Diario Vasco
img
EGIONDOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-03-2017 | 08:07| 1

Eta zer arraio da egiondoa?, esango duzu arrazoiz. Egiondoa omen da (egiaren ondokoa, post-egia, post-truth ingelesez), Oxford hiztegiaren arabera, 2016.go hitz peto-petoa; egiondoa omen da (Brexit-aren eta Donald Trump hautatu izanaren harira), “herri-iritzia eratzerakoan, eragin txikiagoa izatea bene-benetako izate eta gertakariek, norberaren uste eta pilpirek baino”. Hots, objektibotasunak gutxiago inporta diola gustuko dugun iritzi-teoriak baino. Alegia, egiaz bestera dabilela sarri eguneroko notizien danbarratekoa. Hain xuxen, gure erara esanda, festa gauza bat dela, eta erabat bestelakoa bestondoa.

Nahiago nuke, bost xentimoren porru-haziak baino, hori guztia egia berdaderoa ez balitz sarri-sarri. Izan ere, egunero bizi dugu egiondo horixe, nik uste. Bizi izan dugu, bizi dugu eta biziko dugu gerokorik gerokoenean ere. Sarri baikabiltza “halakoa” izan eta “bestelakoaren” peskizan, haizezko zubiak eta notiziak eta gezurrak sortuz… Orrialde bat, ez; alimaleko entziklopedia beharko genuke egiondoez, post-truth delakoez, mintzatzeko. Baldinbetan.

«Mutilek zakila dute eta neskek bulba: ez zaitzatela engaina!». Autobus tzar koloretsuan letra handietan hori ipini eta Madril eta Iruña erdiz erdi pasatuagatik egia unibertsala balitz bezala, objektiboki, egia jakina da bestelakorik ere gertatzen, tokatzen dela. Baina askoren uste pertsonalak edota sinesmen sutsuak onartzen ez du “bestelakorik”. Eta egingo dizute haserre: «Zuk nahi duzuna esango duzu, baina gauzak horrela dira; eta kito». Zoaz, zoaz fede itsuari kontran egitera; zoaz hari egiondoarenak aipatzera…

Hemengo borroka armatuarenak badirudi akabera izango duela aurki. Zorionez. Bazen garaia. Izan ere, objektiboki, argi eta garbi zegoen aspaldidanik hura ez zela inondik ere bidea, bide egokia, hasiera beretik kasik. Herri (?) iritzi zabalak, ordea, bestela uste zuen: batzu-batzuen sentimendu abertzale bakar ustezko sutsuarena zen egia bakarra, eta gainerakook traidore faltsuak ginen; orduan. Haiek buila garratzak eta gertakari latzak! Joaten ahal zinen ezer aitatzera kontran; ez alferrik. «Hik nahi duana esango duk, baina honek horrela behar dik, eta kito!». Mendian ardi bila dabilenari dena zintzarri hots iruditzen zaio. Ardia falta, ordea; egia ments. Badirudi aldatu zaiela begiondoa…

Hilondoko bizitzaren egiondoarena da bestea. Egia zaharra eta bakarra honako hauxe dugu: lurretik bizira eta bizitik lurrera; hauts zara eta hauts bihurtuko zara… Gizaseme nahiz andrazkoaren barren-barreneko sentimenak, ordea, esperantza edota ustea edo fedea piztu nahi izaten du hobe-beharrez, eta sinestera eroriak daude, hala musulmanak nola kristauak ere, berpiztuko omen dituztela atzenean, eta “gu zintzook paradisura eta haiek gaiztoak infernura” bidaliko. Eta elkarri esaka ari dira: «Zeruan ikus gaitezela». Bi txanpon baino nahiago nuke hala balitz egia. Nago, baina, ez ote den horretan ere egiondorik: iritzi txit hedatu eta aldarrikatua bai, baina hutsa eta putza; haizezko zubia.

Eta mintza gaitezke udaberriaz (udaberriaren ederra gurean!, eta euria eta hotza ekarri dizkigu); demokraziaz (demokraziaren sendotasuna gurean!, eta errege hala-holakoa nagusi); torturaz (halakorik ez da egundo izan gurean!, eta egiazko testigantza mingarri franko ageri); presoen sakabanaketaz (ETA indargabetzeko omen, eta ETArik ezean ere, segi); mintza gaitezke Altsasuko gazteez (Nafarroan gaueko liskar bat terrorismoa da; Jaenen, ez)… Egiondoak.

Bizargorri, 2017-03-22

Ver Post >
BOTIKARI BOTIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-03-2017 | 09:58| 1

Bere hirurogeitaka urterekin ez zuen Joxek osasunean okerrik, inongo minik batere gabe. Hala eta ere, medikutara joateko eta joateko, esaka eta esaka hasi zitzaion andrea; egiteko osasun azterketa bat, Jainkoaren izenean!; bazuela-eta garaia, onean hartu behar zaiela-eta gaitzei aurrea… Beharko joan. Eta joan zen Joxe bere medikuaren kontsultara. Esana eta izana bi gauza dira, ordea…

Medikuak, burubide egokiz, orotariko analisiak eginarazi zizkion. Handik hamar bat egunera, aski ondo zegoela adierazi zion; baina, azterketa hartan balore batzuk mejoragarri ageri zirela. Badaezpada ere, beraz, Losartan errezetatu zion hipertentsioarentzat; baita Atorvastatina  pilulak ere kolesterolarentzat; eta Metformina, diabetesarentzat; eta polibitaminikoak, babesgarritzat; eta Norvastatina, odol-presioarentzat; eta Desloratadina alergien kontra… Botika sendagarriak ugari izaki, urdaila ere babestea komeni, eta hartzeko, esan zion, Omeprazol; Diuretikoa ere bai edementzat, zer gerta ere.

Joan zen Joxe botikara eta han ahitu zituen bere jubilatu-soldataren diru hondarrak… Hilabete baino lehen, ez baitzekien seguru pilula berde alergientzakoak urdailarentzakoen aurretik ala ondoren hartu behar zituen; ez baitzekien bihotzarentzako horiak jan bitartean ala aurretik hartzekoak ote ziren, medikuarengana jo zuen berriro. Medikuak urduri eta uzkur samarrik sumaturik izango zuen, ze lotarako Alprazolam eta Sucedal errezatu zizkion…

Gure Joxek, hobera beharrean, okerragora egiten zuen egunetik egunera. Sukaldean apala bete botika zeukan beti begien bistan, eta etxetik ateratzeko astirik ere ez: aldiro-aldiro zerbait ahora eraman behar, hau ez bazen, hura edo bestea… Hartan, gaitz orok badu-eta bere gaitzagoa, zoritxarrez, hoztu egin zen behin, ondoeztu, gripeztu. Andreak agudo oherarazi zuen, Jainkoarren!, eta kamamilaz, limoiez eta eztiz zaindu: ardoak kendu eta urak ukendu. Alferrik.

Egunetara, medikua jakinaren gainean jarri zuten; eta honek, etxera bisitan etorrita, Tabsin har zezala gauez eta egunez; baita Sanigrip ere, Efedrinarekin. Takikardia punttua ere ba omen zeukanez, Atenolol gehitu zion, antibiotiko batekin: Amoxicilina, gr 1, hamabi orduka hamar egunez. Erpesa eta garatxoak sortu ziztaizkion, gainera, azalean. Fluconol hartzeko, Zovirax-ekin.

Eguneroko egonean, botiken prospektuak leitzeari ekin zion. Hasieran, entretenigarri; baina, laster, izutu zen zeharo: bentrikulu-arritmiak eta nazkak jasan zitzakeen, paralisiak, kolikoak, sexu-ezinak, odol-jarioak, buruko aberiak; eta hilotza bera ere bai! Izuaren izuz, medikuari hots egin zion larri. Lasai egon zedila, honek; laborategiek hori guztia ipini beharra zeukatela, badaezpada ere. Eta Rivotril hartzeko errezetatu zion, Sertralina, 100 gr, antidepresiboarekin. Hezur junturetako mintxoa ere hasi omen zitzaiola ; eta hartzeko Diclofenac…

Hilean behin behintzat, jubilazio sosak kobratu aldiro, kalera irteten zen gizon gizajoa; botikara joateko, gurdia bete botika eske. Hala, egun tristeekin gau tristeagoak aurrera, behin zer?, eta hil egin zen gure Joxe sano gaixoa; hil, akabo… Haren hiletetara jendea erruz agertu zen. Guzti-guztietan negarrik gehien egin zuena, horratik, botikaria. Andrea, berriz, gaur egun oraindik ere, esaka eta esaka ari da, eskerrak medikutara bidali zuen berak bere senarra, Jainkoari eskerrak!; bestela, aspaldi zendua izango zela, seguruxeagotan ere.

 

Bizargorri, 2017-03-15

Ver Post >
SEI SEI SEI
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-03-2017 | 11:16| 2

Emakumeak urteko gainerako egunetan sei eurokoa baino faltsuagoak omen diren arren, gaur Emakumeen Eguna seinalagarria delako, batetik; eta, bestetik, babesik gabeko gizona sei numeroak sinbolizatzen omen duelako; bere-berez, basapiztiaren numeroa etorri zait atarira: 666. Hiru seiko nahi ditut, hortaz, hiru dozenerdiko sorta, solasean jolasean hemen seinalatu, seinalpetu, seilatu, zein baino zein zeinago. Mundua sei (6) egunetan sortua izaki, seia (6) omen delako ekinaren eta ahaleginaren sinbolo; eta kristandadean, aldiz, seia berbera (6) inperfekzioaren ezaugarri. Joan eta harrapa ezan/k hori…

Hasteko, sei seinale on. (Edo, bestela esanda, harrian iltzea sartzen ari). Bat. Ikustekoa izan zen herenegun 28. Lilatoia Donostian, ia sei mila neska kirolari ia sei kilometro korrika, berdintasunaren alde. Bi. Ikustekoak izan ziren bezala, Amorebieta-Etxanon, Emakume Master Cup deitutako finalak, frontoia jendez lepo. (Bide batez, esan dezadan haserre: jokoa ez da jolasa: neskek ere JOKATU egiten dute pilotan, ez jolastu: mesedez!!!). Hiru. ASPEGI-k (ASoziazioa, Profesional Enpresariena, GIpuzkoan) hiru andrazko ekonomian eta lanbidean saritu izana txalotzekoa izan da, onbidea seinale. Lau. Egunero-egunero bazterreko sektoreak hor dihardu, apenas saririk gabe, lan isil-isilean, apenas inork nahi duenean, etxeak garbitzen, arropak lisatzen, sein txikiak eta seiñor-seiñora xaharrak zaintzen, paseatzen, entretenitzen… Bost. Maiz ageri zaizkigu andre elkarte eta lagunarte feministak ere herriz herri probintzian ekintzak eta zineforumak eta poteoak eta omenaldiak eta hitzaldiak eta abarren abarrak antolatzen… Bejondeiela. Eta sei. Gustura ikusiko nuke gaurko egunez (behin bakarrik aski, noski, badaezpada) munduko andere guzti-guztien greba, lanuztea, geldialdi erabatekoa. Zer litzateke gizon-jendea andrazkorik gabe…!?

Se(g)itzeko, EAJ-ren seiluz, GBBeko sei dama burukideen gutun kutuna. (Edo, beste era batera esanik, sei katu-kume ilara-ilaran eramateko ahalegina). «Bat. Euskadi da gure Aberria. Bi. Euskara da gure herriaren hizkuntza. Hiru. Gure etxea zainduko dugu, etxeko suan berotzen delako abertzaletasuna. Lau. Guk emakumeok, mundu zabaletik gure artera datozenei, ongi etorri! Bost. Ez dugu onartuko indarkeriazko kulturarik. Eta sei. Euskadiren historiaren trenean goaz, Euskadiren independentziarantz». Ai, balitz, balu eta balego…!.

Eta amaitzeko, seiko urrea. (William Golding-ena, nobelagile britainiar kalabera handiko gizon harena): «Nire ustez, emakumeak burutik eginak dabiltza gizonen pareko ipini nahi horretan; hobeak dira-eta askoz ere; askoz ere hobeak betidanik! Zernahi ere ematen diozula andre bati, mejoratu egiten du berak, hobeagotu, oneratu, bikaindu. Bi. Zure hazia (esperma) ematen badiozu, seina egingo dizu berak; haurtxoa, alegia, kumetxoa. Hiru. Pisutxo bat erosten duzula?; etxea eta familia sortzen dizu berak; se(i)ndia eta leinua. Lau. Jaki-edana ekartzen diozula?, gosaria eta bazkaria eta afaria prestatuko dizkizu berak. Bost. Baldin irribarretxo bat eskaintzen badiozu, berriz, berak bihotza emango dizu… Eta sei. Ematen dioten guztia areagotu, emendatu, ugaritu, erruztu eta multiplikatu egiten du andereak… Beraz, ondo kontuan izan ezazu (ondo kontuan, ene!), baldin zerrikeria ekartzen /eskaintzen/ematen/egiten badiozu, sei mila tona kaka zikin itzuliko dizula bueltan berak, gizona».

 

Bizargorri, 2017-03-08

Ver Post >
JENIOARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-03-2017 | 08:32| 1

Senar-emazte gazte guapo bi jokora joan ziren Hondarribiko golfera. Ez ziren Don Markes de Hartuko Nuke eta Doña Markesa de Ezer Ez; ez, baina igualtsu. Zelaia hemen, zuhaitzak hor, zuloak han, ekin diote norgehiagokari gogotik… Toki hura ezagutzen duenak badaki, arbola-atze ertz askotan badela etxadia edota txaleta, zein baino zein galantagoa, aberatsenen palazioen irudi.

Une batean, makila astindu eta pilota jo, sutsu ari zirela, emazteak senarrari adierazi zion kontuz ibil zedila, kontuz kuanto, pilotakada batez etxe haietako kristalen bat hautsiz gero, errukienak izango zirela eta. Ez alferrik. Jo eta jo ari zirela, halako batean, senarrak pilotari oker eman eta alboko txaleteko salako beira handia birrindu zuen, kris-kras, xehe-xehe.

«Esan ez dizut, ba –andreak haserre–, kontuz ibiltzeko!? Merezi duzu kapazoa bete zokor-mazo. Eta orain? Zer arraio egin behar dugu orain, e…!?». Geroxeago, barexeago: «Hauxe egingo dugu, horra: bertaratu, barkazioa eskatu eta gastuak kitatzera prestatu». Hala, palazioraino joan, txilina jo eta… barrutik: «Atea zabalik duzue; sar zaitezkete; aurrera…». Salara sartu orduko, berehala ikusi zuten eragindako hondamena: kristal puskak nonahi lur zoruan, botila handi hautsi bat mahai gainean, haizea suelto etxean zehar… Baita gizaseme elegante bat ere, adinekoa, baina artean gordin, besaulki txit dotorean eseria. «Zuek –galdegin zien– hautsi al duzue leihoa?». Eta: «Bai… –andreak herabe erantzuna–. Penatxo dugu hautsi izana, baina zorrak garbitzeko prest gatoz».

«Ezta pentsatu ere –gizaseme eleganteak–. Neu nago zuekin zorretan. Ni horrako botila horretan milaka urteetan preso egondako jenioa nauzue. Zuek jaregin didazue niri, zorionez. Beraz, prest nago zuen bion aurrean hiru desio, nahi edo kapritxo egia berdaderoak bihurtzeko: zuentzako biontzako bana, eta beste hirugarren bat neuretzako». Eta andreak agudo asko: «Primeran! Nik honelakoxe etxe bat nahiko nuke mundu zabaleko herrialde bakoitzean». «Hala izan bedi –jenioak–. Eta halaxe izan ere izango duzu». Eta senarrak gero hurrena, di-da: «Bizi naizen artean, pozarren jasoko nuke nik… milioi bat euro urtero-urtero». Eta: «Ez dago ezinik. Horixe da nire salbatzaileen alde egin dezakedan gutxien-gutxienekoa. Egin bedi, hortaz, zure desioa ere». Hartan, andreak: «Eta zein da, bada, zure kapritxoa? Baldin jakiterik badago…».

Isil-tarte baten ondoren, jenioak: «Botila horretan preso nagoenetik, milaka urtean, ez dut gizonik ikusi, ez dut sexu harremanerako aukerarik izan. Nire nahia, hortaz, da zure senarrarekin oheratzea, hainbeste denboran amestu izan dudalako ikusitako lehen mutilarekin ttiki-ttaka egitea, lizun-berde». Andreak senarrari: «Tira, gizona; hainbesteko irabazien ordainean, ez da asko eskatzea ere. Momentu bat da. Behingoagatik…». Senarrak, baietz, goazen…

Jenioak gela batera eraman zuen. Behin han, zulo bakoitzari ziri, ziri eta pott, Sutrakama-renak denak egin zizkion hiru bat orduz; Kamasutra-renak atzekoaz aurrera, alegia… Gero, gizon biak janzten ari zirela, jenioak honela galdetu zion gizajoari: «Zenbatsu urte dituzue zuek?». Eta: «Hogeita hamabosna urte ditugu». Eta jaun Aprobetxategik orduan,  irri-murrika: «Jakintsuzar eta bi Tontogazte bildu gaituk gaur hemen… Hogeita batgarren mendean, hainbeste urterekin, oraindik sinisten al duzue jenioetan!?».

 

Bizargorri, 2017-03-01

Ver Post >
KANDIDO SASETA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-03-2017 | 09:59| 1

Argi bat piztea hobe da, iluntasuna madarikatzea baino. Eta ni gaur hemen gure zorigaitzeko azken gerra madarikatzera ez baina, argiontzi txiki bat piztera nator, eta deiadar egitera, Kandido Saseta Hondarribiko seme zenaren goraintziz eta omenez, egia ez delako sekula ere zahartzen.

Bihar beteko dira, izan ere, laurogei urte Asturiaseko Areces herrixkan hil zutela, gerran; bera eta beste ehun bat euskal gudari, gehienak ANVko Euzko Indarra batailoikoak; baita PNVko Amaiur eta UGTko zenbait ere. Oviedo hiria faxista frankistengandik libratzera joanak ziren hara, agidanez, soldadu errepublikanoei laguntzera. Ez zuten atarramendu onik atera, atarramentu onik atera ez zutenez: bitartekorik eta koordinaziorik eza batetik, eta etsaiak askoz ere gehiago zirela bestetik, hiru albotatik atrapatuak izaki, tiroketa anabasan hil zituzten denak. Hura ausiabartza! «Aze zulo beltzean sartu garen!», esana omen zuen Sasetak, tragediaren berri aurrez baleki bezala.

Kandido Saseta Etxeberria, Euzko Gudarostearen sortzaile eta komandantea, ama Fruktuosa zegamarraren eta aita Anbrosioren (Biteri eskola publikoan berrogei urtez maisu izanaren) seme eta beste zazpi senideren anaia, (denak hondarribiarrak) izatez izan, txikia omen zen; baina gizon gisan, handia. Honelatsu zioen Manuel de Irujo lagunak: «Saseta, hombre de tantas virtudes como escasa apariencia; leiala, jatorra, nekaezina, atsegina, txit ongi prestatua, balore handi-askotako pertsona, harritzeraino bare-lasaia, langile fina; granjeó las simpatías de todos; Errepublikak izan duen militarrik baliotsuenetakoa…».

Kontatzen dute, gerra aurretik behin, Marokoko Alhucemas-en Villa Sanjurjo kanpamentuan intendentzia kapitain zelarik, bere oihal-etxolaren sarreran honako hau omen zeukala idatzia: «Emen sartzen dena, Euzkadin da. Euskalduna bazera, mintzatu euskaraz; eta abertzalea bazera, deadar zazu nerekin: ¡Gora Euzkadi askatuta!».

Haren bizitzaz eta merituez ez dut nik hemen gehiago zertan esanik, gaur egun hor delako nahi duten guztientzat internet… Dena dela, ezin bazter  batera utz nezake, beste kontu txoil estimagarri bat. Alizikan (alegia), haren hilobiaren aurkikuntzarena. 1999an Hondarribiko Olagarro eta Muara elkarteko zenbait andre-gizonek hartu zuten erabakia, Saseta herriko seme galduaren hil-zuloa bilatu, aurkitu eta gorpuzkinak jaioterrira ekartzea, albait bederen. Baita topatu eta ekarri ere, alafede…! Aranzadi laguntzat harturik eta Areces ingurukoak gidari, 2008an, lur azaletik berrogei bat zentimetrora hara non jotzen duten laurogei urte lehenago hildako herriko seme kuttunarekin… Interneten da, nahi izanenean, historia honen guztiaren bideo ikusgarria.

Kandido Saseta, militar abertzale hondarribiarra, bere herriko lurretan datza harrezkero… Bihar bertan, otsailak 23 izango dituenean, hil zuteneko laurogeigarren urteurrenean, Hondarribiko hilerrian, bi omen-ekitaldi egingo zaizkio: eguerdian bata, Sasetaren Aldeko Taldeak; arratsaldeko bostetan bestea, omenaldi ofiziala. Agertu nahi duenarentzat…

Laurogei urte eta gero, oraindik ere, ozen bezain garden entzuten da gure Kandido Saseta txiki handiaren oihartzuna; eta, gauza jakina da, beti-beti oihartzunak duela azken hitza… Beraz, bada, ohore eta goraintzi Sasetari!

 

Bizargorri, 2017-02-22

Ver Post >
NINFOMANARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-02-2017 | 08:24| 1

Hondarribian gorabehera kezkagarriak dira aspalditxoan, aireportua dela medio; luzatu beharra dagoela, moztu egin behar dela, segun zeinek zer zergatik zertarako nahi duen. Komeriak dira hemen, zera! Luzatuenean, zenbait etxe eta lur-sail, akabo; moztuenean, berriz, lanpostu eta hegaldi batzuk, kito, fini, kaput. Azkenaldiko Londreserako bidaia sarriak, esate baterako.

Hori guztia, halere, nire gaurko harilaren hari muturra besterik ez duzu. Historia polita kontatuko dizut, xehe-xehe. Jakin dudanez, orain denbora asko ez dela, gizaseme buru-iritzi batek, luzea baino motza gehiago bera, abioia hartu zuen Hondarribiatik Londreseko Heathrow-era. Zegokion lekuan eseri eta, laster, non ikusten duen sartzen egundoko andre dotore ederra, edozeinen begi betegarria. Pausoz pauso, poliki-poliki, bazetorrek, bazetorrek…, eta (hura poxa gure gizonarena), non jarriko?, eta tokatu zaio bere ondo-ondoan esertzea.

—Kaixo. Zer…? Oporretara edo negozioetara zoaz Londresera?

—Lanera noa, lanera –andreak, xarma handiz begietara begira–. New Yorketik nator eta Londreseko urtean behingo Ninfomanen Konbentziora noa. Larunbat eta igande, bi egunetan ospatzen dugu mundu guziko ninfomanok.

Txistua eztarrian trabatu zitzaion ia gure gizonari derrepente. Instant batean zotz eta mutu geratu zen… Sekula bere bizi guztian ikusitako andrerik politenarekin zegoen, ondoz ondoko, larruz larru ia-ia… Nora joango dama xarmanta!?, eta pottotta-beroen bilera batera. Hau ere badiagu…! Plantarik duinenean mantendu nahian, hala galdetu zion gero bare, baina kuxkuxean:

—Eta…, zer egin behar duzu zuk zehazki konbentzio horretan?

—Hitzaldi bat ematera noa. Neure esperientzia oinarri, sexualitate-mito batzuk desmitifikatzera; asko baitira mundu zabalean mitoak edo uste faltsuak.

—Benetan? Zein mito dira, ba, horiek? Uste ustel asko dugu, beraz?

—Bada, bai, mito faltsu mordoska han-hemen… –Eta aho bete hizka ekin zion damak–. Horietako bat, Ipar Amerikan bertan, gurean, uste oso zabaldua dago afroamerikarrak direla gizasemerik fisikoki ongien hornituak, ekipatuak. Eta ez da hala. Navajo izeneko indioak dira onen onenak; Hastiin Ch’il Haajiní famatu haren ondorengoak; zein izan baitzen navajoen buruzagi handia, “Manuelito” deitzen ziotena… Beste mito oso zabaldua da, frantsesak omen direla maitalerik finenik eta onenak. Eta ez da egia. Onenak greziarrak dira. (Ai, Kyriakos, Dimitrios, Sokratis, Nikos…!). Bestalde, egiaztatu dugu jada, ahalmen aldetik, Kantauri kostaldekoak direla ahaltsuenak, gipuzkoarrak batez ere, arrantza portuetako mutilak… Beste mito bat da, gizona zenbat eta luzeagoa, orduan eta larrujole hobea dela. Baita zera ere! Ai, txiki-motz batzuen abilezia…

Bat batean, isil-isilean geratu zen andrea. Erakaitz, nonbait. Lotsagorritu ere egin zen pittin bat. Arnasa hartu, eta hauxe zioen gero:

—Barka, jauna; baina zer ari naiz ni hemen kontuok barra-barra esaten zuri, oraindik ez dizut izenik galdetu ere eta!?

—Ni –gure gizonak– Manolito naiz; Manolito Papadopoulos. Baina Zarautzen denek Azken Portuko Txikito deitzen didate.

 

Auskalo hala bazan edo ez bazan; ondo sartzen da, behintzat, kalabazan.

 

Bizargorri, 2017-02-15

Ver Post >
EHUN ETA HAMAIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 09-02-2017 | 08:26| 1

Hamaika ikusteko jaioak omen gara… Hamaika ez ezik, baita ehun eta hamaika ere, alajainkoa. Eta horretarako, gureak geuretzat gordeta, Espainia barrabas auzoa dugu lekukorik lekukoena, adierazgarriena. Soberanoen soberakinak, gobernuaren gobernu-azioak, ministroen siniestroak, diputatuen diputapenak, zinegotzien zin-ego-utziak… Ez dira kontu berriak. Duela ehun eta hamaika urte Muñoz Seca zenak atera zuen honako sainete hau erdaraz, nik euskaraz zortziko txikietan jarri dizudana. Baduzu 111 doinu kantatzeko: Bein batian Loiolan, Pasaiako plazatik, Iturengo arotza, Orioko balearenak, Haizeak biali du, Ene Lukax maitea…

Tengo un borrico canelo

más sabio que un profesó,

con orejas de ministro

y ojos de gobernaó…

 

Kanela koloreko badut nik astoa,

jakintsuena bezain jakintsu askoa;

ministroen belarriz jantzirik kaskoa,

gobernadoreena du bista arrastoa.

 

Rebusna como si fuera

diputao ministerial;

y se come hasta el pesebre,

como cualquier consejal.

 

Ministro-diputatu eme zein ar antza,

hortzak erakutsiaz sarri du arrantza;

gainera, zinegotzi askoren usantza:

aska ere jan arte ezin du deskantsa.

 

Yo quisiera que a mi burro

lo sacaran diputao,

porque otros siendo más burros

a ese puesto ya han llegao.

 

Gustura ikusiko nuke asto hau nik

betiko diputatu izena emanik,

ohituak gaudelako ikusten jadanik

postu hoietan asko astoak izanik.

 

Pero temo que de serlo,

vaya a quedarme sin él;

porque como allí habrá tantos

no lo voy a conocer.

 

Baina oraintxe jartzen ari naiz ni dudan

betirako galduko han ez ote dudan;

hainbestetxo izaki berdinak itxuran,

nire astoa zein den ikusten… itsu-lan!

 

Bizargorri, 2017-02-08; (Muñoz Seca, 1906).

Ver Post >
ESKERRAK ZURI, MARIANO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-02-2017 | 10:36| 3

Arratsalde on, Mariano. Gaur jaso dugu zure gutuna emazteak eta biok, adierazten diguna, erretiro saria, pentsioa, ehuneko 0,25 euro areagotu zaigula. Eta ez dut astirik galdu nahi zuri, On Mariano Rajoi jaun horri, eskerrak eskerren gain ematen hasteko. Izan ere, badakigu ziur, zain eta muin lan egin duzula, goiak eta beheak joz, guri bioi halako sos-gehigarri hain gora handikoa lortzeko. Gaurtik, egunero, badugu etxean 31 xentimo gehiago eskutik, aupa!

Eskerdun onaren legez, hortaz, euskal herritarrei euskaraz (zure betiko gaztelaniazko zipriztinez eta zure moduko zenbait handi jakintsuen latinez) gogorarazi nahi diet, esker-mesede asko eta handiak egiten dizkiguzula zuk, kostata eta bularka jarririk egin ere, gure alderako beti. Zeren, nola sua egurra boteaz handitzen baita, hala gure pentsioa ere zure ahalegin gogorren egiteaz handitzen da. Zurekin zor bizian gaude. Cortesías engendran cortesías.

Eskerrik asko, Pujol-i, Barcenas-i, errege borboi zaharrari eta gaizto haizeak hartutako PPko eta PSOEko ustel askori, lotsagabeki lapurtutako sosak osorik itzularazteagatik, beren interes-tasa eta guzti. (Esan dezakezu zeuk ere, David erregek bezala: «Circumdederunt me sicut apes», hau da, inguratu ninduten erleek bezala). Esker mila, sindikatuei ere, lotsa ipinirik, iruzurretan ebatsitako diruak itzularazteagatik. Milaka esker, alferreko administrazio eta konpainia publikoak gutxitzeagatik, gastutarako eta adiskide-zulotarako bestetarako ez zeuden eta. Neurria hartu diezu gaiztoei, neurria hartu diezunez tamainan.

Eskerrik asko, soldata puztu, txartel doako, auto bikain, bidaia gizeneko milaka eta milaka aholkulari, entxufatu eta jendaila gutxiagotzeagatik (Salomon erregeak zioen bezala: «Aquæ furtivæ dulciores sunt»; hau da, ur ebatsiak gozoagoak dira). Esker mila, klase politikoaren mauka, mantxunga, txoio eta eskualdia erauzteagatik, herri xeheari (boto txarteletan gehiengo handiari) hainbesteko ondoeza eragiten baitzion. Oir, callar y ver, hace buen hombre y buena mujer. Milaka esker, hiritar flakoak erreskatatzeagatik eta ez banku putz-harroak; a ze diru mordoak aurreratu dituzun guretzat: biba zu, On Mariano!

Eskerrik asko, hain popularra izaki zu, laguntza ekonomikoak erabakitzeagatik, nori?, eta beren baitan erreak eta abailduak eta alde guziz deskontsolatuak baitauden behartsuei, putak pasatzen ari direnei; eta ez denon kontura putetan dabiltzanei. (Zintzoki bete duzu lege zaharreko esana: «Vince in bono malum», ongiaz gaizkia garaitu duzu). Esker mila, handiak handiago eta txikiak akabo egiteagatik: cada cual con su cada cual… Milaka esker, azken batean, emaztearen eta bion erretiro sariak hainbesteraino handitzeagatik, bakoitzari berea zuzen eta justiziaz mugatzeagatik. Hartua, zor da.

Eskerrak eskerren gain zuri, On Mariano, pentsioak ehuneko 0,25 euro potolo igotzeagatik. Inor ez duzu zuk berdinik, alafede. Zeu bakarrik zara bigarrenik ez duzuna. Bejondeizula. Guk nahi genuenera jarri zara. Nunca falta quien dé un duro para un apuro. Zure mendean eta esanean ikusiko gaituzu beti, otzan-otzanik, ardi zaharrak bezala… Barka, baina, Mariano: eskua dar-dar, ezin idatzi dut gehiago, xahardadearen kausaz, nekearen nekez.

Post Data: Hurrena, datozen hauteskundeetan, ez duzu zuk zertan zure partiduaren boto txartelik guri etxera bidaltzen lanik hartu beharrik: pentsio honek aski eta sobera ere ematen digu… komuneko papera erosteko.

Bizargorri, 2017-02-01

Ver Post >
ORGANOAK ETA GRIPEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-01-2017 | 07:41| 1

Goizero-goizero, tabernako nire betiko txokoan kafe baten aitzakian egunkari pare bat irakurri ondoren, Euskadi Irratia entzun zale izaten naiz eguerdi artean gero, sukaldeko egitekoetan. Egunotan bi notizia apartu nahi nituzke, besteak beste: egunkarietako berrietatik ikusia bata, aurtengo negualdiko gripearen zitalarena (gogorra omen datorrena, zaharrengan eragin makurra omen duena, zaindu beharra omen dagoena…); eta irratiko berriketetatik ikasia bestea, Felipe Gorriti musikagilearena (Agur, Jesusen Ama kanta maitagarria berak asmatu omen zuenekoa, Uharte-Arakilen 1839an jaio eta Tolosan 1896an hil omen zenekoa, haren aita eta biak organista txit iaioak omen zirenekoa, Gipuzkoan organo on ugari omen denekoa: Donostia, Bergara, Usurbil, Tolosa, Ataun, Azpeitia, Ormaiztegi, Hondarribia, …).

Aurreko astean, periodikoak leitu ondoren irratia entzuten ari nintzela, gertaera txit bitxia etorri zitzaidan gogora, non edo han aditua, arestiko herri «organista» horietako batean gertatu omen zena, orain denbora asko ez dela. Nik ele-mele bi horien hariak (organoak eta gripea) albainduko ditut hemen serio-serio, zuk josi ditzazun hurrena irribarretan hor. Goazen, bada.

Piano eta organo andre irakasle bat bizi omen zen betidanik bertan. (Herriaren izenik ez dut, badaezpada, esango; badakizu, familia eta fama eta fandango). Laurogeita bost urte bete behar zituen bezperan, herriko erretore jaunaren telefono deia jaso zuen esanez, biharamunean atsegin handiz, baldinbaitere!, egingo liokeela bisita, ahal balitz, parrokia guztiaren esker onean. Baietz, dama xaharrak, pozik eta pozik hartuko zuela, nola ez ba…?

Hala, hurrengo goizean agertu da jaun erretorea atso organistarengana eta, hau-ta-hori-ta-hura…, eseri dira salan kafe biren jiran biak… Bati begira eta bestea begira, hor non ikusten duen apaizak organo koxkor bat, bere hormako hoditxo eta guzti; eta haren teklatu gaineko apalean, zer?, eta beirazko ontzi bat urez betea; eta, ai ene bada, uretan igeri zer!?, eta kondoia…!

«Sorgin tzar narrats halakoa! Zer dela eta…? Nondik arrano!? Behin ere ez dena, izaten ahal da, inoiz edo behin. Nabilen kontuz, badaezpada…». Horiek guztiak eta burubide gehiago ere egin zituen apaizak berekiko, aho guztia arra betean zuela, txunditua. Hala eta ere, disimuluan segitu zuen, bere ohiko eran, astiari eta aisiari jarririk, adineko emakume artista haren bizitzaz eta ibilerez kontu kontari… Kondoia ikusten, ordea; kondoia ikusten beirazko ontzitxoan nahi gabe ere; eta, halako batean, gehiago jada eraman ezinik:

—Barka, baina esango al didazu, mesedez, zer duzun ahorko hori…?

Urez betetako pitxartxoa eta “zera” seinalatuz, jakina.

Eta:

—Ah! Nola ez ba? –dama urtetsuak–. Zoragarria da! Ez dakizu ondo…

—Ea, mesedez… –jaun erretoreak, kopeta zimur, kezketan, fidakaitz.

—Iaz, eliza atzetik tipi-tapa paseoan nenbilela, sobretxo bat bistaratu nuen lurrean, ustekabean; harrigarria, niretzat bederen. Hartu eta leitu egin nuen azalekoa. Honela jartzen zuen: «Ipin ezazu organoaren gainean; manten ezazu hezetan; eta ikusiko duzu, ikusiko duzunez: gaitz guztietatik libratuko zaitu». Hortxe ipini nuen uretan… Harrezkero, gripe arrastorik ere ez dut izan!

 

Bizargorri, 2017-01-25

Ver Post >
GIPUTZAK ETA BILBOAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-01-2017 | 08:42| 0

Aurreko batean, egunero bezala, Anjel Lertxundik bazka gozoa zekarren BERRIAko bere letra-larre motzean. Gipuzkoarron elkar ulertu ezinaz mintzo zen eta, bidez, bizkaitarren efikaziaz: beste kasta bat omen dute haiek, zera…! Eta amaitzen zuen kontatuz, orain bi mende ez dakit zein baserritar bizkaitarrek auskalo zein musikariri esan omen ziola hala: «Giputzak, buru arinak; “kiputza” esaten zaiolako ale gutxi dakarren artaburuari». To!

Anjelenak alde batera (haren arrazoibideak diferenteak izaki), nor suak eta garrak hartuko ez du, nor haserre gorrian sartuko ez da, nor arraio hemen matxinatuko ez da, halako erdi-egia-erdiak entzunik? Egiaren laurdena besterik ez baita, hala haien efikazia, nola gure eskasia. Egiaren antz guztiak argitze aldera, hemen aterako naiz ni plazara gipuzkoarren defendatzaile eta, jakina,  biskaitxarren atakatzaile; behingoagatik, bat bederen! Izan ere, egunero dator Bizkaitik Gipuzkoara erdeinuzko txiste txar isekari mordoa. Onez onean isilik eraman behar al dugu, bada, iraina eta burla eta gutxiespena? Benga ja…!

Zer kiputz, zer ale gutxi eta zer artaburu, gero!? Kiputzak baldin badira ale gutxiko artaburuak, bilboak dira trabak, ezpatak, girgiluak edota presoen eskuak eta oinak estekatzeko burdinazko loturak, kateak… Girgiluena baldin bada efikazia, biba gure eskasia, arraio tximista! Bilboak kateak dira, hortaz; trabak, oin-bilurrak, menderatzaileak… Aha; hola, hola…! Orain ulertzen dugu giputzok Hamleten kexu hura: «Nire biotzean loa galarazten zidan alako burruka bazan, eta matxinatuak bilboetan baino mindurikago nengon».

Nondik datorkio, izan ere, hainbesteko harropuzkeria beti kamiseta zuri-gorriz jantzita dabilen hainbeste lehoi-kilo bilbo-kume tente-potenteri; nondik? Hona hemen hamaika arrazoi bilboa bilbatzeko eta giputza gipuzteko:

Bat. Bilboko ura esaten duten fama handiko zera hori, Burgosko Ordunte urtegitik datorkie; Arabako beste hiru putzutatik, gainerakoa. Bi. Bilboko kaleetako autobus betiko mitiko tipiko antzinakoek “azulito” zuten izena, txuri-urdinak zirelako. Hiru. Iribar gipuzkoarra dute “Ilustre de Bilbao” izendatua aspalditik. Lau. Irungo Mariño-tik eta Donostiako Antiguatik eta beste giputz-herri askotatik eraman ohi dituzte beren jokalaririk onenak, urdinetik gorrira janzteko beste lan askorik gabe (zuriak zuri): Iribar, Andoni Imaz, Iraola, Aduriz, Alkiza, Etxeberria, Elustondo, Gabilondo…, ia beti athletic erdia osatu arte… (Ale gutxi giputzak!?). Bost. Aste Nagusia, su artifizialak, inauteriak, Santomasak eta abarrak kopiatzen eta kopiatzen ari zaizkigu. (Artaburu kiputzarenak imitatzen, hortaz!?). Sei. San Mames berriko zelaia edo belarra zertzeko garaian, enpresa bizkaitarrak, bere buruarekin aski fede onik ez-eta, Gipuzkoako Diputaziora jo zuen laguntza eske, kalitatez hobeagoa sortuko zutelakoan hemen, Fraisoron; geurea dute belarra ere. (Sei euroko sosak baino ere faltsuago dabiltza bilboak). Zazpi. Ormaiztegiko Irizar autobusetako aleak darabiltzate mundurik mundu irteteko, fardatzeko, atzera-aurrera… (Zortzitik hamaikarako arrazoiak zeuk ipini, badaude-eta franko).

Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola… Beraz, bada, eta laburtze aldera abiaturik, kanta dezagun giputzok, harro bezain sano, Pampi-ren aspaldiko kantaren harira (Zer litzateke Euskal Herria pilotarik gabe?): «Zer litzateke Bilbo-Athletic… Gipuzkoarik gabe!?». Labea bai, eta ogirik ez.

Bizargorri, 2017-01-18

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor