Diario Vasco

img
ZAHARRAK BERRI
img
Jesus Mari Mendizabal | hace 18 horas| 2

Ez dut atzo goizean gure Goierrin aditua «Zarra, txarra», esaldi labur bezain adierazkorra. Geroztik Bidasoaren alde bietan entzun izan dut honako hau: «Zahartzeak deus onik ez du». Eta, bestalde, literaturatik jasoa dut «Zaharraren sistema, seta eta tema». Zahartzeari buruz, ordea, bada bestelakorik ere, zorionez, aldian aldiko bizkorkiloei eskerrak, ez hain ezari eta beltzari emanik.

                Nik hona gaur hogei ateraldi ekarriko dizkizut, handik eta hemendik bilduak. Denetakorik baduzu; ezagunak, agian. Anabasan metatu gabe, aliritzira kateatu dizkizut lehendabizi; akaberan gero, autoreen izenak ipiniko ditut, hurrenez hurren, zein esapide zein autorerena den jakin dezazun; eta, bide batez, zeuk ere lan pixka bat izan dezazun. Eten puntuak izango dira esalditik esaldirako etenak. Goazen…

                Bi urte behar izaten dira hitz egiten ikasteko; hirurogei, isiltzen ikasteko… Bizitzako lehen berrogei urteek testua eskaintzen dute, pasartea; hurrengo berrogeiek, komentarioa, iruzkina… Gazteak arauak ezagutzen ditu; zaharrak, salbuespenak… Zahar jendeek ez dute gazteez uste onik izaten, gazte izanak direlako, eskarmentuz… Bere egitekoa konplitua dela kontsideratzen duena bilakatzen da xahar; xederik batere gabe jaiki eta esperantza alerik gabe oheratzen dena… Ondo zahartzeko artea esperantzaren bat bederen mantentzea da… Zahartzaro egokiaren gakoa hauxe besterik ez da: bakardadearekin hitzarmen zuzen zintzoa egitea… Zahartzea mendi gaitz bat igotzearen pareko da: igo ahala, indarrak ahultzen dira, bai, baina begiratua libreagoa da, eta ikuspena zabalagoa, jabalagoa… Zahartzen ari direnek dute bizitza bene-benetan maite… Denok nahi izaten dugu zahartzarora iritsi, eta denok ukatzen dugu iritsi izana… Denbora luzez bizi ahal izateko, oraindainokoan aurkitu den sistema bakarra, zahartzea da… Atso nahiz agure denbora askoan izan nahi baduzu, egin zaitez atso edo agure lehenbailehen… Zerbait egiteko,  zernahi dela ere, zaharregia naizela aipatzen didatenean, berehalakoan saiatzen naiz horixe egiten… Atso-agureek aholku onak ematea atsegin dute, erakutsi gaiztoak ezin ematetik kontsolatzearren… “Oraintxe baino gazteago egundo ez naiz sentitu” esan ordukoxe hasten da zahartzaroa… Zahar jendeak ondotxo daki hiltzea loaren antzekoa dela; pixa egitera jaiki beharrik gabe, ordea… Bizitzaz nintzen zeharo maitemindu; zergatik?, eta, bera izango delako, nik abandona dezadan baino lehen, utziko ez nauen bakarra… Zahar jendeak primeran daki ohea dela munduko tokirik arriskutsuena, hamarretik bederatzi bertan hil ohi delako… Zahar jendearentzat (ere) alferrikako gastua da kanposantuetako murruena; izan ere, barrukoak ezin irten dira inola, eta kanpokoek ez dute sartu nahi ezergatik… Hiltzen naizenean, paradisua klimagatik aukeratuko dut nik; infernua, aldiz, konpainia onagatik…

                (E. Hemingway, A. Shopenhauer, Oliver Wandele, W. Shakespeare, anonimoa, André Maurois, G. G. Márquez, Ingmar Bergman, Sofokles, Quevedo, Sainte-Beuve, Zizeron, Picasso, F. Rochefoucauld, Jules Renard, (?), Neruda eta, azken hirurak, Mark Twain). Ederra koadrila, parean tokatu izan bagina, autobus koxkor batean Benidormera joateko negu pasa, kontu kontari, kantinera eta guzti!

Bizargorri, 2015-09-02

Ver Post >
ANTZINAKO IPURDI BATZUEN INPORTANTZIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 26-08-2015 | 07:30| 5

Bidaia listatzen ari omen dira Martera, planeta gorrira. Tartean ba omen dabil donostiar bat ere, agidanean… Baina, inor gutxik jakin du orain gutxi arte, gaur egungo martxarik modernoak ere iragan zaharreko jokaerak markatu eta baldintzatu dituela. Espazio-transbordadore bat lantzamendu dorrean bistaratzen dugunean, espaziontziari, ezker-eskuin atxikita, bi erregai depositu bultzagarri ikusten zaizkio.

Depositu handiok Utah-n egiten ditu Thiokol enpresak. Ingeniariek handiagoak egin nahiko lituzkete, bultzada-indarra areagotzeko, joanaldia luzeagotzeko; baina deposituok trenez garraiatu behar izaten dira lantzamendu tokiraino. Eta hor dago koxka. Zeren fabrikatik Cabo Cañaveral-era doan trenak Mendi Harritsuak (Rocky Mountains) tunel baten barrena gurutzatzen ditu, eta lurpeko trenbide-zulo horrek ez du ematen tamaina handiagoko depositurik pasatzeko.

Baina zergatik tunel hura izan zen egina neurri halakoetan? Tunelaren zabalerak zer ikusi zuzena daukalako trenaren beraren zabaleroarekin; eta trenak, berriz, zer ikusi zuzen-zuzena, errailen arteko zabalarekin. Estatu Batuetan  4 oin eta 8,5 hazbetekoa da (1,4 metrokoa) errailetik errailerako distantzia estandarra. Gainera, burdinbide ipar-amerikarrak britaniarren pare-parekoak dira, ingeniari ingelesak ipini zituzten-eta halako lanaren jabe; eta hauek begi-ninietan zeukaten parekoak egitea, hartara, noski, lokomotor ingelesak hantxe ere erabili ahal izango zituztelako.

Eta zergatik eratu zituzten ingelesek modu horretan? Lehen-lehendabiziko trenbideak hirietako tranbiak egin zituzten ingeniari berberek egin zituztelako, ordura arteko betiko neurritan, ohitura zaharrean. Baina, eta zergatik neurri horietan prezixo? Tranbia-egileak aurretik gurdiak eta karroak egiten ibiliak zirelako; eta, dudarik gabe, tratamendu eta lanabes berberak ere erabili izan zituztelako.

Zergatik, ordea, gurdiek-eta behar zuten estandar hori? Europa osoko bideetan gurpil markak eginak zeudelako, ondo markatuak jadanik; beraz, bestelako neurritan eginenean, karroen ardatzak hautsi egingo ziratekeelako. Bistan da. Eta zergatik ote zeukaten bide guztietan tarte iguala gurpil markek? Bideak erromatarren garaikoak zirelako, eta, jende haien alditan, legioen joan-etorrietarako eginak zeudelako.

Baina zer dela-eta hautatu ote zuten erromatarrek neurri hori? Eta hemen dator errematea. Zergatik? Bada, hauxe da arrazoia. Erromatarren karroak bi zaldik tiratzen zituzten. Zaldiek, jakina, bata bestearen ondoan lauhazkan, nolabaiteko tarteunea beharrezkoa zuten, elkarri trabarik egin ezean. Karroaren oreka mejoratzearren, gurpilak ezin etorri ziren zaldien hanka-arrastoen pareko; eta, aldi berean, ezin egon ziren ere elkarrengandik oso aparte, bi karro bidean gurutzatzean elkar ez jotzeko.

Burdinbide amerikarren errailen arteko tartea (1,4 m.) antzinatik baldintzatua dator, hortaz. Zergatik? Bi mila eta berrehun bat urte lehenago, beste kontinente batean, erromatarren karroak zaldien ipurdien zabalaren arabera egin zirelako. Harrapa ezak hori buztanetik! Munduko inoizko garraiobiderik modernoena, espazio-transbordadorea, mugatua dago… zaldien ipurdien zabaleroaren kausaz!

Bizargorri, 2015-08-26

Ver Post >
ELKARRI TOKIA EMAN; BESTEAREN LEKUAN IPINI
img
Jesus Mari Mendizabal | 19-08-2015 | 07:26| 1

Ilargiak bezala, lurrak ere badu bere alde ilun gorde negatiboa. Iluna beti, negatiboa maiz, gordea… gorde ahal denean. Gauzak ez daude ondo, ondo ez daudenez gauzak. Begiratu besterik ez dago eguneroko berri: gerra, gosea, ihesa, miseria; milaka errukarri nora joango, nondik sartuko, non biziko… Batzuen emigratu beharra eta besteon etorkina jaso beharra… Ez dago oraintxe atarramentu onik lurrean. Eta diferenteon arteko elkarbizitzan (ez bakarrik emigrazio eta immigrazio kasuan; baita gainerako kasu guztietan ere), diferenteon arteko tolerantzian, alegia beraz, asko esana dago dagoeneko; eta askoz gehiago dago egiteko. Gure herrian, Ormaiztegin, elkar toleratzeari elkarri toki eman esan izan zaio; eta non edo han entzuna dut “ez-tolerantea” ez du emanik esanda definitzen.

Hori Ormaiztegin, Zerainen… Ez dakit zer gertatzen den Londresen, Parisen… Herri koxkorretan, esango nuke, elkarbizitza eta integrazioa erosoago mamitu izan dela; ez, noski, kasu guztietan, baina bai gehientsuenetan. Ikusi zer dion Patziku Perurenak tolerantziaz: «Hirigune ustez zibilduenetan sortzen da tolerantzia kontua beti, intolerantzia eta basakeria nolabait herri eta herrixka zibildugabe hauetakoa balitz bezala… Hirian hagitzez zailago da nork bere bihotza “bestearen lekuan” ipintze kontu hori… Hiritarrak indiferentziarik krudelenari deitzen dio tolerantzia, eta egoismorik ustel eta bilauenari urrikalmendua».

Diferentea, hortaz, etorkina izan ala ez, hirian nahiz herrixkan, aintzat hartu behar da, haren lekuan ipini behar da (empatia, hator); diferenteari begirunea zor zaio, tokia eman behar zaio (sinpatia, jator). Baina elkarri toki emateak, Zerainen eta Parisen, bi aieka ditu, bi alde, bi mutur: bat bestearen lekuan ipini eta… bestea baten! Bestela, batek eman egiten du eta besteak hartu. «Zuk eman ta nik hartu, hori ez da pekatu…» dio kanta zaharrak. Bai hartua eta bai emana bi aieketatik gertatzen ez bada, ordea,  akabo elkarbizitza, empatia, errespetua, kortesia, sinpatia…

Ormaiztegin ez baina, Londresen gertatu omen zen, agidanez, gorabehera hau. Taxiak ilaran zain… Halako batean, lehenengoari hurbiltzen zaio leihora gizaseme iman musulman fede-zale itsu horietako bat eskean, faborez, eramateko ez-dakit-nora. Atzeko eserlekuan eseri bezain pronto, irratia itzaltzeko esan zion taxilariari; kontatuz, alegia, bere erlijioak musika entzutea galarazi egiten omen ziola; Profetaren garaian, seguruxeagotan ere, ez omen zela halakorik batere, eta sinesgabeen mendebaldeko musika, berriz, are eta gutxiago! Taxilariak, gizabidetsu, irratia itzali eta autotik kanpora jo zuen. Gero, atea zabaldu zion musulmanari, irtetera gonbidatuz. «Zer ari zara!?», honek harrituta. Eta taxilariak erantzun: «Zure Profetaren garaian ez zegoen taxirik. Jaitsi zaitez, hortaz, hortik; eta egon zaitez hemen… gamelu bat agertu zain».

Istorioak gorabehera, gure lurrean ez goaz ondo tolerantzian eta elkarbizitzan, baldin elkarri toki emate horretan bietako batek lekua hartu besterik egiten ez badu. Beraz, bada, Lichtenberg zaharraren ateraldia zinezta dezakegu guk ere, okerraren beldurrik gabe: «Ziur ezin esan nezake, gauzak aldatzean egoera hobetuko denik; esan dezaket, ordea, gauzak aldatu beharko direla, egoerak hobera egin dezan». Aldatu, zenbait etorkinen jarrera ere aldatu beharko da, besteonak beste. Eta sistema, noski.

Bizargorri, 2015-08-19

Ver Post >
MENDAROKO SAKRISTAUARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-08-2015 | 07:49| 1

Errege-erreginek (nahiz bestelako jauntxo-andereño handietsiek), gaixo errukarriek, zenbat diskurtso sutsu bezain hutsal, zenbat eta zenbat eleketa txepel bezain luze, nozitu izan behar ez ote duten, hiriz hiri, herriz herri, harrera derrigorrekoa edo borondatezko ongietorria edo ustezko abegia egiten dietenetan! Ene, zenbat asperraldi! Horren inguruko bi anekdota polit kontatuko ditut, ezin ahaztuzkoak biak, arrazoi diferenteengatik.

Behinola, Luis XIV.a, Frantziako errege, Proventzako herri batera iritsi zen. Bide luzez ibilia, eguerdia izaki, gosetua zetorren. Bertako agintariek, herriko plazan jendea bilduta, errezibimendua egin nahi izan zioten; nola ez, bada!? Alkateak, hortaz, bero ekin zion bere diskurtsoari, honela: «Antzina-antzinako denboran, Alexandro Handia…». Derrepente, eten egin zion gozo gaiztoan berriketa erregek: «Alkate, Alexandro Handia bazkalduta zegoen, baina ni ez». “Alde paretik!” esan izan balio bezala. Ospa egin zien abioan herritar guztiei, mahai gizen baten bila, goseak hila. Hori bai, berriketaria aho bete hortz hotzekin utzita.

Mendaroko sakristauarena da beste hortik honako anekdota. Gipuzkoako parte batean, behintzat, bala-bala ibilia da historia hau urtetan, gaur egun ahaztuxea badabil ere. Gure amaginarreba zenari, Elena Esnaola debarrari, entzun niolakoan nago lehen aldiz aspaldi. Gerora, egunotan, interneten azterkatu eta ez da bertsio faltarik, alajainkoa: zazpik kontatzen du pasadizoa… hamaika modutara! Edozein moduz ere, ez dago batetik bestera antzaldatze nabarmenik.

Espainiako erregina Isabel II.a ere batetik bestera eta bestekotik bestekora ibili zale zen, agidanez. Behin, Nafarroatik bueltan, 1845eko abuztuan, Mendarora heldu zen, bere segizio eta guzti. Ama María Cristina eta ahizpa ere han bide zituen. Mendaroarrek, haren bisitaren berri izan zutelarik, bizkotxo goxo bikain famatu handi bat eskainiko ziotela erabaki zuten. Zer gutxiago…!? Denak (ia) konforme. Arazoa piztu zitzaien, ordea, erreginaren aurrean nork hitz egin, deliberatu behar izan zenean. Izan ere, inork ez baitzekien gaztelaniaz suelto eta ondroso mintzatzen. Komeriak ziren han, gero! Atzenean, patxadako gizon lasaka batek eskaini zuen bere burua, egiteko inportante halakorako: parrokiako sakristauak. (Batzuen esanean, herriko alkate ere bera omen zen). Denak (ia) konforme, berriz ere.

Denbora ez doa alferrik eta ailegatu zen unea, areto apainean denak dotore zintzo bilduta, erreginari herritarren esku-erakutsia egitekoa. Guztien aurrera azaldu Mendaroko sakristaua eta gisa honetan hitz egin zion dama goiengoari: «Señora reina nuestra. Este biscocho haser en Mendaro pa ti. Parte, pues, esto con la madre, y piénsate que con el corazón te damos». («Señora gurea. Mendarok ez du hauxe baino ezer hoberik. Partitu ama eta ahizparekin, eta jakin ezazu bihotz-bihotzez eskaintzen dizugula»).

Eta akabo hitzaldia. Hitza zilarrezko, isila urrezko. Erreginak begi argia eginik izango zion, noski. Izugarri gustaturik izango zitzaiolako, baldinbaitere, diskurtsoaren laburra. Laburra, ezen ez motza. Eta geroko geroan, hizketaldi luzeren bat entzuten zegoelarik non ere nahi, sarri esaten omen zuen, sarri: «¡Ay, mi sacristán de Mendaro!».

Bizargorri, 2015-08-12

Ver Post >
AHOLKUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-08-2015 | 07:10| 3

Uda betea heldu da, askok eta askok oporrak ditu, eguneko orduak luze doaz, aisialdian gaude… Famako dago, hauxe omen dugula irakurketarako garairik aproposena; famako dago, jendea amorratzen egoten dela uda noiz helduko leitzeari ekiteko; fama dago…

Beraz, bada, zuk ere zure aisialdi luze gaurkoan aitzakiarik gabe zer irakurria izan dezazun, hemen emango dizut Mempo Giardinelli idazle argentinarraren narrazio labur bat, Mexikoko Iraultzaren ondorenetan kokatua, agidanez. Mempo idazle handia da, sari inportante ugari jasotakoa. Kalitatea, hortaz, bermatua duzu. Gainera, hain zuzen, irakurketa bultzatzera dedikatzen den fundazio bateko buru dabil aspaldian.

Giardinelliren ipuin honek nik ez dakit garbi zer dakarkidan gogora; badirudi inoizko nahikerien azken zoko ezkutuetara garamatzala: edo denoi (denoi ez bada, gehienoi bai) behin edo behin gertatu izan zaigun aldarte bipila; edo politikari aberats okituei inoiz barren errean ernatzen zaien asmo sekretu isildu beharra; edo Espainiako errege zahar eta berriaren arteko pasadizo posiblea, bien arteko sekula eztako gertaera baten parodia, analogia, metafora… Auskalo. Ea zuri zer dizun adierazten.

 

            «Aitona hil zen eguneko goizean (zeina Villa, Obregón eta Carranza-ren aginduetara borrokan aritua baitzen) eraman zuten Agustin txikia haren ohe ondora, azken musua eman ziezaion. Berrogeiko hamarkada zen eta, Iraultzak aberastutako hainbat familietako guztiak bezala, heroismoz eta gezurrez eta bidegabekeriaz beteriko uste-ilustrean hiltzear zen aitona.

«Belusezko (de terciopelo) praka motzak zeramatzan mutikoak jantzita, bonbatxo eran, belaunetarainokoak; liho zurizko alkandora, lepoko apaingarriekin (broderí) eta mahuka-biki (mancuernillas, gemelos) urrezkoekin. Zetazko galtzerdiak zerabiltzan eta txarolezko zapatak zilarrezko belarriz (hebillas).

«Ohe goia zegoen oholtzara hurreratu zuten eta belus txit fineko kuxin baten gainean belaunikatu zen. Agureak, zilar eta urrezko hariz brodatutako lumekiko almohadoietan hondoraturik, nekez hartzen zuen arnasa ahotik. Begiratu zion mutilak eta…, espero izan zuen…, auskalo zer. Ez zeukan aitonari eskua hartzeko kemenik; eta, hartu izan balio, nazka emango ziokeen.

«Agureak begi-bazterraz begiratu zion lehenbizi, buru zuri handizkia alde batera mugitu zuen gero, eta, keinu batez, gelatik aterarazi zituen hango guztiak. Behin biak bakarrik gelditu zirenean, mutikoari zin eta min begiratu zion; ezpainez nazka imintzio bat egin eta, esku argal hezurtsu bat luzatuz, umearen besaurrea hartu zuen.

«—Aholku bat eta bakarra emango diat, mutil –eztarria leunduz, ia batere indarrik gabe–: dena saldu eta ihes egin ezak (vende todo y huye)».

Bizargorri, 2015-08-05

Ver Post >
MEDIKUENAK GERTAERA BI
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-07-2015 | 07:42| 0

Uda pasatzera etorriak omen gara mundu honetara. Eta udan, batetik, argitzetik iluntzera luzeak dira egunak; bestetik, berriz, udako bero handiari opor, festa, solas, jolas giroa dario. Horregatik, seguru asko, lagunarteko berriketaldiak ere luzeagoak eta beroagoak tokatzen dira sasoi honetan; baita etxeko bisita bilerak ere. Horietako batean, joan den igandean, gurean entzundako historia xelebre samar bi, medikuenak biak, kontatuko ditut hemen. Donostian bene-benetan gertatuak omen.

Bat.

Enpresa multinazional bat, zeinaren izenik iritsi ez zaidan, osasun arloan arduradun nagusi izendatzeko, hemengo norbaiten bila ibilia da, agidanez, hiriburu gurean. Medikua behar zuen izan, baldinbetan; baina baita jendearekiko harremanetarako abil ernea ere. Presentatu zirenen artean, proba zorrotz batzuen ondoren, hiru azken hautagai bereizi zituzten. Eta azken ataka gaizto erabakigarrian, galdera berbera egin zieten hirurei, galdera bitxi gordina: «Jendeak zutaz zer esatea nahi izango zenuke zeure gaubeilan, hilkutxan zaudenean?».

Lehen hautagaiak erantzun zuen: «Mediku handia izan naizela nire denboran; hiritar eredugarri gutxi bezalakoa; baita senar eta aita onik onena ere». Bigarren hautagaiak, berriz: «Pertsona miragarria izan naizela. Nire lanean bikain jardun dudala; eta ondorengo mendeetarako, hainbat gaitzen sendagarri, mirakuluzko asmakizunak sortu ditudala». Bi, beti parean; baina hirugarrenak hautsi zuen marka. Hitz politek salda onik ez, pentsatu zuen; eta, aholegar handirik gabe, ausarki erantzun zuen: «Nik nahiko nukeena da, zera…, gaubeilako baten batek esatea: Joño! Begira, begira: mugitzen hasi da-eta!». Berari emanik izango zioten enplegu berria: ausardiaren ostekoa, fortuna onaren bostekoa.

Bi.

Osasun azterketa egitera joan zen dama gazte eder bat, aurrez esana zioten jaun medikuarengana, pisu batera. Jendea zen itxaron gelan, zein bere txandaren zain… Bere dei hotsera, gelara sartu eta han doktore edadetu batek errezibitu zuen. Hau eta hori eta hura zazpi aparatuz aztertu ondoren: «Dena primeran duzu, emakumea. Zure bihotzak eta birikek ez dute aitzakiarik; pultsua eta odol presioa, ezin hobeto daude». Eta une hartan, jiratu eta bizkarra emanez, gehitu zuen zintzo: «Orain, faborez, utz iezadazu ikusten zuek emakumeok hainbeste alditan arazotan sartzen eta auzitan ipintzen zaituzten zera hori… Entenditzen didazu…».

Dama arropak eranzten hasi zen goitik hasi eta beheraino. Gerririk gorakoak denak lehendabizi, badaezpada, eta azpikoak ondoren. Atzenean, kuleroak ere kentzen hasia zen momentuan, mediku zaharra jiratu eta: «Ene jainko potoloa! Ez, ez, ez… Jantz itzazu zure arropak berriz ere, faborez. Nik ez dizut, nonbait, ondo adierazi. Nik zure zeraren arrastoak besterik ez nuen ikusi nahi. Nik nahi dudana da zuk erakustea niri… mingaina!». Ez zion ateraldiak gutxi erasan gure dama politari; hala ere, irri-murritza atera zuen aurpegira. Bakea beti irribarretxo batekin hasten omen delako.

Bizargorri, 2015-07-29

Ver Post >
BETOR PAKEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-07-2015 | 07:48| 0

JUAN BASURKOREN LAU BERTSO

BETOR PAKEA

                Orain denbora asko ez dela (Josefa Setien anderearen eskutik), Juan Basurko Ansola (Hondarribia, 1890; Irun, 1957) euskal idazle izan zenaren lau bertso zahar eder iritsi zaizkit. Haren eskuizkribu baten fotokopia da, letra txukun dotore argiz idatzia, «Betor Pakea» goiburu edo titulua duela. Data Ilbeltza 1947 dakar, eta sinadura Juan Basurko.

Tituluaren ondoan, honako ohartxo hau ageri da: «Orain amar urte Bidasoz aruntz idatziak». Esan nahi baitu, 1937an sortuak direla eta, bistan da, erbestean, Iparraldean. Gainera, sinaduraren alboan, eske edo ahalegin edo dena delako hauxe dator: «Esta Poesía se publicaría? en el “Semanario El Bidasoa”». Badirudi ez zela publikatu. Beraz, hau izan liteke, onean, lan eder aspaldiko haren lehen argitaratzea.

 

1º Guda gogorran, mendean daude      3º Arreba bat det, Irun-en, eta,

  Gure lur maitagarriyak,                          Bestea dago Baionan,

 Ta, zenbat gera, Bidasoz onuntz          Illoba batzuk, Fraintziyan ditut,

Gudan iges etorriyak,                                 Beste asko Kataluñan,

Bizi geranak naigabeturik                       Seme maitea, nigandik berex,

Malkoz beteta begiyak,                              Emen bizi da, Urruñan,

Ikusirikan, zer zori txarrak                   Zenbat orlako naigabe da gaur

Dituan gure Erriyak.                                   Zori gaitzeko Españan.

 

2º Yaunari eskerrak, Bidasoz onuntz     4º Denok lenbait-len, alkartu gaiten    

Emen bizi naiz pakean,                                Yaunari diot eskatzen,

Urruña-polit, ondoan dagon                    Zeru goitikan, lagun dezala

Basarri txuri batean,                                    Gudu gogor au bukatzen,

Nere arreba maite etatik                            Gizonak noizbait, ikas dezagun

Leku berex-apartean…                                Alkar goxoki maitatzen,

Onela bizi bearko degu                                 Zitalkeriak oinperatuta,

Yaunak nai duan artean.                            Pakean bizi gaitezen.

 

 

Horra hor, hortaz, Juan Basurko hondarribiarraren lau bertso sentimenduz beteak. Eskuizkribuan datozen bezalaxe idatz-aldatu ditut nik hona. Maiuskulak, komak, azpimarrak, ortografia…, hitzez hitz eta letraz letra, dena Basurkok berak utzi zigun gisa berean erakutsi nahi izan dizut; lege-legera.

Bere buruarekin blagan, lurra eta herria eta guda eta familia dauzka mintzagai, etxetar maiteak batetik, zoritxar zitalak bestetik… Ez zen, ez, atsegin izango 37ko hartan, Bidasoaren bi aldeetan, gudatea tokatu zitzaien gure aurreko errukarri haientzat. Gerra. Haren latza!

Gure Basurko zenaren lau bertsook argia ikusi dute azkenik, bederen, non?, eta haren jaioterriko HONDARRIBIA aldizkarian. Baleki! Zorionean gaude, beraz, gu; eta zorionean daude haren familiakoak ere, baldinbetan. Zortziko nagusi arruntak dituzu, doinu askotan kantatzeko modukoak. Doinu bat aholkatzekotan, «Haizea dator iparraldetik» aholkatuko nizuke, apropos.

Jesus Mari Mendizabal Iraola, BIZARGORRI, 2015

 

Ver Post >
ZER GERTATZEN ZAIO…?
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-07-2015 | 06:59| 0

Aste egun arrunta. Eguerdiko hamabietarako minutu gutxiren koska falta. Eguraldi ederra Donostian. Bulebarreko arbolapean, elkarren arrimuan aulki luze baten jiran, hamaika pertsona behartsu, arlote, zarpail jantzi. Haiekin batera, bi boluntario begirale laguntzaile, eta zakurra. Mundua mundu denetik izan bide dira, eta gerora ere izango dira, noski, hala-moduzko bilera eta ibilera begi-mingarriak. Elkartasuna delako jende ahularen indarra.

Gaua bakoitzak nahi edo ahal duen zoko bazterrean igaro ondoren, gosariaren aitzakian, babes-etxe batera biltzen dira eskale behartsu gizajoak. Handik gero boluntario laguntzaileek konpainia egiten diete hirian zehar, batetik bestera. Maiz egon ohi dira goiz edo arratsalde pasa Bulebarrean, elkarren aldamenean nolabait kontsolatzen-edo, etsian jarriak kontent, gaitz orok omen du-eta bere gaitzagoa.

Hamaika ziren eguerdi hartan. Ia denetarik bazen beren artean, adin askotako: gipuzkoar eta siziliar bana, txekiar eta andaluziar bina, gaztelarrak hiru; beste biak, berriz, auskalo nongoak. Izenak hemen ematen hasteak ez du deus balio, bai baina egoera kafkiano haren argazkia egiteak. Ai, Federico Fellinik harrapatu izan balu irudia…! Bulebarrean, arbolapeko itzal hautsietan, aulki baten bueltan, motxila zikinak lurrean, gurditxo bat traste zaharrez betea, ardo-kartoi mordoa han-hemen (beteak artean batzuk, hutsik besteak jada); eta zakurra, buztana noiz tente noiz makur, umilik.

Gizonetako batek belarri erdia falta zuen, baten batek mendekuz moztua; beste bat lurrean etzanda zegoen, hanka bat izterretik oinera igeltsatuta; beste bat, haren ondoan, lerdea zeriola, beso bat hila geldi-geldi zuela eta beste besoa, aldiz, geldi mantendu ezinik, haizeari joka… Laugarrena, aurpegi desitxuratuarekin, plastikozko poltsan ura hartu eta toluenoa esnifa eta esnifa… Bosgarrenak begia ubeldua zeukan, sudurra ebakia. Seigarrenari, eskuin eskuak ez zion ezertarako balio jaio zenetik… Hau, tarteka, Juan Tenoriorena errezitatzen  hasten zen handiro: «Llamé al cielo, no me oyó; y pues sus puertas me cierra, de mis pasos en la tierra responda el cielo, no yo».

Mutil hori-hori bat bazen (aurpegi, soin eta begietako zuria ere hori!), ikteriziak jota, ospitalen batetik ihesi taldera etorria… Baita tipo zurrutero amorratu bat ere, egunero bederatzi ardo-kartoi husten zituena gutxienez, ardoa baino mozkorrago beti, kopetatik orpora guztia mailatuta (zutik ibili ezin eta erori, aulkian lotarako etzan eta erori)… Gizonetan azkena, berriz, goitik beheraino pixa eginda zebilen batetik bestera… Baziren bi andre ere. Bata, toxikomanoa, dena hezur eta azal, dena begi-zulo, aurpegi guztia percing-ez josia. Bestea, utzia zeharo eta narrasa, galtzak ia belaunetara erorita, azpiko atze-aurreak bistan samar zituela… Eta Tronko izeneko zakurra: belarri bat esparatrapuz bildua zeraman, beste zakurren batek egindako hozkadagatik.

Imajina eszena: Bulebarra, aulkia, gurditxoa, motxilak, ardo-kartoiak, lerde jarioa, percingak, hanka hautsia, sudur-belarri ebakiak, esnifatzailea, beso-hila, goi eta behe mailatua, ikterizia, ipurdia bistan, begi ubeldua… Hartan, Bretxa aldera zihoala, gizon txiki bat gelditu zen eszena arraro haren aurrean. Interesaturik, nonbait, taldeko boluntariotako batengana hurbilduta, galdetu zion: «Zer gertatzen zaio… txakurrari?».

Bizargorri, 2015-07-15

Ver Post >
POLITIKATIK LITERATURARA SYRIZAREN TXIRIPAZ
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-07-2015 | 07:10| 1

Bitxi eta ordulari denda bateko salmahaiaren atzetik, gizaseme ilun bat zegoen kalera begira. Neska koskor bat ikusi zuen hurreratzen. Erakusleihoaren kristalari sudurtxoa itsatsi neskatxak eta, hara!, zerbait bistaratu zuen gustagarria txit, zeren ezti-koloreko begi biek diz-diz egin baitzioten. Di-da batean dendara sartu eta, mesedez, turkesazko koilarea erakusteko eskatu zion saltzaileari; esanez, gainera: «Gure ahizpa Syrizarentzako da. Bilduko al zenidake dotore, paper polit batean?».

Dendaren jabea bazter batean zegoen eta goganbeharrez begiratu zion nexkari. Troika deitzen zioten auzo gaiztoek, infernuko demonioa baino gaiztoagoa balitz bezala. «Zenbat diru dakarzu?», galdetu zion. Neskatxoak bere poltsikotik poltsatxo bat atera zuen, korapiloez lotua. Banan bana txirikordak lasai ederrean askatu, zapia salmahaiaren gainean harrotasunez zabaldu eta: «Hau guzti hau nahikoa izango da, ezta?», esan zuen sotil asko. Txanpon txiki merke batzuk, besterik ez zen zapian.

Ondoren, lilura-tristura nahasmen, halako begirada samurrez: «Amatxo zena hil zenetik, gure ahizpak txeraz zaindu gaitu etxekook. Gaur du bere urtebetetzea. Ziur badakit koilare hau asko gustatuko zaiola, haren begien kolore berekoa da eta». Harri eta zur zegoen ugazaba; saltzailea, mutu. Zer esan? Zer egin…!? Halako batean, atzeko koartora joan eta paper zilar-kolore apainean bildu zion koilarea denda-jabeak, baita xingola turkesa-kolore batez lotu ere. Salmahaira itzulita (saltzaileak ahoa zulo eta begiak bi harri), nexkari eskura entregatu zion fardeltxoa, eta: «Tori, zuretzat –esan zion–. Kontu handiz eraman…». Jakina, kalean behera pozez saltoka joan zen neskatoa.

Egun hartan bertan, artean denda zabalik zutela, neska gazte ile hori eta begi turkesa-koloreko bat sartu zitzaien saltokira. Mahai gainean fardel erdi irekia utzi eta: «Arratsaldeon. Koilare hau hemen erosia al da?», galdetu zuen zuzen. Enplegatu ilunak itxoiteko pixka bat eskatu zion adeitasunez, eta nagusiari hots egin zion. Agudo asko agertu zen denda-jabea eta, baietz, beren bilduma esklusiboan, pieza bakan-bakanetakoa omen zela koilare hura; eta, baietz, hantxe erosia izan zela goizean bertan. «Zenbat balio zuen?», galdetu zuen neska ilehoriak.

«Barka, neska, baina ezin esan dizut hori. Zernahiren prezioak, zeinahi delarik ere, enpresa eta bezeroaren arteko isilpekoa behar du izan: hori da gure politika». «Gure ahizpa txikiak, ordea, txanpona besterik ez zeukan, trapu zaharrez egindako panpin batzuen irabazi motza. Nire soldata, berriz, apala da; ozta-ozta iristen zaigu bizi-irauteko. Etxeari eusteko habe kaxkarrak gureak… Koilare hau, berriz, ez da imitaziozkoa; eta ahizpatxoak ezin inola ordain zezakeen. Nondik, ba…!?».

Nagusi Troikak paketea hartu, txukun-txukun bildu berriro, zeremonia handiz xingola turkesa-kolorez lotu ostera eta Syrizari entregatu zion amultsuki, esanez: «Inork egundo ordain dezakeen preziorik altuenean ordaindu du zure ahizpa txikiak, zeukan guzti-guztia eman digu eta». Saltoki osoan isil-huts halako handi bat sortu zen… Gero, Syriza, Troika-ren eskuetatik fardela edo paketea edo poltsatxoa hartuta, astiro-astiro, kalera atera zen pozarren, saltoka txoratzen, bularren kontra gogotik estutzen zuelarik ustekabeko esku-erakutsi hura, zerotik zerura zeraman zera…

Bizargorri, 2015-07-08

Ver Post >
DIN-GI-LIN-DAN-GO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-07-2015 | 07:42| 0

Gaur, uztailak atari. Hurrena datozen bi hilabeteotan izango da bazterretan mundurik mundu irten beharra. Oporrak. Erruzko jendetzak mugituko gara batetik bestera, eta bestekotik bestekora… Errenteriako ezkonberriak orain urte asko ez dela mugitu ziren bezala, nora?, eta Karibera, zer arraio! Itsas-bista paregabeak, hondartza epel sekulakoak, irla mordo berri ikusgarriak… Zoriak bihurtzen du bizitza jostailu.

Joan ziren, bada, eta han zebiltzan berri-minetik ikusminera. Etxebizitza biribil buztinez igurtziak; palmondoak, kanoak, hamakak, aizkorak, zerbatanak; gerripekoz jantzitako indigenak, batzuk saskiak egiten, beste batzuk arrantzan, gehienak dantzan. Bigarren gaueko paseo aldian, zarbaz estalitako txabola zabal batean, kartel bat ikusi zuten: «Joxe beltzaren show harrigarria». Goazen!, eta sartu egin ziren, jakin-minez.

Oholtza baxu bat ageri zen atzeko hormaren kontra; albo bietan musika jotzen ari ziren mutil segail batzuk; neska gazte pinpirin bik mahaitxo bat ipinia zuten jada oholtzaren erdian. Musika doinua atsegina zen, eraman-erraza; jendeak zutik eztiki mugitzen zuen soina binbili-bonbolo artetsuan… Derrepente, ez nondik eta ez handik, hura ere binbi-lin-bolon dantzan, morrosko beltz galanta agertu zen eta oholtzara igo. Zuraje gaitzeko gizona zen, dena zain, dena soin gordin, dena txitxi eder.

Mahaitxora hurbildu zen. Neskato politek bost intxaur-ale ipini zizkioten mahai ertzean, ilaran xuxen… Orduan Joxe beltz morroskoak bere prakamotz estuak jaitsi, zakil tentea (hogeita hamar zentimetrokoa bai!) agerira atera eta… dinbi, danba, dinbi, danba, din!, horra bost intxaurrak kolpatu eta zart egin; bostak txiki arraio! Hango ikusleen mira! Hango txalo-hotsa! Aho bete hortzekin, gure errenteriar ezkonberriak ere amorratuta zeuden pozik. (Inbidia dezenterekin ere bai, dena esaten hasita).

Hogeita bost urte geroago, zilarrezko ezteiak ospatzera, nora joango?, eta Karibera, noski. Eta joan dira berriro. Lehenengo gauean, andreak: «Hara: oraindik ere hor dago-eta Joxe beltzaren show harrigarria! Goazen barrura». Barruan zera guztiak txukunago zeuden, apainago; beste gainerakoan, igualtsu: mutil ederrak musika joka, neska polit parea, mahaitxoa erdian… Derrepente, hara Joxe beltz berbera! Ilea urdinduxea zekarren, aitona zimurra zirudien, baina gihartsu zegoen artean gizona.

Bi neska pinpirinek bost koko ipini zituzten mahai gainean ilaran. Morrosko tzarrak zakila atera tente eta, di-da, zirt-zart, din-gi-lin-dan-go, bost kokoak lehertu! Anda-fandango! Jendea mira-mira eginda gelditu zen, txaloka. Ez zen gutxiagotarako. Dena amaitu zenean, errenteriar gizonak, zirioa baino zuriago, beltz handi hura zoriondu behar zuela kosta ahala kosta, eta atzetik abiatu zitzaion bila, andrearekin batera. Berehala harrapatu zuten, herri-bidean bertan, eta: «Ikaragarria zurea, Joxe; ikaragarria! Gure miresmenik handienak eta zorionik beroenak. Baina…, lehenago intxaur-aleak erabiltzen zenituen eta orain, berriz, kokoak. Kokoak! Zer dela eta!?».

Eta Joxe morrosko tzar beltzak, begiak ahalkez apalduta: «Izan ere, zer nahi duzue, ba…! –erantzun omen zien gure errenteriar ezkon-zaharrei–. Urteak ez doaz alferrik; eta, urteen joanean, bista galtzen da lanean».

Bizargorri, 2015-07-01

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor