Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
NINFOMANARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-02-2017 | 9:24| 0

Hondarribian gorabehera kezkagarriak dira aspalditxoan, aireportua dela medio; luzatu beharra dagoela, moztu egin behar dela, segun zeinek zer zergatik zertarako nahi duen. Komeriak dira hemen, zera! Luzatuenean, zenbait etxe eta lur-sail, akabo; moztuenean, berriz, lanpostu eta hegaldi batzuk, kito, fini, kaput. Azkenaldiko Londreserako bidaia sarriak, esate baterako.

Hori guztia, halere, nire gaurko harilaren hari muturra besterik ez duzu. Historia polita kontatuko dizut, xehe-xehe. Jakin dudanez, orain denbora asko ez dela, gizaseme buru-iritzi batek, luzea baino motza gehiago bera, abioia hartu zuen Hondarribiatik Londreseko Heathrow-era. Zegokion lekuan eseri eta, laster, non ikusten duen sartzen egundoko andre dotore ederra, edozeinen begi betegarria. Pausoz pauso, poliki-poliki, bazetorrek, bazetorrek…, eta (hura poxa gure gizonarena), non jarriko?, eta tokatu zaio bere ondo-ondoan esertzea.

—Kaixo. Zer…? Oporretara edo negozioetara zoaz Londresera?

—Lanera noa, lanera –andreak, xarma handiz begietara begira–. New Yorketik nator eta Londreseko urtean behingo Ninfomanen Konbentziora noa. Larunbat eta igande, bi egunetan ospatzen dugu mundu guziko ninfomanok.

Txistua eztarrian trabatu zitzaion ia gure gizonari derrepente. Instant batean zotz eta mutu geratu zen… Sekula bere bizi guztian ikusitako andrerik politenarekin zegoen, ondoz ondoko, larruz larru ia-ia… Nora joango dama xarmanta!?, eta pottotta-beroen bilera batera. Hau ere badiagu…! Plantarik duinenean mantendu nahian, hala galdetu zion gero bare, baina kuxkuxean:

—Eta…, zer egin behar duzu zuk zehazki konbentzio horretan?

—Hitzaldi bat ematera noa. Neure esperientzia oinarri, sexualitate-mito batzuk desmitifikatzera; asko baitira mundu zabalean mitoak edo uste faltsuak.

—Benetan? Zein mito dira, ba, horiek? Uste ustel asko dugu, beraz?

—Bada, bai, mito faltsu mordoska han-hemen… –Eta aho bete hizka ekin zion damak–. Horietako bat, Ipar Amerikan bertan, gurean, uste oso zabaldua dago afroamerikarrak direla gizasemerik fisikoki ongien hornituak, ekipatuak. Eta ez da hala. Navajo izeneko indioak dira onen onenak; Hastiin Ch’il Haajiní famatu haren ondorengoak; zein izan baitzen navajoen buruzagi handia, “Manuelito” deitzen ziotena… Beste mito oso zabaldua da, frantsesak omen direla maitalerik finenik eta onenak. Eta ez da egia. Onenak greziarrak dira. (Ai, Kyriakos, Dimitrios, Sokratis, Nikos…!). Bestalde, egiaztatu dugu jada, ahalmen aldetik, Kantauri kostaldekoak direla ahaltsuenak, gipuzkoarrak batez ere, arrantza portuetako mutilak… Beste mito bat da, gizona zenbat eta luzeagoa, orduan eta larrujole hobea dela. Baita zera ere! Ai, txiki-motz batzuen abilezia…

Bat batean, isil-isilean geratu zen andrea. Erakaitz, nonbait. Lotsagorritu ere egin zen pittin bat. Arnasa hartu, eta hauxe zioen gero:

—Barka, jauna; baina zer ari naiz ni hemen kontuok barra-barra esaten zuri, oraindik ez dizut izenik galdetu ere eta!?

—Ni –gure gizonak– Manolito naiz; Manolito Papadopoulos. Baina Zarautzen denek Azken Portuko Txikito deitzen didate.

 

Auskalo hala bazan edo ez bazan; ondo sartzen da, behintzat, kalabazan.

 

Bizargorri, 2017-02-15

Ver Post >
EHUN ETA HAMAIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-02-2017 | 9:44| 0

Hamaika ikusteko jaioak omen gara… Hamaika ez ezik, baita ehun eta hamaika ere, alajainkoa. Eta horretarako, gureak geuretzat gordeta, Espainia barrabas auzoa dugu lekukorik lekukoena, adierazgarriena. Soberanoen soberakinak, gobernuaren gobernu-azioak, ministroen siniestroak, diputatuen diputapenak, zinegotzien zin-ego-utziak… Ez dira kontu berriak. Duela ehun eta hamaika urte Muñoz Seca zenak atera zuen honako sainete hau erdaraz, nik euskaraz zortziko txikietan jarri dizudana. Baduzu 111 doinu kantatzeko: Bein batian Loiolan, Pasaiako plazatik, Iturengo arotza, Orioko balearenak, Haizeak biali du, Ene Lukax maitea…

Tengo un borrico canelo

más sabio que un profesó,

con orejas de ministro

y ojos de gobernaó…

 

Kanela koloreko badut nik astoa,

jakintsuena bezain jakintsu askoa;

ministroen belarriz jantzirik kaskoa,

gobernadoreena du bista arrastoa.

 

Rebusna como si fuera

diputao ministerial;

y se come hasta el pesebre,

como cualquier consejal.

 

Ministro-diputatu eme zein ar antza,

hortzak erakutsiaz sarri du arrantza;

gainera, zinegotzi askoren usantza:

aska ere jan arte ezin du deskantsa.

 

Yo quisiera que a mi burro

lo sacaran diputao,

porque otros siendo más burros

a ese puesto ya han llegao.

 

Gustura ikusiko nuke asto hau nik

betiko diputatu izena emanik,

ohituak gaudelako ikusten jadanik

postu hoietan asko astoak izanik.

 

Pero temo que de serlo,

vaya a quedarme sin él;

porque como allí habrá tantos

no lo voy a conocer.

 

Baina oraintxe jartzen ari naiz ni dudan

betirako galduko han ez ote dudan;

hainbestetxo izaki berdinak itxuran,

nire astoa zein den ikusten… itsu-lan!

 

Bizargorri, 2017-02-08; (Muñoz Seca, 1906).

Ver Post >
ESKERRAK ZURI, MARIANO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-02-2017 | 9:42| 0

Arratsalde on, Mariano. Gaur jaso dugu zure gutuna emazteak eta biok, adierazten diguna, erretiro saria, pentsioa, ehuneko 0,25 euro areagotu zaigula. Eta ez dut astirik galdu nahi zuri, On Mariano Rajoi jaun horri, eskerrak eskerren gain ematen hasteko. Izan ere, badakigu ziur, zain eta muin lan egin duzula, goiak eta beheak joz, guri bioi halako sos-gehigarri hain gora handikoa lortzeko. Gaurtik, egunero, badugu etxean 31 xentimo gehiago eskutik, aupa!

Eskerdun onaren legez, hortaz, euskal herritarrei euskaraz (zure betiko gaztelaniazko zipriztinez eta zure moduko zenbait handi jakintsuen latinez) gogorarazi nahi diet, esker-mesede asko eta handiak egiten dizkiguzula zuk, kostata eta bularka jarririk egin ere, gure alderako beti. Zeren, nola sua egurra boteaz handitzen baita, hala gure pentsioa ere zure ahalegin gogorren egiteaz handitzen da. Zurekin zor bizian gaude. Cortesías engendran cortesías.

Eskerrik asko, Pujol-i, Barcenas-i, errege borboi zaharrari eta gaizto haizeak hartutako PPko eta PSOEko ustel askori, lotsagabeki lapurtutako sosak osorik itzularazteagatik, beren interes-tasa eta guzti. (Esan dezakezu zeuk ere, David erregek bezala: «Circumdederunt me sicut apes», hau da, inguratu ninduten erleek bezala). Esker mila, sindikatuei ere, lotsa ipinirik, iruzurretan ebatsitako diruak itzularazteagatik. Milaka esker, alferreko administrazio eta konpainia publikoak gutxitzeagatik, gastutarako eta adiskide-zulotarako bestetarako ez zeuden eta. Neurria hartu diezu gaiztoei, neurria hartu diezunez tamainan.

Eskerrik asko, soldata puztu, txartel doako, auto bikain, bidaia gizeneko milaka eta milaka aholkulari, entxufatu eta jendaila gutxiagotzeagatik (Salomon erregeak zioen bezala: «Aquæ furtivæ dulciores sunt»; hau da, ur ebatsiak gozoagoak dira). Esker mila, klase politikoaren mauka, mantxunga, txoio eta eskualdia erauzteagatik, herri xeheari (boto txarteletan gehiengo handiari) hainbesteko ondoeza eragiten baitzion. Oir, callar y ver, hace buen hombre y buena mujer. Milaka esker, hiritar flakoak erreskatatzeagatik eta ez banku putz-harroak; a ze diru mordoak aurreratu dituzun guretzat: biba zu, On Mariano!

Eskerrik asko, hain popularra izaki zu, laguntza ekonomikoak erabakitzeagatik, nori?, eta beren baitan erreak eta abailduak eta alde guziz deskontsolatuak baitauden behartsuei, putak pasatzen ari direnei; eta ez denon kontura putetan dabiltzanei. (Zintzoki bete duzu lege zaharreko esana: «Vince in bono malum», ongiaz gaizkia garaitu duzu). Esker mila, handiak handiago eta txikiak akabo egiteagatik: cada cual con su cada cual… Milaka esker, azken batean, emaztearen eta bion erretiro sariak hainbesteraino handitzeagatik, bakoitzari berea zuzen eta justiziaz mugatzeagatik. Hartua, zor da.

Eskerrak eskerren gain zuri, On Mariano, pentsioak ehuneko 0,25 euro potolo igotzeagatik. Inor ez duzu zuk berdinik, alafede. Zeu bakarrik zara bigarrenik ez duzuna. Bejondeizula. Guk nahi genuenera jarri zara. Nunca falta quien dé un duro para un apuro. Zure mendean eta esanean ikusiko gaituzu beti, otzan-otzanik, ardi zaharrak bezala… Barka, baina, Mariano: eskua dar-dar, ezin idatzi dut gehiago, xahardadearen kausaz, nekearen nekez.

Post Data: Hurrena, datozen hauteskundeetan, ez duzu zuk zertan zure partiduaren boto txartelik guri etxera bidaltzen lanik hartu beharrik: pentsio honek aski eta sobera ere ematen digu… komuneko papera erosteko.

Bizargorri, 2017-02-01

Ver Post >
ORGANOAK ETA GRIPEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-01-2017 | 8:41| 0

Goizero-goizero, tabernako nire betiko txokoan kafe baten aitzakian egunkari pare bat irakurri ondoren, Euskadi Irratia entzun zale izaten naiz eguerdi artean gero, sukaldeko egitekoetan. Egunotan bi notizia apartu nahi nituzke, besteak beste: egunkarietako berrietatik ikusia bata, aurtengo negualdiko gripearen zitalarena (gogorra omen datorrena, zaharrengan eragin makurra omen duena, zaindu beharra omen dagoena…); eta irratiko berriketetatik ikasia bestea, Felipe Gorriti musikagilearena (Agur, Jesusen Ama kanta maitagarria berak asmatu omen zuenekoa, Uharte-Arakilen 1839an jaio eta Tolosan 1896an hil omen zenekoa, haren aita eta biak organista txit iaioak omen zirenekoa, Gipuzkoan organo on ugari omen denekoa: Donostia, Bergara, Usurbil, Tolosa, Ataun, Azpeitia, Ormaiztegi, Hondarribia, …).

Aurreko astean, periodikoak leitu ondoren irratia entzuten ari nintzela, gertaera txit bitxia etorri zitzaidan gogora, non edo han aditua, arestiko herri «organista» horietako batean gertatu omen zena, orain denbora asko ez dela. Nik ele-mele bi horien hariak (organoak eta gripea) albainduko ditut hemen serio-serio, zuk josi ditzazun hurrena irribarretan hor. Goazen, bada.

Piano eta organo andre irakasle bat bizi omen zen betidanik bertan. (Herriaren izenik ez dut, badaezpada, esango; badakizu, familia eta fama eta fandango). Laurogeita bost urte bete behar zituen bezperan, herriko erretore jaunaren telefono deia jaso zuen esanez, biharamunean atsegin handiz, baldinbaitere!, egingo liokeela bisita, ahal balitz, parrokia guztiaren esker onean. Baietz, dama xaharrak, pozik eta pozik hartuko zuela, nola ez ba…?

Hala, hurrengo goizean agertu da jaun erretorea atso organistarengana eta, hau-ta-hori-ta-hura…, eseri dira salan kafe biren jiran biak… Bati begira eta bestea begira, hor non ikusten duen apaizak organo koxkor bat, bere hormako hoditxo eta guzti; eta haren teklatu gaineko apalean, zer?, eta beirazko ontzi bat urez betea; eta, ai ene bada, uretan igeri zer!?, eta kondoia…!

«Sorgin tzar narrats halakoa! Zer dela eta…? Nondik arrano!? Behin ere ez dena, izaten ahal da, inoiz edo behin. Nabilen kontuz, badaezpada…». Horiek guztiak eta burubide gehiago ere egin zituen apaizak berekiko, aho guztia arra betean zuela, txunditua. Hala eta ere, disimuluan segitu zuen, bere ohiko eran, astiari eta aisiari jarririk, adineko emakume artista haren bizitzaz eta ibilerez kontu kontari… Kondoia ikusten, ordea; kondoia ikusten beirazko ontzitxoan nahi gabe ere; eta, halako batean, gehiago jada eraman ezinik:

—Barka, baina esango al didazu, mesedez, zer duzun ahorko hori…?

Urez betetako pitxartxoa eta “zera” seinalatuz, jakina.

Eta:

—Ah! Nola ez ba? –dama urtetsuak–. Zoragarria da! Ez dakizu ondo…

—Ea, mesedez… –jaun erretoreak, kopeta zimur, kezketan, fidakaitz.

—Iaz, eliza atzetik tipi-tapa paseoan nenbilela, sobretxo bat bistaratu nuen lurrean, ustekabean; harrigarria, niretzat bederen. Hartu eta leitu egin nuen azalekoa. Honela jartzen zuen: «Ipin ezazu organoaren gainean; manten ezazu hezetan; eta ikusiko duzu, ikusiko duzunez: gaitz guztietatik libratuko zaitu». Hortxe ipini nuen uretan… Harrezkero, gripe arrastorik ere ez dut izan!

 

Bizargorri, 2017-01-25

Ver Post >
GIPUTZAK ETA BILBOAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-01-2017 | 9:42| 0

Aurreko batean, egunero bezala, Anjel Lertxundik bazka gozoa zekarren BERRIAko bere letra-larre motzean. Gipuzkoarron elkar ulertu ezinaz mintzo zen eta, bidez, bizkaitarren efikaziaz: beste kasta bat omen dute haiek, zera…! Eta amaitzen zuen kontatuz, orain bi mende ez dakit zein baserritar bizkaitarrek auskalo zein musikariri esan omen ziola hala: «Giputzak, buru arinak; “kiputza” esaten zaiolako ale gutxi dakarren artaburuari». To!

Anjelenak alde batera (haren arrazoibideak diferenteak izaki), nor suak eta garrak hartuko ez du, nor haserre gorrian sartuko ez da, nor arraio hemen matxinatuko ez da, halako erdi-egia-erdiak entzunik? Egiaren laurdena besterik ez baita, hala haien efikazia, nola gure eskasia. Egiaren antz guztiak argitze aldera, hemen aterako naiz ni plazara gipuzkoarren defendatzaile eta, jakina,  biskaitxarren atakatzaile; behingoagatik, bat bederen! Izan ere, egunero dator Bizkaitik Gipuzkoara erdeinuzko txiste txar isekari mordoa. Onez onean isilik eraman behar al dugu, bada, iraina eta burla eta gutxiespena? Benga ja…!

Zer kiputz, zer ale gutxi eta zer artaburu, gero!? Kiputzak baldin badira ale gutxiko artaburuak, bilboak dira trabak, ezpatak, girgiluak edota presoen eskuak eta oinak estekatzeko burdinazko loturak, kateak… Girgiluena baldin bada efikazia, biba gure eskasia, arraio tximista! Bilboak kateak dira, hortaz; trabak, oin-bilurrak, menderatzaileak… Aha; hola, hola…! Orain ulertzen dugu giputzok Hamleten kexu hura: «Nire biotzean loa galarazten zidan alako burruka bazan, eta matxinatuak bilboetan baino mindurikago nengon».

Nondik datorkio, izan ere, hainbesteko harropuzkeria beti kamiseta zuri-gorriz jantzita dabilen hainbeste lehoi-kilo bilbo-kume tente-potenteri; nondik? Hona hemen hamaika arrazoi bilboa bilbatzeko eta giputza gipuzteko:

Bat. Bilboko ura esaten duten fama handiko zera hori, Burgosko Ordunte urtegitik datorkie; Arabako beste hiru putzutatik, gainerakoa. Bi. Bilboko kaleetako autobus betiko mitiko tipiko antzinakoek “azulito” zuten izena, txuri-urdinak zirelako. Hiru. Iribar gipuzkoarra dute “Ilustre de Bilbao” izendatua aspalditik. Lau. Irungo Mariño-tik eta Donostiako Antiguatik eta beste giputz-herri askotatik eraman ohi dituzte beren jokalaririk onenak, urdinetik gorrira janzteko beste lan askorik gabe (zuriak zuri): Iribar, Andoni Imaz, Iraola, Aduriz, Alkiza, Etxeberria, Elustondo, Gabilondo…, ia beti athletic erdia osatu arte… (Ale gutxi giputzak!?). Bost. Aste Nagusia, su artifizialak, inauteriak, Santomasak eta abarrak kopiatzen eta kopiatzen ari zaizkigu. (Artaburu kiputzarenak imitatzen, hortaz!?). Sei. San Mames berriko zelaia edo belarra zertzeko garaian, enpresa bizkaitarrak, bere buruarekin aski fede onik ez-eta, Gipuzkoako Diputaziora jo zuen laguntza eske, kalitatez hobeagoa sortuko zutelakoan hemen, Fraisoron; geurea dute belarra ere. (Sei euroko sosak baino ere faltsuago dabiltza bilboak). Zazpi. Ormaiztegiko Irizar autobusetako aleak darabiltzate mundurik mundu irteteko, fardatzeko, atzera-aurrera… (Zortzitik hamaikarako arrazoiak zeuk ipini, badaude-eta franko).

Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola… Beraz, bada, eta laburtze aldera abiaturik, kanta dezagun giputzok, harro bezain sano, Pampi-ren aspaldiko kantaren harira (Zer litzateke Euskal Herria pilotarik gabe?): «Zer litzateke Bilbo-Athletic… Gipuzkoarik gabe!?». Labea bai, eta ogirik ez.

Bizargorri, 2017-01-18

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor