Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
EHIZTARI ETA ARRANTZARI
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-10-2017 | 5:59| 4

Urriarekin, hego-haizea harro; hego-haizearekin, usoak hegadan. Hala da legea. Eta usoen atzetik, ehiztariak batera eta bestera; ez dago argi zerbaiten bila ala gauza askoren ihesi… Elemena dira, kantidadea!, ehiztarien abenturak eta kalenturak. Hala ere, gehiago omen dira ehiztarien iruzurrak eta gezurrak. Uso bat bota eta bi galdu zitzaienekoa, ordubetean bi lagunek berrehun birigarro jo eta jaso eta jik eta jak lumatu omen zutenekoa; eskopeta berriaren analisi anatomiko, mekaniko, sintomatiko, informatikoa Ipar Ameriketan larrutik ordainduta egin berri dutenekoa… Gezurra franko, lodi-lodi.

Historia isilak dio, behin, denbora asko ez dela, lau gizaseme gipuzkoar goierritarrek, eguneroko ezinezkoari neurria hartu nahian, azpi-jokoa egin omen zutela: beren Zamorako koto edo ehiza-eremua aitzakia, Madrilgo aireportuan autoa utzi eta Kubara joan omen zirela astebeterako. Pentsa zertara: larrutik ordaintzera berriz ere… Kukuak oker jo, ordea, eta beren auto aparkatua poliziak susmagarritzat jo, ateak ireki eta bertan topatu omen zituzten armak eta kartutxoak eta motxilak eta ehiza-pardelak erruz… Auto-jabearen etxera deitu omen zuten. Haren andreak hartu eta… Hortik aurrerako guztia esan gabe doa. Gezurre esan non Getariñ, ta ni baño len zan atariñ.

Hala eta ere, ordea, ehiztaria bezain gezurtia omen da arrantzalea edota ibaietako arrantzaria ere. Aditu, bestela, honako beste historia isil-isilean gorde hau. Senar-emazteak Lesakan biziagatik, enpresa nagusia, kanadiarra, Oiartzunen zuen gizonak, arrantzari amorratuak. Behin, ustekabean total, senarrak deitzen dio lantokitik, larri bezain sinesgarri, emazteari etxera, esanez:

—Maitea, ez nuen inondik halakorik gaur espero. Egokiera aparta fortunatu zait, nire lanpostuan gora egiteko. Gure nagusiak zer?, eta Kanadara laguntzeko eskatu dit; zertara?, eta arrantzara. Marka da, gero! Enpresako ingurumari zabaleko bezerorik onenekin omen goaz. Nire beharra omen du. Ezin diot, laztana, aukera eder honi hutsik egin. Ez zaizu hala iruditzen…!? Astebeterako arropak jarrizkidazu, hortaz; baita kanabera parea, zurda sortak eta amuak ere. Mesedez. Bulegotik irten eta berehala naiz hor, nire gauzen bila. Maite zaitut. Ah…, eta ez ahaztu, faborez, nire zetazko pijama urdina sartzea.

Harritu zen pittin bat emaztea; moskeatu. Izan ere, arrantzara joateko luxuzko pijama eraman nahi izatea ez da normala, normala ez denez. Halere, susmo txarrak txar susmo, senarraren esana zintzo bete zuen andreak… Joan zen senarra bidaian astebeterako… Bueltan, hara non agertzen zaion etxera, Lesakara, nekatuta baina kontent. Maleta utzi, pardela utzi, bi muxu eman eta:

«Eta…? Arrantza ona izan al duzu?», emazteak. «Ez dakizu ondo –senarrak–. Amuarrain alerik ere ez dugu han utzi!». «Pozten naiz». «Baina…, zergatik ez zenidan nire pijama urdina sartu!? Garbi asko eskatu nizun, ba». «Zure zetazko pijama urdina? Bai, sartu nizun». «Ba, maleta guztia miatu nuen hiru bat aldiz, eta han ez zen pijama urdinaren arrastorik ere». Eta andreak, orduan, akabera: «Arrantza tresnen pardela ireki izan bazenu, ikusiko zenukeen…».

Hemendik aurrerakoa ere, esan gabe doa. Gezurra erran nuen Lesakan, eta etxetik bota ninduen presakan. Bertsotan ondo esanda: «Igaliekin doanerako senarra txintxo itxuraz, emaztea zain atarian du azpil-bete konfituraz».

Bizargorri, 2017-10-18

Ver Post >
B.E.M.GA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-10-2017 | 7:45| 4

Udako oporrak ez dira joan zaharrak… Nik bezala honezkero zuk ere frankotan letuko zenuenez noski, oporraldietan sortzen eta pizten omen dira senar-emazteen arteko sesioak eta ika-mikak maiz. Ez nuke ezetzik esango… Kontua da, gure auzoan apartean gabeko bikote adintsu bat joan den abuztuan irten zela (ez dio axola nora) pozetan, eta irail hasieran biak itzuli zirela haserre. Hain haserre ere, ezen egunetan ez ezik asteetan ere ez baitzioten elkarri hitz zuzenik zuzendu, hainbesterainokoxea zen bien arteko herra eraman ezina.

—Hau ez da posible! –esaten zuen gizonak.

—Zerbait egin behar dugu! –andreak.

Azkenean, urriaren lehen asterako Bikoteen Elkarbizitzarako Mintegia GipuzkoA-n, (B.E.M.GA)n, eman zuten izena bi-biek, Donostian. Baita lehen asteko hiru egun oso bertan eman ere bileraz eta ibileraz. Atzo kontatzen zidan senarrak han bizi izandakoen berri, irribarre argitsu atseginetan kontatu ere.

BEMGA-ra sartu orduko, emazteari hala galdetu omen zioten, dapa!: «Zure senarrak zoriontsu egiten al zaitu? Zorioneko egiten zaitu benetan…?». Une hartan berak, gizonak, burua tentetu omen zuen harro, bai baitzekien uste osoz baietz erantzungo zuela andreak, horretan behinik behin egundo kexatu izan ez zitzaiolako. Emazteak, ordea, ezetz.

—Senarrak ez nau ni zoriontsu egiten…

Harritu omen zen zeharo nire auzoko laguna, eta, dipirri-daparra!, emazteak berak esan omen zituen han handik aurrerako guztiak, jarioan:

—Ez…, senarrak ez nau ni zoriontsu egiten. Ni neu naiz zoriontsu! Ni zorioneko izan ala ez, ez dago bere baitan, neure baitan baizik. Nerez dago soil-soilik, eta ez beste inorez, nire zoriontasuna. Neuk deliberatzen dut aldiro, bizitzako une oro, zorionean bizi izatea. Izan ere, gure lur honetan nire zoriona inoren eta ezeren mendean balego, kezkatzekoa litzateke; kezkatzekoa, kuanto.

«Hemen dena aldatzen baita etengabe: pertsona bera, aberastasunak, gorputza, klima, plazerrak eta abarra… Den-dena da aldatzen. Nire bizian, beraz, asko ikasi dut, asko, denborarekin. Eta zoriontsu izatera deliberatu naiz gaurgero; gainerako “zera” guzti-guztiak “esperientziak” direla esaten dut ja: maitatu, barkatu, lagundu, ulertu, onartu, entzun, kontsolatu.

«Jendeak han-hemen gehiegitan hala dio: “Ezin izan naiz ni zorioneko…, gaixorik nagoelako, diruz eskas nabilelako, bero izugarria dagoelako, urliak irain egin didalako, sandiak dagoeneko maite ez nauelako, berendiak ni baloratzen ez dakielako…”. Zorioneko nornahi izan daiteke, ordea, gaixorik egon arren, diruz eskas ibili arren, bero egin arren, irainak jaso arren, maite-maitea ez izan arren, jendeak asko baloratu ez arren… Zoriona, jarrera delako.

«Bizitza bizikletan ibiltzearen pare-parekoa dugu, horra: erori egiten gara eta lurra jotzen dugu, baldin eta pedalei eragiteari uzten badiogu. Bestela, joan goaz, kontrako nahiz aldeko haizeak joaz, argiak janez, arnas betean…

«Has dezagun, hortaz, eguna egunero irribarre argitsu atsegin batekin. Askoz ere hobea delako argi bat piztea, ilunak madarikatzen ibiltzea baino. Eta eraginean eraginean, joanean joanean, ibilian ibilian…, behin edo behin zerura begiratu eta izarrik ikusten ez badugu…, goazen etxera, eguna argitu du eta».

 

Bizargorri, 2017-10-11

Ver Post >
SAGULUR
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-10-2017 | 7:57| 4

Hona hemen Sagulur izeneko mundu honetako bazter baten historia. Sagulur sagutxo guztiak bizi ziren tokia zen; zu eta ni bizi garen bezalaxe. Parlamentua zeukaten, eta lau urtez behin hauteskundeak izaten zituzten. Sailean abiatzen ziren hauteslekuetara, tipi-tapa, botoa ematera, ttak-ttak-ttak… Batzuen batzuek emozioa ere sentitzen zuten, lau urtez behingoa, zuk eta nik bezalaxe. Eta hauteskunde aldi bakoitzean, hautestontzietara jo eta gobernu bat hautatzen zuten: alimaleko katu beltz gizenez osatutako gobernua. Hori bai, saguek katuen gobernamendua hautatzea sinesgaitza gertatzen bazaizu, atzera begiratu besterik ez duzu Kanadaren azken laurogeita hamar urteetan, orduan ikusiko baituzu haiek (saguak) ez direla gu (zu eta biok) baino ergelagoak.

Katuen kontra ez naiz ari. Katuak bizilagun onak ziren; gobernua duinik gidatzen zuten, beren gisa. Alegia, legeak onak zirela katuentzat. Ordea, lege horiexek ez ziren batere onak saguentzat. Legeetako batek hala zioen: «Sagu-zuloen sarrerek katuak bere hatzamarrak bertan aise sartzeko adinako handiak behar dute izan». Beste lege batek, berriz: «Saguek abiadura mugatu batean ibili behar dute, katuak gosaria neke handirik gabe lor ahal dezan»… Legeok onak ziren katuentzat; oso latzak, saguentzat. Eta saguak geroz eta estuago eta larriago sentitu zirenean, gehiago eraman ezinean, derrigor zerbait egin beharra zegoela erabaki zuten. Lekaixoka hasi, hautestontzietara sailean goazen-goazenka joan eta, katu beltzen kontra bozkatuz, katu zuriak zituzten hautatu.

Katu zuriek, izan ere, kanpaina jeniala egina baitzuten: «Sagulur honek zer behar du…!? Ikusmolde berri bat, eta kito!», esaten zuten. Eta hurrena gero: «Sagulur honen arazoa sagu-zuloetako sarrera biribilak dira… Guk, hautatzen bagaituzue, sarrera karratuak ezarriko ditugu nahitaez». Agindu eta egin. Eta sarrera karratuak biribilak halako bi baziren zabal-altuan, eta katuak hanka biak ere sar zitzakeen barrura. Saguen bizimoduak okerragora egin zuen. Eta ja gehiago eraman ezin izan zutenean, katu zurien kontra bozkatu eta katu beltzak hautatu zituzten berriro. Hurrena, zurien alde egin zuten; hurrenagokoan, beltzen alde… Katu erdi txuri eta erdi beltzekin ere ibili ziren tratuan; koalizioa, esaten zioten. Katu pinttoekin ere saiatu zuten gobernu aldi bat; saguen gisako nahi omen zuten izan, baina katuen moduan jaten zuten.

Arazoa ez zetzan katuen larru kolorean; arazoa zen… katuak zirela! Eta, katuak zirenez, normala denez, katuen interesen arabera ikusten zuten berek arazoa, eta ez saguen gogoen baitan. Behin, urrutitik etorritako sagutxo batek burutapen txit egokia izan zuen: «Lagunok, zergatik behin eta berriz hautatzen dugu katuez osatutako gobernua…!? Zergatik ez dugu, behin betiko, saguez osatutako gobernua hautatzen…!?». Eta: «Ooohhh!!! –izutu ziren–. Komunista da! Separatista!!». Eta kartzelara eraman zuten xixt… Azkenik, zera gogorarazi nahi dizuet: gizon edo sagu bat giltzaperatu liteke; baina, ideia bat behin ere ez.

(Batetik, jakizu Clarence Gillis-en fabula dela hau, Thomas C. Douglas-ek hitzaldi famatuan mundura zabaldua, 1962an: “Mouseland”. Interneten ikus-entzun dezakezu ingelesez… Bestalde, letu ezazu berriz, xaltoka bada ere, nire euskarazko bertsio hau, bi agindurekin: bat, Kanada datorrenean, zuk Katalunia, Euskal Herria, Kurdistan, Korsika… nahi duzuna letu; bi, komunista dioenean, zuk independentista, sezesionista, matxino, traidore, abertzale… Ea, bada…).

Bizargorri, 2017-09-04

Ver Post >
KOPETA BELTZEZ
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-09-2017 | 7:33| 4

Nire kopetarik beltzenez; aurpegi muzinik ilunenez: Badirudi bazoaztela. Bazen garaia. Zu zeu, akaina bazina bezala poltronari atxikia, zeure ahalegin guziez iraunean iraunez, Moncloako zure jarlekuari uko egin baino herria hondora joan zedin nahiago izanez; zuk zeuk ez duzu kaltea besterik eragin, gehien-gehienengan. Gezurtia zu, hantustea, autoritarioa, goienekoen morroia, ustezko ustela; lapurren eta ustelen babeslea, faltsua, ezjakina, oiesa eta putz-harroa… Benetan, edozein beste herrialde zibilizaturentzat, lotsagarria zara zu. Baita zuk “partido” deitzen diozun lapur elemenia ere, zeure antzera eta gantzera eginak den-denak. Edo alderantziz, igual dio.

Ez duzue zuek utzi ezta euro publiko bakar bat ere zuen poltsikora sartu gabe; aritu izan zareten ia-ia kargu publiko guztietan lapurretan zarete aritu. Valentziara begiratu besterik ez dago. Bide-okertu, xahutu edo, mugarik gabe, lapurtu, ostu, xixkatu egin duzue ari izandu zareten Administrazio Publikoko ekintza orotan: esleitze, lan-eskaintza, kontratu, kontzesio eta diru-laguntzetan. Diru publikoez nonahi jabetu zarete, osperik handieneko erakundeetatik hasi eta haur-eskola nahiz nazioarteko solidaritate programetaraino; azpiegitura ekipamenduetatik hasi eta ospitaletako horniduren kontratuetaraino. Ez da zuek ez duzuela Kanten lege etikoaren arrastorik ere, ez; da, egia totala da, zuek gizatxar koadrila erabatekoa zaretela.

Hasiera-hasieratik, analfabetoez, zozoiloez, psikopatez, jainkojaleez, ustelez, eskrupulurik gabeko lotsagabeez, ultra-atzerakoiez, aprobetxategi eta inutilez eratu zenuen zuk gobernua; denak, noski, nondik zer harrapatzeko pronto; den-denak, jendea larrutuz, baldinbetan, guztioi bizitza garrazteko prest. Zuek eragin duzue, zeuen eredu neofrankistez, parerik gabeko inboluzio demokratikoa. Zuek zapaldu dituzue eskubideak eta libertateak; zuek kendu duzue demokrazia gune publikoetatik; zuek bihurtu duzue langileria esklabo, jendea pobreagotuz, emigratzera behartuz, langabe larriak emendatuz, pentsiodunei lapurtuz, ezinduei laguntzak ukatuz, herri altxorra murriztuz.

Goitik beheraino usteldu duzue zuek Estatua; administrazio osoa bete duzue funtzionario salkorrez, senitartekoez, jan-txakurrez, ahaidez, adiskideez edota, besterik gabe, ipurdi miazkatzaileez. Hedabide publikoak: zuek desegin duzue horien objektibotasuna; agit/prop delakoaren aparatu gisa setatsu darabiltzazue; “liberalismo” deitzen diozuen faszismo “adeitsu” eta irribarretsuz jantziak dauzkazue nabarmen. Kazetari probokatzaileak: benetako lakaio, propio dauzkazue enpresa handien (Corte Inglés-en eta auskalo zenbat gehiagoren) soldatape zuzenean, herritarrak oro engainatuz. Baita soldata gehigarri franko kobratu duen lotsagabe mordoa ere; Valentzia, Madril, Galizia estafatu duena, besteak beste. Zuen diru-gose azkengabearekin, zuen gaitasun ezaz eta zuen ergelkeria erremediorik gabearekin herria izorratu duzue.

Katalanak badoaz, eta ondo egingo dute; duintasun pittin bat duenak ezin baitu jasan lapur ustel lotsagabeez gobernaturik egotea. Hondamendiak urte asko iraungo du; eta arduradun nagusia zeu zara, soldata gehigarriena. Zoazte. Zoazte zuen herritarren desohorez, isekaz eta mespretxuz blai. Pasa zaitezte, baina, kutxatik aurrena; itzul ebatsia; presenta epailearengana.

(Ramón Cotarelo, idazle katedradun politologo madrildarraren karta duzu honako hau).

Bizargorri, 2017-09-27

Ver Post >
KERKAPORTA
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-09-2017 | 7:49| 4

Stefan Zweig idazle Vienar bikainari bigarrenez irakurri berri diot “Bizantzioren konkista” narrazio historikoa. Txoramenezko atseginetan irakurri ere. Eta handixe dakart nire oraingo historia hau. Gaur egungo Istanbul Konstantinopla izandu bide zen aurretik, eta Bizantzio aurretiago. Bosforo itsasartean kokatua, Gizadiaren Ondare aspaldi deklaratua, Asia eta Europa bi zatitan banatzen dituen mugan dago, bi zibilizazioen mugondoan…

1451ko otsailaren 5ean, sultan turkuaren seme zaharrenari, Mahomet-i, 21 urte zituela, notizia heldu zitzaion: «Zuen aita hil da». Jakin eta berehala, bere anaia gaztea hilarazi ondoren, sinesgaiztokoen (kristauen) kontrako gerrara prestatu zen bete-betean; erra errabiatuz, baina isilka. Zintzoa bezain ankerra zen, arduratsua bezain traidorea; gizon ikasi eta artezalea bezain basati krudela, odola uraren pare isurtzeko kapaza… Konstantino enperadorea hitz ezti lasaiez hartu zuen etxean. Izan ere, zenbat hitz eder saldu behar den, nork bere gezurraren edertzeko; izan ere, despotak, gerra prestatzen ari direnero, bakeaz mintzatzen baitira ausarki, nahi beste armatzen ez diren bitartean.

Bitartean, isil-misilka, barkuak, armak, gotorlekuak, kainoiak, murruak, tropak, aleak…, armada otomanoa emendatzen, emendatzen… Bitartean, xaloki, eliza greziarrean eta katolikoan, Erroman eta Atenasen, Sofian eta Venezian, denak Bizantzioz ahaztu xamarrik, bakoitza bere zoko-mokoko politika hika-miketan lanpetuta… Historian maiz gertatu izan da: kultura (europarra) indar guziz bat eginik defendatu beharrean, estatuek eta jauntxoek ez dakite, alditxo batez ere, beren arteko gorabehera lukur miserableak baztertzen. Lasai egoteko, esaten zieten; laguntza bidaliko zietela; baina Bizantzion kristau arruntak larri, aldarte gaitzean, une batetik besterako hondamendiaren zain, etsi itsu izuan.

1451ko maiatzaren 29an jo zuten turkuek eraso erabatekoa 150.000 gudari sutsuz, Islamaren aginduzko garbitzeak eta otoitzak egin ondoren, «Jagura!» oihuka, jo-ta garbitu! Hiri barrukoen eta aldirikoen, Bizantzioko biztanleen eta kanpoko arabiarren, tirabirak eta amarruak izugarriak izan ziren; nik hemen aletzeko gehiegi… Pasadizo txiki baten anekdota handia esango dut.

Bazirudien Bizantziok eutsi egingo ziola arabiarren eraso zitalari; ematen zuen kanpokoek ez zutela barru-barrura sartzeko modurik… Hartan, hiriaren lehen harresi eta bigarrenaren artean noraezean zebiltzala, turku gutxi batzuek Kerkaporta izeneko atetxo bat topatu zuten ustekabean. Zabalik! Ate txiki, oker handi. Bake garaian, ate nagusiak iltzez eta giltzez itxita mantentzen ziren orduetan kanpotiko oinezkoak hirira sar ahal zitezen zeukaten atexka hura bazter ezkutuan jarria. Akabo: turkuak ilaran mordoka sartu ziren handik, barrukoak ustekabean harrapatuz eta akabatuz. Kito: Kerkaporta ate deskuiduan zabalik utziak erabaki zuen munduko historia.

Non gurutzea hautsi, han Ala nagusi. Sastakai, su-arma eta leherkari, hango txikizioa! Sakeoak, hilketak, bortxak, liburu eta kuadro erreketak… Porrot honek Mendebalde osoa jarri zuen dar-dar. Venezian, Florentzian, Genovan, Frantzian, Alemanian…, damua zama. Kerkaporta atetxo ahaztutik zorigaiztoko indar basa kriminal suntsitzailea sartu zitzaien etxera, jo-ta hautsi. Historian, ordea, bizitzan bezalaxe, damuak ez du bueltatzen une galdua; eta mila urtek ez dute, ordu bakar batean deskuidatua, berreskuratzen.

Bizargorri, 2017-09-20 (Gaurko ilargi berrian, Niza, Brusela, Paris, Londres, Bartzelona, … gogoan).

Ver Post >

Otros Blogs de Autor