Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
ITSASOETAKO PRINTZESA
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-06-2016 | 10:39| 0

Iaz, ekaineko garaitsu honetan, bidaia gogoangarria egin nuen Mediterraneoan zehar, gure bi alabekin, Sea Princess trasatlantikoan. Ibilian genbiltzala, afaritako batean, adineko emakume gixen samar bat bistaratu genuen, jangelako mahaian bakar-bakarrik. Ikusi ere genuen zerbitzariek, ofizialek eta enplegatuek konfiantza handiz artatzen zutela, etxeko señora gisa. Harengatik galdegin nion gure mutil zerbitzariari, ustez-eta enpresako kide-edo izango zelakoan; baina, adierazi zidanez, kruzerontzian atzera-aurrera omen zebilen beti; beti-beti ez bazen ere, gehien-gehienean.

Gau batean behin, afaritakoak egin ostean kareletik haizea hartzera gindoazela, haren mahai ondotik iragotzean, «Gabon –esan genion–. Ontzi honetan ibili zale omen zaitugu…». Eta: «Bai, halaxe da; ni honetara nahia nago, aspalditxoan». «Bakar-bakarrik beti?», nik, eta: «Euskal Herriko erresidentzia bat baino merkeagoa da hau». «Zer? –nik–; nondik atera duzu konparazio hori…!?». Eta berak: «Esango dizut, ba; atsegin handiz. Jendeak ez daki. Ai, baleki…!». Berehalakoan, tablet bat atera zuen telazko poltsatik eta konta-kontari hasi zitzaidan, ni hitzik gabe utzita, muturik.

—Erresidentzia zaharrontzat, batekoz beste, eguneko 90etik 100 eurora bitarte kostatzen da. Galdetu, bestela, gure Gipuzkoa aldean. Sea Princess honetako egonaldia, aldiz (aurrez erreserba eginda eta erretiratuon deskontuarekin), eguneko 60 euro da. Beraz, kruzerorako 30-40  bat euro sobratzen zaizkit egunean-egunean eskuarterako. Hortik aparte, abantailak hemen bikainak dira, hamarrekoak! Begira:

«Bat. Propinatarako ez dut egunean hamar eurotik goitti behar. Bi. Eguna joan, eguna etorri, hamar aldiz ere jan dezaket egunean jangelan, nahi izanez gero; edo, kapritxoa izanenean, itsasontziko logela zerbitzua balia nezake; eta horrek esan nahi du, goizero ohean bertan gosaldu dezakedala. Hiru. Kruzerontziak hiru piszina dauzka, gimnasioa, festa-ikuskizunen bat gauero… Eder-suman gara sarri asko denok. Lau. Hortzetako pasta eta garbiketarako zera guztiak doan eskaintzen dizkizute. Bost. Bezero agurgarria zara zu hemen beti; behin ere ez numero bat, deitura hutsal bat. Propinatxo batekin zernahi duzu istanteko eskura.

«Sei. Lagun berriak egiten dituzu maiz-maiz. Zazpi. Telebista ez dabilela? Bonbilaren bat hondatu dela? Izarak…? Ez da arazorik: dena konpontzen dizute; barkamena eskatuz, gainera; ez daukat nire burua zertan bihurriturik. Zortzi. Mahaiko mantela eta ahozapia aldiro garbi-garbi. Bederatzi. Erori eta hezurren bat hausten bazaizu, kabinarik onenera eramango zaituzte, mediku, erizain, botika eta guzti. Hamar. Hego Ameriketara nahi duzula? Panamako Ubidea? Tahiti? Australia? Zelanda Berria? Asia…? Betiro izango duzu barkuren bat prest. Ez, hortaz, nire bila zaharren erresidentzia batera joan, kruzerontziko bidaldian izango nauzue eta.

«Eta bukatzeko, hamaika ikusteko jaioak baikara mundura, azken xehetasuna. Hiltzen naizenerako, nire familiarekin zeremoniarik merkeena adostua dut, eta aseguru konpainiarekin hitzarmena sinatua: kareletik botako naute itsaso hondora (sea floor) ni, itsasoetako printzesa (sea princess), batere gasturik gabe!, lurreko zerutik ureko zerura… Zerura edo zorura. Señora, señora, hiltzean zulora… Hauxe dago, ba, horra».

Bizargorri, 2016-06-08

Ver Post >
AISE-NAHIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-06-2016 | 8:49| 0

Aise-nahia esaten diogu hemen, kolperik jo gabe gauzarik onenak errazki lortu nahi dituenari; alferrari, alegia; beste modu batera esanda, munduko zoriona zerutik jaitsia, berehalakoan ttak!, nahi duenari. Denok ere badugu aise-nahitik, asko-asko ez bada, pittin bat bederen. Aise-nahia da titiko ume nagia, aise-nahia da salako gazte putz-harroa, aise-nahia da eguzkitan erretako opilak janez musu-truk bizi den edozein… Geure hezur-mamiekin batera daramagu andre-gizonok, esanak esan, erraz alderako joera hori; barea baino gehiago mugitu gabe, Parisera iristeko antsia hori…

Horren haritik tira-tiraka, pasadizoa etorri zait gogora, eta xelebrea dakart hona gaurkoan ere. Ataungo senar-emazte adineko biri gertatua, omen. Hirurogeina urterekin, txiki-txikitatik sorgin ixtorioetan haziak izaki, beren zilarrezko eztei-egunean sorgin enkantari bat agertu zitzaien salara. Ez dakigu sorgin-haizeak hartuta halabeharrez, ala sorgin-salda edan zutelako aitona-amona biek, propio, kantatzen zutelarik mainontzi: «Ai, ai, ene! Ai, ai, ene! Bizkotxoan ezurrek itto bear naue!!».

Egon-egonean butakan etzanik zeudela, beraz, hara non derrepente sartzen zaien, auskalo nondik, sorgin enkantaria, eta jartzen zaien parez pare, maitagarri. Halaxe esan omen zien biei: «Senar-emazte zintzo eredugarri portatu izan zarete oraindainokoan hogeita bost urtez. Merezia duzue, hortaz, nire laguntzatxoa, hainbestetan eskatu izan duzuena. Iritsi da zuen txanda. Bakoitzak eska ezazue gogokoen duzuena, eta nik gogoa egia egingo dizuet».

Zain zegoela zirudien, eta, hitzok entzun orduko, agudo eman zuen eske-erantzuna andreak: «Nik mundu guztian zehar bidaia bat egin nahi dut, abioiez eta barkuz, globoan eta trenez, nire senar maitearekin. Arren eta arren, egin ezazu niregatik hainbeste». Sorgin enkantariak makila magikoa astindu zuen eta… tikili-takala-takala-tik!, abioi eta barku, globo eta tren, beharrezko guztien bidaia txartelak agertu ziren, ttak!, mahai gainera. Haren harridura eta poza esatekoak ez dira…

Gizonaren txanda hurrena. Istant batean pentsatzen jarri ostean, esan zuen: «Ondo da… Ez dago batere gaizki… Erromantikoa, zinez. Ez da abelera aldrebesa… Baina…, behin aise-aise eskatzen hasita, nik nahi izango nukeeena, nik nahi-nahi izango nukeena… –txutxuputxuka zizakatzen zuen–, barka, ene bihotzeko laztana, barka…, baina nik… neu baino hogeita hamar urte gutxiagoko neska-laguna nahi dut. Inondik ahal bazendu, bederen, sorgintxo ongile. Arren eta arren, egin ezazu niregatik hainbeste».

Mindu zen eta gaitzitu emaztea majo. Nahia nahia da, ordea; borondatea borondate. Eta, ez bat eta ez bi, sorgin enkantariak, agurearen agindua betez, makila magikoa astindu zuen, tikili-takala-takala-tik! Orduan, bat-batean, ttak!, hirurogei urteko gizona, artean gordina, laurogeita hamarreko agure xaharkitu bihurtu zen… Haren guztiaren akaberan, despedida gisa, hitzez ez baina bai ekintzez, sorgin deabruak hauxe eman zion aditzera gizasemeari: «Aise-nahia hi, hor konpon eta kaixo motel!». Izan ere, gauza jakina baita sorginak, enkantariak izan ala ez, beti-beti ez bada ere bai gehien-gehienean, andrazkoak izaten direla, andrazkoak kuanto.

Bizargorri, 2016-06-01

Ver Post >
BOST
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-05-2016 | 8:47| 0

Gaur, maiatzak hogeita bost dituenean, bost pazientziaren beharrean zara, ondoren aurki datozkizun egunetarako. Bost gau ilun eta bost egun argi baitatozkizu, elkarren segidan, zein baino zein enparagarriago, higuinago eta nazkanteago. Sentidu korporalak bost diren arabera berean, bost zangotako zaldiak korri ezin…

Bihar bertan, aspaldiko plan eta proiektu, zeure langela edo liburutegia duzu atakatzeko asmoa: paper zaharrak kanpora, apal gainkargatuak arindu, txoko nahasia eraberritu… Etzi, berriz, hilabete justu barru hauteskundeak izaki, lagunxahar batekin joango zara, konpromisoz, bilera politiko batera: denek ahoa bero, hitz-mitz, promesa franko eta putza… Etzidamu, jarraian, familiako hil berriak direlako kausa, administrazio publikoarekin duzu hitzordua: paperak handik, paperak hemendik, bai baina ez, ez baina onean bai inoiz… Etzidamuagoan, hurrena, igandearekin, musika kontzertua herrian: doinu belarri gozagarriak entzuteko parada xarmanta (omen), ustez gozamena lagunen uste ustelean… Eta azkenik bosgarrenean, zerga-agentzian duzu derrigor presentatu beharra, haren lemari men eginez: «Ni zurekin izanen nauzu betiko; zorrak dizkizut kitatuko; atzetik naukazu, ez zaitut abandonatuko».

Egia esan, zizareak zure kontra berotu zaizkizu eta larri jarria zara dagoeneko, inon ezin kabituan. Halere, larriak ere irria bai baitakar inoiz, gainera datozkizun bost egunok señora harena ekarri dizute gogora, eta barrezka hasi zara. Bost aldiz bai, barrezka…! Joan da dama bat ginekologoarengana eta, azpiak eta barrenak miatu ondoren, medikuak: «Emakumea…, zu oraindik birjina zaude». Eta: «Bai; halaxe da, bai. Bost senar izan ondoren, gainera». Eta jaun ginekologoak, aho bete hortzekin: «Ez da posible, ezin liteke! Nolatan, baina…!?».

Señorak orduan: «Bost senar izan ditut, bai… Eta “bostak ematea” esaerak, ez badakizu ere, adarra jotzea esan nahi du euskaraz, txantxa hutsean ibiltzea. Eta neuri tokatu bostak, horra. Lehenengo senarra arkitektoa izan nuen: bost sos bai etxean, baina harekin denak ziren proiektuak, egitasmoak, itxurak… Bigarren senarra, berriz, politikoa tokatu zitzaidan: dena zuen promesa, beti zegoen bere bostean antzu bezain lehor… Hirugarren senarra, ondoren, funtzionarioa harrapatu nuen: harena guztia beti zen “bihar, bihar; niri bost axola; gaur, aukeran nahiago ez”… Laugarren senarra, hurrena, zer?, eta musikaria; harekin zer?, eta “jo” beharrean “ukitu” egiten zuen; bazekien hark bost joaren jolasez, jolin!»…

Istant batean isila sortu zen biak zeudeneko gelan… Hutsartea eraman ezinik, historia hartan zerbaiten falta bazela-eta, medikuak interes handiz galdetu zuen: «Señora…, eta… bosgarrena? Bosgarren senarra…!?». Orduan damak muzin samar erantzun zion: «Nire bosgarren senarra zerga-ikuskaria gertatu zitzaidan. Inspector de Hacienda bere esanean. Sukaldean, salan, ohean zernahi egiten niola ere, esker onik bost! Ipurditik ematen besterik ez baitzekien. Beti popatik ematen hura. Eta horrek niri bost…! Hahor, bada, nire bost senarren historia, eta nire birjinarena. Bostetan aipatu izan da bost zangotako zaldia; baina bost zangotako behorrak ere, ezin korri…».

Eta agur eta adio despeditu ziren, elkarri bostekoa emanda.

Bizargorri, 2016-05-25

Ver Post >
ONDO BIZI : HORI LEHENDABIZI
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-05-2016 | 9:51| 0

Paulo Ubiratan doktore jauna, Brasilen, Porto Alegreko Ospitaleko Mediku Zuzendaria duzu. Hala da. Aurreagoko batean, denbora asko ez dela, aditua izaki, elikaduraz eta kirolaz elkarrizketa egin zioten bertako telebistan. Hautsak harrotu zituen, nonbait. Hona hemen, beste askoren artean, zazpi galde-erantzun benetakoak. Galderak, ohiko arruntak; erantzunak, ostera, gogoangarriak. Halaxe da; ikusi bestela.

Bat. Ariketa kardiobaskularrak bizitza luzeagotzen omen dute; egia da? Eta: Bihotzak aurrez mugatua dauka zenbat taupada egin: hainbeste eta kito. Taupada saldo edo hainbesteko hori ez ezazu ariketetan alferrik galdu. Zure bizia ahitu egingo da, nolanahi darabilkizula ere. Zure bihotza jo-eta-jo azeleratzeak ez dizu bizitzaldi luzeagoa eragingo. Auto baten bizialdia luzeagotzen dela pentsatzea bezalakoa da hori, nola?, eta sarri-sarri ziztu bizian gidatuta. Luze bizi nahi duzula? Siesta egin.

Bi. Haragi gorriak alde batera utzirik, fruta eta barazki gehiago jan behar al dut? Eta: Elikaduran ondo ulertu beharra dago logistikaren eraginkortasuna, produktuaren nondik norakoa. Aspaldi esana: haragi guztia belarraren pare da. Zer jaten du behiak? Artoa eta belarra. Zer dira jaki horiek? Landareak. Xerra bat da, hortaz, zure gorputz sisteman landareak ezartzeko mekanismorik azkarrena. Laboreak, zerealak, jan behar dituzula…? Jan ezazu oilaskoa. Hahor bide batez bi mandatu: atsegina eta etekina.

Hiru. Alkohola edatea gutxitu behar al dut? Eta: Inondik inora, ez. Ardoa frutaz egina da. Brandia, berriz, ardo destilatua; esan nahi baitu, ura kenduta, zuretzat fruta huts garbia heldu dela. Zerbeza bera ere laborez egina da. Beraz, edan lasai: ez itsu, bai neurritsu… Lau. Egunean eguneko ariketa sarriak zer alde on du? Eta: Hauxe da nire filosofia: minik ez duzu?; ez egin ezer ere, ondo zaude-eta… Bost. Soinketak laguntzen al du ez gizentzen? Eta: Ezta inondik ere. Gihar bat behartzeak, astintzeak, eragiteak, gihar hori handitzea, loditzea, mardultzea dakar; besterik ez.

Sei. Txokolatea kaltegarria al da? Eta: Kakaoa duzu; beste landare bat. Zoriontsu izaten laguntzen du. Izan ere, gu guztion bizitzak ez luke izan behar hilobira sano eta salbu iristeko bidaia, gorputz eder ondo begiratu batekin. Ez. Onena da, noski, bidaia esku batean zerbeza eta bestean bokata dugula hastea. Onena denontzat da, dudarik gabe, azken-hondarrera iristea sexua sarri egin izanik, bapo janik eta edanik, gorputz erabat ahituarekin, geure baitan zeruari eta lurrari ujuka pozez diogularik: «Merezi izan du! Hau da bidaiaren zoragarria…!».

Zazpi. Baduzu beste aholkuren bat-edo emateko…? Eta: Bai. Arrazoi punta-motzak gertatuko zaizkie askori honako hauek guztiak, mingarriak. Aditzeko eta ulertzeko, ordea, adibideak dira onenak… Asko ibiltzea osasuntsua balitz, postariak hilezkorrak lirateke… Baleak igeri eta igeri dabiltza beti, arraia jaten dute beti, ura edaten beti; hala ete ere, ordea, gizen-gizenak daude… Erbiak, korri eta salto, ez dira egundo gelditzen; apenas, baina, hamabost bat urte bizi izaten diren; dortokak, aldiz, ez dabiltza korrika; alderantziz, ez dute kolpe zorririk jotzen, ez dute presarik inorako, ezertarako; baina, laurehun eta gehiago urte bizi ohi dira… Mami ederreko adibideak.

Bizargorri, 2016-05-18

Ver Post >
JUAN BASURKOREN LAU BERTSO
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-05-2016 | 8:35| 0

Juan Basurko Ansola (Hondarribia, 1890; Irun, 1957) euskal idazle izan zenaren lau bertso zahar eder iritsi zitzaizkidan duela urtebete eskutara, mirariz edo txiripaz. Haren eskuizkribu baten fotokopia da, letra txukun dotore argiz idatzia, «BETOR PAKEA» goiburu edo titulua duela. Data Ilbeltza 1947 dakar, eta sinadura Juan Basurko. Tituluaren ondoan, honako ohartxo hau ageri da: «Orain amar urte Bidasoz aruntz idatziak». Esan nahi baitu, 1937an sortuak direla eta, bistan da, erbestean, Iparraldean. Gainera, sinaduraren alboan, eske edo ahalegin edo dena delako hauxe dator: «Esta Poesía se publicaría? en el “Semanario El Bidasoa”». Badirudi ez zela publikatu. Beraz, hau izan liteke, onean, lan eder aspaldiko haren lehen argitaratzea. (Hondarribia aldizkarian atera genituen argitara, 2015eko maiatzean, lehendabizikotz). Urte bat doi geroago, mundu zabalgora botako ditut, merezi dutelako. Inork interesik balu.

Eskuizkribuan datozen bezalaxe idatz-aldatu ditut nik hona. Maiuskulak, komak, azpimarrak, ortografia…, hitzez hitz eta letraz letra, dena Basurkok berak utzi zigun gisa berean erakutsi nahi izan dizut; lege-legera.

1) Guda gogorran, mendean daude            3) Arreba bat det, Irun-en, eta,

Gure lur maitagarriyak,                                Bestea dago Baionan,

Ta, zenbat gera, Bidasoz onuntz                Illoba batzuk, Fraintziyan ditut,

Gudan iges etorriyak,                                    Beste asko Kataluñan,

Bizi geranak naigabeturik                           Seme maitea, nigandik berex,

Malkoz beteta begiyak,                                 Emen bizi da, Urruñan,

Ikusirikan, zer zori txarrak                         Zenbat orlako naigabe da gaur

Dituan gure Erriyak.                                      Zori gaitzeko Españan.

 

2)Yaunari eskerrak, Bidasoz onuntz        4) Denok lenbait-len, alkartu gaiten

Emen bizi naiz pakean,                               Yaunari diot eskatzen,

Urruña-polit, ondoan dagon                      Zeru goitikan, lagun dezala

Basarri txuri batean,                                     Gudu gogor au bukatzen,

Nere arreba maite etatik                              Gizonak noizbait, ikas dezagun

Leku berex-apartean…                                 Alkar goxoki maitatzen,

Onela bizi bearko degu                                Zitalkeriak oinperatuta,

Yaunak nai duan artean.                            Pakean bizi gaitezen.

 

Horra hor, hortaz, Juan Basurko hondarribiarraren lau bertso sentimenduz beteak. Bere buruarekin blagan, lurra eta herria eta guda eta familia dauzka mintzagai, etxetar maiteak batetik, zoritxar zitalak bestetik… Ez zen, ez, atsegin izango 37ko hartan, Bidasoaren bi aldeetan, gudatea tokatu zitzaien gure aurreko errukarri haientzat. Gerra. Haren latza! Gaur ere gerra hotsak badabiltza auzo urrutian, Sirian: erbestea, familia hautsiak, komeriak…! Aise ahazten zaizkigu geure gurasoek jasanak.

Basurko zenaren lau bertsook argia ikusi zuten azkenik, bederen, non?, eta haren jaioterriko euskara hutsezko aldizkarian. Baleki! Zorionean gaude, beraz, gu; eta zorionean daude haren familiakoak ere, baldinbetan. Zortziko nagusi arruntak dituzu, doinu askotan kantatzeko modukoak. Doinu bat aholkatzekotan, «Haizea dator iparraldetik» aholkatuko nizuke, apropos.

Bizargorri, 2016-05-11

Ver Post >

Categorías