Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
TAKTIKA ETA DIAGNOSTIKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-07-2016 | 8:32| 0

Bere bizitza guztian herri koxkorretan baserriz baserri mediku lanetan ibili eta gero, erretiratzea erabaki zuen doktore aguretuak, berrogeita hamar urte aski urte bazela-eta edozein egitekotan; zer esanik ez erreka-bazter, baso-zulo eta  muinoetako ibili etengabekoetan. Erretiratuenean, jakina, ordezko bat behar zuen nahitaez bilatu. Bilatu ez ezik, aurkitu ere laster egin zuen mediku berri gazte bizkorra… Paperak egin eta ofizioa trukatu aurretik, ingurumarietako jendeek ezagut zezaten komeni zela-eta, auzoz auzo etxerik etxe hasi ziren bisitak egiten, aliritzira, aurkezpena egitera; eta, inon mindunik izanenean, kasuan kasuko gaitza aztertu eta diagnostikatzera.

Lehen-lehendabiziko bisitan, emakume heldu bat tokatu zitzaien ondoezik, tripetako minez: beherakoa eta oinazea eta komeriak… Segituan eman zion mediku zaharrak erantzuna: «Zuri gertatzen zaizuna da, fruta gehiegi jaten duzula. Hori duzu nire diagnostikoa. Fruta gehiegi eta, gainera, ondo heldugabea askotan. Zergatik ez duzu fruta gutxiago jaten? Zergatik ez dituzu aleak banan-banan sanoak bereizten…?». Eta, halaxe izan ez bazen ere, halatsu behintzat amaitu zen etxe hartako gorabehera.

Handik irten bezain laster, ordea, mediku  gazteak: «Baina, zer arraio! Ez duzu aztertu ere egin-eta andrea! Nola egin liteke diagnostikoa hain azkar, hain arin!?». Zaharra ez zegoen isilik egoteko, eta: «Tira, tira… Ez zian azterketa egiten hastea merezi, moteil. Konturatuko hintzenez, une batean estetoskopioa lurrera erortzen utzi diat. Hura jasotzera makurtu naizenean, zabor-ontzian haran berde, sagar gordintsu eta laranja berdotzen azal mordoa ikusi diat, kontsumorako ez oso egokiak. Garbi asko zagok, hortaz, andre eri horren tripako minen kausa… Zientzia unibertsitatean, onean, bai; baina taktika ibili-ibilian ikasten duk, gazte; ibili egunerokoan; ikusiko duk… Hurrena tokatuko zaigun etxean, baldin gaixorik bada, hire kargu azterketa». Mediku gazteak hala egin zuen bere kautan: «Hau duk, hau, zakur zaharra…!».

Baso bidean gora joanik, hurrengo basetxe bisitagarria. Ederra, alajaina. Han andre aski gazte batekin jardun zuten berriketan. Bakarrik bizi zen, agidanean, beste inor ez zen-eta agertu diosaletara. Arin jantzia zegoen, txunditu samar, lotsati. Hura sorpresa: zer esan bi medikuri!? Haserako hitz hutsen ondoren, dama gazteak askotxo nekatzen zela esan zien, ahulik sentitzen zela maiz, ez zitzaiola normala iruditzen abaildura halakoa… Mediku gazteak agudo erantzun zion: «Zu, akaso, elizari gehiegi emana zaude; gehixko entregatzen zara. Egiteko hori gutxituko bazendu, oneratuko zinateke noski, eta kemena berriro ere zeureganatuko zenuke, seguruenera». Eta hala, behintzat, besterik ezer tajuzkorik gabe, irten ziren bigarren etxe hartatik ere.

Behin kanpoan zirenean, zaharrak, zur eta lur, gazteari jakin-minez: «Zeharo harritu naik hire diagnostikoak. Nondik atera duk hik damatxo hori gorputz eta arima elizari emana dabilenik, e!?». Eta mediku berri gazteak orduan: «Harritu egiten zaituela nire diagnostikoak? Zeuk irakatsi didazun taktika erabili dut, ba. Garbi asko dago dama horren neke guztien kausa. Ez zuen aztertzen hastea merezi. Hitz eta pitz ari ginela hirurok, nire estetoskopioa lurrera erortzen utzi dut, nahita, disimuluan. Eta, jasotzera makurtu naizenean, hara!, herriko apaiza ikusi dut ohe azpian larrugorritan».

Bizargorri, 2016-07-13

Ver Post >
MAKURTU EZIN
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-07-2016 | 8:34| 0

Aurtengo udaberri euritsu lardatsaren ondoren, uda aurrera doa dagoeneko eta, hala ere oraindik, egun eder eguzkitsu bakoitzeko, hiru-lau muxin lainotsu tokatzen ari zaigu euskal herriotan, errekoño. Edozein moduz ere, ikusi besterik ez dago, datorren abuztuko oporrak baino dexente lehenago, jadanik larruazala majo belzturik daramanik hamaika badabil kalean harro asko. Beste irundar ttantto-falta hura bezala, zokor-mazoa halakoa…

Aurreko batean bertan, ohetik jaiki berri, horman goitik beherainoko ispiluaren aurrean jarrita, ikusi zuen beltzaran kolore politekoa zeukala gorputz guztia. Gorputz guztia, salbu…, ai ene, azpiko txoria! Zakila izan ezik, alegia. Nabaria zen, izan ere, diferentzia larrutik adarrera, diferentzia nabaria zenez. Eta gizaseme kokolo irundarra derrepente deliberatu zen bere akats hura (ezkutukoa, baina akatsa) lehenbailehen erremediatzera, nola edo hala, aurrekalde ona egiteko.

Ezaguna zuen Hendaiako itsasbazterrean, bi Dunbarrietatik hurbil, kala txiki-txiki gorde-ezkutu bat, bainulari normalengandik apartean. Haraxe joan zen, gaur zortzi hain juxtu, eguerdi aurrean, aste buruzurian hara kristaurik arrimatuko ez zelakoan. Behin han, arropa guztiak kendu, hondarretan zulo luze bat egin, pittittoz gora etzan eta harea arinez estali zuen soin osoa, “zera” ezik; baita aurpegia ere, zapi bat gainean ezarririk. Eguzkitan, noski, hego errearekin. Hantxe zegoen zozo-gozoa hondarpean, haurrak landatzeko lanabesa bakarrik kanpora aterata, agerian…

Hartan, tirriki-tarraka, hara non agertzen diren bi atso, ez nondik eta ez handik. Belaunak baino begiak azkarragoak izaki, berehala bistaratu zuten buztan makotua hareatzan. «Jontxe! –esan zuen batek arra beteko aho zabalik–. Hahor tinta zuriko boli gorria. Belar gaiztoak, zainak luze-oker, alajaina». Eta: «Hamaika ikusteko jaioak gaitun», besteak, dena begi. Lehenengoak, makulua baitzeraman euskarri, makila muturrarekin ukitu batzuk egin zizkion buztan motzari… Eta tentetu egin zela, zera, tentetu odolkia! Beste gainerakoan, hondar pila azpi guztiak ez zuen zirkinik ere egin.

«Mundu hau ez dun zuzena, emakumea…», esan zion makuludunak lagunari. Eta honek: «Ez zeukan, ba, taju txarrik. Zergatik dion hori?». Eta erantzuna parrastadan pronto: «Hara bestea, berriz! Aditu-idan. Hogei urte nituenean, zera hori ikusteko amorratzen nindunan. Hogeita hamarrekin, gozatu egin ninan, gozatu. Berrogeirekin, gero, galdu egin ninan. Berrogeita hamarrekin, hurrena, amestu egiten ninan. Hirurogeirekin, hurrenago, erreguka eskatzen ninan. Hirurogeita hamarrekin, halakorik zenik ere; ahazturik neukanan erabat; ahazturik kuanto. Eta hara!, orain, laurogeirekin… natural-natural ernetzen hasi ditun edozein bazterretan, eta ni… makurtu ezin!!! Atarramentu onik atso zaharrak ez din».

Eta, tinkulun-tankulun, biak atzera etxera bidean zihoazela, lagunak albotik: «Ez dun arrazoi faltarik. Guk probatu, ttantta bat probatu dinagu; galdu, ordea, bost itsaso zabal adina bai. Honezkero ez dinagu, ez, atarramentu onik aterako. Zakil-aukerak lurrean arrasean nonahi!? Alferrik; makurtzeko gauden, ba, gu orain… Zera!».

Bizargorri, 2016-07-06

Ver Post >
ZERUA EDO INFERNUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-06-2016 | 8:27| 0

Ekainak 25, larunbata. Gizon zarauztar bat hil eta, zeruko atera iritsi zelarik, horra San Pedro zain. «Ongi etorri, euskaldun jator hori. Bertan bizitzen betirako jarri baino lehen, usadio zaharrera, komeni zaizu egun bat infernuan eta beste bat zeruan pasatzea, ondoren zeure gustuko aukera egin ahal dezazun betiererako. Biak ikusi, biak baloratu eta zeuk aukeratu. Bietan bat. Gero damurik ez; nik ez nuke nahi». Konforme zarauztarra, eta hartu du infernura daraman igogailua, goitik behera.

Behin han, larunbata zela artean, atea ireki orduko, labe-etxea dena sutan blai uste eta… hura begien beteko edertasuna euskaldunarentzat: frontoia, sagardotegia, bolatokia, hariztia…; baita elkarte bat ere, non atarian bilduta baitzeuden bere lagun zahar guztiak! Hango agurrak eta besarkadak eta kontu zaharrak! Pilotan jokatu zuten, fueraketan; sagardotegian gero txotx egin eta soziedadean bukatu zuten, onddoak eta txuletak afaltzen. Kafea, musa, zurruta, kantua… Harekin, sobra ere, nahikoa ez eta, nahi zuenak aukera izan zuen damatxo polittekin jolasteko ere gero, bero, ero, zero… Deabru pare bat ere agertu zitzaizkien, txiste kontari eta dantzari; jatorrak mutilak.

Hango ikustekoak ikusita, igandez, konturatu orduko gora joan beharra zeukan nahitaez. Igogailura sartu, igogailuan igo, igogailuko ateak zabaldu eta ateburuan San Pedro berriz ere zain. «Ikusi duzu, noski, infernua; hona hemen zerua, egun oso baterako. Zoaz eta zabiltza…». Gizaseme zarauztarrak hogeita lau ordu irago zituen lainotik lainora saltari, lanbro zirinetan, hasieran; eta harpa jotzen kantari, ostarteak tarteko, atzenean. Luze iritzi zien hogeita lau orduei, luze kuanto!, eta aspergarri.

Astelehenean bertan, goiz agertu zitzaion zintzo asko San Pedro eta: «Egin duzu dagoeneko egun bat infernuan eta beste bat zeruan. Badakizu zer dagoen. Orain, betiererako!, zure aukera egin beharrean zaude». Jaun zarauztarrak ez zion berehala erantzunik eman; gogoetan egon ondoren, hala mintzatu zen: «Hau da atarramendua! Paradisua paradisua da, atseden toki lasaia; baldinbetan. Hala eta ere (esango nuke, ba!), infernua egokiagoa iruditu zait, niretzat behintzat. Infernua nahiago, hortaz».

Eta hara joan zen behera, behera… Ateak zabaldu eta… hura miseriaren gorria! Basamortua zirudien, zaborrez josia. Lagun zaharrak triste zeuden, adabakiz eta zarpailez jantziak, plastikozko poltsa beltzetan hondakinak biltzen. Bi deabru azaldu zitzaizkion (bizar-motzak biak, betaurrekodun ezpain bustia bata, eta motots luzekoa bestea), lehenagoko berberak, nagusikeriazko jarrera harroputzean, ttentte, ahoa bete hortz eta irri. Euskaldunak: «Ez dut ulertzen… Atzo dena zen polita hemen: frontoia, arboladia, neskak, lagunarteko afaria, kantua eta umorea… Gaur zerrikeriaz betetako toki basa da hau, eta nire adiskideak zorigaiztoan dirudite… Ez dut ulertzen, hara…!».

Astelehen hura E-26ko bozkatze biharamuna izaki, bi deabruak, flakoxta eta sssaltsssero, fanfarroi zebiltzan, zein ezkerrera zein eskuinera, bazterrak beren gisara antolatzen, kontrolatzen, berrantolatzen… Eta esan zioten gure euskaldun betiererako errukarriari, bi behatz erakusleak ziri: «Herenegun arte, hauteskunde kanpainan geunden, txokilio… Atzo, gure aldera emana duzue botoa; izorrai… Beraz, gaur, es lo que hay, a ver si te enteras; ixo eta kito, akerra larrean ito; aio, Pelaio; kaixo, moteil!!!».

Bizargorri, 2016-06-28

Ver Post >
BOTOA EMATEKO PRONTO
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-06-2016 | 8:50| 0

Botoa emateko pronto badago dagoeneko hamaika tonto. Datorren igandean, han 26-J eta hemen E-26 izango denean, bozkatzera gonbidatuta zaude, nago, daude, daude, daude… Zertarako? Gu guztion politikari gidari agintari ugari izango direnak lau urtetarako izendatzeko, beren aulkietan paratzeko… Justiziaren aurrean denok igualak garela? Ez dirudi. Boto guzti-guztiei balio igual-iguala ematen zaiela? Hala dirudi. Boz-emaile guzti-guztiak igual-igualak direla!? Baita zera ere; zakurraren putza…! Azken egunotako tabarrak eta abarrak ahanzteko, egin ezazu nirekin barre pixka bat, boz-emaileen errealitatea negargarria da eta. Hona hemen bost adibide.

Bat. Gure etxekonak, auto berria zenarekin batera, autorako tresna polita, lanabes txorrotxa, aspalditxotik du erosia. Zertarako?, eta behin edo behin istripu kolpe gaiztoren batean bular-gerritako segurtasun uhala libratu ezinik geldituko balitz (halakoak ere gertatzen baitira inoizka), dzassta uhala moztu eta loturatik askatzeko, ahalik azkarren. Lanabes polit txorrotx hori, beti ere, autoaren atzeko aldean, maletategian eramaten du… Kaiku hau bere botoa emateko pronto dago.

Bi. Gure koinata, udararako, etxe bila zebilen atzo Malagan. Agentziako neskari galdetu zion ea iparraldea zein aldeetara zuen begiz jotako bizilekuak, ez baitzuen nahi inola ere eguzkiak etxean bete-betean eman ziezaien egun osoan. Neskak beste galdera batekin erantzun zuen: «Eguzkia iparraldetik ateratzen al da ba!?». Gure koinatak, ezetz, eguzkia sortaldetik, ekialdetik ateratzen dela (Atzo goizetik baino askoz ere lehenagotik, gainera!). Eta agentziako damatxoak: «Gertatzen dena da, ni ez nagoela tipo horretako gauzetan oso jarria…». Txaldan hau ere, botoa emateko pronto.

Hiru. Festa handia geneukala koadrilan eta Astigarragara joan ginen sagardo bila. Hamabina botellako bi kaja eskatu genituen, jakinik ehuneko 10eko beherapena agindua zeukatela… Sagardotegiko mutilak “bi kaxa bider ehuneko 10” biderkatu eta ehuneko 20aren beherapena egin zigun… Babo hau ere, botoa emateko pronto.

Lau. Joan den asteburuan, Tuteran lagunzahar batekin kalerik kale nenbilela, hara non topatzen dugun ezagun aspaldiko bat bere alabatxoarekin. Alaba hala moduz jantzia zihoan. Ez hori bakarrik; gainera, sudur-mintzetan uztai bat zeraman, eta handik lotua katetxo fin bat, ezker belarriko beste uztai bateraino. Nire lagunak zerbait ere esan behar, bada, eta: «Eta…, burua jiratzen duzunean, ez dizu kateak tiratzen?». Ezetz, ba, esplikatu behar izan zion gaztetxoak, belarria eta sudurra beti distantzia berean mantentzen direla, noranahi jiratu… Kirten hau ere, botoa emateko pronto.

Eta bost. Lehengoan, Londresetik bueltan, Bilboko Loiuko aireportuan nintzela, ezin aurkitu izan nuen bidaiako maleta kate garraiatzailean. Ekipaje galduen leihatilara jo nuen. Hango andreari nire maleta ez zela inondik ageri adierazi nion… Irribarretxoa eskaini zidan, lasai egoteko esanez, bera profesional eskarmentatua zela-eta halako kasuetan. «Azalduko zaizu, bai, handik ez bada hemendik. Baina –galdegin zidan–, zure hegaldiak dagoeneko lur hartu al du?». Inuzente hau ere, botoa emateko pronto.

Ez da atarramendu onik:  botoa emateko tonto, poto egiteko pronto.

Bizargorri, 2016-06-22

Ver Post >
ERRE-PIKA-PENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-06-2016 | 8:40| 0

ETBn hitzetik hortzera azkenaldian entzuten dugunez, bi indar mota omen daude: indartu egiten zaituena bata, eta alferrikakoa bestea, sufrimendua besterik ez duena… Bakoitzak berea kontatzen duenez, nik nirea kontatu behar dut leial: arestiko baieztapen horren adibideetako bat ETB bera da maiz, hala 1ean nola 2an, salbuespen polit askoak salbuespen polit. (Dihoala hori, badaezpada, aurretik; bene-benetan).

ETBko txoria txio-txioka ari zaigu egunero esanez: «Txunditzen adituak gara». Horixe du, nonbait, tema eta lema ederki jarria. Eta ni, behintzat, zeharo nau txunditzen. Gu etxean euskal telebista (horrela minuskulaz hobekiago ageri da) ikusi eta entzun zaleak gara, nahiz batean nahiz bian. Afizioa diogu. Baina, txunditu ez ezik, erretzen gaitu batzuetan, pikatzen frankotan eta penatzen ere inoiz askotan.

Ez naiz ni nor programazioaren egokitasun estrategikoez, fikzioen balore artistikoez eta produktu berrien duintasunez lezioak ematen hasteko. Ez; Jainkoak goarda! Nik, eguerdian edo arratsean salan jartzen naizelarik, euskal telebista zintzo entretenigarria ikusi nahiko nuke. “Telebista”, bai, bada beti; “euskal” eta “zintzo” aldetik, ordea, herren dabil behin eta berriz. Txunditzen adituak izaki, agidanez. Eta horrek nau erretzen, pikatzen, penatzen.

Erretzen nau, txiskeroak zigarroa bezala, euskal (omen) telebista bigarreneko programa askoren filosofia ezkutu-gordeak: hemen denak erdaldunak ditugu, erdera konprenitzen dute, beraz erraza dago gauza! Eta noranahi doazela ere berriketariak euskal herrietara (igual dio den hiri handi, herrixka, kale, baserri, artzain, apaiz edo mediku…), kastillanoz egiten dute betiere elkarrizketa, bertakoa euskaldun petoa baldin bada ere. Erretzen nau ere, besteak beste, Patxi “Gatzagas”-en eguerdiko programak, berez politak; izan ere, lehiaketa horretan aurrera ateratzeko aukera hobeak ditu, bertako euskaldun gehienok baino, Mexikon, Madrilen edo Andaluzian jaio eta giro hartan bizi izandako beste edozeinek; Hego Amerikak hurbilago dirudi Iparraldeak baino; ingelesez edota Pantojaz jakitea hobe, euskaraz edota Mariz baino… Denon pluralitatea bai, baina geure singularitatea hainbeste baztertu gabe.

Pikatzen nau, mailuak sega bezala, tiriki-tauki-tauki, behin eta berrizko beti betiko iragarkietako piuren kalaka era aspergarriak. Jon Plazaolak bezala, nik ere: «Ez dut pazientziarik alferrikako gauzekin». Chuleta-txuleta, Cuadrilla-Kuadrila (a ze konparazioak!), mousse-mus, Danacol-Benecol… Perurena eta Sobera, Kaiku gehiegikeria. Telebista katez aldatu ohi dugu, edo mututu, derrepente, horietako mailu temoso dagoeneko gogaikarriren bat pantailaratzen zaigun aldiro; sarri, sarriegi…

Pena da, pena denez!, errepikapena hainbestekoa. Pena da eguerdiko Teleberri osoa gauean (ia) berbera ikusi beharra. Zer berri? Zaharrak berri… Pena ere bada (batzuetan, behintzat), iazko eta orain bi-hiru-lau urteko emanaldiak (musika, bisita, nobedade) behin eta berriz, berriro eta behin berriz ikusi beharra… Errepikapena sufrimendua dugu, alferrikakoa. EITBko zuzendariak berak esana da audientzia “pauperrimoa” omen dela ETB1ean. Jakina: gobernu txarra etxean, zakurren potroak eltzean. Baina, baina… «Badakisu, hemendik aurrera, excelente ez, Excellence!».

Bizargorri, 2016-06-15

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor