edota zapateria bat ipini omen zuen biak bizi zireneko etxearen pare-parean, aurre-aurreko aldean. Hantxe, argitik ilunera, larruak ebaki eta iltze buruak joz, eginahalean gizona saiatuagatik, lanak apenas ematen zien, nonbait, bizimodua duin aurrera ateratzeko… Etxebizitzaren besteko aldean, atzeko partean, ba omen zeukaten baratza zabal samar bat ere: bost aza, sei tomate eta zazpi porru, ez bestetarako, ordea. Lur sail hura guztia alfer-alferrik omen zegoela-eta, negozioa motz zihoakiela-eta, irabaziak zangoak arin dituela-eta, erabaki dute saltzea (baratza, alegia).

 

Horretarako letreroa egin behar, oharra denen bistara baldinbetan jarri behar. Eta egin du Migel zapatariak nolabait ere letreroa paper edo kartoi mehe batean: «Atzekaldea salgai». Beren etxeko atarian ondo pegatuta jartzeko intentzioarekin, eman dio barra-barra kola eta utzi du aulki baten gainean… Etorri da Lupe emaztea, exeri da eta (ez niri galdetu nondik eta nolatan) itsatsirik gelditu zaio gonan, ipurdi gainean. Berehala, kalean behera zetorren oñatiar batek, pikaro halakoak, adierazi dio bihurri: «Aizu, atzekoaldea salgaia al duzu?». Eta: «Bai; halaxe da, bai. Salgai daukagu». «Eta…, aurrekaldea zer!?». «Oh, ez; aurrekaldea ez. Hor gure senarrak egiten du lan!».

 

Beste behin, berriz, kasualitatea zer den, Migel izeneko oñatiar bat eta Lupe dama hondarribiar bat, erdi broman erdi serio hasita, mokokaldi sutsuan sartu omen ziren atzenerako: nongoa ote zen prozesiorik ikusgarriena: Hondarribikoa ala Oñatikoa. Eztabaida behin betiko hausteko, deliberatu dute prozesio biak biek elkarrekin ikustea. Esan eta egin. Ikusi dute Hondarribikoa; joan dira Oñatira gero… Hango santu irudi batzuk (batzuk, behintzat) bustoak omen dira; gerriz gorako soinak. Halako figura erdiak prozesioan bistaratzean, zera esan omen zuen Lupek, maiseoka: «Hauxe ere bada! Santuak gerritik gora bakarrik!?». Eta Migelek, irri murritzean: «Hara bestea! Ni neu ere bai».

 

Bizargorri, 2016-08-10

Ver Post >
EUSKALDUNA, HITZEKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 03-08-2016 | 07:23| 1

Mendian ez omen da arbolarik adar iharrik ez duenik. Gisa berean, ez euskaldunik ere tatxa gaberik. Gaitz gaizto asko omen dugu euskaldunok, etxe barrutik zein auzo hurbiletik sarri aditzera ematen digutenez: gatazkatsuak, handinahikoak, harroputzak omen gara…; eta, batez ere, errebes bihurri kontra-esanekoak; aurkia eta infrentzua aldiro erakusten omen dugunak; hau da, sekula eta beti baina eta baina omen gabiltzanak. Ohitura zaharren zaleak gaude, baina…; Euskal Herrian euskaraz, baina…; lege moral garbien aldekoak gara, baina… Nonbait, herri arrunt zaharra garenez, ostrei gertatzen zaiena gertatzen zaigu guri ere, euskaldunoi: gaitz-tatxak oro, zer!?, eta perlak bilakatu zaizkigula, alajaina. Baina hori beste kontu bat da… Perla, gaur dakarkizudana.

Abuztua eta oporrak, Alfontso eta Lidia senar-emazteak partxisean ari ziren etxean, Madrilen, Inazio euskaldunarekin, lana zela medio bi gizonak ezagunak izaki. Barre murritz eta irri zuri, momentu batean, dado bat erori zitzaion lurrera Inaziori, eta, jasotzera makurtzerakoan, mahai azpitik, nahita nahiezta, izter guri inoizkorik ederrenak ikusi zizkion Lidiari, larrugorri hanka-zabal nabarmenean. Bi segundoz begiak ezin aserik, txitxiak zeharo aztoratu zitzaizkion eta, zuzen, baso bat ur hartzera jo zuen komunera durduzaturik. Izan ere, gizonari noiz eta non-nahi datozkio grinak. Berehala, etxekoandrea atzetik inguratu zitzaion, laguntzera bezala, mari-matraka halakoa. Eta:

—Zer…? Zer iruditu zaizu…? –galdetu zuen kilikari.

—Ederra ikuskizuna, baldinbetan! Gose onarentzat ez da ogi beltzik…

—Atsegin baduzu, berrehun euroren truk, zure pozak egingo ditut.

—Bueno… Zeuk esan noiz eta non. Niregatik, konforme.

—Bihar bertan, hementxe. Bakar-bakarrik egongo naiz, senarra oso berandu arte ez da etorriko eta. Zure eta bion onerako…

—Hemen izango nauzu; ez dudarik egin.

 

Biharamun arratsaldean, hitzartu zuten orduan, han zen Inazio, txitxo baino dotoreago. Egin zituzten egitekoak, ezti eta gozo (esateko bi hitzetan, esne bitsetan); Inaziok entregatu zizkion berrehun euro Lidiari, zor zion zorra; eta, aio-aio! Gau beranduan etorri da senarra eta, atea ireki orduko, andreari:

 

—Arratsaldean hemen izan al da Inazio?

—Bai –Lidiak, musua gerizatuta.

—Eta entregatu al dizkizu berrehun euro!?

—Bai…, Alfontso, bai -damatxoak dar-dar.

—Ene bada, hau lasaitua ematen didazuna! Euskaldun alu horrek, gaur goizean bulegoraino bisitan etorrita, zera esan dit: «Faborez, utz iezazkidazu berrehun euro, geroxeago etxean utziko dizkizut-eta, sin falta». Aitzakia edo egia, arrazoi zuhurra erakutsi dit, eta, zeken lukurra ez naizenez, eman egin dizkiot. Harrezkero kezkatan nintzen, ordea: ea adarra jo didan niri horrek! Baina, ez; argi da: euskaldunak hitzekoak dira. Gaizto bihurriak, baina perlak.

 

Bizargorri, 2016-08-03

Ver Post >
HARRITARTEKOS LAPAPRESKOS
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-07-2016 | 08:15| 3

Gaur arte ia denontzat erabat ezezaguna zen produktu exotikoa, modako ipini berri dute hainbat sukaldarik bal-bal: ‘mertensia maritima’. Denbora asko ez dela, Irungo Ficoba azokan, izugarrizko arrakasta izan zuen, agidanez. Landare hosto iraunkor honek zer duen bertute berezko eta banakorik? Ahor, bada: gordinik nahiz egosita nahiz ozpinetan kontserbatua jaten duzularik, ostraren ahogozoa, gustua, zaporea ematen dizula. Atsegina oso, ziur, gurean probatu dugu dagoeneko eta. Ahora sartu orduko, ostra ekartzen dizu burura. Ipar hemisferiotik omen dator (Islandia, Groenlandia, Kanada…); Normandian desagertzeko zorian omen da, jendearen gehiegizko biltzearen erruz; sukaldean maiz erabilia omen da; kostako harrien artean hazten omen da… (Hori guztia eta gehiago Wikipedian duzu, nahi izanenean). Kontua da, gure koinata batek Gernikara eraman duela landare horietako bat, pozarren, bere ortura, Euskal Herriko lurrak ere atsegin omen dituela-eta ostra-belar horrek.

Gernikatik urrutira gabe, Lekeition, ‘Aisia Zita Hotel Emperatriz’ duzu. Zita… Nor ote Zita delako hori? Honatx: Zita Maria delle Grazie Adelgonda Micaela Raffaela Gabriela Giuseppina Antonia Luisa Agnese de Borbone e Bragança. Labur esanda, Zita de Borbón y Parma. Austria-Hungriako azken enperatriza eta erregina izan zen. Habsburgoko Karlosekin ezkondu zen 1911n, familia tradizioz errotik karlistara, egundoko ondasunetan murgil… Eman eta kendu, ordea, infernuko txerrenak egiten du, eta lehen gerra mundialaren ondoren, 1918an, kargu guztiak kendu eta atzerriratu egin zituzten, tristerik. Senarra, Madeira irlako Quinta da Monte palazioan exiliatua zegoela, 1922an hil zitzaion. Zitak berak geroztik, bederatzi seme-alabekin batera, itzuli-mitzuli ibili behar izan zuen urte askoan; ezin esango dugu txingurri galduaren tankeran, baina bai tristura beltzean nonbait, ezen ‘La dama de negro’ goitizenarekin bizi izan zen. Suitzan lehendabizi; Cadizen eta Sevillan eta Madrilen hurrena; Donostian eta Lekeition hurrenago, eta Belgikan azkenik. (Hau guzti hau ere, eta askoz gehiago, Googelen aurki dezakezu). Kontua da, hala behar-eta, Lekeitioko itsasbazterrean jarri zela etxe handi batean bizitzen… Eta hemen dator koxka: honetara zetorren orain arteko nire kalaka guztia.

Dakienak, badaki. Eta niri historia hau zinezki dakien txori txiki gernikar batek kontatu dit. Lekeitioko Aisia Zita Hotel Emperatriz delako hori, Isuntza ondoan, antzinako Uribarren jauregiaren errauskinen gainean eraikia omen dago. Arestian aipatu dugun ‘Beltzezko Dama’, Zita, hamahiru izeneko señora, itsasertzeko palazio horretantxe bentanatik begira omen zegoen egunsenti bare batean, marea behean zela… Etxapean, ur izkinako harri, arroka, harkaitzetan, gizon zahar bat omen zebilen arrantzan, izkira, karramarro, ostra, muskuilu, lapatan… auskalo. Harkaitzetatik zera batzuk labain muturrez askatzen zituela ikusirik, damak galdera: «Oiga! ¿Qué son esos!?». Hitzak hizpidea, eta arrantzale lekeitiarrak erantzun: «Hara bestea, berriz! Estos no son quesonesos; estos son harritartekos lapapreskos». Lapatan ariki, nonbait, une hartan gizona; lapa freskoak biltzen… (Hau gaur arte ez zenuen, noski, ez Googelen, ez Wikipedian, ez Internet guztian topatuko, hautsi edo urratu saiatuta ere). Kontua da, ia denontzat erabat ezezaguna zela historia polit hau. Gaur arte.

Bizargorri, 2016-07-27

Ver Post >
NEUXIT
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-07-2016 | 16:52| 3

Baldin Brexit aspaldian modako horrek (Bre+exit) esan nahi badu Bretainia Handia Europatik kanpora, Neuxit honek galga berean adierazi nahi du Neu Espainiatik at, alde, ospa, kanpora, arrut! Hori, oraintxe bertan; zeren eta gerora, espero dut, beranduegi izan dadin baino lehen, EHat izango dugula; hau da, E.H. at! Euskal Herria Espainia alu honetatik at, aske, alde, ospa, arrut, hanka, kanpora, aparte, libre! Arraina larrean bezain arrotz sentitzen naizelako.

 

Nola hustu barren errea? Nondik hasi akaberarik ez duen hondamen, triskantza, katastrofe espainiarra kontatzen? Eguneroko berriak dira aspaldian etengabeko testigantza. Beherakoa sortzen didate, akakaberarik gabekoa. Diru publikoaren xahutze apoteosikoa, jaun huts eta andere putzen soldata demasekoak, Hezkuntza eta Osasunaren pribatizazio lotsagabea, ate birakariak, epaileen saldukeria, justiziaren ez justua, diktadura mozorrotua, sistema goitik behera usteldua… Martinez Pujalte, Alfonso Guerra, Arias Cañete, Felipe Gonzalez, Rodrigo Rato, Carlos Urquijo, Nicolas Txikia… Non da akakabera, ene! Ez español guziak igual direlako, baizik askok beldurra sartu didalako.

 

Bien bitartean, nire, gure, zure euskal herrien nagusi daude. Gu haienak gara: ixo eta kito. Ez gaituzte diferente ezertan nahi; berek nahi bezalakoak izan behar dugu derrigor; bestela, ez gara zintzoak, ez gara morroi onak. Mehatxu egiten digute sekula eta beti: gu nagusi edo muturrak hautsi! Zaudete espainol fidel, zaudete gure esanetara… Bien bitartean, ez gaituzte behin ere gogoan beren hauteskunde-mitinetan (baldin ez bada, “euskal” eta “terrorista” sinonimotzat jartzeko). Ez digute geure historia kontatzen uzten; ez digute geure aiton-amonen gorpuak bilatzen uzten. Ixo eta kito. Gerra ondorengo exekuzioak, desagerketak, gatibu lanak… Ixo eta kito. Torturak lehen han, torturak orain hemen… eta: “Torturak non!??”. Ixo eta kito. Gaztelania derrigor jakin behar da nonahi, nahi eta nahi ez; euskara hemen ere ez da behar. Hur baten baliorik ez diote geure ezeri ematen. Arrazoirik ez dugu gutxi garelako.

 

Duela 112 urte doi-doi, Madrilgo kafetegi jendetsu batean (idazle, artista eta abar), gure Pio Barojak, espainiarren gainean mintzo zelarik, zera esan omen zuen aho bizarrik gabe: «Espainian zazpi español mota daude. Begira: bat, ez dakitenak; bi, jakin nahi ez dutenak; hiru, jakintza gorrotatzen dutenak; lau, ikasi ezin eta sufritzen dutenak; bost, ikasiaren itxurak egiten dituztenak; sei, ezer ere ikasi ez, deus ere jakin ez eta arrakastatsu bizi direnak. Azkenok beren buruari ‘politikari’ deitzen diote, askotxo batzuek; ‘intelektual’, beste askotxo batzuek; eta ‘tertuliano’, aurreko bi karreretan aurrera egin ez dutenek».

 

Ehunda hamaika urte baino gehiago joanak diren arren, ez da agidanez mejora handirik espainiarren artean. Europaren pare samarrean jartzeko, lau hankako xexen xaharrean (PP, PSOE, Podemos, Ciudadanos) ez da nobedade handirik, ez da euskaldunontzat gauza onik; ezta berentzat ere, begi-bistakoa denez… Beraz, Neuxit! Ni, banoa; goazen. Denbora asko baino lehen ezagutuko ahal dugu EHat. Izan ere, ez, ez dut nahi, ez-ez-ez, ez holako zibilizaziorik!

Bizargorri, 2016-07-20

Ver Post >
TAKTIKA ETA DIAGNOSTIKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-07-2016 | 07:32| 1

Bere bizitza guztian herri koxkorretan baserriz baserri mediku lanetan ibili eta gero, erretiratzea erabaki zuen doktore aguretuak, berrogeita hamar urte aski urte bazela-eta edozein egitekotan; zer esanik ez erreka-bazter, baso-zulo eta  muinoetako ibili etengabekoetan. Erretiratuenean, jakina, ordezko bat behar zuen nahitaez bilatu. Bilatu ez ezik, aurkitu ere laster egin zuen mediku berri gazte bizkorra… Paperak egin eta ofizioa trukatu aurretik, ingurumarietako jendeek ezagut zezaten komeni zela-eta, auzoz auzo etxerik etxe hasi ziren bisitak egiten, aliritzira, aurkezpena egitera; eta, inon mindunik izanenean, kasuan kasuko gaitza aztertu eta diagnostikatzera.

Lehen-lehendabiziko bisitan, emakume heldu bat tokatu zitzaien ondoezik, tripetako minez: beherakoa eta oinazea eta komeriak… Segituan eman zion mediku zaharrak erantzuna: «Zuri gertatzen zaizuna da, fruta gehiegi jaten duzula. Hori duzu nire diagnostikoa. Fruta gehiegi eta, gainera, ondo heldugabea askotan. Zergatik ez duzu fruta gutxiago jaten? Zergatik ez dituzu aleak banan-banan sanoak bereizten…?». Eta, halaxe izan ez bazen ere, halatsu behintzat amaitu zen etxe hartako gorabehera.

Handik irten bezain laster, ordea, mediku  gazteak: «Baina, zer arraio! Ez duzu aztertu ere egin-eta andrea! Nola egin liteke diagnostikoa hain azkar, hain arin!?». Zaharra ez zegoen isilik egoteko, eta: «Tira, tira… Ez zian azterketa egiten hastea merezi, moteil. Konturatuko hintzenez, une batean estetoskopioa lurrera erortzen utzi diat. Hura jasotzera makurtu naizenean, zabor-ontzian haran berde, sagar gordintsu eta laranja berdotzen azal mordoa ikusi diat, kontsumorako ez oso egokiak. Garbi asko zagok, hortaz, andre eri horren tripako minen kausa… Zientzia unibertsitatean, onean, bai; baina taktika ibili-ibilian ikasten duk, gazte; ibili egunerokoan; ikusiko duk… Hurrena tokatuko zaigun etxean, baldin gaixorik bada, hire kargu azterketa». Mediku gazteak hala egin zuen bere kautan: «Hau duk, hau, zakur zaharra…!».

Baso bidean gora joanik, hurrengo basetxe bisitagarria. Ederra, alajaina. Han andre aski gazte batekin jardun zuten berriketan. Bakarrik bizi zen, agidanean, beste inor ez zen-eta agertu diosaletara. Arin jantzia zegoen, txunditu samar, lotsati. Hura sorpresa: zer esan bi medikuri!? Haserako hitz hutsen ondoren, dama gazteak askotxo nekatzen zela esan zien, ahulik sentitzen zela maiz, ez zitzaiola normala iruditzen abaildura halakoa… Mediku gazteak agudo erantzun zion: «Zu, akaso, elizari gehiegi emana zaude; gehixko entregatzen zara. Egiteko hori gutxituko bazendu, oneratuko zinateke noski, eta kemena berriro ere zeureganatuko zenuke, seguruenera». Eta hala, behintzat, besterik ezer tajuzkorik gabe, irten ziren bigarren etxe hartatik ere.

Behin kanpoan zirenean, zaharrak, zur eta lur, gazteari jakin-minez: «Zeharo harritu naik hire diagnostikoak. Nondik atera duk hik damatxo hori gorputz eta arima elizari emana dabilenik, e!?». Eta mediku berri gazteak orduan: «Harritu egiten zaituela nire diagnostikoak? Zeuk irakatsi didazun taktika erabili dut, ba. Garbi asko dago dama horren neke guztien kausa. Ez zuen aztertzen hastea merezi. Hitz eta pitz ari ginela hirurok, nire estetoskopioa lurrera erortzen utzi dut, nahita, disimuluan. Eta, jasotzera makurtu naizenean, hara!, herriko apaiza ikusi dut ohe azpian larrugorritan».

Bizargorri, 2016-07-13

Ver Post >
MAKURTU EZIN
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-07-2016 | 16:39| 1

Aurtengo udaberri euritsu lardatsaren ondoren, uda aurrera doa dagoeneko eta, hala ere oraindik, egun eder eguzkitsu bakoitzeko, hiru-lau muxin lainotsu tokatzen ari zaigu euskal herriotan, errekoño. Edozein moduz ere, ikusi besterik ez dago, datorren abuztuko oporrak baino dexente lehenago, jadanik larruazala majo belzturik daramanik hamaika badabil kalean harro asko. Beste irundar ttantto-falta hura bezala, zokor-mazoa halakoa…

Aurreko batean bertan, ohetik jaiki berri, horman goitik beherainoko ispiluaren aurrean jarrita, ikusi zuen beltzaran kolore politekoa zeukala gorputz guztia. Gorputz guztia, salbu…, ai ene, azpiko txoria! Zakila izan ezik, alegia. Nabaria zen, izan ere, diferentzia larrutik adarrera, diferentzia nabaria zenez. Eta gizaseme kokolo irundarra derrepente deliberatu zen bere akats hura (ezkutukoa, baina akatsa) lehenbailehen erremediatzera, nola edo hala, aurrekalde ona egiteko.

Ezaguna zuen Hendaiako itsasbazterrean, bi Dunbarrietatik hurbil, kala txiki-txiki gorde-ezkutu bat, bainulari normalengandik apartean. Haraxe joan zen, gaur zortzi hain juxtu, eguerdi aurrean, aste buruzurian hara kristaurik arrimatuko ez zelakoan. Behin han, arropa guztiak kendu, hondarretan zulo luze bat egin, pittittoz gora etzan eta harea arinez estali zuen soin osoa, “zera” ezik; baita aurpegia ere, zapi bat gainean ezarririk. Eguzkitan, noski, hego errearekin. Hantxe zegoen zozo-gozoa hondarpean, haurrak landatzeko lanabesa bakarrik kanpora aterata, agerian…

Hartan, tirriki-tarraka, hara non agertzen diren bi atso, ez nondik eta ez handik. Belaunak baino begiak azkarragoak izaki, berehala bistaratu zuten buztan makotua hareatzan. «Jontxe! –esan zuen batek arra beteko aho zabalik–. Hahor tinta zuriko boli gorria. Belar gaiztoak, zainak luze-oker, alajaina». Eta: «Hamaika ikusteko jaioak gaitun», besteak, dena begi. Lehenengoak, makulua baitzeraman euskarri, makila muturrarekin ukitu batzuk egin zizkion buztan motzari… Eta tentetu egin zela, zera, tentetu odolkia! Beste gainerakoan, hondar pila azpi guztiak ez zuen zirkinik ere egin.

«Mundu hau ez dun zuzena, emakumea…», esan zion makuludunak lagunari. Eta honek: «Ez zeukan, ba, taju txarrik. Zergatik dion hori?». Eta erantzuna parrastadan pronto: «Hara bestea, berriz! Aditu-idan. Hogei urte nituenean, zera hori ikusteko amorratzen nindunan. Hogeita hamarrekin, gozatu egin ninan, gozatu. Berrogeirekin, gero, galdu egin ninan. Berrogeita hamarrekin, hurrena, amestu egiten ninan. Hirurogeirekin, hurrenago, erreguka eskatzen ninan. Hirurogeita hamarrekin, halakorik zenik ere; ahazturik neukanan erabat; ahazturik kuanto. Eta hara!, orain, laurogeirekin… natural-natural ernetzen hasi ditun edozein bazterretan, eta ni… makurtu ezin!!! Atarramentu onik atso zaharrak ez din».

Eta, tinkulun-tankulun, biak atzera etxera bidean zihoazela, lagunak albotik: «Ez dun arrazoi faltarik. Guk probatu, ttantta bat probatu dinagu; galdu, ordea, bost itsaso zabal adina bai. Honezkero ez dinagu, ez, atarramentu onik aterako. Zakil-aukerak lurrean arrasean nonahi!? Alferrik; makurtzeko gauden, ba, gu orain… Zera!».

Bizargorri, 2016-07-06

Ver Post >
ZERUA EDO INFERNUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-06-2016 | 07:27| 1

Ekainak 25, larunbata. Gizon zarauztar bat hil eta, zeruko atera iritsi zelarik, horra San Pedro zain. «Ongi etorri, euskaldun jator hori. Bertan bizitzen betirako jarri baino lehen, usadio zaharrera, komeni zaizu egun bat infernuan eta beste bat zeruan pasatzea, ondoren zeure gustuko aukera egin ahal dezazun betiererako. Biak ikusi, biak baloratu eta zeuk aukeratu. Bietan bat. Gero damurik ez; nik ez nuke nahi». Konforme zarauztarra, eta hartu du infernura daraman igogailua, goitik behera.

Behin han, larunbata zela artean, atea ireki orduko, labe-etxea dena sutan blai uste eta… hura begien beteko edertasuna euskaldunarentzat: frontoia, sagardotegia, bolatokia, hariztia…; baita elkarte bat ere, non atarian bilduta baitzeuden bere lagun zahar guztiak! Hango agurrak eta besarkadak eta kontu zaharrak! Pilotan jokatu zuten, fueraketan; sagardotegian gero txotx egin eta soziedadean bukatu zuten, onddoak eta txuletak afaltzen. Kafea, musa, zurruta, kantua… Harekin, sobra ere, nahikoa ez eta, nahi zuenak aukera izan zuen damatxo polittekin jolasteko ere gero, bero, ero, zero… Deabru pare bat ere agertu zitzaizkien, txiste kontari eta dantzari; jatorrak mutilak.

Hango ikustekoak ikusita, igandez, konturatu orduko gora joan beharra zeukan nahitaez. Igogailura sartu, igogailuan igo, igogailuko ateak zabaldu eta ateburuan San Pedro berriz ere zain. «Ikusi duzu, noski, infernua; hona hemen zerua, egun oso baterako. Zoaz eta zabiltza…». Gizaseme zarauztarrak hogeita lau ordu irago zituen lainotik lainora saltari, lanbro zirinetan, hasieran; eta harpa jotzen kantari, ostarteak tarteko, atzenean. Luze iritzi zien hogeita lau orduei, luze kuanto!, eta aspergarri.

Astelehenean bertan, goiz agertu zitzaion zintzo asko San Pedro eta: «Egin duzu dagoeneko egun bat infernuan eta beste bat zeruan. Badakizu zer dagoen. Orain, betiererako!, zure aukera egin beharrean zaude». Jaun zarauztarrak ez zion berehala erantzunik eman; gogoetan egon ondoren, hala mintzatu zen: «Hau da atarramendua! Paradisua paradisua da, atseden toki lasaia; baldinbetan. Hala eta ere (esango nuke, ba!), infernua egokiagoa iruditu zait, niretzat behintzat. Infernua nahiago, hortaz».

Eta hara joan zen behera, behera… Ateak zabaldu eta… hura miseriaren gorria! Basamortua zirudien, zaborrez josia. Lagun zaharrak triste zeuden, adabakiz eta zarpailez jantziak, plastikozko poltsa beltzetan hondakinak biltzen. Bi deabru azaldu zitzaizkion (bizar-motzak biak, betaurrekodun ezpain bustia bata, eta motots luzekoa bestea), lehenagoko berberak, nagusikeriazko jarrera harroputzean, ttentte, ahoa bete hortz eta irri. Euskaldunak: «Ez dut ulertzen… Atzo dena zen polita hemen: frontoia, arboladia, neskak, lagunarteko afaria, kantua eta umorea… Gaur zerrikeriaz betetako toki basa da hau, eta nire adiskideak zorigaiztoan dirudite… Ez dut ulertzen, hara…!».

Astelehen hura E-26ko bozkatze biharamuna izaki, bi deabruak, flakoxta eta sssaltsssero, fanfarroi zebiltzan, zein ezkerrera zein eskuinera, bazterrak beren gisara antolatzen, kontrolatzen, berrantolatzen… Eta esan zioten gure euskaldun betiererako errukarriari, bi behatz erakusleak ziri: «Herenegun arte, hauteskunde kanpainan geunden, txokilio… Atzo, gure aldera emana duzue botoa; izorrai… Beraz, gaur, es lo que hay, a ver si te enteras; ixo eta kito, akerra larrean ito; aio, Pelaio; kaixo, moteil!!!».

Bizargorri, 2016-06-28

Ver Post >
BOTOA EMATEKO PRONTO
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-06-2016 | 07:56| 0

Botoa emateko pronto badago dagoeneko hamaika tonto. Datorren igandean, han 26-J eta hemen E-26 izango denean, bozkatzera gonbidatuta zaude, nago, daude, daude, daude… Zertarako? Gu guztion politikari gidari agintari ugari izango direnak lau urtetarako izendatzeko, beren aulkietan paratzeko… Justiziaren aurrean denok igualak garela? Ez dirudi. Boto guzti-guztiei balio igual-iguala ematen zaiela? Hala dirudi. Boz-emaile guzti-guztiak igual-igualak direla!? Baita zera ere; zakurraren putza…! Azken egunotako tabarrak eta abarrak ahanzteko, egin ezazu nirekin barre pixka bat, boz-emaileen errealitatea negargarria da eta. Hona hemen bost adibide.

Bat. Gure etxekonak, auto berria zenarekin batera, autorako tresna polita, lanabes txorrotxa, aspalditxotik du erosia. Zertarako?, eta behin edo behin istripu kolpe gaiztoren batean bular-gerritako segurtasun uhala libratu ezinik geldituko balitz (halakoak ere gertatzen baitira inoizka), dzassta uhala moztu eta loturatik askatzeko, ahalik azkarren. Lanabes polit txorrotx hori, beti ere, autoaren atzeko aldean, maletategian eramaten du… Kaiku hau bere botoa emateko pronto dago.

Bi. Gure koinata, udararako, etxe bila zebilen atzo Malagan. Agentziako neskari galdetu zion ea iparraldea zein aldeetara zuen begiz jotako bizilekuak, ez baitzuen nahi inola ere eguzkiak etxean bete-betean eman ziezaien egun osoan. Neskak beste galdera batekin erantzun zuen: «Eguzkia iparraldetik ateratzen al da ba!?». Gure koinatak, ezetz, eguzkia sortaldetik, ekialdetik ateratzen dela (Atzo goizetik baino askoz ere lehenagotik, gainera!). Eta agentziako damatxoak: «Gertatzen dena da, ni ez nagoela tipo horretako gauzetan oso jarria…». Txaldan hau ere, botoa emateko pronto.

Hiru. Festa handia geneukala koadrilan eta Astigarragara joan ginen sagardo bila. Hamabina botellako bi kaja eskatu genituen, jakinik ehuneko 10eko beherapena agindua zeukatela… Sagardotegiko mutilak “bi kaxa bider ehuneko 10” biderkatu eta ehuneko 20aren beherapena egin zigun… Babo hau ere, botoa emateko pronto.

Lau. Joan den asteburuan, Tuteran lagunzahar batekin kalerik kale nenbilela, hara non topatzen dugun ezagun aspaldiko bat bere alabatxoarekin. Alaba hala moduz jantzia zihoan. Ez hori bakarrik; gainera, sudur-mintzetan uztai bat zeraman, eta handik lotua katetxo fin bat, ezker belarriko beste uztai bateraino. Nire lagunak zerbait ere esan behar, bada, eta: «Eta…, burua jiratzen duzunean, ez dizu kateak tiratzen?». Ezetz, ba, esplikatu behar izan zion gaztetxoak, belarria eta sudurra beti distantzia berean mantentzen direla, noranahi jiratu… Kirten hau ere, botoa emateko pronto.

Eta bost. Lehengoan, Londresetik bueltan, Bilboko Loiuko aireportuan nintzela, ezin aurkitu izan nuen bidaiako maleta kate garraiatzailean. Ekipaje galduen leihatilara jo nuen. Hango andreari nire maleta ez zela inondik ageri adierazi nion… Irribarretxoa eskaini zidan, lasai egoteko esanez, bera profesional eskarmentatua zela-eta halako kasuetan. «Azalduko zaizu, bai, handik ez bada hemendik. Baina –galdegin zidan–, zure hegaldiak dagoeneko lur hartu al du?». Inuzente hau ere, botoa emateko pronto.

Ez da atarramendu onik:  botoa emateko tonto, poto egiteko pronto.

Bizargorri, 2016-06-22

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor