Diario Vasco
img
Autor: bizargorrizena
GEZURRIANDO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-05-2013 | 6:30| 0

Liburutxo bat utzi didate: Dialogando izenburuz, Arako goitizeneko kazetariak Ediciones Leyre Iruñekoan argitaratua, 1947an. Atzo goizean, beraz. Bitxia liburua, jostagarria, bi egunetan arrapastaka irakurri berri dudana. Jostagarria, Iruñeko eta inguru herrietako orduko jendeen eguneroko gorabehera poxpolinak irri eta ziri kontatzen dituelako; bitxia, euskara galdu ondoko gaztelania gaiztoan idatzia dagoelako.

Hemen inola kabitu ezin ahala adibide bada liburuan. Esaterako, etxe izenak: Aberatzechea, Chacurrabelcherena, Belaunzachiquienea, zaizurierena… Esaterako, testuan hitzetik hortzera datozen esamesak: dos cerras de pan y chistor, con lo muquizu y zarratraka que es, está siendo mucho moldagaiz… Atentzioa ematekoa da, bestalde, zenbat aldiz datorren guk Goierrin hainbeste erabiltzen dugun “cuanto” delako hori (esan nahi baitu, noski, jakina, pues claro que): así era cuanto, no l’hacen cuanto, ya teníamos cuanto…

Ehunka pasadizoen artean, berriz, bat hau. Joan da atso bat alaba bisitatzera Iruñera. Goiz batean topo egin du kalean gizaseme batekin eta, hau-ta-hori-ta-hura, egin dute truke tratua. Haraxe bertara, arratsaldean gizonak ekarri du zakutoan kilo bat azukre zuri, eta atsoak bi kilo babarrun beltx. Elkarri materiala erakutsi eta trukatu dituzte; eta kaixo motel, adio dama. Etxean gero zer?, eta azukrea bai gain-azalean, baina azpian dena hondar eta zerrauts! Haserako haserre-suaren ostean, atsoak alabari: «Por haberme guezurriado! Alubias también ser viejas, tienen polilla. A los cherris chiquitos solemos echar con remolacha y patata». Horra gezurretan egia atera. Gezurriando, kuanto.

Bizargorri, 2013.05.01

Ver Post >
KUTUN MIRAGARRIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-04-2013 | 4:40| 0

Antigoaleko gauzen denda batera sartu zen gizonezko ibiltari astitsua, munduan abelera alda ziezaiokeen kutun edo amuleto deabruzko baten bila. Hau hartu, hura ukitu, bestea begiratu, azkenean arratoi ikusgarri bat bistaratu zuen apaletako batean. Polita zen, brontzezkoa, egiantza handikoa. Ederretsi eta gustatu. Preziorik inondik ageri ez-eta, dendariari hots egin zion. Ea zenbat eskatzen ote zuen, ba, brontzezko arratoi harengatik. Dendariak hala erantzun zion: «Irudiagatik, hamabi euro; historiagatik, berriz, bostehun euro gehiago». Eta bezeroak orduan, baldinbaitere: «Tori hamabi euro. Historia ez zait interesatzen». Eta arratoi (edo, nahiago bada, kutun) erosi berria aldean hartuta, kalera jo zuen ostera, pozik.

Kalean ibiltari joan zihoala, hara non hasten zaizkion estolda-zulo, zokondo zikin eta bazter lekuetatik bene-benetako arratoi bizi-biziak irteten, hemendik bat, handik bi, eta bere atzetik segika jartzen. Harritu eta larritu zen gizona, jakina, eta pausua azkarragotu egin zuen. Tipi-tapa! Bizpahiru kale beherago, ordea, atzetik segika zekarren arratoi kopurua ikaragarri handitu zen; hainbeste handitu ere, non iduri baitzuen hark animaliatxo karrankarien manifestazio erraldoia, Hamelingo txirulariarena, guztiak ere asaldatuta, garrasi eta mehatxu. Itsasertz aldera zihoan. Une batez konturatu zen han milioika arratoi bazekarrela ondotik, presaka eta korrika, geroz eta hanka-joko biziagoan. Larriak eta izuak total hartuta, portura orduko, itsasora bota zuen airean bere kutuna, arratoi irudi brontzezkoa; alaporai! Eta hara: gainerako arratoi guztiek ondoren uretara murgil egin ez zuten, bada!? Esan gabe doa noski, denak ito egin zirela, ez putzu txikian.

Atzera arestiko dendara itzuli zen gure gizona. Dendariak, aurrean ikusi zuenean, zera esan zion, irriño batez: «Horra, horra… Zuk ere historia jakin nahiko duzu, ala?». «Ez, ba. Nik jakin nahiko nukeena da, ea irudi kutun miragarririk ba ote daukazun bankari, politiko, tele-figurin, sindikalista eta gisa horretako jendailarenik». Eta dendariak honela eman zion akabera kutun miragarrien historiari: «Ai, ene, bada, gaixoa! Zer nahi eta huraxe, inork ezin du ase».

 

Bizargorri, 2013-04-24

Ver Post >
BELAUNALDIA
img
Jesus Mari Mendizabal | 17-04-2013 | 5:39| 0

Goizero ohi duen legez, txapel beltza jantzita, zilartutako ile-bizarrekin, buelta bat egitera atera da aitona etxetik. Hirurogeitaka urte bizkarrean eta belaunak higatuxeak eraman arren, aski bizkorra du pausua. Lehen minuturako, etxekoneko amona ikusi du, haur-organ bilobatxoa paseatzen; bigarren minuturako, auzoko beste aitona bat, biloba koxkor bi esku banatatik hartuta; aurrerago, haur jolastokian, lauzpabost aitona-amona, bat agure xahar-xahar baten ondoan jarrita, eta besteak, nork titiko umea duela, nork hanka-gorri bihurria, beren bilobatxo samurrei begira. Begirale denak dira belaunaldi berekoak.

Zer pentsatua eragin dio horrek gure aitonari. Auzoan, hogei etxeetatik erdietan bai, hau da panorama (baita berean ere): hirurogei bat urteko matrimonioa, baten ama ez bada bestearen aita, edo biak (eztula baino zaharragoak biak ere), gau eta egun gobernatzen; jai eta aste, berriz, bilobak zaintzen eta alaba-suhiei edota seme-errainei tupper beteak paratzen. Hala egin du aitonak kolkorako: «Aurrekoa bat eta ondokoak bi, hiru belaunaldi batera gobernatzea tokatu zaiguk guri; bizialdian gerrarik ezagutu ez duen lehen belaunaldikooi, to gerra moda berria zaharraldian! Adindu denak laguntza nahi duela? Gaur arte, akaso. Gaur, adindu eta zureak egin du».

Bezperan ikusitako komiki-biñeta oroitu du gero. Aitona bat butakan abaildua, zangoak zabal-zabal, tximak nahas-mahas; sala azpikoz gora, milaka objektu lurreko apalean utzita… Sartzen da kaletik atsoa eta, izututa, esaten du: «Ene, bada! Lapurrak, ala!?». «Ez, ez. Bilobak izan ditut bisitan». Eta andreak orduan: «Ezta bertatik gerra pasa izan balitz ere halako kuxidaderik».

Bizargorri, 2013-04-17

Ver Post >
HABIARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-04-2013 | 9:32| 0

Egunotan, jaiki aldioro, birigarroaren eta urretxindorraren kantak dituzu entzuten, sahatsaren adarraren puntaren puntatik, ari eta ari, txio eta txio, ari direla kantari. Etxeko hormetan gora huntza hostoberritu zaizu eta, egunetik egunera, dena ari da terrazan berdatzen eta edertzen. Loreontzietan, emazteak iaz ekarri tulipanak lirain zaizkizu luxatu eta pinpirin xabaldu, hori, urdin, gorri, more. Auzoan, zoragarriak daude gereziondoak loretan, dama gazte ezkonberriak iduri…

Txorien kanta, hostoen dantza, loreen koreografia… Zer egiteko, baina, duzu udaberria, habia berria egiteko ez bada?; habia berrian jostatzeko ez bada?; habia berria biziarazteko ez bada? Zer arraio egiteko, demonio pattattas!?

Ez baitira igualak zuta eta zeharra; zuta eta zeharra igualak ez direnez, kuanto. Hala esan ohi da ehunen josketan, eta halaxe izan ohi da egunen jostetan; zure aspaldiko biziaren martxan. Jostunen josketan, denbora joanean, ehunak zirtzil jario; eta zure jostetan, udaberriak etorri eta udaberria joan, egunak geroz eta gutxiago balio.

Joan doa denbora, izan ere, udaberriak igaro ahala. Eta denborak ez du errukirik. Orain zara zu konturatu, dagoeneko asto xahar motela zaudenean. Ez da egia urtero udaberri omen delakoa; udaberria bat eta bakarra baitago bakoitzarentzat. Bizitzaren liburua etsipenaren lezioa duzu; etsipenarena eta nostalgiarena, hots, itzuli nahiarena. Zut eta zut, ezin itzuli zara, ordea, zure behingo udaberri bakarrera. Eta albotik jota, zehar-zeharka, bazterrean uzten zaitu aldian aldiko udaberriak.

Xalbadorrena: «Martxoko hormak galduko duen lore pollit goiztiarra ta eihartzerat bortxatua den haizeak hautsi abarra: zure bihotza ez ditaikea gauza horier konpara?». Gustavorena: «Horra aurten ere enara xumea, habia bat leihopean jartzera. Zure ederra, zure ditxa (zaudea!) ez dator atzera». William-ena: «Ez nekatu gehiago bururik horrekin, hire asto motela ez duk-eta joango egurtuagatik bizkorrago». Anonimoa: «Eguna akabo; hau komeria: akabo erromeria!».

Eta, beraz bada, bukatze alde, hona hemen puntua, zeuk berts(i)oa osa dezazun, Biotz eritua-ren doinuan kantatzeko: «Iazko habietan aurten txoririk ez». Iazko habietan aurten txoririk ez…

Bizargorri, 2013-04-10

Ver Post >
KASUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 03-04-2013 | 6:19| 0

Sarean dabil gutun famatu xelebrea. Ez omen da atzo goizekoa; bai egiazkoa, agidanean. Frantses baten kasua da, euskaraz dakardana, entreteni zaitezen. Zoaz astiro… «Defentsa ministro jauna. Hona hemen nire kasua. Arren dizut erregutzen, otoi, soldadutzatik libra nazazun. Begira. 24 urte ditut eta 42 urteko andre alargun batekin bizi naiz, ezkonduta. Andre horrek 25 urteko alaba du, dagoeneko nire alaba ere badena. Bestalde, nire aita neska horrekin ezkondu zenez (gure alabarekin, alegia), aita suhi bilakatu zait. Beraz, gure alaba, errain ere badudana noski, nire aitarekin ezkontzearekin, neure ama bilakatua da.

Emazteak eta biok seme bat izan berri dugu urtarrilean. Haur hori nire aitaren emaztearen neba gertatu da; baita aitaren koinatu ere. Gisa berean, nire osaba da, neure amaren neba da eta. Neure semea, nire osaba, alajaina…! Aitaren emaztea, azken Gabonetan, mutikotxo batez erditu zen. Ume hori, aitaren semea denez, anaia dut; gainera, biloba ere bai, nire emaztearen alabaren semea da eta. Ondorioz, neure bilobaren anaia naiz orain; eta, etxe guztietan inoren amaren senarra haren aita baita, atera itzazu kontuak: nire emaztearen aita nauzu, eta nire semearen anaia. Beraz, bada, ni neure buruaren aitona!

Horregatik, ministro jauna, arren eta arren erregutzen dizut kontsidera dezazula nire kasua, kuarteletik etxera berehala itzul nazaten. Zeren eta, inolako zalantzarik gabe, inongo legek ezin onartu baitu aitonari, aitari, semeari eta bilobari, laurei batera, soldadutza eginaraztea. Besterik gabe, nire eskaera bidezkotzat iritzi eta ontzat emango duzulakoan, errespetu osoz agurtzen zaitu, X-k».

Bizargorri, 2013-04-03

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor