Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
OHEKO BI KONTU EZ OHIKO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-04-2015 | 9:04| 4

Inportanteena bakoitzak nahi duena irakurtzea omen da. Bestelakotik askotxo dugu eta hona hemen eskaintza diferentea; euskaraz, bederen. Oheko bi kontu ez ohiko. Ez-ohiko bezain ez-usteko, zeren lau horma itsu eta ate itxi baten ezkutuan, mundutik gordean beti, harrigarriak pasatzen baitira. Ez gara asko enteratzen…

Lehenengoa, señora batena da. Alabaren etxera bisitan agertu eta suhia txit haserre topatu zuen salan su eta fu. «Zer duzu…?», galdetu zion damak kezkaz. Eta: «Zer dudan diozu…!? –suhiak–. Esango dizut, ba, horra. Laneko bidaian kanpoan ibilia naiz, eta aurreko batean e-maila bidali nion zuen alabatxo kuttun Katalinari, esanez, gaur netorrela etxera bueltan. Baita etorri ere ni. Eta…, ezetz asmatu zer panorama ikusi dudan begiokintxe!? Zure alaba, nire andrea!, gizaseme batekin, geure ohean, biak larrugorritan. Zer ezkontza eta zer morrontza eta zer gizon hontza, gero! Akabo. Banoa ni hemendik, betikoz».

«Zaude lasai, gizona –amaginarrebak–. Itxoizu pixka bat. Hemen bada zerbait oker-aditu. Gezurra dirudi. Gure Katalina zintzoak ez luke halakorik sekula egingo. Ezta deskuidatuta ere. Neuk hezia da; ondo ezagutzen dut. Hark ez lizuke azpikeriarik egingo; are gutxiago salduko. Esplikazioren bat egon behar du derrigor. Zaude pixka bat; banoa alabagana eta laster bilatuko dut nik zer demontre gertatu den hemen…».

Denbora asko baino lehen, non agertzen zaion suhi haserreari amaginarreba bare-bare, irribarreari ezin eutsiaz: «Ikusten…? Esan dizut nik esplikazio logikoren bat egon behar zuela honetan guztian… Gure Katalinak ez du-eta zure e-mailik jaso!!».

Bigarrena, berriz, da moja batena. Moja horrek, sobra ere, hilabete kasik bazeraman zotina ezin kendurik. Medikutara jo eta: «Sendagile anderea, hau ez da parte onekoa, inondik ere: zotina kendu ezinik nabil joan den aspaldian. Ezin lorik egin dut ondo, ezin jan dut lasai, ezin bizi naiz normal… Hori guztia gutxi ez eta, gainera, soin osoak min ematen dit, hainbeste nahi gabeko zot!, hainbeste tai gabeko tin!».

Medikuak etzanarazten du ohatilan aratinik, egiten dizkio bere azter lanak serio-serio eta: «Zu, emakumea –esaten dio derrepente–, zu haurdun zaude, haurdun». Salto batean zutitu moja, harrapaka jantzi eta korrika atera zen handik ihesi, izu-larri… Ordubete geroago, telefono deia iritsi zitzaion medikuari. Arestiko mojaren konbentuko ama nagusia zen, estu eta larri hura ere, galdezka: «Baina…, mediku anderea, zer esan diozu, zeeer!?, gure ahizpa Mariari? Hamaika ikusteko jaioak gara!».

«Begira, ama nagusi. Alimaleko zotina zekarren gaixoak, zotin gaitza, alajainetan. Zotin halakoa kentzeko, araberako sustoa behar izaten da. Eta nik susto handia eman nahi izan diot; susto handia sustoetan moja batentzat, egia esan… Espero dut honezkero zotina kendurik izango duela, noski, ala?».

Eta telefonoaren beste aldetik ama nagusiak: «Sustoa kendu, diozu…!? Sustoa kendu? Gure ahizpa Mariak sustoa kendu du, bai. Baina…, gure apaiz erretoreak kanpandorretik behera bota berri du bere burua».

Bizargorri, 2015-04-01

Ver Post >
BESTEREN MINAK, BEGIAN LO
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-03-2015 | 9:41| 4

Sagu batek, horma-zulotik begira, baserritarra ikusi zuen pakete bat eskutan zeramala, emaztearekin batera. Baserritarrak, bere artean: «Ailegatu da azkenean, horratik…!». Emazteak, begi luze: «Zabal dezagun, gizona!». Saguak, berekiko: «A ze nolako tripa-festa daukadan aurki, arraioak ez baditu…!». Sagua izutu zen, ordea, gero berehala, sagu-tranpa bat atzemanda. Saguak harrapatzeko zepoa zen eta! Korrika abiatu zen aztoraturik basetxeko bazterretara berri ematera: «Argi ibili, aizue, sagu-tranpa bat ekarri dute! Et! Izt! E…! Erne, adi, azti…, zepo berria jarriko digute etxean!».

Oiloa aztarrika zebilen etxe-ordean eta, lepoa luze: «Barka ezazu, sagu jauna -esan zuen, ardura gutxi harturik–. Konprenitzen dut nik zuretzat arazo gorria gerta litekeena. Edozein moduz ere, delako tramankulu berri horrek ez nau ni kezkarazten; ez zait zipitzik inporta». Eta potoko esnea baino gehiago ez zen larritu.

Ardiarengana joan zen sagua gero, eta hari ere halaxe esan zion: «Sagu-tranpa bat jarriko digute etxean; saguak harrapatzeko zepoa dugu bertan!». «Barka ezazu, sagu jauna –hark ere, zahagi zaharrak baino sentimendu gutxiagorekin–; baina, zer egin dezaket nik!? Zu zaude lasai, presente edukiko zaitut-eta nire otoitzetan».

Behiarengana egin zuen hurrena saguak, eta: «Sagu-tranpa eta zepoa eta zera niri zer…!? –demanda egin zion behiak muker, ez ikusia eginez–. Ni ezeren arriskuan nagoelakoan, ala!? Ez diat, ba, uste… Are gehiago esango diat: ziur nagok ezetz; zepo ziztrin hori bost axola zaidak niri. Heu molda hadi heure kasa; hor konpon».

Huts eta zurtz itzuli zen orduan sagua bere betiko etxe-zulora, errenditurik, noiz edo noiz, non edo han, aurre egin beharko ziola-eta zepo zitalari… Hala, etxean etsian zela, zalaparta handia sortu zen gau hartan bertan, tranpa batek piztiaren bat harrapatu izan balu bezala. Etxekoandrea bizkor mugitu zen, ea zer ote zuen zepoan ikustera. Iluna zen ordurako eta, bertatik bertara ere, emakumeak ez zuen nabaritu sugegorri baten buztana zegoela zepoan hartua. Sugegorriak heldu egin zion, klaxk!

Baserritarrak abian eraman zuen andrea ospitalera… Handik bueltan, artean sukarrarekin itzuli zen gaixoa etxera… Jakina da, sukar egoeran dagoen inor zaintzeko, ezer hoberik ez dela munduan zopa baino. Zopa…! Baserritarrak, etxera orduko, aizkora hartu eta salda-gai behinenaren bila jo zuen zuzen: oiloari lepoa moztu, lumatu eta egosten jarri zuen. Etxekoandreak hurrengo egunetan ere sukarretan segitzen baitzuen, ahaide eta ezagunak bisitan agertzen hasi zitzaizkion etxera mordoka…

Haientzat guztientzat zerbait ere behar, bada, eta arkumea akabatu, larrutu eta erre egin zuten. Hala eta ere, saldak salda, ahaleginak ahalegin, andre gaixoak ez zuen onera egin eta, zenbait egunen buruan, hil egin zen koitadua… Hileta-elizkizunak eta abarrak ordaindu behar derrigor ondoren, jakina, eta behia hiltegira saldu beste erremediorik ez zuen baserritarrak izan… Oiloa fini, ardia kito, behia akabo.

Zer duen ipuin honek irakaspen? Txanpon batek bezala, bi kara ditu erakusten: batetik, besteren minak begian loa eragiten digula gehienetan; bestetik, “hor konpon”ek etxea galtzen duela, galtzen digula, gehiegitan.

Bizargorri, 2015-03-25

Ver Post >
EGUZKI-EKLIPSEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-03-2015 | 9:30| 4

Etzi, martxoak aurten ostiralarekin hogei izango dituenean, goizeko 9:20etatik 11:20etara bitarte, bi orduz, beraz, gutxi gorabehera, eklipse totala (erabateko eguzki itzaltzea) izango omen dugu gure probintzian (ere)… Noizik behineko halabehar harrigarri hori dela-eta, zein istorio aproposagorik, ala Augusto!, Monterrosoren sona handiko eguzki-eklipse harena baino…?

Denek omen dute literaturan ezaguna; hala ere, gehienok aspaldian irakurri gabea izango duzue noski; askotxok dagoeneko oroitu ere ez duzue, agian, egingo; batzuren batzuek ez dakizue zein kontaketaz ari naizen zehazki; gutxi batzuek bertan behera utziko duzue nire hau muzinka agudo; zuetako inork ez du egundo euskaraz leitu, seguruenera… Nolanahi ere, hona hemen Augusto Monterroso idazle handiaren “El eclipse” narrazio antologikoa, zuretzat propio euskaratua, Bizargorriren erregalo.

«Anaia Bartolome Arrazolak, bere burua galdua ikusirik, etsi zuen, ezin izango zuela-eta handik bizirik atera inork ez ezerk. Guatemalako oihan gogorrak preso hartua zeukan, gupidagabe eta betiko. Bere ezjakintasun topografikoa jakinki, lasai eseri zen heriotzaren zain. Hantxe hil nahi izan zuen, esperantzarik batere gabe, bakarrik, urrutiko Espainiara pentsamendua finko; batez ere, Abrojos izeneko komentura. Izan ere, Karlos Bosgarrena behin, haren eminentziatik jaitsirik, haraxe etorri baitzitzaion, esatera alegia, bere erlijiozko lanbidean konfiantza osoa zeukala.

«Esnatu zenean, aldare baten aurrean bera sakrifikatzeko gertu zegoen indigena pilo baten erdian aurkitu zen. Denek ere, aurpegiak sor eta gor. Aldarea, berriz, ohea iruditu zitzaion Bartolomeri, ohea, bere izuei, bere patuari, bere buruari berari ere atseden emateko behingoz.

«Lurralde hartan zeramatzan hiru urteetan, bertako hizkuntzen erabilera hala-holakoa ikasia zeukan. Saiatu zen zerbait. Esandako apurra ulertu egin zioten.

«Orduan ideia bat erne zen bere baitan; bere talentu halakoxeari zegokion ideia, bere kultura unibertsalari eta Aristoteles-ekiko bere ezagutza gaitzari. Konturatu zen, egun hark eguzki-eklipse totala zekarrela. Eta erabaki zuen, bere baitaren baitan, jakintza hura baliatzea zapaltzaile haiek engainatu eta bizia salbatzeko.

«—Hiltzen banauzue –esan zien–, nik eguzkia itzal dezaket goi-goienean dela.

«Indigenek adi eta zurt begiratu zioten, eta Bartolomek sinesgogortasuna zuen atzeman begi haietan. Kontseilu-bilera antolatu zutela ikusi eta uste onean gelditu zen zain, ez halako mespretxu zeratxo bat erakutsi gabe.

«Bi ordu geroago, anaia Bartolome Arrazolaren bihotzak odola zerion parrastaka sakrifizioen harriaren gainean (harria distiratan zelarik, eguzki-itzaliaren argi opakuaren pean). Bien bitartean, indigenetako batek, batere ahots-inflexiorik gabe, presarik gabe, eguzki- eta ilargi-eklipseak gertatuko ziren eta gertatuko direneko datak errezitatzen zituen, akaberarik gabe, maien arteko astronomoek antzina aurre-ikusi eta beren kodizeetan markatutakoak, Aristotelesen laguntza baliotsurik gabe».

Bizargorri, 2015-03-18

Ver Post >
ERREZILDARRARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-03-2015 | 9:50| 4

Niri kontatu egin didate pasadizo barregarri hau, errezildar batena. Badaezpada, inor asalda ez dadin, beste errezildar handi batek, Inaxiomari Atxukarrok, aspaldi esana ekarriko dut gogora: «Errezillek badu kirten sona; bearra ere askotan. Eta zer arraio!, gañera, kirtena izaten dan lekuan, izaten da artaburua». Gogorki esana, baina ederki esana, alajainetan. Bihoa hori aurretik, beraz, ondoko ele-mele guztien mandatari…

Errezilgo gizaseme gordin bat Londresera zihoan Loiutik, txartel klase arruntarekin. Aireportuko trikili-trakala guztiak zintzo bete ondoren, abioira igo zen aurreko aldetik. Eskuinera, atze aldera begiratu eta egundoko jarleku arrunt saila… Ezkerrera begi eman eta lehen mailako jarlekuak ikusi zituen; eserleku dotoreak, zabalak, erosoagoak askoz ere… Bere txartela kontsultatu eta zenbaki bereko jarlekua bilatu zuen han. Topatu eta eseri: bapo gure errezildarra, lasai arraio, primeran.

Azafatak, ordea, laster eskatu zion txartela eta bai adierazi ere, gisako bezain eratsu, okerreko tokian eseria zegoela; klase arrunteko billetea izaki, ez zegokiola jarleku hura, atzeko aldeko beste bat baizik, lehendik jarriak zeuden bidez eta legez. Errezildarrak orduan, burua gora, bekokia zabal: «Jaun errezildar ohoretsua nauzu; eta, Londresera iritsiko naizen arte, hemen joango naiz eseria. Ez nau ni hemendik inork mugituko, amorratuak ez baditu. Prakak ez ditugu oraindik galdu».

Zapuzturik, zer esan ez zekiela, bere kolkorako “Jainkoak egin zuen Martin, bere prakekin” eginez, kabinara jo zuen neskak laguntza eske. Eta hango hiruzpalau laguni eman zien bidaiari temosoarekin izandako tirabiraren berri. Kopilotuak orduan, haririk gabeko puntadarik ematen ez zuena bere ustez, uzteko berari auzia, segituan konponduko zuela-eta gorabeheratxo hura. Hala, fede onean ustetsu, joan zen zelako bidaiariarengana. Esan ere, aurrekoz atzera eta atzekoz aurrera esan zion, lehen mailakoa ez baizik klase arruntekoa zeramala txartela, jarlekuz aldatu behar zuela…

Esan ahal guztiak esanda ere, hura bere bostean: «Jaun errezildar ohorekoa nauk eta, Londresera ailegatu bitarte, hemendik ez naik inork altxaraziko. Hago horretan…! Hegazkinean airean pasatzen duk denbora; aurki gaituk bertan; eta kito». Kopilotuak ere ez zuen, noski, sesiorik piztu nahi jende aurrean. Joan eta kapitainari kontatu zion bidaiari errezildar temoso petral harekin gertatu berri zitzaiona. Errezildarra…!? Kapitainak, nonbait, soldadutzan izan omen zuen errezildar bat lagun handia, eta asmatuko omen zuela noski: «Jarriko dela nago, tokiz aldatzera».

Bidaiari egoskorraren albora hurbildu eta belarri izkinara, isilik misilik, zerbait esan zion… Hara non, istant batean, zutitzen den errezildarra, kapitaina besarkatu, eskerrak eman eta abiatzen den tipi-tapa abioian atze aldera, esaneko! Kopilotua eta azafata harritu ziren zeharo, jakina. Gero, begiak artean zuringoturik, ea zer demoniozko hitzak esan ote zizkion ba, galdetu zioten kapitainari, gizaseme temoso petral hura di-da batean konbentzitzeko… Eta:

—Jarleku horiek ez doazela Londresera esan diot.

Bizargorri, 2015-03-11

Ver Post >
ERRESERBA AGORTU EZINA
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-03-2015 | 9:44| 4

Duela ia 400 urte, Frantziako Luis XIV.aren garaian, Richelieu, D’Artagnan eta konpainiarekin batera, Colbert eta Mazarino jaun ahaltsuak ere bizi izan ziren Parisen. Colbert, agidanez, erregearen finantza administraria zen, (Landetako basoa landarazi omen zuena, bestalde); Mazarino, berriz, militar ohia, kardinal doia, diplomatiko goia… Bien arteko elkarrizketa antzinakoa (diotenez, benetakoa) dakart zure begiraldira, gaur egungo gertakari berriekin konparazio baterako; Colbert hasita.

—Dirua lortzeko, gobernuaren diru-ontzia betetzeko (ken eta bildu, ken eta ken), iristen da une bat ezin engaina litekeena zerga-pagatzailea; ezin ziria sar dakioke jendeari behin eta berriz, beti… Atsegin handiarekin, hortaz, entzungo nizuke zuri galdera ezinbesteko honen esplikazioa: nola demontre segi lezake inork gastatzen-gastatzen, baldin leporainoko zorretan itota badago jadanik?

—Izaki hilkor arrunta izanenean, bistan da: leporainoko zorrekin dabilenak kartzelan bukatzen du. Baina…, ai estatua, ordea…! Estatuaz mintzo garenean, ez da gauza bera; ez horixe! Estatu bat ezin bidal liteke egundo kartzelara. Beraz, estatu bat beti zorpetu liteke gehiago eta gehiago. Zorrak eta zorrak egin litzake nahi beste. Egin ere, horixe egiten dute estatu guztiek. Zer uste zenuen, ba, xoxo xalo horrek!?

—A, bai!? Hala ote…? Dena dela, edozein moduz ere, dirua behar dugu. Eta nondik arraio atera behar dugu, nondik arraio gero!, inon diren kontribuzio guztiak ezarriak ditugu-eta dagoeneko? Zergen azpian lehertua daukagu-eta jendea…?

—Zerga berriak jarri beste erremediorik ez dago; hornitu beharra baldin bada, bederen. Ezetz diotenak ahuntzek adarrak dituzten aldera daude; oker!

—Ezin diogu, ordea, zerga gehiago ezarri herritar arrunt behartsuari…

—Halaxe da; ezin diogu, ez.

—Orduan, zer? Aberatsei ezarri beharko dizkiegu, hortaz.

—Aberatsei ere ez. Hartara, eurek ez lukete orain baino gehiago gastatuko. Eta gastatzen ez duen aberats batek bizi-ezina eragiten die ehun bat pobreri. Gastatzen duen aberats batek, aldiz, bizibidea eskaintzen die, bizi-bidea.

—Orduan, nola!?

—Colbert jauna, gizon urria zaude. Zuk ez duzu kea asmatuko, ez! Jende asko dago, elemenia, aberats eta pobreen tartean, ez bat ez beste direnak. Erdiko klasekoak. Nortzuk diren? Lan eta lan gogotik ari direnak, inoizko batean aberasteko asmotan, pobre behartsu izatera ailegatzeko beldurrez. Horiei, horiei jarri behar dizkiegu zerga eta karga eta tributu gehiago. Geroz eta gehiago. Horiek, zenbat eta gehiago kendu, orduan eta lan gehiago egingo dute. Zertarako?, eta guk kendutakoa konpentsatzeko. Hor dago koska. Hor dago erreserba agortu ezina guretzat; hor, koanto!

Horra, orain laurehun urteko berriketak, gaur egungo berri. Zoroak ere igarri.

Bizargorri, 2015-03-04

Ver Post >

Otros Blogs de Autor