Diario Vasco

img
ATZERANZKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-08-2014 | 15:35| 0

Jaungoikoak erabateko dohain berezia emana zion pertsona hari: hala gorputzean nola pentsamenduetan, eta egitekoetan ere, denboran atzera egin zezan bide eman zion, alajainetan. Hirurogeita hamar urtetik gora zituenean, hil beharko zuenean aurki noski, zer?, eta jaio egin zen, horra. Aiurri petral gozakaitza erakutsi ondoren, adinean atzeragoko soseguzko on aldira iragan zen.

Jaungoiko gauza guztien egileak hala erabakirik izango zuen segurki (diot, bada, nik), demostratzeko, sobra ere, bizitza gerta litekeela ez bakarrik era progresiboan, baizik baita era atzeranzkoan ere, heriotzako orduan jaioz eta hasiera deitzen dugun unean hilez, existitze berberean azken batean, baldinbetan.

Berrogei urtetara ailegatu zenean, pertsona haren pozaren pozak azkenik ez zuen; gorputzaren eta arimaren ahalmen guztien jabe sumatu zuen bere burua. Ile urdina ilunagotu egin zitzaion eta pauso-emana arinagotu. Adin aipatu berri horren ostean, dohatsu haren irribarrea argiagotzen-argiagotzen joan zen, nahiz eta ez ikusiarena egiten zion, trazaren arabera behintzat, bere halabeharrezko suntsidura prozesu inola demontre ekidin ezinari.

Hogeita hamar urte izatera iritsi eta kementsu sentitu zen, bere buruarekin seguru, abileziaz betea; hurrena gero, berriz, hogei urte bete eta, mutil basa arduragabea. Beste bost urte ere joan zitzaizkion, eta irakurketa aldiez edota jolas-jokoez betetzen zituen eguneroko orduak.

Sasoi hartan, neskatila baten irriño ñimiño batek gehiago lotsagorritzen zuen, plazako parkean lotsagarriro erortzeak baino, igandez. Hamar urtetatik bostera bitartean, bizitza geroz eta bizkorragoa egin zitzaion, zaluagoa; eta, berehala, hara aise loak maiz menderatzen zuen haurtxo bilakatu.

Pertsona hark orduan, gogoak eman balio ere, ezin izango zuen historia hau kontatu, letrak eta sinboloak burutik galduz-galduz joanak zitzaizkion-eta poliki-poliki. Nahi izan balu ere, gure Jaun Goikoak antolatutako biziera hain bitxiaren berri munduak jakin zezan, kontatu nahi izan balu ere, hitzak haren ezpainetan zizaka ziratekeen zezel zertuko.

Oscar Acosta, El Arca (cuentos breves).

Bizargorri, 2014-08-27

Ver Post >
INKESTA BAT ETA ABARRA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-08-2014 | 07:41| 1

Nazio Batuen Erakundeak (NBE), isilik samarrean ikusten denez, inkesta bat eginik izan behar du mundu guztian zehar. Nonbait, munduaren martxa negargarria (gosea, injustizia, miseria, desoreka…) nolabait zuzentzea eta ber-bideratzea uste zuen erakundeak, nola?, eta, galdera gordin baten ondorioz, gizarte mundialean bihotz zimiko ko(s)mikoa eragin eta behin betirako zentzatuko zelakoan jendea. Porru-hazi ederrak jaso ditu, aurki ikusiko duzunez.

Honako galdera hau ibilirik izan behar du NBE delakoak mundu zabalean nazioz nazio, auzoz auzo, etxez etxe: «Mesedez, zer iritzi duzu gaineratiko munduan dagoen elikagai eskasiaz? Erantzun zintzoki». Galdera gordina (!?) egin, bai; baina, agidanez, kukuak oraingoan ere oker jo eta sekulako porrota gertaturik izan behar du inkesta, zergatik?, eta etsigarriak izan omen direlako handiko eta hemendiko andre-gizonek, zaharrek zein gazteek, eman dituzten erantzunak.

Hasteko, Israelen ezin ulertu omen zuten mesedez horren benetako esanahia. Bestetik, Txinan eta Kuban eta lurralde arabiarretan, inkestaren galdera entzun ordukoxe, iritzi hitzarekin gelditzen omen ziren jo-ta-ma, zeharo harrituta; eta, ahopeka, adierazteko termino horren esanahia eskatzen omen zuten lehiatuki. Estatu Batuetan, berriz, zera galdetzen omen zuten denek, alegia, gaineratiko mundu hori inon ba ote zen, ez omen zeukatela berena ez zen beste munduren berririk.

Hurrena, Afrikan, ez omen zeukaten oso garbi zer ziren elikagai ditxosoak. Handik gora gero, ia Europa guztian, ez omen zekiten zehazki zer ote zen eskasia. Eta, azkenik, Espainiako, Argentinako, Kolonbiako, Txileko, Boliviako, Peruko, Brasileko eta Venezuelako parlamentuetan, oraindik oraintxe ere sutsuki ari omen dira debatitzen eta eztabaidatzen eta mozorroz janzten, gehien-gehienak gaztelania harroan, zer arraio kristo demontre ote den erantzun zintzoki delako hori…

***

            Honainokoa inkesta. Deusen berririk ez, ezta? Munduak bere bidean bira: zertako egin protesta…!? Hala esan zidan behin aitona xahar batek: «Nahi duana egiten duala ere, deus ez duk aldatuko munduan». Pablo Nerudak ere berdintsu: «Tristurarik handiena da deus ez dela aldatzen munduan». Eta gure Pio Barojarena. Kazetari batek behin galdegin omen zion: «Ehun liburu idatzi ondoren, uste al duzu eragin duzula gizarte espainiarrean?». Eta Piok: «Hori itsasora ttu egitearen pare da».

Iritziak iritzi, horra akaberara iritsi. Eta behin honaino iritsita, akaba dezadan, badut bi iritzi ta… Gauza jakina da (Atapuerkako garaietatik jakina, gainera) iritzia ipurdiaren pareko dela, bakoitzak berarekin daramalako berea; hala bata nola bestea. Eta hortixe dator bi xelebreren pasadizo hura ere. Batek esan omen zion besteari: «Nahi duan beste jira emanda ere, ipurdia beti gibelean (atzean) hik!» Eta honek erantzun: «Heuk ere bai. Baina, hire zuloa begi bistan nik!». Zenbat buru, hainbeste apuru.

 

Bizargorri, 2014-08-20

Ver Post >
ALFERKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-08-2014 | 08:55| 0

            Zazpi bekatu nagusien inguruko ipuinak asko dira eta toki askotakoak. Gaur alferkeriak jota nabil eta, beraz, aurrena harrapatu dudana kontatuko dut hemen. Aurrena harrapatua izateak ez du, berez, txarrena denik esan nahi. Ezta gutxiagorik ere; ikusiko duzu.

            Afrikako oihanetako herrietan kontatzen duten ipuina omen da honako hau; suaren eta lehoinabarraren istorioa. Lagun-zaharrak ziren, agidanean, biak; oso lagun onak. Lehoinabarra oihanean bizi zen ehizean, gorde-agerka, oraindik ere bizi den modu beretsuan; sua, berriz, haitzulo batean bizi zen, egonean beti, gorde-gordean. Inoiz edo behinka, elkar ikustearren, lehoinabarrak egin behar izaten zituen ibilaldi luzeak, oihaneko aldian aldiko puntutik betiko haitzulora, sua orduan ez zen-eta inora ezergatik ere irteten, kieto bertan beti. Egun batean behin, nekatu sobra ere, eta hala esanik izango zion bisitariak su-garrari:

 «—Neu nator zuregana bisitan aspaldi;

noiz ote dut nirean zure ikustaldi?

Oihan itxian bada nahikoa zabaldi,

zu zer zaude lau harri beltz artean geldi!?».

                     Eta suak honela erantzunik izan behar zion:

«—Bistan daukat hamaika haritz, fago ta haltz,

hala berean ere tximu, lehoi ta hartz…

Oihanean emango banitu bi urrats,

sortuko nuke mila ikara izu latz».

 

Lehoinabarrak, hala ere, baietz eta baietz, irten zedila behingoz haitzulo beltz hartatik oihan berdera, ikustekoak zirela-eta hango faunak eta florak, hangoxe argiak eta itzalak. Azkenerako, horratik, bairatu zuen sua. Eta agindu zion honek aterako zela, bada; baina, hori bai, sin falta gero!, haitzulotik oihan ertzera bitarteko bidetxoa ondo-ondo garbitu behar ziola lehoinabarrak, lur-gorri utzi arte; bestela ez omen zela harpetik mugitu ere egingo.

Lehoinabarrak esan bai bidetxoa soil-soil garbituko ziola suari, baina lau belar atera eta beste bost hosto erretiratu besterik ez zuen egin, alferrak halakoak! Hala, sua haitzulotik atera zen istanteko, sute bihurtu zen derrepente, eta, haize hatsa lagun, zuhaitz ipurdietatik adaburuetara igo zen harro, dena kiskaliz. Lehoinabarra ere ez zen aparte. Izu ikarak hartuta, errukarri, ihesi hasi zen batetik bestera… Ez alferrik: larrua erre eta ttantto nabarrak eragin zizkion soin guztian, burutik buztanera, suak.

«Oraindik daramatza ttanttoak munduan

lehoinabarrak ezin inola kenduan.

Sua sumatzen badu ia laztanduan,

ihesi irteten da eroen moduan!».

 

Bizargorri, 2014-08-13

Ver Post >
ATZEKOZ AURRERA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-08-2014 | 07:43| 0

Eztabaida ez da nor den altuago edo txikiago, nor den zintzoago edo gaiztoago, nork duen sudurra kakoago edo zapalago, nortzu diren gehiago edo gutxiago, norena den odolik behinena eta norena edozeinena… Ez. Kontua da herri bakoitzak duen munduaren ikusmoldea; kontua da ikusten duen mundu hori herri bakoitzak nola adierazten duen hitzez; kontua, hizkuntza bakoitza da. Hizkuntza da aberriaren madrea. Herri bakoitzak bere hizkuntza sortu zuen, behin edo behin; eta hizkuntza bakoitzak bere herria egiten du, beti. Eta, bistan da, herriak ez gara igualak.

Joan den igandean egunkaria irakurtzen ari nintzela (Noticias de Gipuzkoa, 2014-08-10), Quim Monzó-ren “La barba” artikulua deigarri gertatu zitzaidan. Idazten zuen, besteak beste, gazte ezagun batek gaur egun bizarra uztea modako ez dagoela aitatu omen ziola. Eta esaten zuen Quim-ek, bizarra uztearen edota ez uztearen gorabeherak oso antzinakoak direla (Grezia, Erroma, Paris…) eta zer arraiotan ote zetorkion mukizu kamuts hura oharpen harekin, bizarraren historia berak asmatu izan balu bezala. Esaten zuen, gainera, «El síndrome de Cristobal Colón» omen zela gazte harena.

Sindromearena argitu nahian, honako esaldi hau zekarren idazle handiak: «Ese síndrome es pensar que tú has sido el primero en descubrir algo que han descubierto muchos otros antes que tú». Esaldia gustatu eta, askotan ohi dudan bezala, oharren libretara itzuli nuen; euskaraz ipini nuela neuretzat, alegia. Oker handirik gabe, nire ustez, honela atera zitzaidan bat-batean: «Zuk baino lehen beste askok aurkitu duten zerbait aurkitzen lehena zu izan zarela pentsatzea da sindrome hori». Eta hara…! Berehala konturatu nintzen bi hizkuntzen arteko misterio harrigarriaz: dena zegoen atzekoz aurrera! Edo aurrekoz atzera, nahiago baduzu. Begira:

Zuk (tú) baino (que) lehen (antes) beste (otros) askok (muchos) aurkitu dute (han descubierto) –n (que) zerbait (algo) aurkitzen (en descubrir) lehen (primero) –a (el) zu (tú) izan zara (has sido) –ela (que) pentsatzea (pensar) da (es) sindrome (síndrome) hori (ese).

Behin eta berriz irakurtzea merezi du. Nik, behintzat, hala egin nuen, begiak arranpalo, harriduraren txundiduran. Izan ere, batetik, erraza da esaldi laburretan hemengo bi hizkuntzen arteko atzekoz aurrera hori egiaztatzea (esate baterako: gezur (mentira) handi (gran) bat (una); edo, lasai (tranquila) –ago (más) dago (está) gaur (hoy) gure (nuestra) itsaso (mar) –a (la); eta, bestetik, badakit aspalditxotik dabiltzala testu liburuetan-eta antzeko esaldi antzinako batzuk, teoriaren erakusgarri… Edozein moduz ere, ez nire arestikoa bezain luze bihurri korapilaturik, seguruenera, asko.

Hizkuntza bakoitzak munduaren ikusmolde bat eta banakoa adierazten baldin badu; baldin hizkuntza gizaseme eta ama-alaba bakoitzaren burmuinean sustraitua eta mamitua baldin badago; eta baldin burmuinak, mamitze partikular horretxen araberan, dantzatzen baditu andre-gizonon mihiak; orduan, dudaren izpiaren pizarrik gabe, kastillanoa eta euskalduna ez dira igualak. Ez gara igualak. Zergatik? Atzekoz aurrera hitz egiten dugulako: atze (atrás) –ko (lo de) -z (con) aurre (delante) –ra (a).  Edo, gustukoago baduzu, aurre (delante) –ko (lo de) -z (con) atze (trasera) –ra (a la). Esaldiotan ere betetzen da teoria; ez dakit behar bezala entenditzen den, baina…

Bizargorri (2014-08-13)

Ver Post >
HARRIAK ETA ZUBIAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-08-2014 | 07:09| 0

Famako dabil egunotan, hitzetik hortzera, “zubiak eraiki beharraren” kontua. Zubiak eraiki beharra jokabide politikoetan, zubiak asmatu beharra portaera ekonomikoetan, zubiak jaso beharra herrien, auzoen, diferenteen harremanetan… Zubiak hemen eta zubiak han. Izan ere, hamaika jende klase harrigarri bagara elkarren ondo-ondoan; gisa askotako giza-semeak eta gama askotako ama-alabak gaude, onerako nahiz txarrerako: militarra, politikoa, alferra, ehorzlea, bankaria, pobrea, medikua, mozkorra, aberatsa, zerga-ordaintzailea, abokatua… Gutako bakoitzak badu derrigor, batetik ez bada bestetik, zerbait baino gehixeago.

Famako ibili izan da aspaldian, hitzetik hortzera hau ere (beti gaztelaniaz kontatua, hori bai), arestiko hamaika jende klase-ale horiekin oratutako txiste merkea, honelatsu dioena: «Hona hemen gure gizartea nola antolatua dagoen, begira: pobrea lan egiteko dago; aberatsa, berriz, pobrea esplotatzeko; militarra dago aurreko biak defendatzeko; zerga-ordaintzailea, aurreko hirurak abonatzeko; alferra, aurreko lauren izenean atsedena hartzeko; mozkorra, aurreko beste bosten izenean edateko; bankaria, aurreko seiei iruzur egiteko; abokatua, aurreko zazpiak engainatzeko; medikua, aurreko zortziak akabatzeko; ehorzlea, aurreko bederatziak lurperatzeko; politikoa, azkenik, aurreko hamarren kontura, lasai arraio, bapo bizitzeko».

Askoz famatuagoa da oraindik (hemen gurean jende bakanak irakurria, hori bai) Italo Calvinok Hiri ikusezinak liburuan ederki kontatzen duena, zubietako hamaikatxo harriei buruz, nik gaur hona zuretzat, aurreko guztiaren osagarri, dakarkizudana. Zubiaz goza dezazun. Gogoan izan ezazu, edozein moduz ere, literatura (ondoren irakurriko duzuna, kasu) egiazkoen eta alegiazkoen bidegurutzean gertatzen dela beti. Aurrera, hortaz: nahi baduzu, jai ez duzu.

« Marko Polok zubi baten deskribapena egiten dio, harriz harri, Kublai Khan subiranoari:

—Zein da, baina –honek–, zubiari eusten dion harria?

—Zubiari ez dio harri batek edo bestek eusten –erantzuten du Markok–, harri guztiek osatzen duten arkuak baizik.

—Zer ari zara, hortaz, niri harriez mintzatzen? Arkua bakarrik interesatzen zait.

—Harririk gabe, arkurik ez da –Polok».

Akabo, fini, kito… Horra, ederki esana. Ez da inon inor sortuko egia horri muturra bihurrituko dionik. Eta, bistan da, badu aplikazioa politikan, ekonomian, herrian eta… “zubiak eraiki behar” diren guztietan: harririk gabe arkurik ez da. Txarren-txarrena da harriak (hamaika jende klasek) harrikada dakarrela txitean-pitean: abokatuak ez bada, bankariak; mozkorrak ez bada, medikuak; ehorzleak ez bada, zergadunak; pobreak ez bada, politikoak; alferrak ez bada, aberatsak; eta, dena xuxen dagoenean, militarrak! Hamaika ikusteko jaioak garelako.

 

Bizargorri, 2014-08-06

Ver Post >
GURE ATZOKO AFARIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-07-2014 | 07:38| 0

Airean opor-usaina dabil egunotan. Festa aldi da, lagunarte aro, kale giro… Urtero bezala, uztailaren hondarra izaki, atzo afaria genuen jatetxe irundar kategorikoan, bikote adiskide min batekin. Andrea eta biok dotore prantatu ginen, ilunabarreko zortzietarako. Etxeari azken gainbegiratua eman, leihoak itxi, katua terrazara atera eta taxi bati hots egin genion. Badaezpada ere, badakizu; ez dago-eta bromarik gaur egun errepidean zurrutarekin. Berehalaxe zen taxia etxe aurrean. Lehendabiziko pisuan bizi gara gu, eskuinetara. Zortziak eta bost.

Bozina hotsa entzun orduko prestatu ginen kanpora ateratzeko. Etxeko atea ireki nuen unean berean, zizt-raust!, katua bizkor askorik sartu zitzaigun barrenera, baten bati, atariko atea zabalik utzita, ixtea ahaztu zitzaion, sobra ere, eta. Gure katu mutur-luzea ezin utzi genuen etxe barruan inondik inora bakarrik, ze kapaz da hura kaiolako kardantxiloari erasotzeko, baita arrainontziko arrain txikiak jateko ere, deskuidatuz gero. Hura han etxe itxian jaun eta jabe utzienean, zernahi gerta zitekeen gaueko ordu ilun luzeetan.

Beraz, nik gurean katuarekikoak egiten nituen bitartean, andrea taxira joan zen. Eta, geroago kontatu zidanez, amona xaharra despeditzen gelditu omen nintzela esanik izango zion taxistari, eta segituan jaitsiko omen nintzela… Lanak eman zizkidan, lanak eman zizkidanez, katu madarikatuak, arraio tximista! Gero, taxira jaitsi nintzen neu ere, arnasa ito samarrik nabarmen. «Barka!», esan nion benetan taxistari, eta gu bion helmuga adierazi zehatz. Zortziak eta laurden. Ondoren, emazteari ahots gora hasi nintzaion kontari, gidariak aditzeko moduan agidanez, neu ohartzeke:

—Ohe azpian ezkutatuta zegoen alua halakoa. Tiraka arrastan atera behar izan dut. Saiatu da, saiatu denez malapartatua, gelatik alde egiten, baina lepazamarretik ondo heldu eta, dinbi-danba!, epelak eman dizkiot. Dardaratu da, irauli da; nola demonio irauli ere! Purrustaka-purrustaka, bazirudien atzamarka hasi eta hozka ere egingo zidala petral gaizto zitalak…  Beste erremedio modurik ikusten ez eta, lehendabizi, manta batean bildu dut bil-bil; gero, eskaileratan behera ekarri dut, kinki-kanka (errukienak izango dira haren ipurmamiak eta kaskezurra!); eta hurrena, azkenean, ataritik terrazara airean bota dut behetik gora, hor konpon!, manta eta guzti… Mekabendio! Kalera irten nahi dugun bakoitzean horrela ibili beharra ere, bada, txaldan txolin piku-paxa temati horrekin…!!

Nik hitz egin ahala, nabari-nabari, gure andreak geroz eta gehiago zabaltzen zituen begiak, geroz eta aurpegi espantatuagoan. Orduan (eragin zuzena izanik izango zuten, noski, erratza baino latzagoko nire hitzek), eta orduan, taxistak, klask eta klasss!!!, egundoko danbatekoa eman zion lasai ederrean aparkatuta zegoen auto bati. Zortziak eta hogeita zortzi. Gure hitzordua, pikotara… Edozein moduz ere, ez genituen gure lagunak lasto jaten utzi: afaldu, elkarrekin afaldu genuen noizbait ere, bapo; ospatu, ospatu genuen ederki, onik eta pozik; erretiratu, erretiratu ginen halakoren batean, bart, gogoak sorgor… Noiz…? Goizeko ordu txikiak handitzen-handitzen hasten diren tenore zehaztezin horietako batean.

Orain une honetan, ze ordu den? Zeuk ikusi, esnai zaude eta.

Bizargorri-k, 2014ko San Inazio bezperan.

Ver Post >
BEKAIZKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-07-2014 | 13:03| 2

Edozein eskola edo ikastolatan gerta izan zitekeen hemen kontatzen dena; baina ez, Tibeteko monasterio batean gertatu zen, agidanean. Hala dio, behintzat, aspaldiko legenda batek. Bertako ikasle mutiko bat zipoka eta mokoka hartzen zuten beti lagunek; ziri eta ziri ari zitzaizkion aldiro, nondik min emango. Jazarpena penagarria zen; bidegabeki tratatzen zuten txarki. Atseginekoxeak zeuden ikaskideak mutilarekin, atseginekoxeak zeudenez!

Behin, gehiago eraman ezinik, Maisuarengana joan zen, burumakur, esatera lagunek eraso egiten ziotela, barre egiten ziotela azpika, ez zutela beste gainerako lagunen pareko erabiltzen, eta berak ez omen zuela inondik uste ezer okerrik egina zuenik halako tratua merezi izateko. Maisuak barre murritza egin eta esan zion:

«Zatoz nirekin… Eser zaitez horrako harri horretan eta entzuidazu kontatuko dizudan historia. Orain ehunka urte aspaldi, suge bat ipurtargi baten atzetik segi-segika hasi zen. Ipurtargiak ihes egiten zion, beldurrik eta ikararik; sugea, ordea, ez zegoen amore emateko eta atzean agertzen zitzaion beti zital, nekaezin. Hala, gaua joan eta gaua etorri… Azkenean, pikondo adar baten gainean gelditu eta honela hitz egin zion ipurtargi ernegatuak suge setatiari:

—Hiru galdera egin al diezazuket?

—Ohikoa ez da –erantzun zion sugeak– ni inori entzuten paratzea; baina, aurki ri-rau batean irentsiko zaitudanez, esan, esazu nahi duzuna…

—Zure elikagaien sailekoa al naiz ni, akaso!?

—Ez. Egia esan, ez.

—Kalterik eragin al dizut nik? Minik egin al dizut sekula!?

—Ez, nik dakidala.

—Hortaz, zer dela-eta akabatu nahi nauzu!?

—Nire begiok ezin jasan dutelako zure argi-distira».

Maisu zaharrak, orduan, ikasleari begietara begira apropos jarririk, esan zion, buruan eraman zezala eta erabil kontatu berri zion historia. Gehitu zion, gainera: «Zu bezalaxe beste asko eta asko egon izan dira (eta egongo dira ere gerora) ataka zail berean, beren buruari galdera eginez ea zergatik, ezer gaiztorik egin ez, eta, hala ere, jazartzen eta erasotzen dioten errukigabe ustezko lagunek. Zergatik…!? Ezin jasan dutelako zure argi-distira. Lehendabizi, sinetsi beharra dago; eta gero hasten gara sinesten».

Txeraz ipini zion eskua bizkarrean zaharrak akaberan… Burua tenteago eraman zuen gazteak lagunengana ondoren… Eta hala bazen, ez bazen, gu geu ere kasu egitera goazen.

(Zazpi bekatu nagusiak, 4)

Bizargorri, 2014-07-16

Ver Post >
HORMARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 09-07-2014 | 08:04| 2

Etengabeak dira emailetan txisteak eta albisteak, gaziak eta gozoak. Arabera berean dira etengabeak Jerusalem aldetik datozkigun albiste tristeak, egunero kasik joan den aspaldian. Gogorrena juez. Batzuek hiru israeldar gazte sekuestratu eta ankerki erahil omen dituztelakoa; besteek mutiko arabiar bat hartu eta bizirik erre omen dutelakoa; batekoen misilak, bestekoen bonba eta tanke eta sarraskiak… Onak daude ardailak sortzen.

Zenbat politiko, zenbat konpon-ahalegin, zenbat ustezko borondate on…; alferrik, baina. Berun urtua, 2008an; Babeserako oinarria, 2012an; Hegi babesgarria, 2014an… Denak alferrik. Non da Yahvéh bere Torah-rekin?; non dira Allah eta Mahoma beren Koranarekin?; non, Trinitate Santua eta Ama Birgina eta Aita Santua eta zeruko aingeru guztiak, beren Bibliarekin…!? Den-denak, agidanean, alfer-alferrik.

Azken egunotako email batek honako hauxe kontatzen dit. Dama kazetari izen handiko batek jakin omen zuen ba omen zela, nonbait, agure judu bat urte asko-askoan Erosten Horma famatura (aiene, negar, dolu-kantu, intzirien paretara, alegia) egunero-egunero otoitz egitera joaten omen zena. Interesa sortu zion iritsi zitzaion zurrumurruak.

Hala, behin bertara agertu zen kazetaria. Bertako bati halako eta halako agurearen berri eskatu eta berehala aurkitu zuen. Begira egon zitzaion ordu erdi pasean erne, arretatsu. Bere egitekoak eginda, etxera itzultzeko noski, agurea horma aurretik jiratu zenean, elkarrizketa egitera hurbildu zitzaion, bere mikrofono, kamara-lagun eta guzti, dama.

—Atrebentziarekin, jauna… Rebecca Smith nauzu, CNNko berriemailea. Zure izena esango al zenidake, faborez?

—Morris Fishbein naiz –erantzun zion agureak–. Zer, ba…!?

—Zenbat denbora daramazu zuk Erosten Hormara egunero etortzen?

—Ba, hirurogei bat urte inguru.

—Ene, bada! Hirurogei urte? Harrigarria…! Eta zure otoitz horiek noren alderako dira? Zertarako egiten dituzu?

—Esango dizut ba, horra. Kristau, judu eta musulmanen arteko behin betiko bakearen alde errezatzen dut. Errezatzen dut nonahiko jendeen arteko gorroto eta gerrate guztiak baretu eta azkendu daitezen. Eta otoitz egiten dut ere haurrak zintzo eta arduratsu haziak eta heziak gerta daitezen helduarorako…

—Bejondeizula. Eta –galdetu zion dama kazetari zurtuak–, hirurogei urte horien ondoren, nola sentitzen zara?

—Pareta bati hizketan aritu izan banintz bezala. Entzun, entzun behar duela dirudi, derrigor; baina kasu, ez du kasurik egiten. Gogorra bezain gorra da, alajainena!

Bizargorri, 2014-07-09

Ver Post >
HASERREKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 02-07-2014 | 07:14| 6

Arrasaten aspaldi gertatua omen da hau, aspaldi oso. Gizaseme odolbero suminkor bat bizi omen zen bertan, aise eta maiz haserretzen zena. Bere buruarekin ere konforme ez, eta erabaki zuen agure jakintsu batengana jotzea aholku eske. Agure jakintsu baten fama ona omen zebilen herrian, azal eta zabal. Harpe zulo dotore prestatuan bizi omen zen, aholkuak emanez eta mesedeak jasoz. Goiz batean joan da  eta esan dio triperre haserrekorrak, oso-oso subera izaki, amorraldiz amorraldi bizi zela zatar, eta ea faborez aholku onen bat emango ote zion, ezin zuela-eta horrela segi.

Baietz, erantzun zion aitona zaharrak, emango ziola. Baina, horretarako, lehendabizi bere haserre bizia erakutsi egin beharko ziola; haserrea nolakoa zen ikusita, aholkurik eraginkorrena bilatu ahal izateko. Une hartan preziso, ordea, gizona ez zegoen haserre eta ezin erakutsi, bada, bere odol beroa… Agureak orduan, joan zedila etxera esan zion, eta, hurrengo suminaldiak erasaten zuenean, etor zedila antxintxika agudo, bere haserre handi hura erakustera.

Konforme arrasatearra, eta jaitsi da etxera. Egun asko baino lehen, haserretu da berriro biziki. Berehala, oroitu agurearen esanarekin eta abiatu da mendian gora korrika… Izan ere, Udala auzotik gooorago, Udalaitzeko harkaitzen babesean bizi zen, agidanez, agure jakintsu aholku emaile famatu hura. Iritsitakoan:

—Hemen naiz, agindu zenidan bezala.

—Primeran. Ea, erakutsidazu zure haserre hori.

—Ez nago, baina, dagoeneko haserre!

—Bidean denbora gehiegi egin duzun seinale. Hurrengoan agudoago etorri.

Handik hiruzpalau egunera suak hartu du ostera gizona eta, instant berean denak bertan behera utzita, hasi da mendian gora korrika ahalik azkarren, gibela bota beharrean. Leher-leher eginda, errukarri iritsirik izan behar zuen harpe zuloko atarira. Zain zeukan agurea eta errieta gogor samar eginik izango zion, esanez, alegia, berriz ere haserrea bidean galduta ailegatu zela, bizkorrago ibili behar zuela, askoz arinago noski, bestela ezin laguntzarik eman izango ziola-eta, nahita ere.

Kopetilun aldendu zen handik behera gizon haserretia, bere buruari eginez, dios eta kristoka, hurrengoan horratik marka guztiak hautsiko zituela korrika, eta garaiz iritsiko zela; baldinbetan. Ez zen, ordea, halakorik egundo gertatu: geroz eta agudoago iristen zen gora, geroz eta baldatuago, baina jenioa bare zuela betiro. Eta, behin, harpeko agure jakintsuak hala esan omen zion azkenekotz:

—Uste dut gezurretan zabiltzala nirekin, horra. Haserrea zure baitan balego, hira benetan zurea balitz, erakutsi ahalko zenidake; ez da hala!? Baina, hamaika aldiz ere etorri zara nigana, eta behin ere ez zara erakusteko kapaza izan. Haserrea ez da zurea. Zuregana jotzen du, hori bai; aise eta nonahi eta maiz jo ere. Ondoren, beti ere, abandonatu egiten zaitu; abandonatu, kuanto. Konponbide erraza duzu, hortaz: hurrena haserrea zuregana datorrela nabaritzen duzunean, ez ezazu hartu, eta kito.

Bizargorri, 2014-07-02

Ver Post >
BI DISIDA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-06-2014 | 07:46| 2

Disida duzu desafioa, duelua, buruz buruko borroka. Gaur hona dakartzadan bi disida edo borrokaldiak Zaldibiako Juan Ignazio Iztuetak kontatzen ditu Ez direlako aketsak liburu klasikoan, goiburu luze honako honen azpian: «Garai hartako bi disida, gipuzkoarrek frantsesekin zenbait aldiz, buruz buru eta bat-banaka elkar desafiaturik egin izan dituzten pelea gogorren azaldura». Sinistu nahi dituenarentzat, Iztuetak berak aski labur dakartza historiak (?); nik laburrago emango dizkizut, edozeinek entenditzeko moduan (behingoagatik).

Bat. Iruineko hiria inguratua zeukan Don Juan errege frantsesak 1512ko urte aspaldiko hartan. Ba omen zeukan soldaduen artean bat, indartsu orgulloso aparta, «zeinari aurpegi ematekorik topatzen ez zen Frantziako erresuma guztian». Egun batean, hiri barruan zeudenei, keinuz eta deiadarka, adierazi omen zien harro-harro, beraien arteko gizonik bulartsuena irten zedila kanpora «kazolete eta pikarekin», ezkutu eta lantzarekin, buruz buru peleatzera.

Eta Tolosako Pedro (Pedro Obineta) atera zitzaion begiz begi aurre egitera. Murruz kanpoko frantses armada osoa (nafarrak barne) eta hiri barruko espainiar guztiak (gipuzkoar asko tarteko) begira zeuden, zer gertatuko. «Bortizkiro peleatu eta, garaiturik, ebaki zion burua frantses parrastalariari Pedro Obineta gipuzkoarrak. Eta hala, frantsesak atsekabetu ziren lazki eta hertsituak pozgarritu txit».

Bi. Bigarren disida 1544. urtean gertatu omen zen. Frantses armada berriz ere Gipuzkoako mugan, Bidasoaz honako aldetik. (“Frantsesak eta frantsesak” esanagatik beti, ez da historia erabat egiazkoa, ezta gutxiagorik ere, tartean behar zutelako noski iparraldeko eta nafar euskaldun peto-petoak ugari. Jainkoak ezin du historia aldatu; historialariek, bai). Gauza da armada frantsesa omen zena milaka soldaduekin jarri omen zela «Irun-Aranzundik Hondarribiara bitarteko ihitegian». Ihitegia Juncal da, baldinbaitere; eta Aranzu, agidanean, Uranzu.

Armada hartan ere ba omen zen zaldun famatu bat, monsieur Chanfarron izenekoa, sekula ere borroka bakar bat galdu gabekoa; denak azpiratzen zituen, nonbait, aise. Gizon horrek, oihuz eta espantuka, desafio egin omen zien gipuzkoar guztiei, ekar ziezaiotela probintzia osotik gizon bat arma berdinekin borroka egingo ziona, zortzi eguneko epe barruan;  txikituko omen zuela bertan…! Ez bide zuten urrutira bila joan beharrik izan, ezta zortzi egun itxoin beharrik ere: Juan Perez Azkue kapitaina, Hondarribiko semea, biharamunean bertan prestatu omen zen Chanfarron fanfarroi harekin peleatzera.

Egundoko borroka eginik izan behar zuten. Azkenean, behintzat, «Juan Perez Azkue hondarribiarrak, ezpatarekin burua arras ebakirik, erraldoi handia lurrean zetzala ikusi zuen». Frantsesak orduan, harriturik eta muturik eta umilaturik, atzera bakoitza bere herrira erretiratu omen ziren; baina, hori bai, «beren kutun maite gudari handia Gipuzkoan utzirik». Ordukoa omen da, Iztuetaren esanean, euskarazko kanta zaharra:

 Monsieur Chanfarron jaun handia

Irun-Aranzun datza hilik ezarria.

Bizargorri, 2014-06-25

 

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor