Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
ETSIA DA PORROTA, GURE ESKU DAGO-TA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-06-2015 | 8:41| 0

Duela bost egun, ostiralarekin, hartu zituzten poz-pozik gure neska-mutilek oporrak ikastolatik, eskolatik, institututik, unibertsitatetik, Bidasoaren hala iparrean nola hegoan… Duela hiru egun, igande ederrarekin, ospatu zen euskal hirietan pozaren pozez, Gure Esku Dago-ren ekimena, oihalak josiz, erabakitzeko eskubidea aldarrikatuz, bost hirigunetan jendetzak bilduz… Gaztetxoak txoratzen, herritarrak eztitan. Maite dena ez da neke, eta ai ene zenbat lan, lehen bezala orain. Ilusioa.

Poliki-poliki hotsak otzandu dira. Egunak ezinbestean aurrera joaki, ohikora itzuli gara. Herenegun, Kirmen Uribek: «Erabakitze eskubidea lotua dago norbanakoaren zorionari. Gure Esku Dagok ilusioa sortu du herritarren artean»… Atzo, paseoan nenbilela, umeak eta gazteak gurutzatu zitzaizkidan Bidasoa ertzean sarri, taldetxoka; ez nuen bat bakarra ere euskaraz ari zenik entzun. Gaur, berdin…

Lehen bezala orain, batzuk bero-bero, hil ala bizian kasik, gabiltzan bitartean, beste asko (bertako haur-gazte-zahar) axolagabe dabil, hotz-epel; garbi esanda, txiza baino epelago. Euskarari, gure hizkuntzari dagokionez, jakina. Xalbadorrek ama euskarari esan bezala: «Zure etxe-nagusi jartzean arrotza, halere ez zitzaizun gelditu bihotza: etxekoen eskutik duzu heriotza». Erabakitze eskubidea, agian noizbait, egon liteke gure esku; baina, jada dagoeneko, euskaraz ezin bizi gaitezke geure etxean. Bidasoaren bi bazterretan, bederen, apenas.

Xalbadorrek berak: «Herria da gorputza, hizkuntza bihotza; bertzetik berextean bitarik bakotxa, izaite horrendako segurra hil hotza». Eta Txilardegik: «Zerk egiten du Euskal Herria? Zerk egiten du gure naziotasuna? Zerk bizi gaitu? Zerk ematen digu gure euskal arima? Euskarak, eta ez bestek…! Administrazioa, irratia, telebista, dendak, lantegiak, unibertsitatea osoki euskaraz izatea beharrezkoa da euskara salbatuko bada, bestela, kito da. Utz ditzagun ametsak alde batera!». Ametsak, ilusioa.

Frantsesez, illusion, fantôme, charme; gaztelaniaz, concepto, imagen o representación sin verdadera realidad; euskaraz, lilura, begitazioa, ustekeria… Horixe gertatu izan zait niri behintzat (eta zuri ez!?), hirurogeitaka urtean lanean fin zintzo aritu ondoren: egunean baino egunean gogo gehiagoz jardun gure hitzen aldeko jolas-jokoan, eta apenas entzuten ahal dudan (ahal dugu!?) hiru hitz sikiera segidan euskaraz gure auzoan, gure herrian, nabilenean nabilela. Pedro M. Otañok: «Oialtzat hartu zagun euskera, goraizitzat Bidasoa…, zergatik izan behar ez degu famili bakar osoa?». Bidasoako guraizearena konponduagatik, familiako oihaletik euskara erori zaigu.

Jende zoriontsua herri libre batean!!! Amets? Ilusio…? Anoeta, San Mames eta beste hirurak ere erabat bete ez ziren moduan duela bost egun, gure barrena ere ez da pozez total beteko sekula, erabakitze eskubide soilarekin. Euskara da gure herriaren arnasa eta euskaraz nahi dugu bizi, lehenengo eta behin; herri libre batean, baldinbaitere. Eta nahikariak edertzen baititu gauza guztiak, euskara salbu izanen da, zu eta biok bizi garen artean. Ez etsi, hortaz. Etsia da porrota, gure esku dago-ta. «Geroak esan beza “erri bat izan zan”, edo-ta ats emaiogun ontan iraun dezan». Orixe.

Bizargorri, 2015-06-24

Ver Post >
HERRI TXIKI, ZERU HANDI
img
Jesus Mari Mendizabal | 17-06-2015 | 7:01| 0

Bilbo erdi-erdiko negozio-gizon tente-tente bat egon zen iaz Hondarribian, uztailez, oporretan. Goiz batean, Kai Berrian ikusmiran zebilela, txalupa bat bistaratu zuen benta parean. Gizaseme gazte-emaneko bat, bakar-bakarrik, atun hegalabur gutxi batzuk lehorrera ateratzen ari zen. Bilbotarrak, hurbilduta, diosala egin, arraiaren ederra goretsi eta galdetu zion itsasgizonari ea zenbatsu denbora behar izan ote zuen arrantza hura egiteko. Eta honek: «Hutsa… Ti-tau! Ez naiz itsasora irten zaharra».

Bilbotar tenteak orduan galdetu zion ea zergatik ez zen, bada, denbora gehiago arrantza-lanean jardun, ahalik arrain gehien atzemateko, jakina. Eta marinelak aski bazuela harekin, erantzun zion; aski eta sobera ere bazuela etxeko premietarako. Bizkaitarra ez zegoen isilik egoteko, eta: «Aise nahia sumatzen zaitut. Zer egiten duzu, hortaz, gero egun osoan, hainbeste denboran!?».

Eta: «Gau osoan lo egiten dut egunsentira arte –erantzun zion arrantzaleak–; goizero itsasora ateratzen naiz pixka batean, kresal usainean; paseatzera joaten naiz gero tipi-tapa mendira, perretxikoetara-eta; eguerdian, txakolin pare bat hartzen dut lagunekin; bazkalondoren, siesta egiten dut andrearen ondoan gozo-gozo; umeak eskolatik jaso eta herrian bazterrik bazter ibiltzen gara elkarrekin, erosketa eta abar; ilunabarrean, koru batean kantatzen dut; asteburuan, kartatan jokatzen dut lagun-xaharrekin… Bizimodu atsegin bete-betean bizi naiz, horra. Bai, arraioa!».

Bilbotarrak, ordea, irri-mirri halako batez: «Deustuko unibertsitatean ikasia nauzu –esan zion arrandiaz–, eta ondo dakit nik ozioen eta negozioen berri. Nik, zu bezala izatera, hasteko, arrantzan askoz ordu gehiago emango nuke, eta, irabaziekin, barku handiago bat erosi. Zenbat eta arrain gehiago, orduan eta irabazi gehiago, bistan da. Denborarekin, bat, bi, hiru…, barku-flota txiki bat lortuko nuke, nirea. Harrapatutakoak, bitartekari bati ez, handizkari bati salduko nizkioke zuzenean. Baita neure kontserba-fabrika sortu ere. Hartara, produktua neuk kontrolatuko nuke, lanketa-prozesua, komertzializazioa… Herri txiki honetatik hiriburu handiren batera alde egingo nuke, Bilbora gutxien-gutxienez, neure enpresaren hedatze mundiala bulego sofistikatuetatik zuzenduz. Zer iruditzen zaizu, egitea lortuko bazenu…?».

Eta itsasgizonak: «Bai, beinke. Baina zenbat denbora beharko nuke horretan guztian?». «Ez dakit, ba… Hogei bat urte». «Eta gero zer?». Barrezka hasi zen bilbotar handikia, burla-haizez: «Gero zer, diozu? Gero zer…!? Hor dago, ba, koxka. Zure enpresa burtsan saldu, diru ederrak jaso, milioiak irabazi eta aberats bizi, kriskitintsu!». «Milioiak irabazi, konforme. Eta ondoren gero, zer?».

Bilbotarrak, bizkorkiloaren atsegin betean, pulpituko fraidea baino puztuago: «Orduan…, nahi beste lo egin zenezake, lanak alde batera utzita; kosta-herri poxpolin batean bizi zintezke, hiriko burrundaretatik ihesi; andrearen ondoan lo-kuluxka goxoak egin zenitzake, hanka hankari emanda; seme-alabekin hondartzan paseatu, lagunekin karta-jokoan aritu, kantu-gozamenean ibili…». Eta marinelak: «Bizi nahian, bizia galdu!? Zuk esandako guzti-guztia orain ari naiz bizitzen, hemen bertan. Zertan, hortaz, hogei urte itxaron!? Ez gara lortzen duguna; gainditzen duguna, baizik».

Bizargorri, 2015-06-17

Ver Post >
HIRU AIZKORA ETA SENAR BAT
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-06-2015 | 8:53| 0

Etxekoandre heldu bat behin, beste askotan bezala, sukalderako zotz bila zebilen erreka bazterrean. Zuhaitz adar bat ebakitzen ari zela, kolpea oker jo, aizkora eskutatik libratu eta uretara erori zitzaion, putzurik sakonenera. «Otoi, hel zakizkit!» egin zuen erregu. Eta Jaun Goikoa agertu zitzaion: «Zer duzu, emakumea, negarrez!?».

Aizkora errekara erori omen zitzaiola, bada, emakumeak… Jaun Goikoa errekara sartu istanteko, urrezko aizkora bat atera hondotik eta ea hura ote zen bere aizkora, galdetu zion. Ezetz, etxekoandreak, hura ez zela berea. Berriz ere Jaun Goikoa uretan barrena sartu, zilarrezko aizkora bat atera eta ea hura ote zen, bada, bere lanabes galdua. Eta ezetz, berriro, emaztekiak, egiaz eta zintzoki.

Hirugarrenez uretara sarturik, zurezko eta burdinazko aizkora atera zuen Jaun Goikoak lehorrera. «Hau al da zure aizkora?». Eta: «Bai, hauxe da –emakumeak–: Eskerrik asko». Ez-ustea adinako poza eman zion andrearen zintzotasunak. Halako maneraz bai, non atzera etxera bueltan hiru aizkorarekin bidali baitzuen, bere arruntaz gain, urrezkoa eta zilarrezkoa erregaloan eskainita.

Beste behin, paseoan zebiltzan senar-emazteak biak, zozoen gozoan, lehengoxe erreka bazter gain beretik… Momentu batean, gizona deskuidatu, estropezu egin eta, plaust!, zerraldo erori zen hondorik handieneko erreka zulora. Andre atsekabetuak, igerian ez zekienez, erreguka ekin zion Jaun Goikoari: «Otoi, hel zakizkit!». Eta bai agertu ere agudo: «Emakumea, berriz ere zu!? Zer ari zara negarrez…?».

Senarra erreka zulora erori eta ito egin omen zitzaiola, bada, tamalaren tamalez. Arin bai arin, xixt!, murgildu zen uretan Jaun Goikoa. Iletatik helduta, Brad Pitt atera zuen arrastaka erreka bazterrera, ea hura ote zuen bere senarra galdua, galdezka. «Bai, bai! –etxekoandreak–. Horixe da nire senarra!». Asko haserretu zitzaion orduan Jaun Goikoa eta: «Gezurtia halakoa! Gezurretan harrapatu zaitut oraingoan». Berehalakoan, baina, bere burua garbituz, argibide sendoak erakutsi zizkion andreak:

«Ene Jaun Goikoa, inolako moduz! Berorrek barka beza, baina oker ulertua izan du, inondik ere. Berorrek gizaseme hori urpetik ekarri didanean, baldin esan izan banio ezetz, ez zela hori nirea, orduan, seguruenera, Mel Gibson berbera aterako zidakeen; eta berriro esan izan banio ezetz, hura ere ez zela, orduan Berorrek nire senar benetakoa ekarriko zidakeen noski, hirugarrenean… Eta, behin gauzak horrela, nik baietz, hura zela nirea!, esandakoan, aizkorarekin bezala, etxera hiru senarrekin nindukeen Berorrek bidaliko; hiru gizonekin, alegia. Ni, ordea, etxekoandre apal xume umila izaki, ezin bizi naiteke trigamian lasai… Horregatik, ez beste ezergatik, esan diot lehenbizikotik baietz. Zin-zinez diot».

Begiak harri bi utzita, zer esanik ez Jaun Goikoak. Etxekoandre helduaren azalpena onartu ez ezik bedeinkatu ere egin zuen, hortaz, ezin bestean… Esaten dute, emakumeek hain ondo dutela zinezten, ezen Jainkoak Berak ere diela sinesten. Egia, baina, bestelakoa izan liteke: emakumeak bizkorrago direla heltzen, eta helduarena da inola demonio aldatu ezin denarekin bizitzeko artea. Bueno, tira, erdi eta erdi, akaso.

Bizargorri, 2015-06-10

Ver Post >
MATEMATIKA ETA LOGIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 03-06-2015 | 8:48| 0

Bi moja, ostegunero bezala, komentutik herriko kale eta aldirietako auzoetara, galleta egin berriak saltzera atera ziren, in nomine patrika. Kalerik kale, auzorik auzo, etxerik etxe ibili ondoren arratsalde osoan, bazetozen biak moja-etxera bueltan, erretira egitera, blagan biak, Jesukristok eztula egin zuen tokietatik. Bata zen Matematika Ahizpa; bestea, Logika Ahizpa. M eta L, hortaz, guretzat, hemendik aurrera.

—(M) Ilunsentia dinagu dagoeneko eta komentutik urruti gabiltzan oraindik…

—(L) Konturatu al haiz, ai ene, gizaseme bat atzetik segika datorkigula temoso?

—(M) Bai, konturatuko ez nindunan, ba. Zer helburu arraio ote din tentelak?

—(L) Logikoki, bortxatu egin nahiko gaitin. Narrutarako traza betean zetorren.

—(M) Goazen urratsean goazela, matematikoki, lau minutuan gainean dinagu.

—(L) Egin dezakegun gauzarik logikoena dun, arinago ibili, bizkorrago joan…

—(M) Alajainetan, ez zigun balio: distantzia berberean zetorren temosoa segika.

—(L) Logikarik logikoena usatu din-eta: zenbat eta arinago gu, arinago ere bera.

—(M) Eta orain zer!? Istanteko bertan dun; aurki harrapatuko gaitin. Hau ikara!

—(L) Egin dezakegunik logikoena dun guk biok banantzea: hoa hi horrako horretatik, noan ni honako honetatik. Alde, ospa! Biokin ezingo din, arraioak ez baditu!

—(M) Bi erbiren atzetik dabilen zakurrak, biak galtzen omen ditin…

Gizasemeak orduan, bat ala beste, zirt edo zart, Ahizpa Logikaren atzetik jotzea erabaki zuen… Noizbaitekoan, Ahizpa Matematika komentura ailegatu zen, arnasestuka, salbu horratik, Ahizpa lagun errukarriari zer nahigabe eta alditxarrak tokatu ote zitzaizkion kezketan, larri… Handik denbora asko baino lehen, hor non agertzen den komentuko atera Ahizpa Logika bera.

—(M) Eskerrak Jaungoikoari, eskerrak, ene bada! Esan, esan… Zer gertatu zain?

—(L) Logikoa: gizonak ezin bi bide segi, nire bila jo eta harrapatu egin nauela.

—(M) Eta…!? Gero zer…!? Zer egin dun hik!?

—(L) Logikoena: abitua azpi-azpitik hartu eta gerriraino altxatu dinat.

—(M) Abitua altxatu…!? Eta…!? Gizonak orduan zer…!?

—(L) Berak ere gauzarik logikoena egin din: prakak jaitsi.

—(M) Prakak jaitsi…!? Oh, ez! Eta gero…? Gero, zer…?

—(L) Gero zer eta gero zer!! Txolin arraioa. Logikoa: moja batek, abitua gerrira altxatuta, bizkorrago korritzen din, prakak orkatiletaraino jaitsitako gizonak baino.

Hala ez bazen, halatsu; egiak eta alegiak berdinak ez dira baina, bai berdintsu.

Bizargorri, 2015-06-03

Ver Post >
AIBALA OSTIA!
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-05-2015 | 8:37| 0

Datorren larunbatean jokatuko du Athleticek Espainiako Koparen finala Barçaren kontra Camp Noun. Kaleak betean dabiltza dagoeneko zaleak, «irabaziko dogu, zergatik ez?, aibala ostia!» eginez. Norainokoak diren erakusteko, harria baino gogorragoko setaz eta kopetaz lehiatuko dira, bilbotarrek berezkoa dakartelako halakoetan beti. Guztixe da oso gatxa, fazile izan aurretik. Beste harena bezala…

Bilbotar bati loteria tokatu zitzaion behin. Pagotxa, Ipinarrieta bete urre. Lana egiteari utzi, seme-alaba bakoitzari pisu eder bana Algortan erregalatu eta, emaztearentzat eta bientzat, txalet berri-berri bat erosi zuen Hondarribian, hondartzaren gain-gainean. Behin bertan bizi izaten jarri zirenean, Donostiako eta Biarritzeko dendarik onenetan arropak eta makilak eta zerarik dotoreenak erosi ondoren, Jaitzubiako golf-zelairako eman zuen izena.

Sozio egin zuten lehen egunetik erronkoso agertzen hasi zen nonahi, «Hemen ez jagok potrorik neuri irabazteko!» eta hala-moduzko harropuzkeriak aldarrikatuz ahobero. Bertakoek beren artean, hitz estalika, esaten zuten: «Arraioa, jenioa! Bilbon jaioa da demonioa!». Baten batek aldarte onean, halere, gomendio egin eta aholku ere eman zion, alegia, golfa ez zela joko erraz-erraza ere, eta, ezertan hasi aurretik, komeni zela beti ere klaseak hartzea, adituren baten ikasbideak aditzea.

Ea nor zen, bada, hango golf-maisurik onena, karuena. Eta, dudarik gabe, Axi omen zela. «Aupa, Axi, txo –esan zion bilbotarrak–. Jolas honetan klasetxu batzuk hartzea komeni ei jata. Zuk gure dozuna kobreu, aibala ostia! Gure badozu, ointxe pagauko’tzut… Ezer hartzeko gogorik badozu? Bermuta? Bilboko ura? Neure kontu». Baietz, Axik, konforme. Eta zerbait zurrut egin ostean, joko-hasierako puntura abiatu ziren biak. Jende mordoxka bildu zitzaien ingurura, begiluze, barrerako prest.

«Hasterako, zuk sekula jokatu al duzu golfean?». Eta: «Nik golfean jokeu!? Aibala ostia: jokeu, jokeu…, neuk palan bakarrik jokeu izan dot frontoien». Axik: «Hemen kontua zera da: pilota lurrean dela, makilaz jo eta (hortxe dago koxka) harako banderatxo hartatik ahalik eta hurbilen utzi behar duzu. Ulertzen al didazu?». «Entendiduko ez dot ba, aibala ostia! Ez da hain gatxa be…». Berriketak alde batera utzi eta bilbotarrak makila hartu eta, dzaust!, gogotik eman zion kolpea pilotari…

Pilota, profesionalik onenak eman izan balio bezala, tee-tik zuzen joan zen bandera azpira, zuloaren ondo-ondora. Denak, noski, aho bete hortz gelditu ziren. Green-erantz tipi-tapa zihoazela, maisuak begi biak harri bi: «Harrigarria, benetan. Ia-ia sartu duzu-eta pilota zuloan!». Eta bilbotar erronkosoak: « Sartu egin behar neban, ala!? Esan ba garbi, aibala ostia! Ez niri esan: “ahalik hurbilen utzi behar duzu…”».

Hiru egunen buruan, Athleticek Espainiako Koparen finala jokatuko du Bartzelonan… Ederra! Taketa lez! Ahalik hurbilenera iritsi dira, ez da hain gatxa be… Sartu egin behar da, ordea, sartu! Ederrak bi balio, kariñosuak lau, umilla izatiak asko balio dau… Bien bitartean, lehoiak barrezka ari dira oihanean, gabarra loturik dago itsas-adarrean, bandera zuri-gorriak haize-putzez daude zabalik airean…, aibala ostia!

Bizargorri, 2015-05-27

Ver Post >

Categorías