Diario Vasco

img
ITURRIAN ZER DAGO
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-04-2015 | 07:49| 2

Iazko udako igande goiz batean, mendigoizale itxurako hamaika txangolari badaezpadako, gizonezko eta andrazko larri, Urbasan gora egin eta gero, artzain-txaboletatik behera zihoazen, ordoki zabalean, Balcón de Pilatos  deitutako amildegi lazgarriaren bila; ez Ur-ederraren grinaz, baizik bederatziehun metroko Honda-mendiaren peskizan, antzina hartara itzul-minez, agidanean… Eguzkiak ordurako harrotua zuen sakaneko maindirea; eguraldi errea zen, egosi nahi zuen berorekin…

Ordoki berdea igaro eta pagadian barrena sartu ziren, eguzki betetik itzal hotzera, inoizko pozenik zirela. Esan ere esango zuten, esaten balekite: «Iduzki denean zoin den eder itzala!», baina kia!, «Qué gozada!» edo antzeko zerbait esanik izango zuten, noski… Ufaka eta puzka, iji eta aja, denek ere bazeukaten zer-esan potolo franko, lagunen aurrean erakuskeriak egiteko. «Justizia den tokian, ez da pobreziarik», bota zuen batek. «Fruituak ematen dituzten arbolek jasotzen dituzte harrikadak», beste batek. «Euskaldun bizkaino-gipuzkoanoak jarri dira Bitorian okupa», hurrengoak. «Jende onak ez du deusetarako balio; azala behar da hemen latza eta esku luzea», hurrenagokoak. «Garesti ordaintzen da boterera iristea, zeren eta botereak ergel-kirten bihurtzen baititu pertsonak», urliak. «Sint ut sunt, aut non sint; izan bitez diren bezala, bestela ez bitez izan», sendiak. «Oihartzunak omen du azken hitza», berendiak.

Ibili-ibilian, beroak erasanik egarriak hiltzeko zorian jarrita, halako batean Bidoitza parera iritsi ziren. Hango iturria ikusi zutenean, korrika abiatu ziren hamaikak, txandarik hartu ezinik, edaten hasteko. Lehen-lehenengoa esku-ahurrean ura hartzen hasi zen orduko, berrehun bat metro atzeragotik, gizaseme baten hitz hotsak entzun zituzten: «Kontuz! Ez edan iturri horretatik, ura oso txarra da eta!». Txangolari arrotz haiek tutik ere ez zioten ulertu: «¿Qué…!?».

Artzainak orduan, artzaina baitzen gizasemea: «Kontuz ibiltzeko. Ur hori ez da edangarria; jakinen gainean ipintzen zaituztet, horra». Entenditzen ez ezer, eta, interesaturik halere nonbait, galdera berbera egin behar izan zioten bigarrenez: «¿Queee? ¿Qué dice…!?». Ordurako jada aldean zuten artzain xume otzana. Hirugarren aldiz, natural-natural: «Ez ezazuela, Jainkoaren izenean, ur zikin hori edan –ohartarazi zien–; lehen ere, behin baino gehiagotan, arazoak sortu izan ditu eta».

Txangolari koadrila bildu egin zen, ea zer arraio ari ote zen gizon basati hura. Eta haien arteko batek argibideak argi erakutsi eta argiago eskatu zizkion, gaztelaniaz:

—Txangozale talde bat gara; madrildarrak gehienak, eta pepekoak den-denok. Javier de Andrés eta Iñaki Oyarzábal jaun txit dontsuek gonbidatu gintuzten Vitoriako pepetokira, astebururako. Gaur Navarra ezagutzera etorriak gara mendira… Ez dugu vascuence-a entenditzen; ezta beharrik ere. Beraz, hitz egin iezaguzu espainolez, espainolez koanto!, Espainian gaude-eta, hala!? Zer koino, gero!!

Eta artzainak orduan, nolabaiteko gaztelaniaz hark ere:

—Que beban despazio-despazio les dezía, poco a poco mucho, está muy fría y!

Bizargorri, 2015-04-22

Ver Post >
EDERRA-ONA-EGIA, EIVISSAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-04-2015 | 09:35| 0

Kant-en trilogia omen denaren berri izan dut joan den astean Eivissan, Ibizan. Egunero irakurtzen duenak beti badu, izan ere, zerbaiten berri. Ederra-ona-egia. Alegia, ondo entenditu badut, ederra ona omen dela, eta, beraz, egia ere bai; alegia, ona-egia-ederra, hirurak hari berean omen datozela beti. Bai ote…!? Ez dakit, bada, nik… Hala balitz, beste kuku batek joko ligukelakoan nago, nire motzean.

Eivissa (Ibiza) ederra da zinez. Irla ttikia (Gipuzkoa erdia); lur lehor muinoetan pinuz jantzia (grekoentzat Pitiusas, pinu-toki); kosta bare kalaz josia… Ederra, ikusgarria; behin ikusiz gero, betiko gogoangarria. Hala gertatu da, behintzat, guretzat. Hotz-bero handirik gabe, bidez bide eta kalaz kala, jendearen ardaila eta iskanbilarik gabe, ibiltzeko eta disfrutatzeko ditxa izan dugu apirilaren erdian. Hemendik aurrera, urrira bitarte, izango omen dira han kontuak: dena auto, dena masa, dena festa izurri… Ederra dago, benetan, Eivissa. Eta ederra ona da; ona denez, alajainkoa. Bidez bide, paisaia politen ikusmiran; kalaz kala, itsas-bazter urdin-berdeen miraz, gozatu ederrak hartu izan ditugu autotxo alokatu batean: hiriburuko Dalt Vila (edo hiri zahar goiena), Cala Bassa, Portinatx, Cala d’Hort, Las Dalias feria hippya, Santa Eularia… Ederra ona da, ez dago dudarik.

Baina, ederra ona izaki, egia ere balitz, ai ene! Kukuak ez liguke makur joko. Notiziak ikusi besterik ez dago hango berri-paperetan. Mendi-muinoetan, etxe zuri-zurietan, aberatsak bizi dira nahi bezala, asko eta asko. Kale-zuloetan, etxe ziztrinetan, zerbitzariek bizi-iraun egiten dute ahal bezala, lan eta lan… Lana apiriletik urrira dago, eta kito. Bizi-tokia alokatu nahi dutenei, hiru urtetarako sinadura eskatzen diete, hileko 900 euro batekoz beste ematera behartuz… Eduardo Galeano zendu berriaren hitzak pitzatuz: «Garaiotako kode moralak ez du injustizia kondenatzen, baizik eta porrota».

Bestalde, Eivissako ederrari eta onari egiarena gehitzeko, Talamanca-ko hondartzan, esaterako, bakteria fekalek 64 aldiz gainditzen omen dituzte, txarretik noski, Osasun Ministerioaren gomendioak; halere, plaia zabalik mantendu da urtetan. Unesco, 2011z geroztik, esaka ari bide zaio Espainiako gobernuari, egiteko premiatsua duela Eivissako ur-zikinen tratamendua gaurkotzen eta hobetzen… Gainera, bandera pre-konstituzionala bistaratu dugu balkoiren batean zabal-zabal; gainera, “Caídos por Dios y por la Patria” zerrenda ikusi dugu Dalt Vilako elizan, denen bista-bistan…

Ederra ona dela, bistan da. Baina eder-on (guzti)ek beren baitan badute egia mingarririk. Hemen gurean, Gipuzkoan, neguak zital tratatu gaitu: marka guztiak hautsi dituzte aurtengo otsail-martxoko euri etengabeek… Bada, han, Eivissan, errukarri dabiltza nekazariak: lehorte latza izan dute aurtengo neguan eta orain ureztatu ezin ezer. Fruitu arbolak nolabait mantendu dira, baina baratzerik ez dago apenas: hurrengo neguko uren zain jarriak daude dagoeneko, aurten ezin dutela-eta lur lehor errean ezer sartu. Atera kontuak… Egia da. Eta egia, sarritan, ez da eder-ona.

Bizargorri, 2015-04-15

Ver Post >
MEDIKUAREN KONTSULTAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-04-2015 | 09:02| 0

Denok joan behar izaten dugu noiz edo noiz medikuaren kontsultara. Harategian edo arraindegian bezala, txanda hartu eta zain jartzen gara noiz nork deituko barrura, beharreko atentziorako. Batzuetan, ordea, itxaron gela jendez beterik dela, medikuaren erizaina edo idazkaria, harreragilea, agertzen da eta, bertako guztien aurrean, ea zer gorabehera dakargun galdetzen digu. Ez da batere gustukoa izaten, labur eta isilik bada ere, gaitzaren edo ajearen berri jendaurrean adierazi beharra. Isilpekoak gordean eraman nahi izaten ditugu; zilpekoak badira, zer esanik ez.

Horixe gertatu zitzaion behin kosta-herri koskor bateko mutilzahar artean sasoiko bati. Joxemartin jarriko diogu hemen gezurrezko izena. Inozo kaskil samarra zen; mutil atsegin jatorra, edozein moduz ere, konplexurik gabea, herrian ezaguna eta estimatua. Kontsultara sartu eta, zer egin ez zekiela, atzera-aurrera batzuen ondoren, ordenagailu baten atzean eserita zegoen neska idazkariarengana jo zuen zuzen: «Egun on, aizu…». Bat-batean erantzun zion neskak, bigun-bigun baina itzal-itzal: «Egun on, jauna. Zer duzu medikuari esateko?».

«Problema batekin nabil azken boladan… Zakilean badut nik zerbait parte onekoa ez dena». Inguruan zain zeudenek aditu, noski, eta barrezka hasi ziren, ez zen gutxiagotarako ere eta. Idazkari harreragileari, ordea, ez zion batere graziarik egin ateraldiak eta haserre muturtu zitzaion gure mutilari: «Zuk ez zenuke halako gordinkeriarik jendearen aurrean esan behar!». Eta: «Hau marka! Zeuk galdetu ez didazu, ba…!? –Joxemartinek xalo asko-. Nik erantzun egin dizut, errekoño!».

Lotsagorritu zen pittin bat neska eta, mahai gainerago makurtuta, ahopeka ezti, aditzera eman zion mutilzahar bezeroari, alegia, disimulu handiagoarekin ibili beharra zegoela kontsultan; han, konparazio baterako, aski zuela belarri zuloko minarekin zetorrela esatearekin: «belarri zuloko mina daukat», eta kito; eta gero, medikuaren aurrera joandakoan, orduan bai, pribatuan, zekarren benetako arazo gordina argi eta garbi agertu; jendeak ez daukala zertan jakinik, alajaina, inoren gaixotasunaren berri…

Joxemartin ez zegoen mutu mantentzeko eta esan ere esan zion bueltan, berak ere jendearen aurrean galderarik hola-eta-hola ez egiteko, nahi ez bazuen, behintzat, ustekabeko erantzun gogaikarririk jaso… Hori esan eta segituan, ezpainetan irribarrea zuela, burutapen polit bat izan balu bezala, atzera sarrerako atera egin zuen Joxemartinek. Handik tipi-tapa, sartu berriarena eginez: «Egun on, aizu…» esanda presentatu zitzaion berriro mahai aurrera. Eta neskak harreragileak orduan, irri maltzurrez: «Bai…? Ea, esaidazu, ba, zer gorabehera dakarzun».

«Belarriko zuloak min ematen dit. Ez dabilkit ondo…», Joxemartinek formal. Konforme zen neska, buruarekin baietz eta baietz egiten zuelarik, arestian emandako aholkua zintzo bete zuela-eta mutilak. Eta galdetu zion ondoren gainera: «Bueno…, zer duzu, ba, zure belarriko zulo horretan?». «Zer dudan…? Erre egiten didala, min ematen didala, pixa egiten dudan bakoitzean». Esan bazuen, esan zuen: itxaron gelako jende aspertuaren barreak eta algarak esan gabe doaz: ez zen han une hartan gaitzik!

Bizargorri, 2015-04-05

Ver Post >
OHEKO BI KONTU EZ OHIKO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-04-2015 | 08:10| 0

Inportanteena bakoitzak nahi duena irakurtzea omen da. Bestelakotik askotxo dugu eta hona hemen eskaintza diferentea; euskaraz, bederen. Oheko bi kontu ez ohiko. Ez-ohiko bezain ez-usteko, zeren lau horma itsu eta ate itxi baten ezkutuan, mundutik gordean beti, harrigarriak pasatzen baitira. Ez gara asko enteratzen…

Lehenengoa, señora batena da. Alabaren etxera bisitan agertu eta suhia txit haserre topatu zuen salan su eta fu. «Zer duzu…?», galdetu zion damak kezkaz. Eta: «Zer dudan diozu…!? –suhiak–. Esango dizut, ba, horra. Laneko bidaian kanpoan ibilia naiz, eta aurreko batean e-maila bidali nion zuen alabatxo kuttun Katalinari, esanez, gaur netorrela etxera bueltan. Baita etorri ere ni. Eta…, ezetz asmatu zer panorama ikusi dudan begiokintxe!? Zure alaba, nire andrea!, gizaseme batekin, geure ohean, biak larrugorritan. Zer ezkontza eta zer morrontza eta zer gizon hontza, gero! Akabo. Banoa ni hemendik, betikoz».

«Zaude lasai, gizona –amaginarrebak–. Itxoizu pixka bat. Hemen bada zerbait oker-aditu. Gezurra dirudi. Gure Katalina zintzoak ez luke halakorik sekula egingo. Ezta deskuidatuta ere. Neuk hezia da; ondo ezagutzen dut. Hark ez lizuke azpikeriarik egingo; are gutxiago salduko. Esplikazioren bat egon behar du derrigor. Zaude pixka bat; banoa alabagana eta laster bilatuko dut nik zer demontre gertatu den hemen…».

Denbora asko baino lehen, non agertzen zaion suhi haserreari amaginarreba bare-bare, irribarreari ezin eutsiaz: «Ikusten…? Esan dizut nik esplikazio logikoren bat egon behar zuela honetan guztian… Gure Katalinak ez du-eta zure e-mailik jaso!!».

Bigarrena, berriz, da moja batena. Moja horrek, sobra ere, hilabete kasik bazeraman zotina ezin kendurik. Medikutara jo eta: «Sendagile anderea, hau ez da parte onekoa, inondik ere: zotina kendu ezinik nabil joan den aspaldian. Ezin lorik egin dut ondo, ezin jan dut lasai, ezin bizi naiz normal… Hori guztia gutxi ez eta, gainera, soin osoak min ematen dit, hainbeste nahi gabeko zot!, hainbeste tai gabeko tin!».

Medikuak etzanarazten du ohatilan aratinik, egiten dizkio bere azter lanak serio-serio eta: «Zu, emakumea –esaten dio derrepente–, zu haurdun zaude, haurdun». Salto batean zutitu moja, harrapaka jantzi eta korrika atera zen handik ihesi, izu-larri… Ordubete geroago, telefono deia iritsi zitzaion medikuari. Arestiko mojaren konbentuko ama nagusia zen, estu eta larri hura ere, galdezka: «Baina…, mediku anderea, zer esan diozu, zeeer!?, gure ahizpa Mariari? Hamaika ikusteko jaioak gara!».

«Begira, ama nagusi. Alimaleko zotina zekarren gaixoak, zotin gaitza, alajainetan. Zotin halakoa kentzeko, araberako sustoa behar izaten da. Eta nik susto handia eman nahi izan diot; susto handia sustoetan moja batentzat, egia esan… Espero dut honezkero zotina kendurik izango duela, noski, ala?».

Eta telefonoaren beste aldetik ama nagusiak: «Sustoa kendu, diozu…!? Sustoa kendu? Gure ahizpa Mariak sustoa kendu du, bai. Baina…, gure apaiz erretoreak kanpandorretik behera bota berri du bere burua».

Bizargorri, 2015-04-01

Ver Post >
BESTEREN MINAK, BEGIAN LO
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-03-2015 | 08:41| 1

Sagu batek, horma-zulotik begira, baserritarra ikusi zuen pakete bat eskutan zeramala, emaztearekin batera. Baserritarrak, bere artean: «Ailegatu da azkenean, horratik…!». Emazteak, begi luze: «Zabal dezagun, gizona!». Saguak, berekiko: «A ze nolako tripa-festa daukadan aurki, arraioak ez baditu…!». Sagua izutu zen, ordea, gero berehala, sagu-tranpa bat atzemanda. Saguak harrapatzeko zepoa zen eta! Korrika abiatu zen aztoraturik basetxeko bazterretara berri ematera: «Argi ibili, aizue, sagu-tranpa bat ekarri dute! Et! Izt! E…! Erne, adi, azti…, zepo berria jarriko digute etxean!».

Oiloa aztarrika zebilen etxe-ordean eta, lepoa luze: «Barka ezazu, sagu jauna -esan zuen, ardura gutxi harturik–. Konprenitzen dut nik zuretzat arazo gorria gerta litekeena. Edozein moduz ere, delako tramankulu berri horrek ez nau ni kezkarazten; ez zait zipitzik inporta». Eta potoko esnea baino gehiago ez zen larritu.

Ardiarengana joan zen sagua gero, eta hari ere halaxe esan zion: «Sagu-tranpa bat jarriko digute etxean; saguak harrapatzeko zepoa dugu bertan!». «Barka ezazu, sagu jauna –hark ere, zahagi zaharrak baino sentimendu gutxiagorekin–; baina, zer egin dezaket nik!? Zu zaude lasai, presente edukiko zaitut-eta nire otoitzetan».

Behiarengana egin zuen hurrena saguak, eta: «Sagu-tranpa eta zepoa eta zera niri zer…!? –demanda egin zion behiak muker, ez ikusia eginez–. Ni ezeren arriskuan nagoelakoan, ala!? Ez diat, ba, uste… Are gehiago esango diat: ziur nagok ezetz; zepo ziztrin hori bost axola zaidak niri. Heu molda hadi heure kasa; hor konpon».

Huts eta zurtz itzuli zen orduan sagua bere betiko etxe-zulora, errenditurik, noiz edo noiz, non edo han, aurre egin beharko ziola-eta zepo zitalari… Hala, etxean etsian zela, zalaparta handia sortu zen gau hartan bertan, tranpa batek piztiaren bat harrapatu izan balu bezala. Etxekoandrea bizkor mugitu zen, ea zer ote zuen zepoan ikustera. Iluna zen ordurako eta, bertatik bertara ere, emakumeak ez zuen nabaritu sugegorri baten buztana zegoela zepoan hartua. Sugegorriak heldu egin zion, klaxk!

Baserritarrak abian eraman zuen andrea ospitalera… Handik bueltan, artean sukarrarekin itzuli zen gaixoa etxera… Jakina da, sukar egoeran dagoen inor zaintzeko, ezer hoberik ez dela munduan zopa baino. Zopa…! Baserritarrak, etxera orduko, aizkora hartu eta salda-gai behinenaren bila jo zuen zuzen: oiloari lepoa moztu, lumatu eta egosten jarri zuen. Etxekoandreak hurrengo egunetan ere sukarretan segitzen baitzuen, ahaide eta ezagunak bisitan agertzen hasi zitzaizkion etxera mordoka…

Haientzat guztientzat zerbait ere behar, bada, eta arkumea akabatu, larrutu eta erre egin zuten. Hala eta ere, saldak salda, ahaleginak ahalegin, andre gaixoak ez zuen onera egin eta, zenbait egunen buruan, hil egin zen koitadua… Hileta-elizkizunak eta abarrak ordaindu behar derrigor ondoren, jakina, eta behia hiltegira saldu beste erremediorik ez zuen baserritarrak izan… Oiloa fini, ardia kito, behia akabo.

Zer duen ipuin honek irakaspen? Txanpon batek bezala, bi kara ditu erakusten: batetik, besteren minak begian loa eragiten digula gehienetan; bestetik, “hor konpon”ek etxea galtzen duela, galtzen digula, gehiegitan.

Bizargorri, 2015-03-25

Ver Post >
EGUZKI-EKLIPSEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-03-2015 | 08:30| 0

Etzi, martxoak aurten ostiralarekin hogei izango dituenean, goizeko 9:20etatik 11:20etara bitarte, bi orduz, beraz, gutxi gorabehera, eklipse totala (erabateko eguzki itzaltzea) izango omen dugu gure probintzian (ere)… Noizik behineko halabehar harrigarri hori dela-eta, zein istorio aproposagorik, ala Augusto!, Monterrosoren sona handiko eguzki-eklipse harena baino…?

Denek omen dute literaturan ezaguna; hala ere, gehienok aspaldian irakurri gabea izango duzue noski; askotxok dagoeneko oroitu ere ez duzue, agian, egingo; batzuren batzuek ez dakizue zein kontaketaz ari naizen zehazki; gutxi batzuek bertan behera utziko duzue nire hau muzinka agudo; zuetako inork ez du egundo euskaraz leitu, seguruenera… Nolanahi ere, hona hemen Augusto Monterroso idazle handiaren “El eclipse” narrazio antologikoa, zuretzat propio euskaratua, Bizargorriren erregalo.

«Anaia Bartolome Arrazolak, bere burua galdua ikusirik, etsi zuen, ezin izango zuela-eta handik bizirik atera inork ez ezerk. Guatemalako oihan gogorrak preso hartua zeukan, gupidagabe eta betiko. Bere ezjakintasun topografikoa jakinki, lasai eseri zen heriotzaren zain. Hantxe hil nahi izan zuen, esperantzarik batere gabe, bakarrik, urrutiko Espainiara pentsamendua finko; batez ere, Abrojos izeneko komentura. Izan ere, Karlos Bosgarrena behin, haren eminentziatik jaitsirik, haraxe etorri baitzitzaion, esatera alegia, bere erlijiozko lanbidean konfiantza osoa zeukala.

«Esnatu zenean, aldare baten aurrean bera sakrifikatzeko gertu zegoen indigena pilo baten erdian aurkitu zen. Denek ere, aurpegiak sor eta gor. Aldarea, berriz, ohea iruditu zitzaion Bartolomeri, ohea, bere izuei, bere patuari, bere buruari berari ere atseden emateko behingoz.

«Lurralde hartan zeramatzan hiru urteetan, bertako hizkuntzen erabilera hala-holakoa ikasia zeukan. Saiatu zen zerbait. Esandako apurra ulertu egin zioten.

«Orduan ideia bat erne zen bere baitan; bere talentu halakoxeari zegokion ideia, bere kultura unibertsalari eta Aristoteles-ekiko bere ezagutza gaitzari. Konturatu zen, egun hark eguzki-eklipse totala zekarrela. Eta erabaki zuen, bere baitaren baitan, jakintza hura baliatzea zapaltzaile haiek engainatu eta bizia salbatzeko.

«—Hiltzen banauzue –esan zien–, nik eguzkia itzal dezaket goi-goienean dela.

«Indigenek adi eta zurt begiratu zioten, eta Bartolomek sinesgogortasuna zuen atzeman begi haietan. Kontseilu-bilera antolatu zutela ikusi eta uste onean gelditu zen zain, ez halako mespretxu zeratxo bat erakutsi gabe.

«Bi ordu geroago, anaia Bartolome Arrazolaren bihotzak odola zerion parrastaka sakrifizioen harriaren gainean (harria distiratan zelarik, eguzki-itzaliaren argi opakuaren pean). Bien bitartean, indigenetako batek, batere ahots-inflexiorik gabe, presarik gabe, eguzki- eta ilargi-eklipseak gertatuko ziren eta gertatuko direneko datak errezitatzen zituen, akaberarik gabe, maien arteko astronomoek antzina aurre-ikusi eta beren kodizeetan markatutakoak, Aristotelesen laguntza baliotsurik gabe».

Bizargorri, 2015-03-18

Ver Post >
ERREZILDARRARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-03-2015 | 08:50| 3

Niri kontatu egin didate pasadizo barregarri hau, errezildar batena. Badaezpada, inor asalda ez dadin, beste errezildar handi batek, Inaxiomari Atxukarrok, aspaldi esana ekarriko dut gogora: «Errezillek badu kirten sona; bearra ere askotan. Eta zer arraio!, gañera, kirtena izaten dan lekuan, izaten da artaburua». Gogorki esana, baina ederki esana, alajainetan. Bihoa hori aurretik, beraz, ondoko ele-mele guztien mandatari…

Errezilgo gizaseme gordin bat Londresera zihoan Loiutik, txartel klase arruntarekin. Aireportuko trikili-trakala guztiak zintzo bete ondoren, abioira igo zen aurreko aldetik. Eskuinera, atze aldera begiratu eta egundoko jarleku arrunt saila… Ezkerrera begi eman eta lehen mailako jarlekuak ikusi zituen; eserleku dotoreak, zabalak, erosoagoak askoz ere… Bere txartela kontsultatu eta zenbaki bereko jarlekua bilatu zuen han. Topatu eta eseri: bapo gure errezildarra, lasai arraio, primeran.

Azafatak, ordea, laster eskatu zion txartela eta bai adierazi ere, gisako bezain eratsu, okerreko tokian eseria zegoela; klase arrunteko billetea izaki, ez zegokiola jarleku hura, atzeko aldeko beste bat baizik, lehendik jarriak zeuden bidez eta legez. Errezildarrak orduan, burua gora, bekokia zabal: «Jaun errezildar ohoretsua nauzu; eta, Londresera iritsiko naizen arte, hemen joango naiz eseria. Ez nau ni hemendik inork mugituko, amorratuak ez baditu. Prakak ez ditugu oraindik galdu».

Zapuzturik, zer esan ez zekiela, bere kolkorako “Jainkoak egin zuen Martin, bere prakekin” eginez, kabinara jo zuen neskak laguntza eske. Eta hango hiruzpalau laguni eman zien bidaiari temosoarekin izandako tirabiraren berri. Kopilotuak orduan, haririk gabeko puntadarik ematen ez zuena bere ustez, uzteko berari auzia, segituan konponduko zuela-eta gorabeheratxo hura. Hala, fede onean ustetsu, joan zen zelako bidaiariarengana. Esan ere, aurrekoz atzera eta atzekoz aurrera esan zion, lehen mailakoa ez baizik klase arruntekoa zeramala txartela, jarlekuz aldatu behar zuela…

Esan ahal guztiak esanda ere, hura bere bostean: «Jaun errezildar ohorekoa nauk eta, Londresera ailegatu bitarte, hemendik ez naik inork altxaraziko. Hago horretan…! Hegazkinean airean pasatzen duk denbora; aurki gaituk bertan; eta kito». Kopilotuak ere ez zuen, noski, sesiorik piztu nahi jende aurrean. Joan eta kapitainari kontatu zion bidaiari errezildar temoso petral harekin gertatu berri zitzaiona. Errezildarra…!? Kapitainak, nonbait, soldadutzan izan omen zuen errezildar bat lagun handia, eta asmatuko omen zuela noski: «Jarriko dela nago, tokiz aldatzera».

Bidaiari egoskorraren albora hurbildu eta belarri izkinara, isilik misilik, zerbait esan zion… Hara non, istant batean, zutitzen den errezildarra, kapitaina besarkatu, eskerrak eman eta abiatzen den tipi-tapa abioian atze aldera, esaneko! Kopilotua eta azafata harritu ziren zeharo, jakina. Gero, begiak artean zuringoturik, ea zer demoniozko hitzak esan ote zizkion ba, galdetu zioten kapitainari, gizaseme temoso petral hura di-da batean konbentzitzeko… Eta:

—Jarleku horiek ez doazela Londresera esan diot.

Bizargorri, 2015-03-11

Ver Post >
ERRESERBA AGORTU EZINA
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-03-2015 | 08:44| 0

Duela ia 400 urte, Frantziako Luis XIV.aren garaian, Richelieu, D’Artagnan eta konpainiarekin batera, Colbert eta Mazarino jaun ahaltsuak ere bizi izan ziren Parisen. Colbert, agidanez, erregearen finantza administraria zen, (Landetako basoa landarazi omen zuena, bestalde); Mazarino, berriz, militar ohia, kardinal doia, diplomatiko goia… Bien arteko elkarrizketa antzinakoa (diotenez, benetakoa) dakart zure begiraldira, gaur egungo gertakari berriekin konparazio baterako; Colbert hasita.

—Dirua lortzeko, gobernuaren diru-ontzia betetzeko (ken eta bildu, ken eta ken), iristen da une bat ezin engaina litekeena zerga-pagatzailea; ezin ziria sar dakioke jendeari behin eta berriz, beti… Atsegin handiarekin, hortaz, entzungo nizuke zuri galdera ezinbesteko honen esplikazioa: nola demontre segi lezake inork gastatzen-gastatzen, baldin leporainoko zorretan itota badago jadanik?

—Izaki hilkor arrunta izanenean, bistan da: leporainoko zorrekin dabilenak kartzelan bukatzen du. Baina…, ai estatua, ordea…! Estatuaz mintzo garenean, ez da gauza bera; ez horixe! Estatu bat ezin bidal liteke egundo kartzelara. Beraz, estatu bat beti zorpetu liteke gehiago eta gehiago. Zorrak eta zorrak egin litzake nahi beste. Egin ere, horixe egiten dute estatu guztiek. Zer uste zenuen, ba, xoxo xalo horrek!?

—A, bai!? Hala ote…? Dena dela, edozein moduz ere, dirua behar dugu. Eta nondik arraio atera behar dugu, nondik arraio gero!, inon diren kontribuzio guztiak ezarriak ditugu-eta dagoeneko? Zergen azpian lehertua daukagu-eta jendea…?

—Zerga berriak jarri beste erremediorik ez dago; hornitu beharra baldin bada, bederen. Ezetz diotenak ahuntzek adarrak dituzten aldera daude; oker!

—Ezin diogu, ordea, zerga gehiago ezarri herritar arrunt behartsuari…

—Halaxe da; ezin diogu, ez.

—Orduan, zer? Aberatsei ezarri beharko dizkiegu, hortaz.

—Aberatsei ere ez. Hartara, eurek ez lukete orain baino gehiago gastatuko. Eta gastatzen ez duen aberats batek bizi-ezina eragiten die ehun bat pobreri. Gastatzen duen aberats batek, aldiz, bizibidea eskaintzen die, bizi-bidea.

—Orduan, nola!?

—Colbert jauna, gizon urria zaude. Zuk ez duzu kea asmatuko, ez! Jende asko dago, elemenia, aberats eta pobreen tartean, ez bat ez beste direnak. Erdiko klasekoak. Nortzuk diren? Lan eta lan gogotik ari direnak, inoizko batean aberasteko asmotan, pobre behartsu izatera ailegatzeko beldurrez. Horiei, horiei jarri behar dizkiegu zerga eta karga eta tributu gehiago. Geroz eta gehiago. Horiek, zenbat eta gehiago kendu, orduan eta lan gehiago egingo dute. Zertarako?, eta guk kendutakoa konpentsatzeko. Hor dago koska. Hor dago erreserba agortu ezina guretzat; hor, koanto!

Horra, orain laurehun urteko berriketak, gaur egungo berri. Zoroak ere igarri.

Bizargorri, 2015-03-04

Ver Post >
ZUZENBIDE FAKULTATEAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-02-2015 | 09:00| 1

Goiz batean Donostian, “Zuzenbidearen abiaburuak” izeneko irakasgaiaren katedradunak, gure gelara sartu bezain pronto, lehenengo ilarako ikasle bati izena galdetu zion zuzen: «Nola duzu zuk izena?»; «Jon», hark motz erantzun eta «Alde egin ezazu nire bistatik, purtzil arraioa!», irakasleak zakar. Hitzik gabe geratu zen mutila.

Hitzik gabe geratu ginen gu ere gelan, kokilduta, kanoi orro batek agindu baligu bezala… Geroxeago suspertu zen gelakide gizajoa, zutitu zen eta, bere zerak harturik, gelatik kanpora joan zen negar intziriz. Denok geunden haserre, baina inork ez zuen txintik atera. «Ondo da; orain bai… –jarraitu zuen katedradunak, eta galde hau egin zigun–. Ea, ba; esaidazue: zertarako balio digu legeak?.

Beldurrez josiak geunden artean, durduzaturik; pixkana-pixkana, ordea, gure onera itzuli ginen eta, atzekoek nahiz aurrekook, erantzun batzuk ematen hasi gintzaizkion. «Gizartean ordena izan dezagun», batek. «Ez, ba!», hots egiten zuen irakasleak. «Gu guztion aldetik arauak beteak izan daitezen», beste batek. «Ez, ba!». «Gaiztoek beren azioak ordain ditzaten», hurrengoak… «Eztez, ba! Hemen ez al da inor galdera honi zuzen erantzuteko gauza? Zuen guztien artean inork ere ez ote daki, bada, legeak zertarako dauden…!?».

—Justizia izan dadin… –bota zuen bazter batetik bizardun herabe otzan batek.

—Azkenean, horratik! Hori da: justizia izan dadin, koanto! Justizia edo zuzentza; zuzentasuna. Segi dezagun…; eta zer arraiotarako balio ote digu justiziak?

Zapuzturik geunden, haserre artean ere, maisu haren jarrera oies latzarengatik; halere, erantzunak ematen segitu genuen: «Giza-eskubideak babestearren: guztiok bizirik jaioak, guztiok geure eskubideak!», harroxko berritsu batek. «Ez dago txarki esana… Zertarako gehiago?», irakasleak. «Ongia eta gaizkia bereiztearren, bereziki», damatxo babalore batek. «Zintzoak saritzeko», txintxo txiki batek… «OK, ez dago gaizki. Baina, esaidazue, mesedez: zintzo, ongi, gizatasunez jokatu al dut nik arestian Jon gelatik bota dudanean…? Aho batezko erantzun zalantzarik gabea nahi dut!

—Eeezzz!!! –atera zitzaigun denoi batean eta betean.

—Bidegabekeria egin al dut? Injustizia al dut nik lehen egin hor?

—Baaaiii!!!

—Zergatik, hortaz, inork ez du ezer egin!? Zertarako nahi ditugu legeak eta arauak, baldin eta ez badugu ausardiarik zertzeko, gauzatzeko, betearazteko? Zuetako bakoitzak, injustizia baten aurrean, aktuatzeko obligazioa du. Bakoitzak eta denek! Ez hurrengoan berriz isilik geratu, arrano demontre, behin ere…! Zoaz Jonen bila, Jainkoaren izenean –esan zidan ondoren, begietara begira, neuri–; esaiozu etortzeko…

Egun hartan izan nuen nire Zuzenbide karrera osoko irakaspenik baliagarriena: gure eskubideak zaindu ezean, duintasuna galtzen dugu; eta duintasun gurea ez daukagu traturako. Zuzenari, berea beti.

Bizargorri, 2015-02-25

Ver Post >
BI PAPERTXOENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-02-2015 | 08:36| 2

Erdi Aroan behin, Ordiziako hiribilduan, jauntxo gaitzerako makur batek andre bat hil feria egunean, eta haren senarrari egotzi zioten errua biharamunerako. Nola jaun itzal handikoa baitzen, eta esku ere luzekoa, agintariek-eta segituan aurkitu zuten pagaburua: “senarra bera jarriko diagu hiltzaile kulpadun herriaren aurrean, eta kito!”. Jauntxo handikiak han egin zuen beste morroi harena: arratsaldean lotatik jaiki eta “gaur eguzkia kontrako aldetik atera duk” esan. Nork bere errua hurkoari ipini, alegia.

Egun batzuen buruan, auzitegira eramana izan zen gizajoa, bihotza bi erdi eginda. Bazekien bere aitorpenak ez zuela ezer balio izango epai-bidean (“hemengo nire esana eta mendiko ahuntzaren gauerdiko eztula, pareko”); bazekien ez zela aise urkamenditik libratuko; ez, alajainkoa… Epailea bera ere, jakina, jauntxoaren konplizea zen; eta, senar alargun berri hura aurrean paratu ziotenean, esan zion:

—Gure herri honetan ondotxo dakigu Jainkozale handia zaudela zu aspaldian. Beraz, utz dezagun Haren nahieran zure patua; eman dezala epaia Berak. Horretarako, bi papertxoetan idatziko dugu, batean “errudun”, bestean “errugabe”. Tolostuko ditugu paper biak eta zuk zeuk egingo duzu aukera batena ala bestearena. Jainkoak gidatuko duenez zure eskua zuzen, Hark du erabakiko ere zure auzia justuki…

Epaile saldu ustelak ordurako bi papertxoak presturik zeuzkan; biak ala biak, ordea, idazkun berberarekin: “errudun” batean eta “errudun” bestean. Senar biktima gizajoa ez zen ergel kamutsa edozein moduz ere, eta segituan jabetu zen tranpaz. Ikusi batera, ez zeukan han ihesbiderik; agidanez, zepoan eroria zen. Epaileak orduan, larderiaz, zorrotz, agindu zion har zezala papertxo tolostu bietako bat, edozein, ja!

            (Hemen, irakurle, minutu batez sikiera geldituko bazina, hobe… Izan ere, zuk zer egingo zenuke errukarri haren kasuan? Zuk zer uste duzu egin zuela atarramendu hartan…?).

Gizaseme ordiziar zorigalduak orduan, arnasa sakon hartu, begiak itxi eta hausnarketari ekin zion mantso-mantso, isil-isil, kieto-kieto… Epailea larritzen eta epai-gelako jendea ernegatzen hasi zenean, begiak zabaldu, papertxoetako bat hartu eta… ahora eraman zuen dzast!, eta irentsi egin zuen klask! Dena di-da batean.

Harritu ziren guztiak total, haserretu ziren muzin. «Zer demontre egin duzu, madarikatua! –aurpegiratzen zioten–. Orain zer arraio egin behar dugu hemen…!? Orain nolatan jakingo dugu epaia? Nolatan antz emango diogu Jainkoaren nahiari!?».

—Oso erraz, demontretan! –erantzun zien akusatuak–. Hahorreko horretan gelditu den papertxoa zabaldu eta irakurri besterik ez dago. Paper horretan dagoen testutik jakingo dugu, zehatz eta bete-betean, zer zeraman idatzia nik aukeratu dudan besteak. Begia bezain zierto, eskuko bost behatzak bezain ziur. Hala ez da…?

Nahiezaren atsekabez purrustadaka, disimulatu ezineko muturrez bufadaka, Ordiziako senar faltsuki salatu hura libre utzi behar izan zuten derrigor; zer erremedio. Nahi duenak gehiago egiten omen du ahal duenak baino. Jaun Einstein-en esanean, dena galdua denean, irtenbidea ez da jakintzan, baizik irudimenean.

Bizargorri, 2015-02-18

Ver Post >

Categorías