Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
ALFERKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-08-2014 | 9:25| 0

            Zazpi bekatu nagusien inguruko ipuinak asko dira eta toki askotakoak. Gaur alferkeriak jota nabil eta, beraz, aurrena harrapatu dudana kontatuko dut hemen. Aurrena harrapatua izateak ez du, berez, txarrena denik esan nahi. Ezta gutxiagorik ere; ikusiko duzu.

            Afrikako oihanetako herrietan kontatzen duten ipuina omen da honako hau; suaren eta lehoinabarraren istorioa. Lagun-zaharrak ziren, agidanean, biak; oso lagun onak. Lehoinabarra oihanean bizi zen ehizean, gorde-agerka, oraindik ere bizi den modu beretsuan; sua, berriz, haitzulo batean bizi zen, egonean beti, gorde-gordean. Inoiz edo behinka, elkar ikustearren, lehoinabarrak egin behar izaten zituen ibilaldi luzeak, oihaneko aldian aldiko puntutik betiko haitzulora, sua orduan ez zen-eta inora ezergatik ere irteten, kieto bertan beti. Egun batean behin, nekatu sobra ere, eta hala esanik izango zion bisitariak su-garrari:

 «—Neu nator zuregana bisitan aspaldi;

noiz ote dut nirean zure ikustaldi?

Oihan itxian bada nahikoa zabaldi,

zu zer zaude lau harri beltz artean geldi!?».

                     Eta suak honela erantzunik izan behar zion:

«—Bistan daukat hamaika haritz, fago ta haltz,

hala berean ere tximu, lehoi ta hartz…

Oihanean emango banitu bi urrats,

sortuko nuke mila ikara izu latz».

 

Lehoinabarrak, hala ere, baietz eta baietz, irten zedila behingoz haitzulo beltz hartatik oihan berdera, ikustekoak zirela-eta hango faunak eta florak, hangoxe argiak eta itzalak. Azkenerako, horratik, bairatu zuen sua. Eta agindu zion honek aterako zela, bada; baina, hori bai, sin falta gero!, haitzulotik oihan ertzera bitarteko bidetxoa ondo-ondo garbitu behar ziola lehoinabarrak, lur-gorri utzi arte; bestela ez omen zela harpetik mugitu ere egingo.

Lehoinabarrak esan bai bidetxoa soil-soil garbituko ziola suari, baina lau belar atera eta beste bost hosto erretiratu besterik ez zuen egin, alferrak halakoak! Hala, sua haitzulotik atera zen istanteko, sute bihurtu zen derrepente, eta, haize hatsa lagun, zuhaitz ipurdietatik adaburuetara igo zen harro, dena kiskaliz. Lehoinabarra ere ez zen aparte. Izu ikarak hartuta, errukarri, ihesi hasi zen batetik bestera… Ez alferrik: larrua erre eta ttantto nabarrak eragin zizkion soin guztian, burutik buztanera, suak.

«Oraindik daramatza ttanttoak munduan

lehoinabarrak ezin inola kenduan.

Sua sumatzen badu ia laztanduan,

ihesi irteten da eroen moduan!».

 

Bizargorri, 2014-08-13

Ver Post >
ATZEKOZ AURRERA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-08-2014 | 8:43| 0

Eztabaida ez da nor den altuago edo txikiago, nor den zintzoago edo gaiztoago, nork duen sudurra kakoago edo zapalago, nortzu diren gehiago edo gutxiago, norena den odolik behinena eta norena edozeinena… Ez. Kontua da herri bakoitzak duen munduaren ikusmoldea; kontua da ikusten duen mundu hori herri bakoitzak nola adierazten duen hitzez; kontua, hizkuntza bakoitza da. Hizkuntza da aberriaren madrea. Herri bakoitzak bere hizkuntza sortu zuen, behin edo behin; eta hizkuntza bakoitzak bere herria egiten du, beti. Eta, bistan da, herriak ez gara igualak.

Joan den igandean egunkaria irakurtzen ari nintzela (Noticias de Gipuzkoa, 2014-08-10), Quim Monzó-ren “La barba” artikulua deigarri gertatu zitzaidan. Idazten zuen, besteak beste, gazte ezagun batek gaur egun bizarra uztea modako ez dagoela aitatu omen ziola. Eta esaten zuen Quim-ek, bizarra uztearen edota ez uztearen gorabeherak oso antzinakoak direla (Grezia, Erroma, Paris…) eta zer arraiotan ote zetorkion mukizu kamuts hura oharpen harekin, bizarraren historia berak asmatu izan balu bezala. Esaten zuen, gainera, «El síndrome de Cristobal Colón» omen zela gazte harena.

Sindromearena argitu nahian, honako esaldi hau zekarren idazle handiak: «Ese síndrome es pensar que tú has sido el primero en descubrir algo que han descubierto muchos otros antes que tú». Esaldia gustatu eta, askotan ohi dudan bezala, oharren libretara itzuli nuen; euskaraz ipini nuela neuretzat, alegia. Oker handirik gabe, nire ustez, honela atera zitzaidan bat-batean: «Zuk baino lehen beste askok aurkitu duten zerbait aurkitzen lehena zu izan zarela pentsatzea da sindrome hori». Eta hara…! Berehala konturatu nintzen bi hizkuntzen arteko misterio harrigarriaz: dena zegoen atzekoz aurrera! Edo aurrekoz atzera, nahiago baduzu. Begira:

Zuk (tú) baino (que) lehen (antes) beste (otros) askok (muchos) aurkitu dute (han descubierto) –n (que) zerbait (algo) aurkitzen (en descubrir) lehen (primero) –a (el) zu (tú) izan zara (has sido) –ela (que) pentsatzea (pensar) da (es) sindrome (síndrome) hori (ese).

Behin eta berriz irakurtzea merezi du. Nik, behintzat, hala egin nuen, begiak arranpalo, harriduraren txundiduran. Izan ere, batetik, erraza da esaldi laburretan hemengo bi hizkuntzen arteko atzekoz aurrera hori egiaztatzea (esate baterako: gezur (mentira) handi (gran) bat (una); edo, lasai (tranquila) –ago (más) dago (está) gaur (hoy) gure (nuestra) itsaso (mar) –a (la); eta, bestetik, badakit aspalditxotik dabiltzala testu liburuetan-eta antzeko esaldi antzinako batzuk, teoriaren erakusgarri… Edozein moduz ere, ez nire arestikoa bezain luze bihurri korapilaturik, seguruenera, asko.

Hizkuntza bakoitzak munduaren ikusmolde bat eta banakoa adierazten baldin badu; baldin hizkuntza gizaseme eta ama-alaba bakoitzaren burmuinean sustraitua eta mamitua baldin badago; eta baldin burmuinak, mamitze partikular horretxen araberan, dantzatzen baditu andre-gizonon mihiak; orduan, dudaren izpiaren pizarrik gabe, kastillanoa eta euskalduna ez dira igualak. Ez gara igualak. Zergatik? Atzekoz aurrera hitz egiten dugulako: atze (atrás) –ko (lo de) -z (con) aurre (delante) –ra (a).  Edo, gustukoago baduzu, aurre (delante) –ko (lo de) -z (con) atze (trasera) –ra (a la). Esaldiotan ere betetzen da teoria; ez dakit behar bezala entenditzen den, baina…

Bizargorri (2014-08-13)

Ver Post >
HARRIAK ETA ZUBIAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-08-2014 | 8:09| 0

Famako dabil egunotan, hitzetik hortzera, “zubiak eraiki beharraren” kontua. Zubiak eraiki beharra jokabide politikoetan, zubiak asmatu beharra portaera ekonomikoetan, zubiak jaso beharra herrien, auzoen, diferenteen harremanetan… Zubiak hemen eta zubiak han. Izan ere, hamaika jende klase harrigarri bagara elkarren ondo-ondoan; gisa askotako giza-semeak eta gama askotako ama-alabak gaude, onerako nahiz txarrerako: militarra, politikoa, alferra, ehorzlea, bankaria, pobrea, medikua, mozkorra, aberatsa, zerga-ordaintzailea, abokatua… Gutako bakoitzak badu derrigor, batetik ez bada bestetik, zerbait baino gehixeago.

Famako ibili izan da aspaldian, hitzetik hortzera hau ere (beti gaztelaniaz kontatua, hori bai), arestiko hamaika jende klase-ale horiekin oratutako txiste merkea, honelatsu dioena: «Hona hemen gure gizartea nola antolatua dagoen, begira: pobrea lan egiteko dago; aberatsa, berriz, pobrea esplotatzeko; militarra dago aurreko biak defendatzeko; zerga-ordaintzailea, aurreko hirurak abonatzeko; alferra, aurreko lauren izenean atsedena hartzeko; mozkorra, aurreko beste bosten izenean edateko; bankaria, aurreko seiei iruzur egiteko; abokatua, aurreko zazpiak engainatzeko; medikua, aurreko zortziak akabatzeko; ehorzlea, aurreko bederatziak lurperatzeko; politikoa, azkenik, aurreko hamarren kontura, lasai arraio, bapo bizitzeko».

Askoz famatuagoa da oraindik (hemen gurean jende bakanak irakurria, hori bai) Italo Calvinok Hiri ikusezinak liburuan ederki kontatzen duena, zubietako hamaikatxo harriei buruz, nik gaur hona zuretzat, aurreko guztiaren osagarri, dakarkizudana. Zubiaz goza dezazun. Gogoan izan ezazu, edozein moduz ere, literatura (ondoren irakurriko duzuna, kasu) egiazkoen eta alegiazkoen bidegurutzean gertatzen dela beti. Aurrera, hortaz: nahi baduzu, jai ez duzu.

« Marko Polok zubi baten deskribapena egiten dio, harriz harri, Kublai Khan subiranoari:

—Zein da, baina –honek–, zubiari eusten dion harria?

—Zubiari ez dio harri batek edo bestek eusten –erantzuten du Markok–, harri guztiek osatzen duten arkuak baizik.

—Zer ari zara, hortaz, niri harriez mintzatzen? Arkua bakarrik interesatzen zait.

—Harririk gabe, arkurik ez da –Polok».

Akabo, fini, kito… Horra, ederki esana. Ez da inon inor sortuko egia horri muturra bihurrituko dionik. Eta, bistan da, badu aplikazioa politikan, ekonomian, herrian eta… “zubiak eraiki behar” diren guztietan: harririk gabe arkurik ez da. Txarren-txarrena da harriak (hamaika jende klasek) harrikada dakarrela txitean-pitean: abokatuak ez bada, bankariak; mozkorrak ez bada, medikuak; ehorzleak ez bada, zergadunak; pobreak ez bada, politikoak; alferrak ez bada, aberatsak; eta, dena xuxen dagoenean, militarrak! Hamaika ikusteko jaioak garelako.

 

Bizargorri, 2014-08-06

Ver Post >
GURE ATZOKO AFARIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-07-2014 | 8:38| 0

Airean opor-usaina dabil egunotan. Festa aldi da, lagunarte aro, kale giro… Urtero bezala, uztailaren hondarra izaki, atzo afaria genuen jatetxe irundar kategorikoan, bikote adiskide min batekin. Andrea eta biok dotore prantatu ginen, ilunabarreko zortzietarako. Etxeari azken gainbegiratua eman, leihoak itxi, katua terrazara atera eta taxi bati hots egin genion. Badaezpada ere, badakizu; ez dago-eta bromarik gaur egun errepidean zurrutarekin. Berehalaxe zen taxia etxe aurrean. Lehendabiziko pisuan bizi gara gu, eskuinetara. Zortziak eta bost.

Bozina hotsa entzun orduko prestatu ginen kanpora ateratzeko. Etxeko atea ireki nuen unean berean, zizt-raust!, katua bizkor askorik sartu zitzaigun barrenera, baten bati, atariko atea zabalik utzita, ixtea ahaztu zitzaion, sobra ere, eta. Gure katu mutur-luzea ezin utzi genuen etxe barruan inondik inora bakarrik, ze kapaz da hura kaiolako kardantxiloari erasotzeko, baita arrainontziko arrain txikiak jateko ere, deskuidatuz gero. Hura han etxe itxian jaun eta jabe utzienean, zernahi gerta zitekeen gaueko ordu ilun luzeetan.

Beraz, nik gurean katuarekikoak egiten nituen bitartean, andrea taxira joan zen. Eta, geroago kontatu zidanez, amona xaharra despeditzen gelditu omen nintzela esanik izango zion taxistari, eta segituan jaitsiko omen nintzela… Lanak eman zizkidan, lanak eman zizkidanez, katu madarikatuak, arraio tximista! Gero, taxira jaitsi nintzen neu ere, arnasa ito samarrik nabarmen. «Barka!», esan nion benetan taxistari, eta gu bion helmuga adierazi zehatz. Zortziak eta laurden. Ondoren, emazteari ahots gora hasi nintzaion kontari, gidariak aditzeko moduan agidanez, neu ohartzeke:

—Ohe azpian ezkutatuta zegoen alua halakoa. Tiraka arrastan atera behar izan dut. Saiatu da, saiatu denez malapartatua, gelatik alde egiten, baina lepazamarretik ondo heldu eta, dinbi-danba!, epelak eman dizkiot. Dardaratu da, irauli da; nola demonio irauli ere! Purrustaka-purrustaka, bazirudien atzamarka hasi eta hozka ere egingo zidala petral gaizto zitalak…  Beste erremedio modurik ikusten ez eta, lehendabizi, manta batean bildu dut bil-bil; gero, eskaileratan behera ekarri dut, kinki-kanka (errukienak izango dira haren ipurmamiak eta kaskezurra!); eta hurrena, azkenean, ataritik terrazara airean bota dut behetik gora, hor konpon!, manta eta guzti… Mekabendio! Kalera irten nahi dugun bakoitzean horrela ibili beharra ere, bada, txaldan txolin piku-paxa temati horrekin…!!

Nik hitz egin ahala, nabari-nabari, gure andreak geroz eta gehiago zabaltzen zituen begiak, geroz eta aurpegi espantatuagoan. Orduan (eragin zuzena izanik izango zuten, noski, erratza baino latzagoko nire hitzek), eta orduan, taxistak, klask eta klasss!!!, egundoko danbatekoa eman zion lasai ederrean aparkatuta zegoen auto bati. Zortziak eta hogeita zortzi. Gure hitzordua, pikotara… Edozein moduz ere, ez genituen gure lagunak lasto jaten utzi: afaldu, elkarrekin afaldu genuen noizbait ere, bapo; ospatu, ospatu genuen ederki, onik eta pozik; erretiratu, erretiratu ginen halakoren batean, bart, gogoak sorgor… Noiz…? Goizeko ordu txikiak handitzen-handitzen hasten diren tenore zehaztezin horietako batean.

Orain une honetan, ze ordu den? Zeuk ikusi, esnai zaude eta.

Bizargorri-k, 2014ko San Inazio bezperan.

Ver Post >
BEKAIZKERIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-07-2014 | 2:03| 0

Edozein eskola edo ikastolatan gerta izan zitekeen hemen kontatzen dena; baina ez, Tibeteko monasterio batean gertatu zen, agidanean. Hala dio, behintzat, aspaldiko legenda batek. Bertako ikasle mutiko bat zipoka eta mokoka hartzen zuten beti lagunek; ziri eta ziri ari zitzaizkion aldiro, nondik min emango. Jazarpena penagarria zen; bidegabeki tratatzen zuten txarki. Atseginekoxeak zeuden ikaskideak mutilarekin, atseginekoxeak zeudenez!

Behin, gehiago eraman ezinik, Maisuarengana joan zen, burumakur, esatera lagunek eraso egiten ziotela, barre egiten ziotela azpika, ez zutela beste gainerako lagunen pareko erabiltzen, eta berak ez omen zuela inondik uste ezer okerrik egina zuenik halako tratua merezi izateko. Maisuak barre murritza egin eta esan zion:

«Zatoz nirekin… Eser zaitez horrako harri horretan eta entzuidazu kontatuko dizudan historia. Orain ehunka urte aspaldi, suge bat ipurtargi baten atzetik segi-segika hasi zen. Ipurtargiak ihes egiten zion, beldurrik eta ikararik; sugea, ordea, ez zegoen amore emateko eta atzean agertzen zitzaion beti zital, nekaezin. Hala, gaua joan eta gaua etorri… Azkenean, pikondo adar baten gainean gelditu eta honela hitz egin zion ipurtargi ernegatuak suge setatiari:

—Hiru galdera egin al diezazuket?

—Ohikoa ez da –erantzun zion sugeak– ni inori entzuten paratzea; baina, aurki ri-rau batean irentsiko zaitudanez, esan, esazu nahi duzuna…

—Zure elikagaien sailekoa al naiz ni, akaso!?

—Ez. Egia esan, ez.

—Kalterik eragin al dizut nik? Minik egin al dizut sekula!?

—Ez, nik dakidala.

—Hortaz, zer dela-eta akabatu nahi nauzu!?

—Nire begiok ezin jasan dutelako zure argi-distira».

Maisu zaharrak, orduan, ikasleari begietara begira apropos jarririk, esan zion, buruan eraman zezala eta erabil kontatu berri zion historia. Gehitu zion, gainera: «Zu bezalaxe beste asko eta asko egon izan dira (eta egongo dira ere gerora) ataka zail berean, beren buruari galdera eginez ea zergatik, ezer gaiztorik egin ez, eta, hala ere, jazartzen eta erasotzen dioten errukigabe ustezko lagunek. Zergatik…!? Ezin jasan dutelako zure argi-distira. Lehendabizi, sinetsi beharra dago; eta gero hasten gara sinesten».

Txeraz ipini zion eskua bizkarrean zaharrak akaberan… Burua tenteago eraman zuen gazteak lagunengana ondoren… Eta hala bazen, ez bazen, gu geu ere kasu egitera goazen.

(Zazpi bekatu nagusiak, 4)

Bizargorri, 2014-07-16

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor