Diario Vasco

img
AIBALA OSTIA!
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-05-2015 | 10:26| 0

Datorren larunbatean jokatuko du Athleticek Espainiako Koparen finala Barçaren kontra Camp Noun. Kaleak betean dabiltza dagoeneko zaleak, «irabaziko dogu, zergatik ez?, aibala ostia!» eginez. Norainokoak diren erakusteko, harria baino gogorragoko setaz eta kopetaz lehiatuko dira, bilbotarrek berezkoa dakartelako halakoetan beti. Guztixe da oso gatxa, fazile izan aurretik. Beste harena bezala…

Bilbotar bati loteria tokatu zitzaion behin. Pagotxa, Ipinarrieta bete urre. Lana egiteari utzi, seme-alaba bakoitzari pisu eder bana Algortan erregalatu eta, emaztearentzat eta bientzat, txalet berri-berri bat erosi zuen Hondarribian, hondartzaren gain-gainean. Behin bertan bizi izaten jarri zirenean, Donostiako eta Biarritzeko dendarik onenetan arropak eta makilak eta zerarik dotoreenak erosi ondoren, Jaitzubiako golf-zelairako eman zuen izena.

Sozio egin zuten lehen egunetik erronkoso agertzen hasi zen nonahi, «Hemen ez jagok potrorik neuri irabazteko!» eta hala-moduzko harropuzkeriak aldarrikatuz ahobero. Bertakoek beren artean, hitz estalika, esaten zuten: «Arraioa, jenioa! Bilbon jaioa da demonioa!». Baten batek aldarte onean, halere, gomendio egin eta aholku ere eman zion, alegia, golfa ez zela joko erraz-erraza ere, eta, ezertan hasi aurretik, komeni zela beti ere klaseak hartzea, adituren baten ikasbideak aditzea.

Ea nor zen, bada, hango golf-maisurik onena, karuena. Eta, dudarik gabe, Axi omen zela. «Aupa, Axi, txo –esan zion bilbotarrak–. Jolas honetan klasetxu batzuk hartzea komeni ei jata. Zuk gure dozuna kobreu, aibala ostia! Gure badozu, ointxe pagauko’tzut… Ezer hartzeko gogorik badozu? Bermuta? Bilboko ura? Neure kontu». Baietz, Axik, konforme. Eta zerbait zurrut egin ostean, joko-hasierako puntura abiatu ziren biak. Jende mordoxka bildu zitzaien ingurura, begiluze, barrerako prest.

«Hasterako, zuk sekula jokatu al duzu golfean?». Eta: «Nik golfean jokeu!? Aibala ostia: jokeu, jokeu…, neuk palan bakarrik jokeu izan dot frontoien». Axik: «Hemen kontua zera da: pilota lurrean dela, makilaz jo eta (hortxe dago koxka) harako banderatxo hartatik ahalik eta hurbilen utzi behar duzu. Ulertzen al didazu?». «Entendiduko ez dot ba, aibala ostia! Ez da hain gatxa be…». Berriketak alde batera utzi eta bilbotarrak makila hartu eta, dzaust!, gogotik eman zion kolpea pilotari…

Pilota, profesionalik onenak eman izan balio bezala, tee-tik zuzen joan zen bandera azpira, zuloaren ondo-ondora. Denak, noski, aho bete hortz gelditu ziren. Green-erantz tipi-tapa zihoazela, maisuak begi biak harri bi: «Harrigarria, benetan. Ia-ia sartu duzu-eta pilota zuloan!». Eta bilbotar erronkosoak: « Sartu egin behar neban, ala!? Esan ba garbi, aibala ostia! Ez niri esan: “ahalik hurbilen utzi behar duzu…”».

Hiru egunen buruan, Athleticek Espainiako Koparen finala jokatuko du Bartzelonan… Ederra! Taketa lez! Ahalik hurbilenera iritsi dira, ez da hain gatxa be… Sartu egin behar da, ordea, sartu! Ederrak bi balio, kariñosuak lau, umilla izatiak asko balio dau… Bien bitartean, lehoiak barrezka ari dira oihanean, gabarra loturik dago itsas-adarrean, bandera zuri-gorriak haize-putzez daude zabalik airean…, aibala ostia!

Bizargorri, 2015-05-27

Ver Post >
BABESA ETA EPELA
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-05-2015 | 07:56| 0

Gaur zortzi, maiatzak hamahiru eta Euskal Herriak eguraldi zoragarria zuela, Bitoriako Sansomendi kuartelean, Espainiako Barne ministro Jorge Fernández Díazek omenaldia egin zion Guardia Zibilari, haren 171. urtemugan hemengo oila-lur hauetan. Han zen Letizia andere pinpirin erregina, bere motto edo motots eta guzti; han zen txapeloker bibotedun franko, bularra bete domina; han zen hirurogei mila euroko bandera urrezko alimalekoa, hemengo haizeak bildu nahiz… Euskaldunon babesa, epela, berotasuna omen dira horiek guztiak… Hura txalo hotsa hangoa!

Bere predikaldi irakinean, Jorge jaun ministroak esan zuen egundaino, sekula, egundo, behin ere, inoiz ere ez dela Guardia Zibila Euskal Herritik joango, «¡jamás!». Ez Aragoitik edo Extremaduratik, ez: «del País vasco, jamás». Eta, txalo zaparrada. Eltxoak txaloen artean akabatzen omen dira. Aparteko adurra du gizon horrek, ahoa zabaltzen duenero, ni behintzat gozakaizteko. Jakin beharko luke honezkero, bada, profeziaren artea ikaragarri zaila dela, batez ere, etorkizunari dagokionean (W. Allen).

Txolinen memoria eta lertxunen hostoa, bestalde, sekula ez omen dira geldi egoten. Beraz, gogoan izan beharko luke PPko txolin-hosto halakoak zer esan zuen behin, duela berrogei-bat urte, Fraga Iribarnek, beste ministro PPko hark: inoiz ere, behin ere, egundo, sekula, egundaino ez zela ikurrina legeztatuko. «¡Jamás…! ¡Tendrán que pasar por encima de mi cadáver!». Lege-legeko ikurrin batzuen azpitik igaro behar izan zuen gerora, gizajoak, bizi-bizirik zela artean, herrenka, ufaka, madarikatzen.

Bat joan eta beste bat etorri, halako jendilajeak maiz adierazten digu, haiek gu babesteko daudela, ‘vasco’ garenok epel-goxoan gauzkatela, euskal lurrak Espainiaren berotasuna derrigorrezkoa duela… Lelo memelo hori entzuten diedan aldiro, Stalinen anekdota hura datorkit beti gogora. Hark ere, Francok eta Fragak bezala, zahar-zahartu zenean, bere ondorengoak berak hautatu nahi, eta bi ministrori dei egin zien. Kaiola bat bi txori bizirekin aurrean ipini eta eskuan har zitzatela eskatu zien.

Lehenengoak, tiranoa besterik ez zenak, nonbait, esku batean estu-estu hartu lehendabiziko txoria eta akabatu egin zuen itota… Stalin, haserre. Bigarrenak, aldiz, errukiberagoa izaki agidanean, ezti-ezti hartu zuen bigarren txoria; baina hain eztiki hartu ere, non hegan ihesi joan baitzen hegaztitxoa. Stalin, haserre sutan. «Nik erakutsiko dizuet zuei –esan zien bi jaun ministroei–, nik erakutsiko dizuedanez. Begira…». Eta hirugarren txori bat ekartzeko agindua eman zuen.

Ekarri zioten noski berehala, eta, txoria bi hanketatik helduta, banan banan, dzast eta dzast, lumatxoak kentzen-kentzen hasi zitzaion. Behin erabat lumatu zuenean, txori errukarria Stalinen esku-ahurrean uzkurtu zen, nolabait ere, dardarka eta ikarati. «Ikusten duzue…? –esan zien orduan Stalinek puztuta, bere ondorengo izan nahi zutenei–. Hemen dago, hara; hemen dago… Gainera, bere esker ona erakusten du, nire eskuak darion epelagatik, berotasunagatik, babesagatik…».

Hala duela hirurogeita bost urte Errusiako kortean, nola gaur zortzi Bitoriako kuartelean. Hala bazen eta ez bazen, guardia zibilak Gasteizen, babazorroak zaintzen.

Bizargorri, 2015-05-20

Ver Post >
IRUNDIK DONOSTIARAINOKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-05-2015 | 07:30| 1

Patu gaiztoa sartua da aspalditxo gure herrietan; korapilo trakets franko bada zenbait etxetan. Langabezia, ongi nahia eta ezina, ezinkizun berria… Gipuzkoan, ehun lanerako moduko lagunetatik, hamabost lanik gabe dago Bidasoan; hamahiru, Tolosaldean; hamaika, Goierrin. Gutxi gorabehera. Espainian behera eginda, berriz, areagotu egiten da larria: Cadizen-eta, kasu, biztanle sasoikoen erdia lanik gabe omen dabil. Jende-ilara luzeak daude nonahi lan eske. Ez da broma…

Hala eta ere, poetak zioen moduan: «dibersioz nai nuke, nik eman denbora; inor ofendi gabe, pasarikan broma». Izan ere, gertaera xelebrea kontatzera nator gaurkoan, mutil nafar Irunen bizi den bati tokatu berri zaiona. Zorrak eta jan beharrak asko eragiten baitu, azkenean, derrigorrean, zertxobaiten bila, ezertarako balio ez duenik ez dela-eta, San Migel auzoko INEM erakundera presentatu zen, lan galduren baten eskean; esperantza hotz eta motz, egia esaten hasita.

Bere txanda noiz helduko zain zegoela, hormako ohol batetik zintzilik, lan-eskaintza bat bistaratu zuen, deigarria: «Asistente para ginecólogo», herriko bertako ginekologoren baten batentzat laguntzaile bila zebiltzala, alegia, agidanean. Jakin-mina egin zitzaion bat-batean, ahoa kana-erdi irekita, demontretan… Aldeak oro jorik, pentsatzen jarri zen mutila, ofizioa ez bazen esperientzia, eta esperientzia ez bazen estudioak sikiera eskatuko zizkiotela noski, berak ez zeuzkanak; euskaraz bazekien, baina aintzat hartuko ziotela, porlos!, halako lanerako…

Hartan, deitu egin zioten hirugarren mahaira. Bere txanda zen. Mahai aurreko aulkian eseri eta zuzen hasi zitzaion funtzionarioari galdean, ea hormako oholeko enplegu haren xehetasun gehiago emango al zizkion, mesedez, interesaturik agian egon zitekeela eta. Enplegatuak orduan paper mordo bat baztertu eta karpeta berri bat ireki zuen, zerbaiten bila, hitz eta mitz egiten zuen bitartean:

—Badakizu gaurgero, erizain eskasia handia dagoela hala Espainian nola euskal herrietan ere: mila biztanleko, bost erizain besterik ez da hemen. Europan, aldiz, badira zortzi eta hamar ere, alajainkoa. Beraz… Hara! Hementxe dut bila nenbilena… Beraz, ginekologoek laguntzaileak behar dituzte, gehienetan bakarrik ezin dute eta. Egin beharreko lana honako hau da… Leitu egingo dizut, horra, bera izango da onena: «Ginekologoak azter ditzan baino lehen, aldian aldiko damak prestatu egin behar dira taxuz. Biluzten lagundu behar zaie xeraz, azpiak eta gainak garbitu behar zaizkie txukun; aparrak eman, pubiseko ileak moztu, iztarteak olioztatu, titi-sagarrak igurtzi… Guztia ere atentzio handiz, ezti eta gozo… Hasteko, mila euroko soldata eskaintzen da, alde-alde». Horixe da dena. Interesatzen bazaizu, Donostiaraino joan behar duzu.

—Donostiaraino, diozu!? –gure mutilak, hortzak izerdi eta begiak harri bi, lana berealdiko festa ere izango zuelakoan–. Donostian edo hemen lan egin, igualtsu dit.

—Ez, ez –funtzionarioak, irriño batekin–. Lana hemen bertan da, Irunen. Baina Donostiarainoko jende-ilara dago dagoeneko, Lezoko Santo Kristotik bueltan, enplegu-eskabidea entregatzeko prest, esperoan. Berandu zabiltza, ferra-hotsean joan da ere!

Bizargorri, 2015-05-13

Ver Post >
JAITZUBIAKO GOLF ZELAIAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-05-2015 | 08:03| 1

Jaitzubiako golf zelaian, gaur bezalakoxe astegun buruzuriko bazkalondoren batean, erdi jokoan erdi jolasean, golfean ari ziren andrazko elegante bi, astero bezala. Makila eta pilota, jo eta tira; zelarik zelai, jo eta ke, zulorik zulo, jo eta huts; txitxipotxo eta berriketa, jo eta kale… Bistako zegoen bi-biak ere sabel betetik zetozela, ase on bat eginda noski; hala nola ere ari baitziren, zuloen artekoa egiten, gisako bi gizaseme hondarribiar jubilatu berri.

Hartan, bi dametako baten pilotak, danba!, ustez uste gabe, gizonezkoetako bat harrapatu zuen bete-betean. Ai ene…! Haginean min duenak mingaina hara, da esaera. Gizon gizajoak bi eskuak hankartera eraman eta, plausta!, lurrera bota zuen bere burua, dinbili-danbalaka, negar muzinka, jira eta min, txiki-arraio egina. Han ez zen bromarik, gero! Andre biak berehala ohartu ziren gertatutako okerraz, eta abioan jo zuten gizon errukarriaren bila, eskua ematera, minarenak albait arintzera…

—Ene, bada! Barkaidazu…! –damu hartu zuen damak zinez–. Zaude, baina, lasai, nik lagunduko dizut eta.

—Uuuiii! Aaauuu! Ooohhh!!! –gizonak lurretik oihu saminez, mainontzi–. Hemen ez da atarramendu onik… Suerte txarra heltzean, zakurren potroak eltzean!

—Kiropraktikoa naiz, eta nik badakit min hori nola kendu. Uzten badidazu…

—Ondo da. Baina, mina berez ere aurki joango zait, ala?, amorratuak ez baditu!

Eta fetu-jarreran segitzen zuen aiumaka koitaduak, zelai berdearen erdian, bi eskuak hankarteko azpietara sartuta. Minutuak aurrera, jendea elkarri begira, mina ez zen arintzen… Dama esan eta esan ari zen berak bazekiela zer egin, berak bazekiela nola, uzteko berari… Atzenean, behintzat, baietz; baietz esan zion gizon minez leher eginak; egin ziezaiola nahi zuena, baina oinaze madarikatu hura kentzeko, errekoño, alajainkoa!

Orduan, dama katxarroa belauniko jarri gizon biribilduaren ondoan, eta, aurrena, poliki-poliki, bi eskuak hankartetik libratu eta zelai gainera luzatu zizkion; ondoren, adeitsuki, buruz gora jarri zuen etzanda; eta gero hurrena, galanki-galanki, brageta ireki zion, drrraaaka!, goitik beheraino.

Behin gizaseme minberatua sorosteko egokieran ikusi zuenean, bere bi eskuak galtza-zuloan barrena sartu zizkion kiropraktikoa omen zenak, astiro-astiro, eta masajea ematen hasi zitzaion, ezti eta gozo, aspalditxotik ondo erakutsia zioten eran, organo genitalean, hala zakil gain nola barrabil azpi… Astiro bezain gozoro, zirri eta mirri, makila eta pilota, igurtzi eta igurtzi…

—Ez al zaude hobeto orain…!? –galdetu zion damak belarri izkinara, errukior.

—Zoragarri nago, zo-ra-ga-rri! –erantzunik izango zion gizonezko arestian pilotak jo eta min hartuak, hankak zabal-zabalik–. Hala eta guztiz ere, lehen bezalaxe oraindik ere, min ematen dit eskuan.

Bizargorri, 2015-05-06

Ver Post >
N0RK EGINGO AMARI ERREGALORIK ONENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-04-2015 | 08:01| 1

Lau egunen buruko, amaren eguna heldu da, maiatzeko lehen igandearekin. Ama… Hamaika komentario kuttun aterako da egunotan iragarkietan, berripaperetan… Nik hemen gaur kuttunetik ttunttunera egingo dut, samurkeriatik barregarrira, aurkitik infrentzura, gure probintzia honetako historia berri bat kontatuz.

Ama dama donostiar txit elizkoi batek bi seme eta alaba bat zeuzkan, urrutira ezkonduak. Hirurak bapo, arrakastatsu eta aberats. Urteak asko aurrera, bisitatarako aukera gutxi eta, halako batean, bakar-minez, hirurak biltzea erabaki zuten amaren fabore eta oroitzapenetan. Eta erabaki zuten bileran, amatxoren kariño zina eta babes beroa eta otoitz sarria nolabait ere eskertu beharra zeukatela. Eta erabaki ere zuten beren artean, apustu gisa, ea hiruretan zeinek egiten zion amari erregalorik onena, hainbeste eta gehiago ere ondotxo merezia zuela-eta aspaldi.

Seme zaharrenak, Kontxa gainean, luxuzko etxe handi ederra lortu zion. Bigarrenak, probintzian egundo ezagutu ez den auto Mercedes erabatekoa erregalatu zion, txofer eta guzti, nahi ordu guzian erabil zezan. Alabak, berriz, anaia biei irabazi nahian, bere buruarekin gogoetan jarri eta… oroitu zuen amari betidanik gustatu izan zitzaiola asko Biblia irakurtzea, baina azkenaldian, lausotasuna medio, apenas irakur zezakeela ezer ondo. Beraz, bada, loro kafe-kolore gorrizta handi bat bidali zion; loroa, Biblia osoa goitik beheraino errezitatzen ikasia.

Izan ere, zeharka-meharka jakin baitzuen loro haren berri, txiripaz. Nonbait, Arantzazuko bost fraide frantziskotarrek lehendabizi (beren buruko su guztiarekin), eta Hondarribiko zazpi moja karmeldarrek ondoren (beren buruko tximetaraino sartuta), hamaika urtez hazia eta hezia zuten, lana latz eginda; propio zertarako?, eta Biblia errezitatzen ikas zezan, hasi eta buka.

Jakina, loro halakoxe hura amarentzako erostera joan zenean, ahoa neurri eskatu zioten: fraide-mojen bi etxeak zahar-berritze aldera, loro truk, ia milioi bat euro entregatu behar izan zituen alaba gogotsuak. Apustu hartan muskildu egin zen; zorren zorrez bete eta ito, alegia. Halere, balio izan zuen, amagatik. «Zuen amak zein kapitulu entzun nahi duen adierazi orduko, loroa tipirri-taparra hasiko zaio errezitatzen».

Handik denbora asko baino lehen, amak gutun bana idatzi zien hiru seme-alabei, bere esker ona erakutsi nahian. Seme zaharrenari: «Abraham, sekulakoa da eskaini didazun etxea. Nik, ordea, aski dut gelatxo bat bizitzeko. Etxe handiak lan handiak ditu, seme, garbitzen eta jasotzen. Edozein moduz ere, eskerrik asko, polita da-eta oso!». Seme bigarrenari: «Moises, xaharturik bizi naiz dagoeneko; ez naiz gauza etxezulotik inora mugitzeko. Mercedesa alfer-alferrik daukagu geldi eta txoferra hor bidali dizut atzera. Dena den, autoa zoragarria da eta mila esker!».

Alabari: «Ene Sara laztana. Hirurak ere eskuzabal portatu zarete nirekin, Jesus mila bider! Bihotza gainezka daukat ditxaz, barrena bete-beterik pozez… Hiruretan, baina, zu izan zara zentzudunena; zer demontre! Zuk jakin duzu, besteek ez bezala, amatxori zer zaion gustatzen. Hummm…! Oso goxoa zegoen oilaskoa, labean erreta».

Bizargorri, 2015-04-29

Ver Post >
ITURRIAN ZER DAGO
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-04-2015 | 07:49| 2

Iazko udako igande goiz batean, mendigoizale itxurako hamaika txangolari badaezpadako, gizonezko eta andrazko larri, Urbasan gora egin eta gero, artzain-txaboletatik behera zihoazen, ordoki zabalean, Balcón de Pilatos  deitutako amildegi lazgarriaren bila; ez Ur-ederraren grinaz, baizik bederatziehun metroko Honda-mendiaren peskizan, antzina hartara itzul-minez, agidanean… Eguzkiak ordurako harrotua zuen sakaneko maindirea; eguraldi errea zen, egosi nahi zuen berorekin…

Ordoki berdea igaro eta pagadian barrena sartu ziren, eguzki betetik itzal hotzera, inoizko pozenik zirela. Esan ere esango zuten, esaten balekite: «Iduzki denean zoin den eder itzala!», baina kia!, «Qué gozada!» edo antzeko zerbait esanik izango zuten, noski… Ufaka eta puzka, iji eta aja, denek ere bazeukaten zer-esan potolo franko, lagunen aurrean erakuskeriak egiteko. «Justizia den tokian, ez da pobreziarik», bota zuen batek. «Fruituak ematen dituzten arbolek jasotzen dituzte harrikadak», beste batek. «Euskaldun bizkaino-gipuzkoanoak jarri dira Bitorian okupa», hurrengoak. «Jende onak ez du deusetarako balio; azala behar da hemen latza eta esku luzea», hurrenagokoak. «Garesti ordaintzen da boterera iristea, zeren eta botereak ergel-kirten bihurtzen baititu pertsonak», urliak. «Sint ut sunt, aut non sint; izan bitez diren bezala, bestela ez bitez izan», sendiak. «Oihartzunak omen du azken hitza», berendiak.

Ibili-ibilian, beroak erasanik egarriak hiltzeko zorian jarrita, halako batean Bidoitza parera iritsi ziren. Hango iturria ikusi zutenean, korrika abiatu ziren hamaikak, txandarik hartu ezinik, edaten hasteko. Lehen-lehenengoa esku-ahurrean ura hartzen hasi zen orduko, berrehun bat metro atzeragotik, gizaseme baten hitz hotsak entzun zituzten: «Kontuz! Ez edan iturri horretatik, ura oso txarra da eta!». Txangolari arrotz haiek tutik ere ez zioten ulertu: «¿Qué…!?».

Artzainak orduan, artzaina baitzen gizasemea: «Kontuz ibiltzeko. Ur hori ez da edangarria; jakinen gainean ipintzen zaituztet, horra». Entenditzen ez ezer, eta, interesaturik halere nonbait, galdera berbera egin behar izan zioten bigarrenez: «¿Queee? ¿Qué dice…!?». Ordurako jada aldean zuten artzain xume otzana. Hirugarren aldiz, natural-natural: «Ez ezazuela, Jainkoaren izenean, ur zikin hori edan –ohartarazi zien–; lehen ere, behin baino gehiagotan, arazoak sortu izan ditu eta».

Txangolari koadrila bildu egin zen, ea zer arraio ari ote zen gizon basati hura. Eta haien arteko batek argibideak argi erakutsi eta argiago eskatu zizkion, gaztelaniaz:

—Txangozale talde bat gara; madrildarrak gehienak, eta pepekoak den-denok. Javier de Andrés eta Iñaki Oyarzábal jaun txit dontsuek gonbidatu gintuzten Vitoriako pepetokira, astebururako. Gaur Navarra ezagutzera etorriak gara mendira… Ez dugu vascuence-a entenditzen; ezta beharrik ere. Beraz, hitz egin iezaguzu espainolez, espainolez koanto!, Espainian gaude-eta, hala!? Zer koino, gero!!

Eta artzainak orduan, nolabaiteko gaztelaniaz hark ere:

—Que beban despazio-despazio les dezía, poco a poco mucho, está muy fría y!

Bizargorri, 2015-04-22

Ver Post >
EDERRA-ONA-EGIA, EIVISSAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-04-2015 | 09:35| 3

Kant-en trilogia omen denaren berri izan dut joan den astean Eivissan, Ibizan. Egunero irakurtzen duenak beti badu, izan ere, zerbaiten berri. Ederra-ona-egia. Alegia, ondo entenditu badut, ederra ona omen dela, eta, beraz, egia ere bai; alegia, ona-egia-ederra, hirurak hari berean omen datozela beti. Bai ote…!? Ez dakit, bada, nik… Hala balitz, beste kuku batek joko ligukelakoan nago, nire motzean.

Eivissa (Ibiza) ederra da zinez. Irla ttikia (Gipuzkoa erdia); lur lehor muinoetan pinuz jantzia (grekoentzat Pitiusas, pinu-toki); kosta bare kalaz josia… Ederra, ikusgarria; behin ikusiz gero, betiko gogoangarria. Hala gertatu da, behintzat, guretzat. Hotz-bero handirik gabe, bidez bide eta kalaz kala, jendearen ardaila eta iskanbilarik gabe, ibiltzeko eta disfrutatzeko ditxa izan dugu apirilaren erdian. Hemendik aurrera, urrira bitarte, izango omen dira han kontuak: dena auto, dena masa, dena festa izurri… Ederra dago, benetan, Eivissa. Eta ederra ona da; ona denez, alajainkoa. Bidez bide, paisaia politen ikusmiran; kalaz kala, itsas-bazter urdin-berdeen miraz, gozatu ederrak hartu izan ditugu autotxo alokatu batean: hiriburuko Dalt Vila (edo hiri zahar goiena), Cala Bassa, Portinatx, Cala d’Hort, Las Dalias feria hippya, Santa Eularia… Ederra ona da, ez dago dudarik.

Baina, ederra ona izaki, egia ere balitz, ai ene! Kukuak ez liguke makur joko. Notiziak ikusi besterik ez dago hango berri-paperetan. Mendi-muinoetan, etxe zuri-zurietan, aberatsak bizi dira nahi bezala, asko eta asko. Kale-zuloetan, etxe ziztrinetan, zerbitzariek bizi-iraun egiten dute ahal bezala, lan eta lan… Lana apiriletik urrira dago, eta kito. Bizi-tokia alokatu nahi dutenei, hiru urtetarako sinadura eskatzen diete, hileko 900 euro batekoz beste ematera behartuz… Eduardo Galeano zendu berriaren hitzak pitzatuz: «Garaiotako kode moralak ez du injustizia kondenatzen, baizik eta porrota».

Bestalde, Eivissako ederrari eta onari egiarena gehitzeko, Talamanca-ko hondartzan, esaterako, bakteria fekalek 64 aldiz gainditzen omen dituzte, txarretik noski, Osasun Ministerioaren gomendioak; halere, plaia zabalik mantendu da urtetan. Unesco, 2011z geroztik, esaka ari bide zaio Espainiako gobernuari, egiteko premiatsua duela Eivissako ur-zikinen tratamendua gaurkotzen eta hobetzen… Gainera, bandera pre-konstituzionala bistaratu dugu balkoiren batean zabal-zabal; gainera, “Caídos por Dios y por la Patria” zerrenda ikusi dugu Dalt Vilako elizan, denen bista-bistan…

Ederra ona dela, bistan da. Baina eder-on (guzti)ek beren baitan badute egia mingarririk. Hemen gurean, Gipuzkoan, neguak zital tratatu gaitu: marka guztiak hautsi dituzte aurtengo otsail-martxoko euri etengabeek… Bada, han, Eivissan, errukarri dabiltza nekazariak: lehorte latza izan dute aurtengo neguan eta orain ureztatu ezin ezer. Fruitu arbolak nolabait mantendu dira, baina baratzerik ez dago apenas: hurrengo neguko uren zain jarriak daude dagoeneko, aurten ezin dutela-eta lur lehor errean ezer sartu. Atera kontuak… Egia da. Eta egia, sarritan, ez da eder-ona.

Bizargorri, 2015-04-15

Ver Post >
MEDIKUAREN KONTSULTAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-04-2015 | 09:02| 0

Denok joan behar izaten dugu noiz edo noiz medikuaren kontsultara. Harategian edo arraindegian bezala, txanda hartu eta zain jartzen gara noiz nork deituko barrura, beharreko atentziorako. Batzuetan, ordea, itxaron gela jendez beterik dela, medikuaren erizaina edo idazkaria, harreragilea, agertzen da eta, bertako guztien aurrean, ea zer gorabehera dakargun galdetzen digu. Ez da batere gustukoa izaten, labur eta isilik bada ere, gaitzaren edo ajearen berri jendaurrean adierazi beharra. Isilpekoak gordean eraman nahi izaten ditugu; zilpekoak badira, zer esanik ez.

Horixe gertatu zitzaion behin kosta-herri koskor bateko mutilzahar artean sasoiko bati. Joxemartin jarriko diogu hemen gezurrezko izena. Inozo kaskil samarra zen; mutil atsegin jatorra, edozein moduz ere, konplexurik gabea, herrian ezaguna eta estimatua. Kontsultara sartu eta, zer egin ez zekiela, atzera-aurrera batzuen ondoren, ordenagailu baten atzean eserita zegoen neska idazkariarengana jo zuen zuzen: «Egun on, aizu…». Bat-batean erantzun zion neskak, bigun-bigun baina itzal-itzal: «Egun on, jauna. Zer duzu medikuari esateko?».

«Problema batekin nabil azken boladan… Zakilean badut nik zerbait parte onekoa ez dena». Inguruan zain zeudenek aditu, noski, eta barrezka hasi ziren, ez zen gutxiagotarako ere eta. Idazkari harreragileari, ordea, ez zion batere graziarik egin ateraldiak eta haserre muturtu zitzaion gure mutilari: «Zuk ez zenuke halako gordinkeriarik jendearen aurrean esan behar!». Eta: «Hau marka! Zeuk galdetu ez didazu, ba…!? –Joxemartinek xalo asko-. Nik erantzun egin dizut, errekoño!».

Lotsagorritu zen pittin bat neska eta, mahai gainerago makurtuta, ahopeka ezti, aditzera eman zion mutilzahar bezeroari, alegia, disimulu handiagoarekin ibili beharra zegoela kontsultan; han, konparazio baterako, aski zuela belarri zuloko minarekin zetorrela esatearekin: «belarri zuloko mina daukat», eta kito; eta gero, medikuaren aurrera joandakoan, orduan bai, pribatuan, zekarren benetako arazo gordina argi eta garbi agertu; jendeak ez daukala zertan jakinik, alajaina, inoren gaixotasunaren berri…

Joxemartin ez zegoen mutu mantentzeko eta esan ere esan zion bueltan, berak ere jendearen aurrean galderarik hola-eta-hola ez egiteko, nahi ez bazuen, behintzat, ustekabeko erantzun gogaikarririk jaso… Hori esan eta segituan, ezpainetan irribarrea zuela, burutapen polit bat izan balu bezala, atzera sarrerako atera egin zuen Joxemartinek. Handik tipi-tapa, sartu berriarena eginez: «Egun on, aizu…» esanda presentatu zitzaion berriro mahai aurrera. Eta neskak harreragileak orduan, irri maltzurrez: «Bai…? Ea, esaidazu, ba, zer gorabehera dakarzun».

«Belarriko zuloak min ematen dit. Ez dabilkit ondo…», Joxemartinek formal. Konforme zen neska, buruarekin baietz eta baietz egiten zuelarik, arestian emandako aholkua zintzo bete zuela-eta mutilak. Eta galdetu zion ondoren gainera: «Bueno…, zer duzu, ba, zure belarriko zulo horretan?». «Zer dudan…? Erre egiten didala, min ematen didala, pixa egiten dudan bakoitzean». Esan bazuen, esan zuen: itxaron gelako jende aspertuaren barreak eta algarak esan gabe doaz: ez zen han une hartan gaitzik!

Bizargorri, 2015-04-05

Ver Post >
OHEKO BI KONTU EZ OHIKO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-04-2015 | 08:10| 0

Inportanteena bakoitzak nahi duena irakurtzea omen da. Bestelakotik askotxo dugu eta hona hemen eskaintza diferentea; euskaraz, bederen. Oheko bi kontu ez ohiko. Ez-ohiko bezain ez-usteko, zeren lau horma itsu eta ate itxi baten ezkutuan, mundutik gordean beti, harrigarriak pasatzen baitira. Ez gara asko enteratzen…

Lehenengoa, señora batena da. Alabaren etxera bisitan agertu eta suhia txit haserre topatu zuen salan su eta fu. «Zer duzu…?», galdetu zion damak kezkaz. Eta: «Zer dudan diozu…!? –suhiak–. Esango dizut, ba, horra. Laneko bidaian kanpoan ibilia naiz, eta aurreko batean e-maila bidali nion zuen alabatxo kuttun Katalinari, esanez, gaur netorrela etxera bueltan. Baita etorri ere ni. Eta…, ezetz asmatu zer panorama ikusi dudan begiokintxe!? Zure alaba, nire andrea!, gizaseme batekin, geure ohean, biak larrugorritan. Zer ezkontza eta zer morrontza eta zer gizon hontza, gero! Akabo. Banoa ni hemendik, betikoz».

«Zaude lasai, gizona –amaginarrebak–. Itxoizu pixka bat. Hemen bada zerbait oker-aditu. Gezurra dirudi. Gure Katalina zintzoak ez luke halakorik sekula egingo. Ezta deskuidatuta ere. Neuk hezia da; ondo ezagutzen dut. Hark ez lizuke azpikeriarik egingo; are gutxiago salduko. Esplikazioren bat egon behar du derrigor. Zaude pixka bat; banoa alabagana eta laster bilatuko dut nik zer demontre gertatu den hemen…».

Denbora asko baino lehen, non agertzen zaion suhi haserreari amaginarreba bare-bare, irribarreari ezin eutsiaz: «Ikusten…? Esan dizut nik esplikazio logikoren bat egon behar zuela honetan guztian… Gure Katalinak ez du-eta zure e-mailik jaso!!».

Bigarrena, berriz, da moja batena. Moja horrek, sobra ere, hilabete kasik bazeraman zotina ezin kendurik. Medikutara jo eta: «Sendagile anderea, hau ez da parte onekoa, inondik ere: zotina kendu ezinik nabil joan den aspaldian. Ezin lorik egin dut ondo, ezin jan dut lasai, ezin bizi naiz normal… Hori guztia gutxi ez eta, gainera, soin osoak min ematen dit, hainbeste nahi gabeko zot!, hainbeste tai gabeko tin!».

Medikuak etzanarazten du ohatilan aratinik, egiten dizkio bere azter lanak serio-serio eta: «Zu, emakumea –esaten dio derrepente–, zu haurdun zaude, haurdun». Salto batean zutitu moja, harrapaka jantzi eta korrika atera zen handik ihesi, izu-larri… Ordubete geroago, telefono deia iritsi zitzaion medikuari. Arestiko mojaren konbentuko ama nagusia zen, estu eta larri hura ere, galdezka: «Baina…, mediku anderea, zer esan diozu, zeeer!?, gure ahizpa Mariari? Hamaika ikusteko jaioak gara!».

«Begira, ama nagusi. Alimaleko zotina zekarren gaixoak, zotin gaitza, alajainetan. Zotin halakoa kentzeko, araberako sustoa behar izaten da. Eta nik susto handia eman nahi izan diot; susto handia sustoetan moja batentzat, egia esan… Espero dut honezkero zotina kendurik izango duela, noski, ala?».

Eta telefonoaren beste aldetik ama nagusiak: «Sustoa kendu, diozu…!? Sustoa kendu? Gure ahizpa Mariak sustoa kendu du, bai. Baina…, gure apaiz erretoreak kanpandorretik behera bota berri du bere burua».

Bizargorri, 2015-04-01

Ver Post >
BESTEREN MINAK, BEGIAN LO
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-03-2015 | 08:41| 1

Sagu batek, horma-zulotik begira, baserritarra ikusi zuen pakete bat eskutan zeramala, emaztearekin batera. Baserritarrak, bere artean: «Ailegatu da azkenean, horratik…!». Emazteak, begi luze: «Zabal dezagun, gizona!». Saguak, berekiko: «A ze nolako tripa-festa daukadan aurki, arraioak ez baditu…!». Sagua izutu zen, ordea, gero berehala, sagu-tranpa bat atzemanda. Saguak harrapatzeko zepoa zen eta! Korrika abiatu zen aztoraturik basetxeko bazterretara berri ematera: «Argi ibili, aizue, sagu-tranpa bat ekarri dute! Et! Izt! E…! Erne, adi, azti…, zepo berria jarriko digute etxean!».

Oiloa aztarrika zebilen etxe-ordean eta, lepoa luze: «Barka ezazu, sagu jauna -esan zuen, ardura gutxi harturik–. Konprenitzen dut nik zuretzat arazo gorria gerta litekeena. Edozein moduz ere, delako tramankulu berri horrek ez nau ni kezkarazten; ez zait zipitzik inporta». Eta potoko esnea baino gehiago ez zen larritu.

Ardiarengana joan zen sagua gero, eta hari ere halaxe esan zion: «Sagu-tranpa bat jarriko digute etxean; saguak harrapatzeko zepoa dugu bertan!». «Barka ezazu, sagu jauna –hark ere, zahagi zaharrak baino sentimendu gutxiagorekin–; baina, zer egin dezaket nik!? Zu zaude lasai, presente edukiko zaitut-eta nire otoitzetan».

Behiarengana egin zuen hurrena saguak, eta: «Sagu-tranpa eta zepoa eta zera niri zer…!? –demanda egin zion behiak muker, ez ikusia eginez–. Ni ezeren arriskuan nagoelakoan, ala!? Ez diat, ba, uste… Are gehiago esango diat: ziur nagok ezetz; zepo ziztrin hori bost axola zaidak niri. Heu molda hadi heure kasa; hor konpon».

Huts eta zurtz itzuli zen orduan sagua bere betiko etxe-zulora, errenditurik, noiz edo noiz, non edo han, aurre egin beharko ziola-eta zepo zitalari… Hala, etxean etsian zela, zalaparta handia sortu zen gau hartan bertan, tranpa batek piztiaren bat harrapatu izan balu bezala. Etxekoandrea bizkor mugitu zen, ea zer ote zuen zepoan ikustera. Iluna zen ordurako eta, bertatik bertara ere, emakumeak ez zuen nabaritu sugegorri baten buztana zegoela zepoan hartua. Sugegorriak heldu egin zion, klaxk!

Baserritarrak abian eraman zuen andrea ospitalera… Handik bueltan, artean sukarrarekin itzuli zen gaixoa etxera… Jakina da, sukar egoeran dagoen inor zaintzeko, ezer hoberik ez dela munduan zopa baino. Zopa…! Baserritarrak, etxera orduko, aizkora hartu eta salda-gai behinenaren bila jo zuen zuzen: oiloari lepoa moztu, lumatu eta egosten jarri zuen. Etxekoandreak hurrengo egunetan ere sukarretan segitzen baitzuen, ahaide eta ezagunak bisitan agertzen hasi zitzaizkion etxera mordoka…

Haientzat guztientzat zerbait ere behar, bada, eta arkumea akabatu, larrutu eta erre egin zuten. Hala eta ere, saldak salda, ahaleginak ahalegin, andre gaixoak ez zuen onera egin eta, zenbait egunen buruan, hil egin zen koitadua… Hileta-elizkizunak eta abarrak ordaindu behar derrigor ondoren, jakina, eta behia hiltegira saldu beste erremediorik ez zuen baserritarrak izan… Oiloa fini, ardia kito, behia akabo.

Zer duen ipuin honek irakaspen? Txanpon batek bezala, bi kara ditu erakusten: batetik, besteren minak begian loa eragiten digula gehienetan; bestetik, “hor konpon”ek etxea galtzen duela, galtzen digula, gehiegitan.

Bizargorri, 2015-03-25

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor