Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
AIZPEA eta ORDIZIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-12-2017 | 9:05| 4

Zuetako askok ez duzue jakin ere egingo-eta, ezertan hasi aurretik, esan dezadan Aizpea Zeraingo auzo bat dela; mendi tartekoa, meategi txit famatuak daudenekoa. Meategi horiexen aurrez aurre, eskuin alderaxeagoko mendi magaltxo batean, Telleriñen, jaio zen gure amona eta amandre Ana Joxepa Berasategi, ezkondu artean artzain ibili eta gero Ormaiztegiko Tellerira ezkondu zena. Telleri-eneatik Telleri Berrira egin zuen, hortaz.

Telleriñetik umetatio hasirik izango zen, hala beharrean, batera eta bestera, ardiak zaintzen ez bazen, baserriko produktuak saltzen. Batzuetan, Arantzazun (gaur baino xaharragoko ingurumarian), Goiko Bentan egon izan zen ostatuz, inoizka Oñatira jaitsiz edo Araotz joz. Beste batzuetan, ohitura lege orduan ere, Zumarragara eta Urretxura azaldu izan zen maiz bere zerekin; eta, zer esanik ez, Ordiziara, Billafrankako perira, garai hartan hala esaten baitzen.

Batetik, Ordizia dakart harira, gaur bertan han egingo dutelako Gabonetako Azoka Berezia, goiz-goizetik arrats iluntzera bitarte. Hantxe izango da, nahi eta ahal duenarentzat, ikusgarri ganadu feria (pottoka, txekor, txerri, oilar…), erosgarri fruta-barazkia (azak, errezil sagarrak, kiwiak, intxaurrak…), eta inbidiagarri abarren abarra (gazta, ezti, foi, ogi, gozoki…). Zer ez, izan ere, han…!? Bestetik, berriz, Aizpea dakart gaurko hizpidera, zuek bezalaxe guk ere egunotan, Gabon Gaba aitzakia on, kontu eta kantu eta historia zaharrak atera ditugulako mahai ingurura, etxeko zahar eta gazte eta haurren aurrera.

Kontuak, lehen txanpain koparekin, kontatzen zuen, irri eta mirri, Ordiziako Gabonetako Azoka Berezi horrek izen jostagarriagoa behar lukeela, noski; eta bertan batek “Ordi-Gab-Az-Be” bataiatu zuen, mahaiko denen barregarri. Kantuak, bigarren kopa apartsuarekin, ormaiztegiarron abesti zahar kuttunera eraman gintuen: «…, batzuek oooihu, oooihu!; besteak faaarrez, faaarrez!; salto eta brinko…». Eta kafearen ondoren, berriz, antzinako historia azaldu zigun Ana Marik, emozionatuta, mahaiko guztion atseginetan:

«Behin, gure amona Ana Joxepa, gazte zela, asteazken batez neguan, Ordiziako periatik, astoan saldu ezinak hartuta, bere Telleriñe jaiotetxera abiatu omen zen bueltan. Tipi-tapa. Billafranka, Beasain, Zelandita, Ojarbi, Danborre, Ormaiztegi gaina, Lierni, Zerain, Aizpea… Tipi-tapa. Halako batean, ordea, hortxe Ojarbi parean edo, dena baso itxi atze-aurre, dena sasi eta lahar ezker-eskuin, joan zihoala bakar-bakarrik ilunetan, zer…!?, eta otsoa agertu omen zitzaion parez pare ulu gaiztoan. Gaur bezalaxe, orduan ere ilgora tokatu, eta argiak motz… Ez omen zuen aurreneko aldia ere bere artzain bizian, eta, eskarmentua izaki, beldurrak atzean utzita, poxpolo bat piztu omen zuen aurrean. (Orduko poxpoloak ez pentsa oraingoak bezalakoak zirenik: askoz buru handiagoa zeukaten eta zotza askoz ere luzeagoa). Poxpoloa piztu eta, gonari atzera eraginez, bi belaunen tartean eduki omen zuen sua… Otsoa, geldi. Gero laster, buztana tente ipini, ulu izutia egin eta ihesi joan omen zitzaion buelta hartuta… Aho-zabalik edukitzen gintuen gu umeok amonak…!».

Izango da zuen artean baten bat historia hau jango ez duenik, bere baitan “zerak sinetsiko dik hori!” ariko denik… Badut horrentzat ere zer irakatsia: «Adi ezak ondo, txokilio. Gaur bezpera besterik ez duk; bihar duk Eguberri Laugarrena, inozente eguna, hire eguna, eta hago isilik. Habil bihar erne…».

Bizargorri, 2017-12-27

Ver Post >
ERKIN
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-12-2017 | 8:24| 4

Egunotan, eguna ez dik argitzen; egunotan, iluna luzeago bizi duk argia baino; egunotan, haizeak ez dik epel gozotik ezer… Egunotan, lurrera jausiko dituk azken hostoak arboletatik; egunotan, betiko galduko dituk aurtengo azken egunak egutegietatik; egunotan, zeharo zurituko dituk elurrez gainak… Egunotan, hotzetan eta hezetan, ezarenak zizelkatzen ari haiz hi, muzin… Egunotan, «ez bakarrik Bruselan zeudek galtza bete lan».

Batetik, aurki (heuk ere ez dakik zehazki zein egunetan noiz) ospitaletik deitu eta ospitalera eramango haute, mahaira, ebakuntza hiretzat larria egitera: eskuin belaunean protesia ezarriko diate. Momentuz. Hurrena, laster, baita ezker belaunean ere. Bi hanketatik aspalditxoan habil, ibili ere, moldakaitz, neketsu, sufrikariotan… Zirt edo zart, zerbait egiteko garaia iritsi zaik, «heure buruaren kontra, heure buruaren alde».

Bestetik, berriz, dagoeneko hamaika urteetan hamaikatxo artikulutxo idatzi izan duk plazerrez heure etxean, baita euskal herritarren atseginerako heure letren larrera eraman ere: lehenago periodikoan, xox batzuen trukean; azkenaldian blogari, ustezko pox batzuen esperantzan. Norbere plazerrez jardutea eta besteren atseginerako lan egitea oso-oso ona omen dela, ziotek sikologoek, osasun mentalerako… Zakurraren putza. Hire kasuan ez duk, bada, halakorik fortunatu! Total habil ahul eta «erkin».

Nekatu haiz, aspertu haiz, ahitu haiz. Gogogabetuta hago zeharo bi mila eta hamazazpiko urte honen hondar-hondarrean. Inork ez dik kasurik egiten. Hemengoa haiz, baina ez (h)onerakoa, agidanez. Lehenago, periodikoan, idazlan serioak, sozialak, fundamentuzkoak eskaintzen hizkion irakurleari (!?). Publikatu nahi izan dituk han-hemen. Ezetz hemen eta ezetz han. «Hi atetik sartzen haizenean, isildu egiten dituk denak», buruarekin ezezka.

Gerora, blogerako, hala egin hion heure buruari: «Clown ikastaroan egin ezak hik buelta, aspergarria izaten aspertu haiz eta». «Sudur gorri bat ipini behar izan duk tarteko, sudur puntan jartzen zaian guztia egiteko». Eta, solasean jolasean, blog honetantxe hasi hintzen pailazoarenak egiten, irakurlearen (!?) entretenigarri. Ez alferrik! Isilik segitzen ditek (ia) denek… Lehen aspertu eta orain ahitu egin haiz. Akabo eta kito. «Horrelakoxea baita gu prostituton papera: irabazten dugula ere, galtzen ateratzen gera».

Segitu beharko duk noski oraindik beste pixka batean. Baina aurki datorke azkena. Aurki, urtarrila behetik gora hasiko denean; aurki, ospitalera eramango hautenean, asteazkenen batean ez duk hire idazlanik hemen agertuko. Agian, puska baterako. Hala eta ere, jakina, hire idatzi zaharrak hor zeudek, jasoak eta gordeak, irakurri (!?) nahi dituenarentzat. «Lehengoekin ta gaurkoengandik, blogtxo hau gerokoentzat».

Erkin habil… Hankak nekatu zaizkik (ez hago inorako), besoak aspertu zaizkik (ez dik honek pena balio), burua zuritu eta ahitu zaik (ez duk zer esanik ja)… Beraz eta hortaz, bota ezak behingoagatik garbi gordean daukaana: “Inork nahi badu nik hemen honetan segitzea, hamaika irakurle zaleen sinadurak beharko dizkit erakutsi”. Hori duk-eta; bota duk! Izan ere, bertsolariak bezala idazleak ere behar baitik epela, estima eta txaloa. «Duzun inbidia horrek zimeldu zaitu zu» jaulkiko dik, noski, bakarren batek, baina igual ziok, motel…

Bizargorri, 2017-12-20

Ver Post >
BALEGO ETA BALITZ…
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-12-2017 | 8:17| 4

Duela hilabete, hortxe-hortxe, okindegi-kafetegi berri bat ireki zuten gure auzoan. Labeak, komunak, barra eta abarra…, ez da espazio askorik gelditzen bezero jendearentzako. Mahaiak txikiak dira halabeharrez, hortaz; eta mahaitik mahaira ere apenas dagoen tarte handirik. Toki goxo, atsegin, egokia da, dena den. Gure lagun bat goizero joan zale da kafea hartzera, periodikoa leitzera eta ogia erostera. Aurreko batean, senar-emazte itxurako bi tokatu omen zitzaizkion aldean, hizketan; eta hala esaten omen zioten elkarri, di-da:

 

Gizonak: —Kremak eta ukenduak erabiltzen dituzu?

Andreak: —Bai.

Gizonak: —Egunean zenbat aldiz?

Andreak: —Hiru aldiz.

Gizonak: —Zenbatsu uste duzu kostatzen zaizula emanaldi bakoitza?

Andreak: —Bost bat euro (kolonia eta guzti).

Gizonak: —Eta zenbat urtez egin izan duzu hori?

Andreak: —Gutxi gorabehera…, hogeita bost urtez.

Gizonak: —Hortaz, gastua bost eurokoa bada, eta egunean hiru aldiz, hilean 450 ematen du horrek. Urtean, berriz, 5.400 euroko gastua; ez da hala?

Andreak: —Halaxe da.

Gizonak: —Urte bakoitzean 5.400 euro gastatzen badituzu, inflazioarena kontuan eduki gabe, azken hogeita bost urteetan 135.000 € gastaturik izango dituzu, noski; ez da hala?

Andreak: —Halaxe da.

Gizonak: —Konturatzen al zara, konturatzen!, diru hori irabazian ipini izan bazendu eperako aurrezki kontu batean, eta azken hogeita bost urteetako interes konposatua kontabilizatu, pilatutako fortunarekin konturatzen zara abioi bat ere eros zenezakeela? Abioi bat! Euroka-euroka egiten da Europa…

 

Une horretan isil tarte bat izan omen zuten hizketan ari ziren biek… Aulkian ipurmasailak erosoago kokatu, izter bat bestearen gainera ezarri, bizkarra hormako oholera eratzan eta honela ekin omen zion txandako hiztunak jardunari:

 

Andreak: —Kremak eta ukenduak erabiltzen dituzu?

Gizonak: —Ez.

Andreak: —Non da zure abioia…?

 

Andre zuhur hark gizon xuhur hari aterabide guztiak itxi zizkiola-eta, gizon hark andre hari hizketan arrazoirik jango ez ziola-eta, ogi-periodikoak besapean harturik, irri isil ironikoak ezpainetan leherturik, zutitu eta alde egin omen zuen gure lagunak handik, okindegi-kafetegi berritik, non mahaitik mahaira ez dagoen, ditxa onez inoiz, tarte handirik…

Izan ere, entzunean-entzunean, begira-begira, egunero ikasten eta ikusten dugu zerbait: balego eta balitz, elkarren ondoan dabiltz.

 

Bizargorri, 2017-12-13

Ver Post >
FAMILIAREN MATAZA
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-12-2017 | 9:27| 4

Beste ezer baino lehen, ager dezadan argi eta garbi zer den mataza. Inoiz zuetako batzuen batzuek kalean gelditu eta, aho-beteka ez bada, hitz estalika, errieta egin izan didazue, esanez ez omen dagoela kristaurik nire euskara hau hasi eta buka ulertuko duenik; lexiko gaitza, gaitzegia omen darabilt… Aditu, bada: mataza hari edo artile bildu mordoa da; eta, ondorioz, gauza nahasia adierazteko erabiltzen dugu euskaldunok. Behin hori argituta, goazen harira.

Forges umorista espainiarrak esan omen zuen behin, amodioa kimika dela; ezkontzarena, fisika; eta dibortzioa, matematika. Kimika, fisika, matematika: hiru hanka horien gainean eraikitzen dira, hortaz, gizakion familia mahaiak. Sinplea dirudi; baina gauzarik sinpleenak maiz nahasten eta korapilatzen ditugu (edo zaizkigu), matematika kalamatrika bihurtuz.

Kalamatrika horietako bat dakart gaurkoan hona, zuen entretenigarri: familia baten mataza nahasi baino nahasiagoa. Gezurra dirudi halako mataza motroiloa inoren etxetan gerta litekeenik; gerta liteke, ordea, sinesteak lan badu ere. Posible da; ez da ezinezkoa. Ulertzen ez baduzue, ez egin, arren, nire erru: euskara erraz sanoan dago eta ez da hemen lexiko toxikorik oraingoan.

Ezezagun batek bidali berri didan gutuna erakutsiko dizuet, haren familiako matazaz: alarguna, alaba, aita, ezkontza, aitaginarreba, ni, alabaordea, erditzea, anaia, ama, osaba, andrea, aitona… Hari mutur mordoa mataza bakar baterako, aurki ikusiko duzuenez. Familiaren paraderoa! Atarramentu xelebrea baiki, etxe baterako. Hamaika aditzeko gaudela, baina oraindaino halakorik…!

Testua hotza da, laua, soila; batere apaindurarik gabea. Testua laburra da; irakurtzen ez du lanik. Ordea, gutunean kontatzen didan historia (erreala, agidanean) goitik behera dena zuzen konprenitzeko, buruhauste bat baino gehiago izango duzue, noski. Hala eta ere, gozamena bermatzen dizuet, alafede. Ez alferrik gabiltza hemen “solasean jolasean”, ia beti… Zoazte poliki, zabiltzate tentuz, egin ezazue eskema paperean, egiazta pausuak posibleak ote diren… Agintzen dizuet ez duzuela hola-ta-hola honen pareko denbora pasarik, ez sudokurik, ez hieroglifikorik, hain gutxi gurutzegramarik, hain adi eta zurt mantenduko zaituenik.

«Nire historia kontatuko dizut. Andre alargun batekin esposatu nintzen, orain urte batzuk, zorigaitzez. Alaba bat zeukan lehendik berak. Jakin izan banu, berehala esposatuko nintzen… Gure aita, berriz, alargundurik bizi zen, tamalez… Enamoratu eta nire andrearen alabarekin ezkondu zen. Hartara, nire andrea bere aitaginarrebaren amaginarreba bilakatu zen; nire alabaordea, berriz, neure ama; eta, aldi berean, gure aita neure suhi.

«Handik gutxira, nire amaordea mutikotxo batez erditu zen. Haur hori, nire anaia izaki, nire andrearen biloba zen; hartara, hortaz, ni neu neure anaiaren aitona bilakatu nintzen.

«Denbora joanean, nire andrea ere mutiltxo batez zen erditu; zeina, nire amaren anaia izaki, gure aitaren koinatu eta haren seme-alaben osaba gertatu baitzen. Nire andrea haren alabaren amaginarreba bilakatu zen. Eta ni, berriz, neure amaren aita naiz; gure aita eta bere andrea neure semeak dira. Ni neu naiz, gainera, neure aitona».

 

Bizargorri, 2017-12-06

Ver Post >
EMEAREN UMOREAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-11-2017 | 9:08| 4

Sentitzen dut, baina ez dut artikulu serio bat (kupoa: zukua ala trukua; Katalunia: kata-alu-kumia; Europa: zeru txiki ala infernu handi…) antolatzeko, janzteko eta idazteko astirik izan: nire jaioterrian nabil festa-haizean, Sanandresak pasatzen; eta, jakina denez, gau txoriak egun txoro. Ez dut, beraz, hitzik; zer esanik ez dut, horra. Zurekin zorretan naiz, ordea, irakurle, eta zer egingo…?, zer egingo…?, bat-batean ideia bikaina otu zaidalakoan nago, hara: egunotan zenbait damatxo graziatsuk bidali dizkidaten zortzi WhatsApp ekarriko ditut hona. Eta kito. Barre-arren.

Bat. Gizon handi bat ikusi uste duzunean, beste ezer baino lehen, begira ezazu eguzkiak nondik jotzen duen; ipotx baten itzala ere izan liteke eta.

Bi. Gizasemeak hala galdetu omen zion behin emakumezko bati: «Aizu, zuek, andrazkook, zer dela-eta nahi duzue gure arreta erakarri itxurarekin, eta ez inteligentziarekin, e…?». Eta andreak erantzun omen zion: «Litekeenagoa delako gizon bat tontoa izatea, itsua baino».

Hiru. (Andre bat ageri da irudian, mutil koskor bat besoetan duela). «Izeba –muttikoak–, zuk zergatik ez daukazu seme-alabarik…?». «Ai, enetxo –andreak–, zikoinak ekarri ez didalako». «Zergatik  ez duzu aldatzen txoriz?».

Lau. Senar-emazte jubilatuak etxean… Senarra salako butakatik jaiki eta terrazara doa. Han andrea dago patxadan, egonean, denbora pasa… «Eta…? Zer egin behar duzu gaur?», senarrak. «Deus ere ez», emazteak. «Atzo ez al zenuen, ba, horixe bera egin?». Eta: «Bai, baina ez nuen bukatu».

Bost. Senar-emazte horiexek beste behin terraza berean dira ageri, elkarren ondoan exeriak. Andrea baso bat ardo hartzen ari da… Halako batean, esaten du: «Ez dakit hainbeste urtean zer egin izango nukeen nik, zu gabe!». Gizonak hori aditzean, txundituta: «Zu zeu zara hizketan ari dena, ala ardoa da?». «Ni neu ari naiz, bai, ardoarekin hizketan».

Sei. Euskal eta auzo herri guztietako etxerik gehien-gehienetan barra-barra dabil aurtengo azaroan (datorren urtekoan ere larri ibili) inkesta baten emaitza, agidanez, egiazkoa: gutako bakoitzak, ala andreek nola gizonek, urtean hirurogeita hamabost bat harreman sexual omen dauzkagu. Datu horrekin batera, barra-barra dabil ere gutako bakoitzak bere kolkorako egiten duen egiondoa: «A ze abendua datorkidan…!».

Zazpi. Joan den urrian Amesketan gertatu omen zen. Senarra ohean etzana; andrea izkinan eseria… Gizonak: «A ze larrualdia bart, ezta!? Ordubete ziki-zaka!». Eta andreak: «Ergel huts halakoa: bart ordu-aldaketa izan dugu!».

Eta zortzi. «Uste dut, emakumeak txoratuta dabiltzala; baldin eta gizonen pare ipini nahi badute, behintzat. Askoz ere gehiagokoak dira eta! Zernahi ematen diozula, emakume batek hobeagotu, areagotu egingo du zuk emana. Zure esperma ematen diozula…? Haurtxo bat egingo dizu berak. Bizitokia ematen diozula…? Tokia etxe egingo du berak. Janaria ematen diozula…? Bazkaria emango dizu berak. Irribarre bat eskaintzen diozula…? Bere bihotza emango dizu berak… Eskaintzen eta ematen dioten guzti-guztia ugaritu eta ugaldu egiten du berak. Kaka-mokordoa eskaintzen badiozu, beraz, berak tona bateko kaka-pila itzuliko dizu!». (William Golding).

 

Bizargorri, 2017-11-29

Ver Post >

Otros Blogs de Autor