Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
BALEGO ETA BALITZ…
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-12-2017 | 8:17| 4

Duela hilabete, hortxe-hortxe, okindegi-kafetegi berri bat ireki zuten gure auzoan. Labeak, komunak, barra eta abarra…, ez da espazio askorik gelditzen bezero jendearentzako. Mahaiak txikiak dira halabeharrez, hortaz; eta mahaitik mahaira ere apenas dagoen tarte handirik. Toki goxo, atsegin, egokia da, dena den. Gure lagun bat goizero joan zale da kafea hartzera, periodikoa leitzera eta ogia erostera. Aurreko batean, senar-emazte itxurako bi tokatu omen zitzaizkion aldean, hizketan; eta hala esaten omen zioten elkarri, di-da:

 

Gizonak: —Kremak eta ukenduak erabiltzen dituzu?

Andreak: —Bai.

Gizonak: —Egunean zenbat aldiz?

Andreak: —Hiru aldiz.

Gizonak: —Zenbatsu uste duzu kostatzen zaizula emanaldi bakoitza?

Andreak: —Bost bat euro (kolonia eta guzti).

Gizonak: —Eta zenbat urtez egin izan duzu hori?

Andreak: —Gutxi gorabehera…, hogeita bost urtez.

Gizonak: —Hortaz, gastua bost eurokoa bada, eta egunean hiru aldiz, hilean 450 ematen du horrek. Urtean, berriz, 5.400 euroko gastua; ez da hala?

Andreak: —Halaxe da.

Gizonak: —Urte bakoitzean 5.400 euro gastatzen badituzu, inflazioarena kontuan eduki gabe, azken hogeita bost urteetan 135.000 € gastaturik izango dituzu, noski; ez da hala?

Andreak: —Halaxe da.

Gizonak: —Konturatzen al zara, konturatzen!, diru hori irabazian ipini izan bazendu eperako aurrezki kontu batean, eta azken hogeita bost urteetako interes konposatua kontabilizatu, pilatutako fortunarekin konturatzen zara abioi bat ere eros zenezakeela? Abioi bat! Euroka-euroka egiten da Europa…

 

Une horretan isil tarte bat izan omen zuten hizketan ari ziren biek… Aulkian ipurmasailak erosoago kokatu, izter bat bestearen gainera ezarri, bizkarra hormako oholera eratzan eta honela ekin omen zion txandako hiztunak jardunari:

 

Andreak: —Kremak eta ukenduak erabiltzen dituzu?

Gizonak: —Ez.

Andreak: —Non da zure abioia…?

 

Andre zuhur hark gizon xuhur hari aterabide guztiak itxi zizkiola-eta, gizon hark andre hari hizketan arrazoirik jango ez ziola-eta, ogi-periodikoak besapean harturik, irri isil ironikoak ezpainetan leherturik, zutitu eta alde egin omen zuen gure lagunak handik, okindegi-kafetegi berritik, non mahaitik mahaira ez dagoen, ditxa onez inoiz, tarte handirik…

Izan ere, entzunean-entzunean, begira-begira, egunero ikasten eta ikusten dugu zerbait: balego eta balitz, elkarren ondoan dabiltz.

 

Bizargorri, 2017-12-13

Ver Post >
FAMILIAREN MATAZA
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-12-2017 | 9:27| 4

Beste ezer baino lehen, ager dezadan argi eta garbi zer den mataza. Inoiz zuetako batzuen batzuek kalean gelditu eta, aho-beteka ez bada, hitz estalika, errieta egin izan didazue, esanez ez omen dagoela kristaurik nire euskara hau hasi eta buka ulertuko duenik; lexiko gaitza, gaitzegia omen darabilt… Aditu, bada: mataza hari edo artile bildu mordoa da; eta, ondorioz, gauza nahasia adierazteko erabiltzen dugu euskaldunok. Behin hori argituta, goazen harira.

Forges umorista espainiarrak esan omen zuen behin, amodioa kimika dela; ezkontzarena, fisika; eta dibortzioa, matematika. Kimika, fisika, matematika: hiru hanka horien gainean eraikitzen dira, hortaz, gizakion familia mahaiak. Sinplea dirudi; baina gauzarik sinpleenak maiz nahasten eta korapilatzen ditugu (edo zaizkigu), matematika kalamatrika bihurtuz.

Kalamatrika horietako bat dakart gaurkoan hona, zuen entretenigarri: familia baten mataza nahasi baino nahasiagoa. Gezurra dirudi halako mataza motroiloa inoren etxetan gerta litekeenik; gerta liteke, ordea, sinesteak lan badu ere. Posible da; ez da ezinezkoa. Ulertzen ez baduzue, ez egin, arren, nire erru: euskara erraz sanoan dago eta ez da hemen lexiko toxikorik oraingoan.

Ezezagun batek bidali berri didan gutuna erakutsiko dizuet, haren familiako matazaz: alarguna, alaba, aita, ezkontza, aitaginarreba, ni, alabaordea, erditzea, anaia, ama, osaba, andrea, aitona… Hari mutur mordoa mataza bakar baterako, aurki ikusiko duzuenez. Familiaren paraderoa! Atarramentu xelebrea baiki, etxe baterako. Hamaika aditzeko gaudela, baina oraindaino halakorik…!

Testua hotza da, laua, soila; batere apaindurarik gabea. Testua laburra da; irakurtzen ez du lanik. Ordea, gutunean kontatzen didan historia (erreala, agidanean) goitik behera dena zuzen konprenitzeko, buruhauste bat baino gehiago izango duzue, noski. Hala eta ere, gozamena bermatzen dizuet, alafede. Ez alferrik gabiltza hemen “solasean jolasean”, ia beti… Zoazte poliki, zabiltzate tentuz, egin ezazue eskema paperean, egiazta pausuak posibleak ote diren… Agintzen dizuet ez duzuela hola-ta-hola honen pareko denbora pasarik, ez sudokurik, ez hieroglifikorik, hain gutxi gurutzegramarik, hain adi eta zurt mantenduko zaituenik.

«Nire historia kontatuko dizut. Andre alargun batekin esposatu nintzen, orain urte batzuk, zorigaitzez. Alaba bat zeukan lehendik berak. Jakin izan banu, berehala esposatuko nintzen… Gure aita, berriz, alargundurik bizi zen, tamalez… Enamoratu eta nire andrearen alabarekin ezkondu zen. Hartara, nire andrea bere aitaginarrebaren amaginarreba bilakatu zen; nire alabaordea, berriz, neure ama; eta, aldi berean, gure aita neure suhi.

«Handik gutxira, nire amaordea mutikotxo batez erditu zen. Haur hori, nire anaia izaki, nire andrearen biloba zen; hartara, hortaz, ni neu neure anaiaren aitona bilakatu nintzen.

«Denbora joanean, nire andrea ere mutiltxo batez zen erditu; zeina, nire amaren anaia izaki, gure aitaren koinatu eta haren seme-alaben osaba gertatu baitzen. Nire andrea haren alabaren amaginarreba bilakatu zen. Eta ni, berriz, neure amaren aita naiz; gure aita eta bere andrea neure semeak dira. Ni neu naiz, gainera, neure aitona».

 

Bizargorri, 2017-12-06

Ver Post >
EMEAREN UMOREAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-11-2017 | 9:08| 4

Sentitzen dut, baina ez dut artikulu serio bat (kupoa: zukua ala trukua; Katalunia: kata-alu-kumia; Europa: zeru txiki ala infernu handi…) antolatzeko, janzteko eta idazteko astirik izan: nire jaioterrian nabil festa-haizean, Sanandresak pasatzen; eta, jakina denez, gau txoriak egun txoro. Ez dut, beraz, hitzik; zer esanik ez dut, horra. Zurekin zorretan naiz, ordea, irakurle, eta zer egingo…?, zer egingo…?, bat-batean ideia bikaina otu zaidalakoan nago, hara: egunotan zenbait damatxo graziatsuk bidali dizkidaten zortzi WhatsApp ekarriko ditut hona. Eta kito. Barre-arren.

Bat. Gizon handi bat ikusi uste duzunean, beste ezer baino lehen, begira ezazu eguzkiak nondik jotzen duen; ipotx baten itzala ere izan liteke eta.

Bi. Gizasemeak hala galdetu omen zion behin emakumezko bati: «Aizu, zuek, andrazkook, zer dela-eta nahi duzue gure arreta erakarri itxurarekin, eta ez inteligentziarekin, e…?». Eta andreak erantzun omen zion: «Litekeenagoa delako gizon bat tontoa izatea, itsua baino».

Hiru. (Andre bat ageri da irudian, mutil koskor bat besoetan duela). «Izeba –muttikoak–, zuk zergatik ez daukazu seme-alabarik…?». «Ai, enetxo –andreak–, zikoinak ekarri ez didalako». «Zergatik  ez duzu aldatzen txoriz?».

Lau. Senar-emazte jubilatuak etxean… Senarra salako butakatik jaiki eta terrazara doa. Han andrea dago patxadan, egonean, denbora pasa… «Eta…? Zer egin behar duzu gaur?», senarrak. «Deus ere ez», emazteak. «Atzo ez al zenuen, ba, horixe bera egin?». Eta: «Bai, baina ez nuen bukatu».

Bost. Senar-emazte horiexek beste behin terraza berean dira ageri, elkarren ondoan exeriak. Andrea baso bat ardo hartzen ari da… Halako batean, esaten du: «Ez dakit hainbeste urtean zer egin izango nukeen nik, zu gabe!». Gizonak hori aditzean, txundituta: «Zu zeu zara hizketan ari dena, ala ardoa da?». «Ni neu ari naiz, bai, ardoarekin hizketan».

Sei. Euskal eta auzo herri guztietako etxerik gehien-gehienetan barra-barra dabil aurtengo azaroan (datorren urtekoan ere larri ibili) inkesta baten emaitza, agidanez, egiazkoa: gutako bakoitzak, ala andreek nola gizonek, urtean hirurogeita hamabost bat harreman sexual omen dauzkagu. Datu horrekin batera, barra-barra dabil ere gutako bakoitzak bere kolkorako egiten duen egiondoa: «A ze abendua datorkidan…!».

Zazpi. Joan den urrian Amesketan gertatu omen zen. Senarra ohean etzana; andrea izkinan eseria… Gizonak: «A ze larrualdia bart, ezta!? Ordubete ziki-zaka!». Eta andreak: «Ergel huts halakoa: bart ordu-aldaketa izan dugu!».

Eta zortzi. «Uste dut, emakumeak txoratuta dabiltzala; baldin eta gizonen pare ipini nahi badute, behintzat. Askoz ere gehiagokoak dira eta! Zernahi ematen diozula, emakume batek hobeagotu, areagotu egingo du zuk emana. Zure esperma ematen diozula…? Haurtxo bat egingo dizu berak. Bizitokia ematen diozula…? Tokia etxe egingo du berak. Janaria ematen diozula…? Bazkaria emango dizu berak. Irribarre bat eskaintzen diozula…? Bere bihotza emango dizu berak… Eskaintzen eta ematen dioten guzti-guztia ugaritu eta ugaldu egiten du berak. Kaka-mokordoa eskaintzen badiozu, beraz, berak tona bateko kaka-pila itzuliko dizu!». (William Golding).

 

Bizargorri, 2017-11-29

Ver Post >
OSABA TOMAS HAREN HIRU HISTORIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-11-2017 | 9:26| 4

Orain dela ehun eta laurogeita bi urte, ekainaren hamabostean, Otxandiotik Durangon barrena Begoñaraino Bilbo hartzera etorri eta bosgarren egunean juxtu, zauritu omen zuen ‘bala’ galdu batek hankan Zumalakarregi, karlisten jeneral handi ahaltsua… Haren herrikide naizen aldetio, Ormaiztegin Sanandresak hasteko direla, ezin isildu ditut nik gure Osaba Tomas haren hiru historia ahaztuak, desitxuratuak edo ezezagunak. Bai baititut nik hiru datu, iturri on-onetatik jasoak hirurak, inongo paperetan apenas atera direnak. Zorroztu, bada, lapitzak historia-zale, ikerlari eta artxibategietako zomorro guztiok, hiru sekretu esatera noazkizue-eta, labur-zurrean badarik ere.

Bata da non eman omen zuen Tomas Zumalakarregik bere AZKEN GAUA, belaunean tiroz zauritu zuten aurrekoa: Begoñako Zubizito estratako Etxezuri baserrian, Leginatar-enean. Datua, egia borobila omen dena, alafede.

Bigarrena da, PATATA-TORTILLArena. Patata-tortilla, bai kuanto! Hainbat gerrilatan aipamen eta sona handiak egin zituen ormaiztiarrak asmatu bide zuen patata-tortilla, bere mutilekin Arabako lautadatik Nafarroako Allingo bailarara bildu zenetako batean. Nonbait, jateko gauza asko ez, baina patata eta arraultza franko tokatu (ostu, harrapatu…) eta Aranburu bere sukaldariari horrela-eta-horrela eginarazi omen zion, Larriongo andreek erdi-jolasean aholkatuta. Ez da hau nik asmatua; Larrion inguruko herrietako zaharrei hala entzun izan diet… (Beasaindar malapartatuek odolkiaren ospe-izenak kendu zizkiguten, baina inork ez diezagula gaurtik geroenean ebats eta ken patata-tortillaren asmatzaileak ormaiztegiarrok garena, gure «Osaba Tomas»-i esker).

Eta da hirugarrena, TXINBERArena. Zumalakarregi, jaun jeneral karlista handia, ez zuen liberalen bala batek zauritu; ez zuen fusil-bala batek gerran hil. Zumalakarregi heriotzara abiarazi zuen tiro ‘galdu’ haren historia ez da ondo kontatzen. Hara zer gertatu omen zen benetan, agidanez. 1835eko ekainak 15 zituen. Begoñako pikondoetan, artean Bilbon gerra-hotsik apenas zela, bi mutil koskor gordeka-gordeka txoritan zebiltzan “txinbera” batekin (txinberak perdigoi gisakoak tiratzen ditu; txinboak txori batzuk dira; txinbo bilbotarrei esaten zaie). Mutikotako bat Azkuenaga zen; haren lagunaren izenik ez zaigu iritsi. Azkuenagarena zen txinbera, eta oso harro zegoen mutila bere armaz eta punteriaz. Hartan, arbola-tarte batetik, jo dute Begoñako plaza, eta dezenteko distantziara, udaletxeko balkoitik Bilbo zabalera begira-begira, ikusi dituzte gizaseme batzuk zutik. Gure Azkuenaga honek apustu egin dio lagunari: «Hemendik tiratu eta baietz balkoia jo?». Lagunak: «Ezetz!». Tiro egin du Azkuenagak bere txinberaz eta jo du, tamalez, Tomas jauna belaun parean… Hortik aurrerakoa, nik besterik ezer esan gabe ere, historia jendeak jakina da. Handik hogeita bat egunera zendu zen Zegaman Zumalakarregi, 47 urterekin.

Bi iturri duin fidagarriotatik jakin dut nik hirugarren hau. Batetik, Javier Gonzalez de Duranaren «Adolfo Guiard» liburuko 15. orrialdean dator. Bestetik, nire lagun-zahar Jose Ramón Alexandre Zearsolo Giart-ek, Mejikon jaio eta aspaldian gurekin Hondarribian bizi den Josefo-k, kontatu dit. Azkuenaga mutiko haren ondorengoa omen da, eta beren etxean honela kontatu izan omen dute urteetan, erdi isilka, Tomas Zumalakarregi jaun jeneral karlista handia nola eraman zuen perdigoi txiki ñaño ganorabako batek.

Bizargorri, 2017-11-22

Ver Post >
BILBOTAR PETO
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-11-2017 | 7:39| 4

Bere burua erakutsi berri du Bilbok munduaren begietara: aurten 2017an, Europako Hiririk Onena, alajaina, izendatu berri dute. Bilbo lehenago «All-Iron» zen: aliron, aliron, el Athleti campeón!!! Gaurgero, ordea, «Eur-Hir-On» dugu: euriron, euriron, heuri kalte, neuri on!!! Ez da hori ahuntzaren gauerdiko eztula; nik hala irizten diot, behintzat, nire giputx tuntunean. Nork daki ea martxa honetan ez ote diren jainko txikiren mailaraino iritsiko Botxokoak, txo! Bada, jadanik, Gran Bilbao eta Euskal Herria antzeko-pareko jartzen duenik…

Domu Santu pasa berrian, kontatu didatenez, gure Donostiako Alde Zaharrean, bilbotar mozkote ttentte horietako bat garagardo bat hartzen ari omen zen… Hartan, telefono dei bat jasorik izango zuen, segapototik. Berba egin eta, amaitzean, begi biak irriz eta halaber ezpainak, agindu omen zion tabernariari atera zezala tragoxka bana tabernako guztientzat, aita egin berri omen zutela-eta, aita!; andrea Botxoko bilbotar peto-petoaz erditu omen zela eta umeak jaiotzean hamaika kilo pisatu omen zituela, hamaika! Errekoino, alajainkoa! Hiri handian, ziri handiak eta bihiak handiago…

Tabernan une hartan suertatu ziren bezeroek (denak ere giputx hutsak, noski), mau-mau, halakorik inola sinistu ezinik, beren kolkorako hala egin omen zuten: «Artobero usaina zegok hemen: gizon txiki, erronka handi. Haur jaio berri batek zera emango ditik hamaika kilo; baita zera ere!». Bilbotarrak, tematsu, baietz eta baietz; Botxoko haurren bataz bestekoa hala zela jaiotzaz; berea betiko mutiko tipiko mitiko ume bilbotarra ei zela; eta abarra eta aparra… Etsi hotzean, edozein moduz ere, hurbildu zitzaizkion aita berriari eta zoriondu zuten adeitasunez; baita nolabaiteko festatxoa ospatu ere, kontuak kontu.

Atzo bertan, ia bi aste geroago, basoerdi bat hartzera sartu zen bilbotar mozkote tente bera, Bardulia-Donostia taberna berberera. Tabernariak ezagutu gizona eta gisa honetan egin zion ikusi ordukoxe:

—Kaixo, gizona. Zu izango zara, inondik ere, hamaika kilo pisatu zituen haur jaio berri bilbotar peto-petoaren aita; ezta hala…? Hemen harrezkero ez da beste konturik gure bezeroen artean: zenbat pisatzen ote duen orain umeak, hilabete erdi kunplitzeko zorian dagoenean? Zenbat…? Gurera berriro etorri zarenez gero, esaiguzu mesedez, hortaz: zenbat kilo da gaur egun zuen haurra?

Tabernan une hartan tokatu zirenak, giputx hutsak den-denak, lepo luze eta aho zabal zeuden ea zer nolako disparatea botako ote zuen bilbotar mozkote tenteak, beren ustez erronka putzean zebilen hark. Eta:

—Hamar kilo pisatu digu gaur goizean –erantzun zuen, zintzo plantan.

Tabernako beste guztien moduan, erabat harrituta, txundituta, honelatsu eginik izango zion tabernariak, barra barrutik bestera:

—Zer esaten ari zara…? Asko da, ba! Jaiotzean hamaika kilo pisatu dituen umeak, hamahiru egun geroago, zenbat eta… hamar kilo!? Tira, tira… Zer kristo arraio gertatu da, ba…!?

Eta Bilboko Botxoko mozkote tenteak, basoerdia tragoan hustuz, begira zain zeukan jendeari harroxko begira, mahuka muturrez ezpainak lehortuz, barra gainera hanka punttetan luzatuz, zera esan zien denei bene-benetan:

—Fimosi ebakuntza egin diogu.

 

Bizargorri, 2017-11-15

Ver Post >

Otros Blogs de Autor