Diario Vasco
img
KERKAPORTA
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-09-2017 | 17:04| 0

Stefan Zweig idazle Vienar bikainari bigarrenez irakurri berri diot “Bizantzioren konkista” narrazio historikoa. Txoramenezko atseginetan irakurri ere. Eta handixe dakart nire oraingo historia hau. Gaur egungo Istanbul Konstantinopla izandu bide zen aurretik, eta Bizantzio aurretiago. Bosforo itsasartean kokatua, Gizadiaren Ondare aspaldi deklaratua, Asia eta Europa bi zatitan banatzen dituen mugan dago, bi zibilizazioen mugondoan…

1451ko otsailaren 5ean, sultan turkuaren seme zaharrenari, Mahomet-i, 21 urte zituela, notizia heldu zitzaion: «Zuen aita hil da». Jakin eta berehala, bere anaia gaztea hilarazi ondoren, sinesgaiztokoen (kristauen) kontrako gerrara prestatu zen bete-betean; erra errabiatuz, baina isilka. Zintzoa bezain ankerra zen, arduratsua bezain traidorea; gizon ikasi eta artezalea bezain basati krudela, odola uraren pare isurtzeko kapaza… Konstantino enperadorea hitz ezti lasaiez hartu zuen etxean. Izan ere, zenbat hitz eder saldu behar den, nork bere gezurraren edertzeko; izan ere, despotak, gerra prestatzen ari direnero, bakeaz mintzatzen baitira ausarki, nahi beste armatzen ez diren bitartean.

Bitartean, isil-misilka, barkuak, armak, gotorlekuak, kainoiak, murruak, tropak, aleak…, armada otomanoa emendatzen, emendatzen… Bitartean, xaloki, eliza greziarrean eta katolikoan, Erroman eta Atenasen, Sofian eta Venezian, denak Bizantzioz ahaztu xamarrik, bakoitza bere zoko-mokoko politika hika-miketan lanpetuta… Historian maiz gertatu izan da: kultura (europarra) indar guziz bat eginik defendatu beharrean, estatuek eta jauntxoek ez dakite, alditxo batez ere, beren arteko gorabehera lukur miserableak baztertzen. Lasai egoteko, esaten zieten; laguntza bidaliko zietela; baina Bizantzion kristau arruntak larri, aldarte gaitzean, une batetik besterako hondamendiaren zain, etsi itsu izuan.

1451ko maiatzaren 29an jo zuten turkuek eraso erabatekoa 150.000 gudari sutsuz, Islamaren aginduzko garbitzeak eta otoitzak egin ondoren, «Jagura!» oihuka, jo-ta garbitu! Hiri barrukoen eta aldirikoen, Bizantzioko biztanleen eta kanpoko arabiarren, tirabirak eta amarruak izugarriak izan ziren; nik hemen aletzeko gehiegi… Pasadizo txiki baten anekdota handia esango dut.

Bazirudien Bizantziok eutsi egingo ziola arabiarren eraso zitalari; ematen zuen kanpokoek ez zutela barru-barrura sartzeko modurik… Hartan, hiriaren lehen harresi eta bigarrenaren artean noraezean zebiltzala, turku gutxi batzuek Kerkaporta izeneko atetxo bat topatu zuten ustekabean. Zabalik! Ate txiki, oker handi. Bake garaian, ate nagusiak iltzez eta giltzez itxita mantentzen ziren orduetan kanpotiko oinezkoak hirira sar ahal zitezen zeukaten atexka hura bazter ezkutuan jarria. Akabo: turkuak ilaran mordoka sartu ziren handik, barrukoak ustekabean harrapatuz eta akabatuz. Kito: Kerkaporta ate deskuiduan zabalik utziak erabaki zuen munduko historia.

Non gurutzea hautsi, han Ala nagusi. Sastakai, su-arma eta leherkari, hango txikizioa! Sakeoak, hilketak, bortxak, liburu eta kuadro erreketak… Porrot honek Mendebalde osoa jarri zuen dar-dar. Venezian, Florentzian, Genovan, Frantzian, Alemanian…, damua zama. Kerkaporta atetxo ahaztutik zorigaiztoko indar basa kriminal suntsitzailea sartu zitzaien etxera, jo-ta hautsi. Historian, ordea, bizitzan bezalaxe, damuak ez du bueltatzen une galdua; eta mila urtek ez dute, ordu bakar batean deskuidatua, berreskuratzen.

Bizargorri, 2017-09-20 (Gaurko ilargi berrian, Niza, Brusela, Paris, Londres, Bartzelona, … gogoan).

Ver Post >
ZAHAR ETXEA ALA KARTZELA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-09-2017 | 15:48| 0

Elkarrekin lagun joan berri dira lau jubilatu zahar oporrean hortik zehar. Laurak urtetan aurrera sartuak, baldinbaitere. Gazte emaneko uste osoan bikote biak, hala eta ere. Zaharrak ez omen ditu bere kopetako zimurrak ikusten; baina, «etxe zaharrak, itogin» dio gure esaera antzinako batek… Hala, lau lagunetako batek oinazea du beti belaunetan, bigarrenak min zorrotza sarri gerri-bizkarretan, hirugarrenak kuidado handia bihotzaren aldarteetan, laugarrenak prostata, pixa egin ezinetan. Mina eta ezina, madarikatuetan.

Bazkalondorengo gintonikarekin, lauetako batek Kasandra aipatu zuen, Greziako mitologiako andrea, eta kontatu zuen Apolok gaitzetsi egin omen zuela aurrena, eta etorkizuna aurrez ikustera kondenatu hurrena: etorkizuna jakin bai, baina ezin izango zuen ezer egin geroa aldatzeko, moldatzeko; horri esaten omen zaio Kasandraren agonia. «Kartzela latza izan behar du derrigor horrek!», komentatu zuen bigarrenak. Hirugarrenak, berriz: «Zer arraio esaten ari haiz? Gu geu gaudek egoera horretantxe: adin handiko dagoeneko, jakin bazekiagu aurki zer datorkigun eta, inola kristo demonio, ezin diagu ezer egin geure geroa aldatzeko». Eta laugarrenak koplatan errematatu zuen (des)grazia: «Mixerikordiak du atea zabalik; pilulez mantenduko gaituzte apalik».

Kartzelako egurra eta Miserikordia edo Zahar Etxeko pilula. Afalondoko bigarren gintonikarekin, euforiaren argi berotan, bati otu zaio derrepente ez ote litzatekeen askoz ere hobe zaharrak, atso-agureak, kartzeletara bidaltzea; eta gaizkileak, aldiz, zahar etxeetara… Ideia txit egokia iruditu zitzaion bigarrenari eta aldeak aletzeari ekin zion bat-batean: «Hartara, diziplina gorabehera, dirua jaso egingo genuke, jan-edana eta zaintza larrutik ordaintzen ibili gabe hilero; aulki gurpildunak musutruk ipiniko lizkigukete; zaintze-bideoak egun eta gau edukiko genituzke, gaitzen batek jota ere; hogei minuturo guardia bat etorriko litzaiguke bisitan zer nola gauden begiratzera, zernahi partitzera; oheak astean bi aldiz garbituko lizkigukete; liburutegia, soinketa gela, terapia fisikoa, piszina, doako irakaskuntza, ordenagailua, telebista, gela pribatua, trapitxeoa, paseatokia…, hori guztia gure esku izango genuke; eskatuenean, gainera, pijama, oinetakoak, esku-lana eta lege laguntza ere eskainiko ligukete; aparteko tokia izango genuke familiakoak eta lagunak bakarka hartzeko; sexu-aserako gela bat prest geneukake, terapia osasungarriaren izenean…».

Hirugarrenak: «Gaizkileek, aldiz, Zahar Etxean janari hala-moduzkoak izango lituzkete, hotz-epel; pilulak postrerako; zaintza bai, baina gutxixko; apenas batere bigilantzia esturik gabe, erdi lo egongo lirateke, han-hemen etzanda edo eserita edo oheari lotuta, bare zintzo umil esaneko…; arratseko bederatzietan, hor-hor, ilunpetan geratuko lirateke argirik gabe; astean behin dutxa, egunero puzzle eta marrazki, gauero lo-lo; eta hilero hiru bat mila euro ordaindu behar. Hilero! Beti ere, bizi esperantzarik gabe apenas, Kasandraren agonian bezala, laster datorkiena garbi ikusiz bai, baina ezer ere egin ezinik».

Laugarrenak: «Kartzela hobe dun guretzat, hortaz, Mixerikordia baino. Zertan gauden gu hemen, destino petralari etsi hotzean begira!? Eta…, eta…, laurok batera joan eta politikari malapartaturen bat jo eta garbituko bagenu? Denok kartzelara…!». Eta bikote biek batera: «Bera onena; ez gaitun galduan geldituko!», adostu zuten hirugarren gintonikez kopa-topa eginez.

Bizargorri, 2017-08-13

Ver Post >
HAUSPOAREN ZABALA ETA ESTUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-08-2017 | 06:16| 3

Antonio Zavala S.I. jaun zenak ere, hauspoak bezala, atzea zabala baina mutturra txorrotxa… Haren merituak ez ditut dudatan jarriko, ez haren lan handien balioak gutxietsiko. Jainkoak guarda. Nolaz, bada, neu naizelarik haren testu zahar ederren zale amorratuenetakoa gazte-gaztetatik…!? Nolaz, bada, haren Auspoa liburuxka-sorta dudalarik kuttunenetakoa betidanik…!?

Gauero ohean, loak hartu aurretik, beti irakurtzen dut zerbait, bateko eta besteko. Azken bolada honetan, aspaldiko partez, Auspoa sortako ale zaharrak dauzkat, banaka-banaka, nire mesanotxean. Hil honetxen hasieran, “Pernando Amezketarra. Auspoa Liburutegia, 1966” tokatu zitzaidan. Liburuaren balore handiak eta bertako pasarte graziaz beteak alde batera utzita, noan letra txiki edo orri-barreneko komentario batzuetara, atentzioa merezi dute eta.

Pernando Amezketarraren historiak aurretik ere Gregorio Muxikak jaun ormaiztegiarrak ezagutzera emanak zituen euskal herrietara, ondo jakina denez. Eta A. Zavalak itzaurrean: «len ere bagenduan Pernandori buruz liburu jator askoa, G. Muxika zanak egina» esaten duen arren, gerora (nahi gabe noski) gutxiespen itsusi samar batzuk uzten ditu hor, ttak eta ttak, ormaiztegiarrari askorik gustatuko ez litzaizkiokeenak, ezagutu izan balitu.

Hona gutxi batzuk, elkarren segidan: «Onek (G. Mux.) Euskal-Erria’ri edo Euzkel-Egutegiya’ri kopiatzen dio, itzen bat edo beste aldatuaz» (123). «Ez du besteetan ez dagoanik esaten» (125). «Onek (G. Mux.) aurrekoari kopiatu dio» (127). «Onek (G. Mux.) bere gisa kontatzen du, bañan txeetasun berririk ez du» (133). «Ez du ezer besteak ez dutenik kontatzen» (135). Eta halatsu behin eta berriz, orriz orri, mailu joka… Hori ez bada gutxiestea… Zavalak zer egin zuen, bada, maiz? Zaharrengandik kopiatu. Eta abar, noski. Baina kopiatzetik hasita.

Itzaurre berean, berriz: «…ez digu esaten ez nun irakurri edo nundik artu zuan, ez nori zer entzun zion… Ta au da folklore-biltzalleak iñoiz utsegin gabe egin bear duan lana… Olakorik gerta ez dakigun, gertaera bakoitza zein tokitatik artua degun, aldi bakoitzean gaztiatzen degu guk». Sic eta sic eta sic!

Honetara nentorren: “iñoiz utsegin gabe egin bear dan lana”. Aditu ondo. Bada, 1992ko urriaren 9an nik neuk (beste ormaiztegiar honek) DV-ko ‘Bai horixe’ sailean artikulu bat atera nuen esanez, Zaldi Zuriyarena bertso sorta famatuari buruz: «Errepara iezaiozu 4. bertsoari atzeneko puntuan: “ezin karriatu du karro bat kaka”… Ez, ba. Indaleziok ez zigun hori horrela eman. Ezaguna da eskuizkribua: “eciñ carriatu du carro bat craca”…». Bestalde, gainera, Pobrearen suertea bertsoei buruz ipini nuen: «Orainarteko kopista (sic!) den-denek 4. puntua “erropetan koipia, zikina ta kaka” eman izan digute beti. Bilintxek, ordea, “erropetan coipia ciquiña ta kraka” utzi zigun idatzita».

Erakutsirik izango zioten Zavala jaunari nirea eta, hurrengo urtean, AUSPOAren sail nagusian “BILINTX Bertsoak eta bizitza” berrargitaratu zuen, okerra zuzenduta, bi tokietan ‘kaka’ ordez ‘kraka’ ipinita. Behar bezala. (1993). Uste duzu folklore-biltzaile handiak aipatzen duela nondik eta nori hartu zion urte askotako okerraren zuzenketa hori? Ba, ez! Begira zer dioen: «… zalantza sortua dago: “karro bat kaka” ala “karro bat kraka” bear duan. Egunkari batean zerbait itzegin da». Eta kito! Zalantza…!?, zerbait itzegin…!?, egunkariren batean…!? Bistan da don Antoniok ez zuela ormaiztegiarrik estimatzen, antza; eta bistanago geratu da Zavalak bazuela estutik ere, hauspoak bezala.

Bizargorri, 2017-08-23

 

Hiru hitz:

Gaizki esanak barkatu, ondo esanak gogoan hartu.

Kanpora noa oporretan. Bizpahiru astez ez dut hemen ezer idatziko. Beraz, irakurle zintzo horrek ere, ez duzu lanik izango nirerik irakurtzen.

Adio. Laster arte. Segi segan, sigi-sagan!!!

Ver Post >
HIRU POLITIZAZIO
img
Jesus Mari Mendizabal | 16-08-2017 | 06:22| 1

Bat. Bi mutil koxkor futbolean, jokatzen ez baina, jolasten ari ziren Madrilgo plaza batean, lasai ederrean… Bat-batean, zer?, eta hara non erasotzen dion zakar Rottweiler zakur batek mutikotako bati. Besteak, burdin barra bat eskuratu suertez, burutik behera danba jo eta akabatzen du zakur madarikatua. Kazetari berriemaile bat tokatu zen parez parean ustekabeko, eta, zirri-zirri, idazteari ekin zion bere ohar liburuxkan: «Real Madrileko zale ausart batek bere laguna libratu du zakur amorratu baten ahutzetatik».

Ondoren, erakusten dio mutikoari; elkarrizketa egitearren, bada. Eta: «Ni ez naiz, ordea, Real Madrilekoa!», mutil koxkorrak. Orduan, kazetariak: «Madrilen gaudenez, zera…, nik pentsatu dut…». Eta zirri-borroka liburuxkan honela ipini zuen: «Atletico de Madrileko zale ausart batek bere laguna salbatu du eraso bortitzetik…». Eta mutikoak: «Ez naiz, baina, Atletico de Madrilekoa ere». Eta: «Zein futbol-talde duzu, bada, zuk gustuko!?». «Ni betidanik eta betirako Bilboko Athletikekoa nauzu!». Eta berriemaileak orduan, aurrekoak denak zehar-marratu eta idatzi zuen: «Abertzale erradikal batek txakurtxo baketsu bat akabatu du parke batean, krudelkeriaz buruan jo eta jo…!».

Bi. Agure arabiar bat Chicagon bizi da aspalditik, duela berrogei bat urte. Bere etxe ondoko baratzetxoan patata sail bat landatu nahiko luke, baina, bakarrik eta xahar dagoenez, ezin. Beraz, Parisen estudiatzen bizi den bere semeetako bati emaila bidaltzea erabakitzen du. Baita bidali ere:

«Ahmed bihotzeko. Oso tristerik nabil azken boladan, gure baratzean patatak landatu nahi eta ezin dudalako. Tristea da nahia eta ezina. Zu hemen bazintut…! Zu hemen nirekin bazina, lurra iraultzen eta harrotzen lagun zeniezadake. Neuk bakarrik ez dut dagoeneko ezta dirham bat bakarra ere balio, horra. Ala, ala; noan hemendik betiko! Maite zaitut. Zure aita, Jamil».

Biharamunean, honako korreoa jasotzen du agureak: «Aita maitea. Mesedez, ezta okurritu ere etxe ondoko baratzetxo hori ukitzea! Dagoen bezala dago ondoen, ala egia. Hortxe azpian gorde-gorderik daukat zuk ondotxo dakizun zera hori. Ala, ala; dagoela dagoenean. Nik ere maite zaitut, Zure seme, Ahmed».

Hurrengo gau beltzean, goizeko lauetan, hara non agertzen diren agurearen etxera armada amerikarra, marineak, FBIkoak, CIAkoak eta Rangers-en eliteko soldaduak… Baratzea zulatzen eta aitzurtzen eta hondeatzen dute arruntean, milimetroz milimetro, eta, ezer ezean, ihes isilean desagertu ziren… Eguerdirako, agureak semearen emaila han zeukan etxean: «Aita maitea. Seguru nago honezkero zure baratzeko lurrak majo astinduak izango dituzula. Sartu orain patatak lasai, ala? Nik egin dut egin beharrekoa. Maite zaitun zure seme, Ahmed».

Eta hiru. Bart bete dira hamar hilabete, Altsasun, iazko urriaren hamalautik hamabosterako gauean, goizeko bostetan, parrandan zebiltzan bertako mutil batzuk liskar gaiztoan korapilatu zirela, zoritxarrean, bi guardia zibil eta beren bi neska lagunekin… Terrorismoa egotzi (herritarrei, jakina) eta oraindik ere kartzelan daude hiru lagun, tamalez. Politizazio nabarmena. Drama gaitza… Aurreneko kasu biak txantxetakoak ziren, ironiazkoak nahi bada; azken hau, ordea, egiazkoa da eta tiraniazkoa. Jainkoak guarda…!

Bizargorri, 2017-08-16

Ver Post >
POLITIKARIEN KARIETARA
img
Jesus Mari Mendizabal | 09-08-2017 | 07:01| 0

Jaun-andre politikariak oporretan direla, ez dut nik lan handirik hartuko. Handik eta hemendik jasoak, politikarien karietara (kausaz, motiboz) idatzi izan diren perlatxoak dakartzat gaur zure entretenigarri, solasean jolasean. Batzuk oso ezagunak, noski; besteak, auskalo. Ez niri galde ea egia direnik ere. Haiek eguzkia hartzen daudela, ea zuk atsegineko duzun ideia zaparrada hau.

Lapur txikiak lepotik zintzilik ditugu urkatzen; lapur handiak, botoen medioz aupatzen (Esopo). Politikari bat hautatzeko isil-gordeka bozkatzea, plaza beteko jendaurrean lapur bat ipintzea da (?). Politikariak igual-igualak dira bazter guztietan: zubi bat eraikiko dutela agintzen dute, non?, eta ibairik ez den tokian (N. Kushchev). Politikariek agintzen diguten guziaren hamarrena bageneuka, ez geneukake zerura joan beharrik (W. Rogers). Botoa emaiozue gutxien agintzen duenari, hortaz, harexek huts egingo dizue-eta gutxien (B.M. Baruch). Gobernu txarra etxean, zakurren potroak eltzean (Baserritar batek).

Herriko giltza politikariei eskaintzea baino, askoz ere egokiagoa litzateke serraila aldatzea (D. Larson). Ibilian-ibilian, azkenean, ondorioztatu dut, ziur-ziur, Politika asunto serioegia dela politikarien eskuetan uzteko (Ch. de Gaulle). Zure arbola genealogikoa ikertzeko, ez dago zertan dirutan ezer ordaindu beharrik, arerioek erakutsiko dizute musutruk, eske ere ibili gabe (Anonimoa). Gure arerio politikoei tratu bat eskaintzen diet, hahor: gutaz gezurrak esateari uzten badiote, nik haietaz ez dut batere egiarik esango (Stevenson).

Politikoa da BERE herriaren alde zure bizia emango duena (T. Guinan). Politika arte labain amarrutsua da, zertarako?, aberatsen sosez kanpaina finantziatuz pobreen botoak lortzeko, nola?, zein pobreari zein aberatsari aginduz, zer?, bata besteagandik babestua, defendatua, anparatua izango dela (O. Ameringer). Benetan inporta, axola eta ardura dion zeratan, jendeari bidea ebaki, eragotzi eta oztopatu: horixe da Politika, politikarien artea (M. Almazan).

Artean umegorri nintzela, esaten zidaten edonor irits omen daitekeela Presidente izatera (Cl. Daron). Asper-jorran dauden abokatuek politikari bihurtzeko joera dute; beraz, abokatuei zeregina emateak balore sozial handia du (S. Galvin). Politikaria politikari on egiten da, hurrengo hauteskundeetan ez baina, hurrengo belaunaldietan pentsatzen hasten den egunean (W. Churchill). Estatu-Gizona (-Andrea) da bere bizitzaren erdia legeak ezartzen pasatzen duena; eta beste erdia, berriz, bere lagunxaharrei ez kunplitzen laguntzen diena (Claraso). Agintariek lotsa galtzen dutenean, menpekoek errespetoa (Auskalo).

Tunelaren akaberan argitxoa bistaratzen dutenean, tunel gehiago erosten duten pertsonak dira politikariak (J. Quinton). Politikariek behin ere ez dute esaten-ari-direna sinesten; harritu egiten dira inork ezer sinesten dienean (Ch. de Gaulle). Egin-ezina egingarri bihurtzen ahalegintzen dira zientzialariak; politikariak, aldiz, egingarria egin-ezin (B. Russell). Arazoak topatzeko artea da politika; topatu, diagnostikoa egin eta erremedio okerrak ezartzekoa (G. Marx). Gai beharko luke izan politikari batek bihar, datorren hilean eta hurrengo urtean zer gertatuko den aurreikusteko; eta, ondoren gero, aurreikusitakoa zer dela-eta gertatu ez den adierazteko (W. Churchill). Egon beharko luke egun bat (bat bakarra), zeinean politikarien (senatarien, diputatuen, legebiltzarkideen, ahaldunen, …) ehizaldia ofizialki irekirik deklaratzen dena (W. Roger).

Bizargorri, 2017-08-09

Ver Post >
4R1K374 H4RR164RR14
img
Jesus Mari Mendizabal | 02-08-2017 | 06:31| 4

Lehendabiziko “letrei” tankera hartzera iristen bazara, aurreneko hitzak ezagutzea lortzen baduzu, zure burmuinak beste gainerako guztiei ere igarri emango die. Ariketa harrigarria. Honako mezu edo dena delako hau ez da jolas bat soilik. Dirudienez, honako testu itxuraz narrastu hau deszifratzea zenbat eta gehiago kostatu, orduan eta hurbilago omen gaude Alzheimer zoritxarrekotik. Astindu garuna, laguna! 1P1N 17Z4ZU Z3UR3 N3URØN4k M4R7æ4N…

 

UD4KØ 36UN B4734N 14Z, H3ND41AKØ HØND4R7Z4N N3NB1L3L4, H4R4 NØN 1KU573N DUD4N N35K471L4 PØLI7 B47 HØND4RR3Z, P4L4Z 374 B4LD3Z 64Z73LU7æØ B47 J45Ø7Z3N… L4U B3RT5Ø 361N N17U3N 37A M1K3L 64R1KØ17Z 4D15K1D34K K4N7A B47 5ØR7U Z16UN, ZØR464RR14, 1NØN 3R3 4P3N45 3N7ZU73N D3N4. (1NØN PR1N7Z3R1K B4DA…). HON4 H3M3N 4B35714R3N H17Z4K:

 

HØND4R7Z4R3N 6ØRR14N D4B1L N35K471L4,

JØL4534N, B3R37Z47 64Z73LU B1L4…

B1 35KU3Z 361N DU HØND4RR3ZKØ P1L4:

1NØN PR1N7Z3R1K B4DA, 37ØR D4D1L4.

 

HØND4R7Z4R3N 6ØRR14N UR-B4LD3 B3RD34:

HØRR4 361N 64Z73LU 7æ17 FU3R734.

HU751K D46Ø, 41, B41N4: F4L74 DU 6ØR734.

INØN PR1N7Z3R1K B4D4, NØN D4 6ØRD34!?

 

HØND4R7Z4R3N 6ØRR14N 17545Ø4 URD1N,

N35K4R3N 4URP3614N B3614K B3RD1N.

64Z73LUKØ 4734 Z4B4L1K DU 361N,

1NØN PR1N7Z3R1K B4D4, H4ND1K 54R D4D1N.

 

HØND4R7Z4R3N 6ØRR14N 64Z73LU4 7æUR1,

N35K47æ4K UR 64Z14 B417U 1æUR1.

361N6Ø 3Z B4Z41Ø P3N4 74 M1N7æUR1,

Z47ØZ, B4D4, PR1N7Z34: ZUR3 Z41N D1RUD1!

 

Honaino iritsi bazara, testu narrastuari igarri eman diozun seinale. Bejondeizula: ez duzu begian alferrik, ez burmuinean okerrik. Agian, peskiza txarrean zeunden hasieran, baina heldu diozu gogotik eta porru-hazi ederrak atera dituzu atzenerako: lanak eginak! Honaino, entretenimendua; ondoren, erregua: horra, beraz, zuretzat bide batez bi mandatu… Aditu ondo. Baldin «Inon printzerik bada» abestia gustukoa fortunatu bazaizu, askoz politagoa duzu Mikel Garikoitzek kantatua. Ez duzula ezagutzen? Saia zaitez bila, ea nonbaitetik lortzen duzun DVDa. Bestela, erregutu ezazu, arren, jar dezatela behingoz Euskadi Irratian, esate baterako. Gorila eta inurriarena gertatzen baita beti: handia, ni-ni-ni, ipini eta ipini; txikia, et-et-et, zapuztu eta ahaztu… Zoaz irratira eske. Zoaz, Alzheimerra oso zabalduta dabil-eta gure artean aspaldi.

Bizargorri, 2017-08-02

Ver Post >
ZEIN ZAHARRAGO
img
Jesus Mari Mendizabal | 26-07-2017 | 08:18| 2

Zenbat eta munduan mendeek aurrerago egin, orduan eta urte gehiago bizi da jendea; geroz eta zaharrago hiltzen garela, alegia. 2016an, hiru probintziotan hildakoen bataz besteko adina laurogei urtekoa izan bide zen; hamarkada bat lehenago baino ia lau urte gehiago, alajaina. Hori, batetik. Eta bestetik, iaz hemen ia hirurehun andre-gizon 100 urteak jota hil omen ziren. Atera kontuak: aspertu ederra hartu behar dugu hemendik aurrera bizitzen: hil egin behar derrigor eta ezin!

Gainera, hirurogeitaka urteren bueltan gabiltzan hala andrazko nola gizonezkooi gauza xelebrea gertatzen zaigu, gauza xelebrea gertatzen zaigunez, ala demontre, maiz. Gutxi gorabehera gure adin bertsuko norbait telebistan edo kalean ikusi, eta geure baitan honelatsu egiten dugu sarri-askotan: «Nire aita/ama ematen din/k horrek-eta! Nik ez di(n)at, behintzat, aitona/amona xahar horren tankerarik; ezta hurrik eman ere! Alde ederreko nagon/k ni…!)».

Aditu ondo herenegun bertan zer gertatu zen geure familian. Hiru ahizpa jubilatu (hirurogeitaka urte luuuzekoak) eta haietako baten alaba bat Jaizkibeleko gainera joan ziren eguerdi pasa… Haize eta euri heze tematian zebiltzala, harrizko horma zahar baten kontra jarriak, errukarri, atso-agure parea topatu zuten hotzak, blai, ondoezik, galduta… Adinean aurreratuak biak, senar-emazte alemanak omen ziren. Gure alaba alemanez mintzatu zitzaien: Santiago bidean omen zetozela, Donostiara omen zihoazela… Taxi bat deitu eta pozik joanik izango ziren beren hoteleko epelera… Gero, ordea, hiru ahizpen arteko hitz-iturri agortezina: gutxienez laurogeina urte bazituztela, batek; hirurogeita hamabostetik gora, behintzat, seguru baietz, besteak; gure gurasoak izan zitezkeen, hirugarrenak. Eta alabak orduan: «Ez, ba. Hirurogeita bina urte omen zeuzkaten; hala esan didate».

Beste dama lagun bati gertatu zitzaion iaz hortik honakoa! Nagon ni isilik; konta dezala berak bere pasadizoa: «Amaia dut izena eta dentistarenean negoen zain lehengoan. Nire lehen kontsulta nuen dentista harekin. Paretan zintzilik han zeukan diploma, bere argazki, izen-abizen, titulu, meritu eta guzti… Derrepente, izen bereko mutil segail moreno guapo bat etorri zitzaidan burura: hogeita hamabost bat urte atzerago, unibertsitateko neure klasean bazen izen bereko ondo gizon gordin ederra, mutiko galanta; antzekoa. Enamoratua ibili nintzen ni harengandik denboratan; begiz jan egiten nuen. Pertsona berbera ote nuen, ba, laster artatu behar ninduen dentista hura…!?

«Kontsultan bistaratu bezain pronto baztertu nuen nire uste ustel hura. Izan ere, gizon gizen burusoila baitzen, ile hondar xurikoa, aurpegi zimurra, txibia-hezurra baino zuriagoko azalarekin; zaharregia nire gelakide izateko… Ahoa poliki aztertu zidanean, halako hiritako halako unibertsitatean (nirean, jakina) graduatu al zen galdetu nion. Eta baietz berak, baietz eta baietz, pozik asko. Galdetu ere nion, hurrena, ea zein urtetan graduatu ote zen, ba… Eta:

«—1980an graduatu nintzen –erantzun zidan–. Zergatik diozu hori…?

«—Zu nire klasean zeunden.

«Begira-begira geratu zitzaidan pixka batean… Gero, gizon gizen burusoil zimur zaharkote zatar zakil hark, zer?, eta ez dit, bada, galdetzen:

«—Zuk…, zer irakasten zenigun?».

Bizargorri, 2017-07-26

Ver Post >
MODA BERDEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-07-2017 | 08:24| 1

Bidasoako mugaren alde biotan ez gabiltza supermerkatuen eskasian. Horietako batean, kutxazain neska gazte batek, egungo moda berdea dela-eta, kargu hartu zion atso bezero bati, esanez alegia, erosle bakoitzak bere zakutoa ekarri beharko lukeela ondo bidez, plastikozko poltsak ez direlako batere onak ingurumenerako; ekologia kakazten ari omen zela, kakazten oso.

Atsoak, barkazio eske, aitzakia agertu zion, haren denboran moda berde eta ekologia eta halako konturik aipatzen ere ez zela inon. Eta kutxazainak orduan: «Horixe da orain gure arazoa! Zuen belaunaldiko jendeak ez zuen aski kuidadurik jarri ekologiari dagokionez, eta hara zer hondamenak dauden ingurugiroan gaur. Beharko moda berdea ezarri. Zorretan zaudete gurekin».

—Arrazoi duzu –atsoak–. Gure belaunaldiak ez zeukan moda berderik bere garaian. Orduan, esne, sagardo eta gaseosa botilak dendara itzultzen genituen; dendatik fabrikara eraman ohi ziren atzera, esteriliza zitzaten, berriz ere erabili ahal izateko, birziklatzeko… Gure garaian, eskailerak oinez igotzen genituen, ttipi-ttapa, mekanikorik batere ez zegoelako komertzio eta kaleetan; dendetara ere oinez joaten ginen, hirurehun zaldiko autorik gabe berrehun metroko ibilia egiteko. Baserrietan-eta ez zen hondakinik batere pilatzen…

«Baina, arrazoi duzu. Ez geneukan moda berderik. Denbora haietan, haurtxoen pixoihalak geuk garbitzen genituen, aldiro berriak erosten ibili gabe. Arropak zintzilik lehortzen genituen eguzki eta haize energiaz, eta ez 220 voltetako makinatan… Anai-arreba txikienek zaharragoen arropak janzten zituzten, aldian aldiko modari begiratu gabe. Telebisio edota irrati bakarra zen etxero, eta ez gela bakoitzeko bat. Sukaldean, eho eta irabiatu, eskuz egiten genuen, ez elektrizitatez. Baratzan, jardinean, zelaian bazterrak garbitzeko esku-indarra erabiltzen genuen, ez motorrik tur-tur-tur. Lanean egiten genuen gimnasia, gimnasiora joan beharrik gabe, zinta mekanikoetan ibiltzera…

«Baina, hori bai, ez duzu arrazoi faltarik: gure denboretan apenas zen moda berderik. Iturritik edaten genuen ura egarritutakoan, plastikozko basoak eta botilak bost segundotan baliatu eta zazpi mendeetarako higatu gabe. Luma estilografikoak tintaz geuk betetzen genituen, txitean-pitean berririk erosi gabe; bizarra kentzeko makina kamustu orduko ez genuen zaborretara botatzen, xaflak aldatzen genizkion eta kontent ziren gizasemeak…

«Ez geneukan moda berderik orduan, ezta ekologiaren aztarrenik ere. Umeak eskolara oinez, bizikletaz, trenez edo autobusez joaten ziren, beren kasa, gurasoak taxista-morroi hogeita lau orduz eduki gabe. Gelako entxufe bakarra izaten zen, eta ez hamaika argindar zulo. Korreoz bidaltzeko paketatzen genuenean zerbait, egunkari orriak baliatzen genituen babesteko, sokak biltzeko, ez plastikozko azal eta bolatxoak. Eta ondoko hiriko jatetxe bat topatzeko, ez genuen espazioan mila kilometrora dagoen sateliteren beharrik…

«Beraz, konforme: moda berderik, ekologiaren arrastorik ere, ez genuen gure garaian. Zuen kexak ondo daude. Halere, «izena duenak izana du» da esaera zuhur zaharra; baina, izan zenean, ekologiak ez zuen izenik. Ez dakit entenditzen didazun… Eta, bukatzeko, gazte polit hori, aditu ondo: buelta ederra eman beharko diozue munduari, gure berde zaharrera, zuen ditxosozko ekologiara, ailega dadin atzera zinez berriz… Zer zor dizut…?».

Bizargorri, 2017-07-19

(Ai, gure senarra hemen balego…! Hark kantatuko ziokeen, bestela, txolin arraio horri bertsoa:

‘Guretzat beste moda berderik

ura baiñon oberikan

akaso izan liteke baiña

ez det pentsatzen danikan…’).

Ver Post >
OHE AZPIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-07-2017 | 06:39| 1

Adunakoa naiz eta Maritxu dut grazia. Aspalditik. Baina nire bizian oraintsu arte Mari-izu beharko nuen izan izen. Izan ere, txiki-txikitatik ondo handitu arte, ohera sartu naizen aldiro, ate-leihoak ondo itxi, argiak itzali eta loak berehala hartu nauen arren beti, hirurak-laurak aldera esnatu egin izan naiz. Gauero gauero. Eta ez da hori txarrena. Txarrena handik aurrerakoa da: zain gaiztoak jotzen nau eta hezur-muinetaraino sartu izandu zait izua. Iruditzen baitzait, zinez iruditzen, ohe azpian norbait badela! Ez parte onekoa.

Hala nabil errukarri, izu mukizu, ume-umetatik… Iaz, gaueroko beldur ikaragarriak eraman ezinik, sona handiko psikiatra batengana jo nuen laguntza eske, Donostiara, kapitalera. Kosta ahala kosta. Esan ere, halaxe esan nion:

—Arazo latzak menderatu nau. Ez nabil batere lasai bizitzan. Oheratzen naizen aldiro, ondo lo hartzen dut. Loaren erdian, ordea, izu-laborriz esnatzen naiz, ohe azpian norbait edota norbaitzuk badirelakoan, intentzio gaiztoz. Eromena da. Erotuta ote nago, ba…!? Esku on handikoa omen zaude zu-eta, mesedez, gaitz madarikatu hau senda iezadazu; inondik ahal balitz, behintzat.

—Bai, batere ahal badut, behintzat –erantzun zidan adeitsu dama doktoreak–. Nire saioekin, agintzen dizut, hamabi hilabetean sendatua, amesgaiztotik liberatua sentituko zarela. Zatoz astean hiru aldiz. Neuk uxatuko dizkizut izu-ikara horiek guztiak bizi guztirako. Atzera begira ulertzen da bizitza, baina aurrera begira soilik bizitzen…

—Eta zenbat kobratuko didazu? –galdetu nion.

—Oso garesti ere ez da: laurogei euro saioko.

—Ñooo…! Garestitxo niretzat, alafede. Sendatzen banauzu, halere, gaitzerdi. Merezi izango du, baldinbetan… Konforme.

Hurrengo astean hasi nintzen joaten. Etzanik eginarazi zizkidan senda-saioak: hitz eta pitz, mila platika eta bi mila komeria… Alferrik aritu zitzaidan dama doktorea, gure aitaren makuluaren itzala zuzentzen bezala. Ni, gauez, lehengoxe moduan, txarki. Eta bigarren astean utzi egin nion hara joateari.

Orain dela lau-bost hilabete, hara non topo egiten dudan doktorearekin kalean. Kortesiazko lehen diosalen ondoren, agudo asko galdetu zidan ea zergatik ez nintzaion bisitan agertzen. Eta erantzuna pozik eskaini nion doan:

—Begira, andre doktore. Astean hiru saio laurogeina eurotan, bider hamabi hilabete, askotxo zen niretzat, horra. Neu sendatu ez dakit; baina ase ederrik egingo zenuen, bai, nire bizkar zeuk. Zorionez, Adunatik eskuinetara pixka bat jaitsita, txit hurbil, tabernako mutil zerbitzari bat aurkitu dut lagunartean genbiltzala, eta…, saio bakar-bakarrean, sendatu egin nau total. Hamar euro eskasengatik sendatu ere. Gainera, garagardoa eta pintxoa barne.

—Baita zera ere! Barrako mutil arruntak amesgaiztoetatik zu sendatu…!?

—Ba, bai, damatxo. Berez behar kamareroak Villabonakoa… Esan zidan ohearen hankak mozteko. Baita nik, zarra-zarra, ipurditik moztu ere. Orain ezinezkoa da ohe azpian inor egotea, ezinezkoa denez, ez zaizu iruditzen…? Hau ditxa nirea geroztik, eta hauek loak gauero…

(Medikua nahi dugu/, ahal bada Parisko/. Sendatu, ez sendatu/: patrikera zisko/. Burua argitzeko/ ez al da bi mixto…?/ Onena tabernari / laguna, zer kristo!?/ Ta Villabonakoa/ berez bada, listo!!!).

Bizargorri, 2017-07-12

Ver Post >
SOLASEAN JOLASEAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-07-2017 | 06:47| 2

Dagoeneko konturatuko zinatenez, ene irakurle zintzook, nire bloga diarivascon egon badago, asteazken goizeroko artikuluak ageri ageri dira; baina ez lehen bezala, ZABALIK saileko eskuin-buruko sarrera abantailatsu bista-bistakoan. Nonbait, agidanez, web gunea berritu, eraldatu, egokitu egin dute. Egokitu, auskalo nori zer; zergatik niri izorramen ederra eman didate, izorramen ederra eman didatenez, baiki. Badirudi galtzagorri deabruren bat ibili dela hor gaiztoz, euskara ziztrinean idatzitako idazlan motzok atari estutik mandio zabalera eramaten, eskaparatetik almazenera, gaztelaniazko aleekin batera. Oharkabean, agidanez. Lehenago ere, oharkabean bezala baztertu ninduten bertan, bai horixe. Errare humanum est, sed perseverare diabolicum.

Galtzagorriak galtzagorri, hemen nago, behinik behin. Eta aurrera. Esker onean, gainera, borondate hoberik beste inon ez denean. (Ez da, behintzat, niretzat inondik ageri…). Zuetako zenbaiten deiak jaso izan ditut egunotan, ea zer gertatzen den galdezka nire blog aparte jarri horrekin, ea utzi ote diodan solasean jolasean segitzeari… Ezta pentsatu ere. Solasean jolasean bai, baina ez nabil ni olgetan blogetan. Arestian aipatu bezala, asteazken goizero-goizero, ordenagailua lagun, orri bete kontu atera izan dut, eta aterako ere dut, zuen entretenigarri hementxe, noiz serio demonio, noiz alegre xelebre. Maiteminduta nago egiteko honekin. Eta kontu jakina da, «amoratzea, gazteentzat, loratzea dela; zaharrentzat, xoratzea». Eta bistan da: ni gaztea izaki, astero loratuko naiz zuentzat denentzat, nahi duzuenontzat.

Solas eta jolas hemen zuekin nabilela, aspalditik daramatzat kolkoan gordeak bi proposamen, eskaintza, borondate, eske, baimen… Nahi duzuen bezala deitu. Alde batetik, artikuluok non edo han berrerabiltzearena, honetarako edo bestetarako… Harrotasunez esan dezaket euskaltegi, udaletxe, institutu, ikastola, irakur-talde, eskola eta abar ez gutxi etortzen dela nire hitz-larre honetara astero, bai horixe; baita zenbait lagun, idazlari, kazetari, letu-zaletu eta bestelako ezezagun interesatu ere… Bada, zuei guztiei esaten dizuet, nahi duzuenean blog hau eskanea, inprima edota argitara dezakezuela, batere ardurarik gabe, klasean erabiltzeko, aldizkarian ateratzeko, hemerotekan publikatzeko, egunkarian bistaratzeko…, baita ipurdia garbitzeko ere, hala nahi izanenean. Ni neu naiz honen jabe bakarra eta nire baimena duzue gaurtixe zernahitarako. Eta kito: ahuntza larrean ito… Beste alde batetik, berriz, artikulu bakoitzaren barrenean, azpiko partean, baduzue tarte karratu zurian huts bat zuen iruzkin edo komentarioak egiteko. Anima zaitezte, jontxe!; ezarri komentarioak, kontxo! Direnak direla… Nire partetik, ongi etorriak izango dira hala larrosak nola elorriak ere.

Agian, onenean eta akaso, maitagarri lagungarri bati esker, (bai baita maitagarririk galtzagorrien artean, zorionean), laster ipiniko dute nire asteroko artikulu euskarazko hau berriz ere atarian, ageriagoan, eguzki lorea bezala. Bestela, hala ezpada, zoaz mandiora; han aurkituko nauzu ale, belar, babarrun eta artoen artean, beti bezala… Baina ilusioak bizi gaitu. Eta, arestian aitortu dudan bezala, maitasunak nire atean klik-klik jotzen duenean, atea bakarrik gelditzen da eta beste guztia desagertzen. Beraz, bada, ez bedi gal gure artekoa: nik sortu eta zuek lortu. Orduan izango baitut ditxa atxanpanatua, ez acavatua.

Bizargorri, 2017-07-05

Ver Post >

Otros Blogs de Autor