Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
EHUN ETA HAMAIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-02-2017 | 9:44| 0

Hamaika ikusteko jaioak omen gara… Hamaika ez ezik, baita ehun eta hamaika ere, alajainkoa. Eta horretarako, gureak geuretzat gordeta, Espainia barrabas auzoa dugu lekukorik lekukoena, adierazgarriena. Soberanoen soberakinak, gobernuaren gobernu-azioak, ministroen siniestroak, diputatuen diputapenak, zinegotzien zin-ego-utziak… Ez dira kontu berriak. Duela ehun eta hamaika urte Muñoz Seca zenak atera zuen honako sainete hau erdaraz, nik euskaraz zortziko txikietan jarri dizudana. Baduzu 111 doinu kantatzeko: Bein batian Loiolan, Pasaiako plazatik, Iturengo arotza, Orioko balearenak, Haizeak biali du, Ene Lukax maitea…

Tengo un borrico canelo

más sabio que un profesó,

con orejas de ministro

y ojos de gobernaó…

 

Kanela koloreko badut nik astoa,

jakintsuena bezain jakintsu askoa;

ministroen belarriz jantzirik kaskoa,

gobernadoreena du bista arrastoa.

 

Rebusna como si fuera

diputao ministerial;

y se come hasta el pesebre,

como cualquier consejal.

 

Ministro-diputatu eme zein ar antza,

hortzak erakutsiaz sarri du arrantza;

gainera, zinegotzi askoren usantza:

aska ere jan arte ezin du deskantsa.

 

Yo quisiera que a mi burro

lo sacaran diputao,

porque otros siendo más burros

a ese puesto ya han llegao.

 

Gustura ikusiko nuke asto hau nik

betiko diputatu izena emanik,

ohituak gaudelako ikusten jadanik

postu hoietan asko astoak izanik.

 

Pero temo que de serlo,

vaya a quedarme sin él;

porque como allí habrá tantos

no lo voy a conocer.

 

Baina oraintxe jartzen ari naiz ni dudan

betirako galduko han ez ote dudan;

hainbestetxo izaki berdinak itxuran,

nire astoa zein den ikusten… itsu-lan!

 

Bizargorri, 2017-02-08; (Muñoz Seca, 1906).

Ver Post >
ESKERRAK ZURI, MARIANO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-02-2017 | 9:42| 0

Arratsalde on, Mariano. Gaur jaso dugu zure gutuna emazteak eta biok, adierazten diguna, erretiro saria, pentsioa, ehuneko 0,25 euro areagotu zaigula. Eta ez dut astirik galdu nahi zuri, On Mariano Rajoi jaun horri, eskerrak eskerren gain ematen hasteko. Izan ere, badakigu ziur, zain eta muin lan egin duzula, goiak eta beheak joz, guri bioi halako sos-gehigarri hain gora handikoa lortzeko. Gaurtik, egunero, badugu etxean 31 xentimo gehiago eskutik, aupa!

Eskerdun onaren legez, hortaz, euskal herritarrei euskaraz (zure betiko gaztelaniazko zipriztinez eta zure moduko zenbait handi jakintsuen latinez) gogorarazi nahi diet, esker-mesede asko eta handiak egiten dizkiguzula zuk, kostata eta bularka jarririk egin ere, gure alderako beti. Zeren, nola sua egurra boteaz handitzen baita, hala gure pentsioa ere zure ahalegin gogorren egiteaz handitzen da. Zurekin zor bizian gaude. Cortesías engendran cortesías.

Eskerrik asko, Pujol-i, Barcenas-i, errege borboi zaharrari eta gaizto haizeak hartutako PPko eta PSOEko ustel askori, lotsagabeki lapurtutako sosak osorik itzularazteagatik, beren interes-tasa eta guzti. (Esan dezakezu zeuk ere, David erregek bezala: «Circumdederunt me sicut apes», hau da, inguratu ninduten erleek bezala). Esker mila, sindikatuei ere, lotsa ipinirik, iruzurretan ebatsitako diruak itzularazteagatik. Milaka esker, alferreko administrazio eta konpainia publikoak gutxitzeagatik, gastutarako eta adiskide-zulotarako bestetarako ez zeuden eta. Neurria hartu diezu gaiztoei, neurria hartu diezunez tamainan.

Eskerrik asko, soldata puztu, txartel doako, auto bikain, bidaia gizeneko milaka eta milaka aholkulari, entxufatu eta jendaila gutxiagotzeagatik (Salomon erregeak zioen bezala: «Aquæ furtivæ dulciores sunt»; hau da, ur ebatsiak gozoagoak dira). Esker mila, klase politikoaren mauka, mantxunga, txoio eta eskualdia erauzteagatik, herri xeheari (boto txarteletan gehiengo handiari) hainbesteko ondoeza eragiten baitzion. Oir, callar y ver, hace buen hombre y buena mujer. Milaka esker, hiritar flakoak erreskatatzeagatik eta ez banku putz-harroak; a ze diru mordoak aurreratu dituzun guretzat: biba zu, On Mariano!

Eskerrik asko, hain popularra izaki zu, laguntza ekonomikoak erabakitzeagatik, nori?, eta beren baitan erreak eta abailduak eta alde guziz deskontsolatuak baitauden behartsuei, putak pasatzen ari direnei; eta ez denon kontura putetan dabiltzanei. (Zintzoki bete duzu lege zaharreko esana: «Vince in bono malum», ongiaz gaizkia garaitu duzu). Esker mila, handiak handiago eta txikiak akabo egiteagatik: cada cual con su cada cual… Milaka esker, azken batean, emaztearen eta bion erretiro sariak hainbesteraino handitzeagatik, bakoitzari berea zuzen eta justiziaz mugatzeagatik. Hartua, zor da.

Eskerrak eskerren gain zuri, On Mariano, pentsioak ehuneko 0,25 euro potolo igotzeagatik. Inor ez duzu zuk berdinik, alafede. Zeu bakarrik zara bigarrenik ez duzuna. Bejondeizula. Guk nahi genuenera jarri zara. Nunca falta quien dé un duro para un apuro. Zure mendean eta esanean ikusiko gaituzu beti, otzan-otzanik, ardi zaharrak bezala… Barka, baina, Mariano: eskua dar-dar, ezin idatzi dut gehiago, xahardadearen kausaz, nekearen nekez.

Post Data: Hurrena, datozen hauteskundeetan, ez duzu zuk zertan zure partiduaren boto txartelik guri etxera bidaltzen lanik hartu beharrik: pentsio honek aski eta sobera ere ematen digu… komuneko papera erosteko.

Bizargorri, 2017-02-01

Ver Post >
ORGANOAK ETA GRIPEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-01-2017 | 8:41| 0

Goizero-goizero, tabernako nire betiko txokoan kafe baten aitzakian egunkari pare bat irakurri ondoren, Euskadi Irratia entzun zale izaten naiz eguerdi artean gero, sukaldeko egitekoetan. Egunotan bi notizia apartu nahi nituzke, besteak beste: egunkarietako berrietatik ikusia bata, aurtengo negualdiko gripearen zitalarena (gogorra omen datorrena, zaharrengan eragin makurra omen duena, zaindu beharra omen dagoena…); eta irratiko berriketetatik ikasia bestea, Felipe Gorriti musikagilearena (Agur, Jesusen Ama kanta maitagarria berak asmatu omen zuenekoa, Uharte-Arakilen 1839an jaio eta Tolosan 1896an hil omen zenekoa, haren aita eta biak organista txit iaioak omen zirenekoa, Gipuzkoan organo on ugari omen denekoa: Donostia, Bergara, Usurbil, Tolosa, Ataun, Azpeitia, Ormaiztegi, Hondarribia, …).

Aurreko astean, periodikoak leitu ondoren irratia entzuten ari nintzela, gertaera txit bitxia etorri zitzaidan gogora, non edo han aditua, arestiko herri «organista» horietako batean gertatu omen zena, orain denbora asko ez dela. Nik ele-mele bi horien hariak (organoak eta gripea) albainduko ditut hemen serio-serio, zuk josi ditzazun hurrena irribarretan hor. Goazen, bada.

Piano eta organo andre irakasle bat bizi omen zen betidanik bertan. (Herriaren izenik ez dut, badaezpada, esango; badakizu, familia eta fama eta fandango). Laurogeita bost urte bete behar zituen bezperan, herriko erretore jaunaren telefono deia jaso zuen esanez, biharamunean atsegin handiz, baldinbaitere!, egingo liokeela bisita, ahal balitz, parrokia guztiaren esker onean. Baietz, dama xaharrak, pozik eta pozik hartuko zuela, nola ez ba…?

Hala, hurrengo goizean agertu da jaun erretorea atso organistarengana eta, hau-ta-hori-ta-hura…, eseri dira salan kafe biren jiran biak… Bati begira eta bestea begira, hor non ikusten duen apaizak organo koxkor bat, bere hormako hoditxo eta guzti; eta haren teklatu gaineko apalean, zer?, eta beirazko ontzi bat urez betea; eta, ai ene bada, uretan igeri zer!?, eta kondoia…!

«Sorgin tzar narrats halakoa! Zer dela eta…? Nondik arrano!? Behin ere ez dena, izaten ahal da, inoiz edo behin. Nabilen kontuz, badaezpada…». Horiek guztiak eta burubide gehiago ere egin zituen apaizak berekiko, aho guztia arra betean zuela, txunditua. Hala eta ere, disimuluan segitu zuen, bere ohiko eran, astiari eta aisiari jarririk, adineko emakume artista haren bizitzaz eta ibilerez kontu kontari… Kondoia ikusten, ordea; kondoia ikusten beirazko ontzitxoan nahi gabe ere; eta, halako batean, gehiago jada eraman ezinik:

—Barka, baina esango al didazu, mesedez, zer duzun ahorko hori…?

Urez betetako pitxartxoa eta “zera” seinalatuz, jakina.

Eta:

—Ah! Nola ez ba? –dama urtetsuak–. Zoragarria da! Ez dakizu ondo…

—Ea, mesedez… –jaun erretoreak, kopeta zimur, kezketan, fidakaitz.

—Iaz, eliza atzetik tipi-tapa paseoan nenbilela, sobretxo bat bistaratu nuen lurrean, ustekabean; harrigarria, niretzat bederen. Hartu eta leitu egin nuen azalekoa. Honela jartzen zuen: «Ipin ezazu organoaren gainean; manten ezazu hezetan; eta ikusiko duzu, ikusiko duzunez: gaitz guztietatik libratuko zaitu». Hortxe ipini nuen uretan… Harrezkero, gripe arrastorik ere ez dut izan!

 

Bizargorri, 2017-01-25

Ver Post >
GIPUTZAK ETA BILBOAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 18-01-2017 | 9:42| 0

Aurreko batean, egunero bezala, Anjel Lertxundik bazka gozoa zekarren BERRIAko bere letra-larre motzean. Gipuzkoarron elkar ulertu ezinaz mintzo zen eta, bidez, bizkaitarren efikaziaz: beste kasta bat omen dute haiek, zera…! Eta amaitzen zuen kontatuz, orain bi mende ez dakit zein baserritar bizkaitarrek auskalo zein musikariri esan omen ziola hala: «Giputzak, buru arinak; “kiputza” esaten zaiolako ale gutxi dakarren artaburuari». To!

Anjelenak alde batera (haren arrazoibideak diferenteak izaki), nor suak eta garrak hartuko ez du, nor haserre gorrian sartuko ez da, nor arraio hemen matxinatuko ez da, halako erdi-egia-erdiak entzunik? Egiaren laurdena besterik ez baita, hala haien efikazia, nola gure eskasia. Egiaren antz guztiak argitze aldera, hemen aterako naiz ni plazara gipuzkoarren defendatzaile eta, jakina,  biskaitxarren atakatzaile; behingoagatik, bat bederen! Izan ere, egunero dator Bizkaitik Gipuzkoara erdeinuzko txiste txar isekari mordoa. Onez onean isilik eraman behar al dugu, bada, iraina eta burla eta gutxiespena? Benga ja…!

Zer kiputz, zer ale gutxi eta zer artaburu, gero!? Kiputzak baldin badira ale gutxiko artaburuak, bilboak dira trabak, ezpatak, girgiluak edota presoen eskuak eta oinak estekatzeko burdinazko loturak, kateak… Girgiluena baldin bada efikazia, biba gure eskasia, arraio tximista! Bilboak kateak dira, hortaz; trabak, oin-bilurrak, menderatzaileak… Aha; hola, hola…! Orain ulertzen dugu giputzok Hamleten kexu hura: «Nire biotzean loa galarazten zidan alako burruka bazan, eta matxinatuak bilboetan baino mindurikago nengon».

Nondik datorkio, izan ere, hainbesteko harropuzkeria beti kamiseta zuri-gorriz jantzita dabilen hainbeste lehoi-kilo bilbo-kume tente-potenteri; nondik? Hona hemen hamaika arrazoi bilboa bilbatzeko eta giputza gipuzteko:

Bat. Bilboko ura esaten duten fama handiko zera hori, Burgosko Ordunte urtegitik datorkie; Arabako beste hiru putzutatik, gainerakoa. Bi. Bilboko kaleetako autobus betiko mitiko tipiko antzinakoek “azulito” zuten izena, txuri-urdinak zirelako. Hiru. Iribar gipuzkoarra dute “Ilustre de Bilbao” izendatua aspalditik. Lau. Irungo Mariño-tik eta Donostiako Antiguatik eta beste giputz-herri askotatik eraman ohi dituzte beren jokalaririk onenak, urdinetik gorrira janzteko beste lan askorik gabe (zuriak zuri): Iribar, Andoni Imaz, Iraola, Aduriz, Alkiza, Etxeberria, Elustondo, Gabilondo…, ia beti athletic erdia osatu arte… (Ale gutxi giputzak!?). Bost. Aste Nagusia, su artifizialak, inauteriak, Santomasak eta abarrak kopiatzen eta kopiatzen ari zaizkigu. (Artaburu kiputzarenak imitatzen, hortaz!?). Sei. San Mames berriko zelaia edo belarra zertzeko garaian, enpresa bizkaitarrak, bere buruarekin aski fede onik ez-eta, Gipuzkoako Diputaziora jo zuen laguntza eske, kalitatez hobeagoa sortuko zutelakoan hemen, Fraisoron; geurea dute belarra ere. (Sei euroko sosak baino ere faltsuago dabiltza bilboak). Zazpi. Ormaiztegiko Irizar autobusetako aleak darabiltzate mundurik mundu irteteko, fardatzeko, atzera-aurrera… (Zortzitik hamaikarako arrazoiak zeuk ipini, badaude-eta franko).

Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola… Beraz, bada, eta laburtze aldera abiaturik, kanta dezagun giputzok, harro bezain sano, Pampi-ren aspaldiko kantaren harira (Zer litzateke Euskal Herria pilotarik gabe?): «Zer litzateke Bilbo-Athletic… Gipuzkoarik gabe!?». Labea bai, eta ogirik ez.

Bizargorri, 2017-01-18

Ver Post >
DEFINIZIOARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-01-2017 | 9:21| 0

Euskal herrian aitoren seme-alabak bezala, atzerrietan existitu izan dira, eta oraindik ere badira, nobleak: duke-dukesak, markes-markesak, konde-kondesak, baroi-baronesak… Noble dobleak bezain jator satorrak gehien-gehienean. Londresetik datorkit notizia, gure alaba txikiak handik ekarria berriki. Agidanez, Wiltshire konderriko landa gaztelu batean, Ingalaterra hegoaldean, gertaera xelebre barregarria gertatu berri da zinez benetan; eta ahoz aho dabil haren hotsa, egunotako hotza bezain zabal, Erresuma Batuan.

Gazteluko jabe kondeak gonbidatu ditu lagunak Gabon Zahar aurreko egunak bertan elkarrekin oparo igarotzera. Jan, edan eta lo. Eta berriketa. Arratsaldeetako batean, denbora emate aldera, izenaz eta izanaz bero-bero barra-barra ari zirela, eztabaida sutu zitzaien: ea ezeren definizio batek marka eta seinala eta erakuts ote zezakeen gauza bat eta berbera. Definizio bakoitzak erantzun bakarra ote duen, alegia. Ezetz eta baietz, filosofia huts bete-betean.

Une batean, hartan moko-moko zirela, etxeko kondesari bururatu zaio jolas, bere ustez, pedagogiko erakusle bat. Eta proposatzen die denei igarkizun jolasa: berak emango omen ziela zerbaiten definizioa eta ea bertako guztiek gauza bera pentsatzen ote zuten; gauza bat eta berbera sumatzen eta asmatzen. Baietz eta baietz! Hasteko lehenbailehen…

Leihotik kanpora begira ipini da dama kondesa pertxenta eta ikusi du zelaian bere behor lerdena, kanela-kolorea. Jiratzen da bazkaltiarrengana eta: «Zer ote da, zer ote…? –esaten die–. Gorri ilunkara da, leuna, barea, otzana…; baina, inork ukituenean zirika-mirika, harrotzen da eta basati agertzen txulo-potente». «Zakila! –esan zuen dukeak zabal-zabal–. Zakila». Esan zuen bai, esan. «Ene, bada! Lotsagabea ez besterena! Nola atrebitzen zara…!? Perkins, zatoz (etxezainari). Ekatzu dukearen soingainekoa, ekarriozu kapela ere, badoa-eta hemendik». Higuina eman baitzion, itxuraz, ateraldiak damari. Eta dukeak, istanteko: «Barkaidazu, mesedez, kondesa. Ez da berriz gertatuko. Ez dakit zure definizio halakotik nola demontre atera dudan nik zera halakorik. Barka…».

Barkatu dio kondesak eta abiatu da dama bigarren igarkizun baten bila. Salan nonbait ikusi du eraztun bat eta: «Zer ote da, zer ote…? Biribila da beti, hondoraino sartzen dena ahal delarik eta emaztekientzat gustagarri ia beti…». Dukeak: «Zakila, zakila!». Eta: «Ai ene, bada! Ikaragarria da, gero, zurea! Sinistea ere… Berriro gauza bera? Bizioa da zurea, inondik ere… Perkins, zatoz. Ekarrizkiozu dukeari soingainekoa eta kapela, badoa-eta hemendik, hemendik badoanez, haizea hartzera, haizea baino ere lotsagabeko hau». Barkatzeko, arren, dukeak; barkatzeko, ez zela-eta berriro gertatuko…

Hirugarren aldian etxekoandre kondesak bistaratu du mahaian galleta bat, kafesne katilu baten ondoan, eta: «Zer ote da, zer ote…?, gogorrik eta zimelik sartzen dena eta bigun-bigunik jarioka ateratzen!?». Dukea ordukoan zutik jarri omen zen derrepente, tente, eta hala esan omen zuen denen aurrean: «Perkins, zatoz. Ekarrizkidazu soingainekoa eta kapela, ze banoa ni hemendik, hemendik banoanez. Zer bizio, definizio eta bendizio…!? Zure definizio horren erantzuna zakila ez bada, naramala deabruak, horra. Hori zakila da kuanto!, bai hemen eta bai Parisen. Zer arraio, gero… Aio!».

 

Bizargorri, 2017-01-11

Ver Post >

Categorías