Ez da hemen, ordea, betikorik eta, kasualitatez, hara nola eman nion hasera lan luze honi guztiari: «Ba omen zen behin, errege eta gorte asper-asper egindako bat. Esan beharreko guztiak esanak omen zeuzkaten eta elkarri aditu beharrekoak ere ondotxo adituak. Ez zen beren artean aspaldi ezer berririk sortzen…». Eta horixe da, hain xuxen ere, niri (zuei begira) gertatu bide zaidana: ez zait zer kontaturik azkenaldi luzetxoan erraz sortzen eta, nire etenik gabeko asteroko arian arian, beldur naiz ez ote zaidan irakurlegoa aspertzen ari…

Ez dakit zer demontre gertatu zaidan, baina lehenago airoso eta errazki atseginetan egiten nuena (zutabeok idatzi, solasean-jolasean), azken boladan astun nekagarri bihurtu zait. Oso jaitsia nabil, sobra ere; ezindurik naizela dirudi… Iruditzen zait zer esanik ez daukadala orri zuriaren aurrean. Akitu naiz edo okitu; aspertu naiz edo alfertu; hustu edo kamustu… Auskalo; denetik zerbait, seguruenik. Jubilatu nintzen aspalditxo eta denbora badut idaztera jartzeko. Baina, inondik ere, astia ez da aski; behar da zerbait gehiago, noski…

Urteak ere ez doaz alferrik inorentzako, eta aldapa gora egiten zait sortze lana. Mendi gailurrak ere aparte utziak ditut aspaldi, despeditu nituen betiko; orain askoz maiteago ditut ordekako ibiliak, batere presarik gabeak… Horrek esan nahi du, aldapa latzak utziagatik, ibiltzeari (idazteari) ez diodala utziko; baina lur lauan, ordekan, zelaian beti ere. Eta honek esan nahi du, artikulu edo zutabe formatuan idaztea aldapa latza bada, itzulpenari helduko diodala, berriro helduko, horixe (itzulpengintza) suertatzen zaidalako garaiotan lur lau. Eta egia esan, hasia naiz dagoeneko hilabete askotarako zer egina emango didan itzulpen lan luze batean: ipuin zahar, historia xelebre, fabula harrigarri…

Eroso nahi dut gaurtik aurrerakoa bizi, lasai ederrean, estuasunik gabe. Kafea eta egunkaria(k), oinezko ibiliak eta bazter mira, erosketak eta sukaldeko lanak, irakurketak eta denbora pasak, tartekako asperralditxo bare-bareak eta, egunero-egunero, aldian aldiko itzulpena eginez (baita tarteka bertsoren bat edo idazlanen bat ere, jakina; inorekiko batere konpromezurik gabe, ordea).

Banoa blogetik, hortaz. Ez dut asteazkenetan ezer aterako hemen. Agur eta banoa. Ederra izan da iraun izan duen bitartean. Orri-orrika hogeita hamar bat urtean astero idazteak lana du berez berarekin, baita atseginik franko ere, alajainetan! Esango nuke, iritzi-oroitze-umore, ganoraz eta zintzo bete dudala blogeko nire egitekoa, hala luzean eta ugarian, nola mamian eta gaitasunean ere; gehienean, bederen. Arduraz eta maratz saiatu naiz ni aldiro irakurgai gozatsua eskaintzen, arta guzizko batekin. Nire letra-larre zabal honetan gustura entretenitu zaituztedalakoan nago; kontent naiz…

Banoa. Adio. Eta bihar zer…? Gaur, eguna bizitzen bada nahiko lan; eta “bihar” delako hori ez omen da sekula hiltzen. Hala bedi. Besarkada bana!

Bizargorri, 2021-07-28

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post BANOA ETA ADIO appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Agidanean, senarrak lanagatik ezin etorria adierazi eta, bakardadearen penatxoz badarik ere, damak ez zion ukorik egin nahi izan itsas bidaia hari, hain ederra iritzita. Hala eginik izango zuen bere kolkorako: “Lanak, hor konpon denak. Non fandangoa, han nire zangoa. Gaurtandik gerora, penak zokora!”. Hona, xehetasun salagarriak isilean gordeta, damaren egunerokoa:

Lehen eguna. Itsasoratu gara. Txoria udaberrian baino pozago sentitzen naiz udaran ni. Kruzero zoragarri honetarako ongi prestaturik etorri naiz, hala jantziaz nola dotoreziaz ere, badaezpada. Giro atsegina da barkuan. Hau poza!

Bigarren eguna. Egun osoa itsasoari begira egon naiz; eder begira, egon ere. Zoragarria dago! Izurdeak bistaratu ditut sailean, baleak bakarka, baita nik ezagutu ez ditudan beste arraintxo batzuen sardak ere… Onez eta ederrez inor ez omen dela aspertzen esaten dute, eta zer egia den! Ederki hasi zaizkit oporrak eta esne mamitan bizi naiz oraintxe… Unetxo batean kapitaina ikusi dut pasatzen eta gizon interesantea begitandu zait…

Hirugarren eguna. Goi eta behe, ababor eta istribor, branka eta popa, gaur barkuaren bazterrak bisitatu ditut, eta entretenitzeko aprobetxatu. Branka gainetik ur zabalei begira, pelikula bateko protagonista sentitu naiz, golfean jokatu dut, lagunarte ezezagun batean; gimnasioko tramankuluetan izerditu eta saunan arindu naiz… Poz-pozez eztitan nabil.

Arratsean kapitainak, arren eta arren erreguka, bere mahaira gonbidatu nau, berarekin batera afal nezan. Ohorea izan da niretzat; nola ez, ba? Xarma duen gizasemea da, adeitsua, gisakoa…

Laugarren eguna. Kruzero edo itsas-bidaiok egiteko erabiltzen diren ontziak amaiezinak dira: zenbat areto eta eskaintza eta zoko bitxi, ene, bada! Erotzeko zorian nabil. Gaur kasinoan jokatu eta 200 euro irabazi ditut… Kapitainak bere kamarotera gonbidatu nau berriro gero. Luxuzko afari oparoa egin dugu, ostrak, kabiarra, txanpaina…, argizari eta guzti. Berarekin geratzeko eskatu dit, baina ezetz esan diot, ez nuela-eta senarrarekin desleial izan nahi.

Bosgarren eguna. Nahi baino hobeto, oparo eta gozoro, bizi naiz. Gaur piszina eguna jarria neukan eta bertan eman ditut orduak, bainatzen, irakurtzen, eguzkia hartzen… Pittin bat erre naizen arte. Orduan, tabernako itzalera joan naiz pianoa entzutera. Han nintzela, kapitaina agertu eta kopatxo batzuk hartzera gonbidatu nau. Egia esan, liluragarria da gizona eta betargi egon natzaio. Ea gaua berarekin pasatuko nukeeen galdegin dit berriz ere; eta nik, berriz ere, ezetz. Orduan, etsi gaiztoan haserre errean jarrita, hurrena ere ezetz esaten banion, berak barkua hondoratu egingo zuela mehatxatu dit…

Seigarren eguna. Badut bihotzean halako gozo bat txit handia: gaur mila eta seiehun pertsonen bizia salbatu dut nik…, lau aldiz salbatu ere!

Bizargorri, 2021-07-21

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post DAMA BATEN ITSAS-BIDAIA appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Agudo asko heldu zioten zakurrek haginka, zaunkaka, xehe-xehe eginik utzi zuten arte. Urpera murgil ere egin zuten behin eta berriz harrapakin mamitsuagoren bila, beren hortzen gozagarri. Morroiek, berriz, kapeluaren azpian jabeak derrigor egon behar zuela-eta, itsu-itsuka jotzen zuten ezpataz urpeetara amorru bizian, zera esanez: “Amen, hi hor eta gu hemen!”. Eskerrak kapeluaren nagusia ubide sakon samarrean galdua zen, ze bestela Bidasoaren urak haren zainetako odolez gorri-gorri jarriko baitzituen, jasotako hozkadez eta ezpada kolpez.

Bien bitartean, Urtubiako jaunak, oihuka aginduagatik Soroetakoaren txalupako mutilak itxoin nahi izan ez ziolako bere harrokerian mindua, zuzenik jo zuen hondoa jotako sabakora. Behin han, Urostiko Juanes bere herrikideari,  sekulakoak eta bi esan ondoren, egundoko ezpata-ukaldi eta zaztakoak eman zizkion. Txaluparen zoruan xehatuta, hebainduta, ezertarako ez zela utzi zuen gizajoa. Aski min eraginda, Soroetako jaunaren kapelua ezpata baten puntan harturik, hondarretik putzura saltoka-saltoka, atzera Frantziako partera itzuli ziren morroiak eta zakurrak. Zauriz jositako Juanes Hendaiako bere etxera eraman zuten. Bidasoaren bokaleko borroka toki hartan bi lagun geratu ziren soilik: Soroetako Juan jauna urpean galdua eta frailea belauniko, besoak zabalik zerura begira erruki eske. Kaioek beheiti egin zuten berriro airean jira-bueltaka.

Bien bitartean, Hondarribiko murruetako zentinelak, San Felipe garitatik dena ikusi baitzuen, parte eman eta hainbat marinel atera ziren, alkatearekin eta idazkariarekin batera, Soroetako jaunaren gorpuaren bila. Ez zuten deus lortu. Ezta hurrengo egunean, 27an, ere. Hurrenagokoan bai horratik: sareak zabaldurik, azkenean nolabait atera zuten zorigaiztoko gizasemea urpeetatik.

Txanpon espainiar eta frantsesetan hirurogeita zortzi erreal zilarrezko zeramatzan soinean, bi urrezko eraztun beren harribitxi eta guzti; baita Ama Birjinaren liburuxka bat ere… Ordurako gaua izaki, eta halako jauntxo batek, eliza eta baseliza eta lur mordoen jabe zenak, primerako hileta elizkizunak ondo merezi zituela-eta, meza kantatua eta guzti, baldinbetan, Juanes Arellano jaunari entregatu zioten gorpua, hark etxean gau osoan ohorezki zaindu zezan.

Baionak zenduaren gorpua erreklamatu zuen, jakina. Baina, Bidasoaren honunzko aldean agertu omen zela hildakoa eta Hondarribiak ez zuen entregatu. Biharamunean, arrandia handiz eta ospe hotsez kantatu zen meza San Pedroren kaperan, elizan bertan hilobiratzen zutelarik Soroetako Juan zena.

Auskalo zeintzu izanketu ziren garai hartan Urtubia eta Soroetako etxe handi biren arteko gatazken arrazoiak eta azpiko saltsa zikinak. Auskalo. Baina ezin izango ziren nolanahikoak, baldinbetan, hemen kontatzen den historia egia egiazkoa bere horretantxe gertatu izateko. “Gorrotoa lege” esan zuenak bazekien noski euskaldunon arteko borrokez eta elkar ezin eramanez. Tamalez.

Bizargorri, 2021-07-14

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post BIDASOAKO BOKALEAN (eta II) appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Ezer baino lehen, irakurleak ez baldin badaki, badaezpada, argitu dezadan Urtubia eta Soroeta Iparraldeko bi etxe ahaltsu izanketu zirela joan direneko urte luzeetan: Urtubia, Urruñan; Soroeta, Uztaritzen… Gainera, nork ez du izan Nafarroako bi leinuen arteko bi mendeetako borroka latzen berri; agramondar eta beaumondarren artekoak, alegia…? Nork ez du Gipuzkoa, Araba eta Bizkaian, behe erdi aroan, Oinaz eta Ganboa familiek eragindako herra eta sarraskien aditzerarik…? “Esku batean zuzia ta bestean gezia”, euskaldunok betidanik geure arteko borrokan. “Zer egiten dugu…? Elkar jo!”. Baita Urtubia eta Soroeta ere, Iparraldean.

Laburtua emango dut, jauzika, Serapiok zabal eta xeheki kontatzen duen historia. Itzulpena eta laburpena nire gisara eginak, haren harian ariki beti ere. (Hondarribiko euskararen kutsua han-hemenka erakutsiz, on beharrez).

1605eko maiatzaren 26an, arratsaldeko hiruretan, Hendaiako partean amarratuta zegoen sabako edo txaluparen txikotea askatu eta jarlekuan eseri zen jaun dotore jantzia, bere pistola, sastakai, ezpata eta guzti. Fraile bat zuen lagun bakar; baita bateleroa ere, txalupako mutila. Urduri eta zalapartatsu zebilen nabarmen gizona. Uztaritzeko Soroeta oinetxeko jauna zen. Bateleroak arraunekin uretan plisti-plasta ekin zion instanteko, hara non jotzen duten hondoa, marea oso behean izaki. Abantean ezinean, sabakotik saltatu zuten fraileak eta biek, presaka, oinez noski, aurreraxego ikusi zuten beste bote baten bila. Hegoaldera behar zuten irago, Hondarribiara. “Hondar ibia”, hondarrezko pasa bidea. Zer arraio ote zuen Soroeta jaunak bere herria atzean uzteko…?

Bigarren sabakoaren bila ur eta hondarretan arin nahian motel zihoazela, hara non agertzen den Hendaiako aldetik Urruñako Urtubia jauna. Dozena bat morroi bazekartzan berarekin, armatuak denak; baita zakur mordoa ere zaunka bizian. Kaioak denak, airean garrasika, arrut…! Ordurako Soroetakoak eta fraileak hartua zuten bigarren botea eta Bidasoan beste aldera joaki ziren ihesi. Atzetik segika, beste ontzi batean, Urtubikoa bere jendearekin… Hura iskanbila eta istilua atzetik; hura estuasuna eta larria aurrekoena…  Marea biziak urak eramanak, ordea, eta halako batean, zarrast!, jo dute berriro ere hondoa aurreko iheslariek. Ez atzera eta ez aurrera, hirurek eginahalak eta bi eginagatik, pott…

Urtubiakoak, bere zakur amorratu eta morroi fidelekin oihuka eta mehatxuka, garbi ikusi zuen orduan ezin ihes egingo ziotela inola demonio. Izan ere, aurreko hiruei, beren sabakoa zalapartaka atera nahian, atera ez ezik, are eta gehiago hondoratu baitzitzaien hondar bigunetan. Ai, ene, bada…!

Ez zegoen han denbora galtzerik. Pertsegitzaileak, ia gerrirainoko uretan, ezpatak jasota, pozezko orroetan, geroz eta hurbilago zeuden iheslariengandik. Zakurrak ere igerika zetozen zau-zau-zau..! Soroetako jauna, berriz, heriosuhar, frailea eta txalupako mutila bertan lagata, oinez abiatu zen lehorrera nahian, noiz ur putzuan sarturik igerika, noiz ur-hondarretan motel, baldar, ezinka…

(Hurrengo asteazkenean dramaren jarraipena eta akabera).

Bizargorri, 2021-07-07

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post BIDASOAREN BOKALEAN (I) appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Nonbait, agidanez, badirudi pasiotarrek, gehiago eutsi ezinean, Pagoeta utzi eta udaletxea egingo dela hango etxe eta lurren jabe. Hori da gutxienekoa. Kontua da Urretxuko Pagoeta “euskal kulturaren gotorleku” ezagutu genuena galdu dela; kito. Zuretzat, irakurle, akaso, bost axola; ezagutu ere ez duzulako sekula. Hartara, zirrararik ñimiñoena ere nola dizu, bada, eragingo…? Utz iezaguzu, ordea, han ibili ginenoi gure samina adierazten, oroitza-penekin batera. Ez daukagulako pasiotar ikasle fraile-kume izanok hura ahazteko…

Nik, dagokidan gisan, nirea kontatuko dut; nire Pagoetarainoko historia. Baita nirekin batera ibiliena ere, jakina. (Batzuk hiltzen ari dira tamalez; azkena, Iñigo Andonegi mutrikuarra…). Joan den mendeko erdialdeko urteak ziren. Fraileak, etxerik etxe eskean bezalaxe, 10 urteko mutikoen bila ere ibiltzen ziren; ”bokazioa” ote zutenen bila… Ehundaka mutil gazte bereganatzen zuten urtero hegoaldeko lau probintziotatik. Gabirian egin genuen lehen batxiler urtea, pasiotarren konbentuan, gau eta egun bertan, etxera behin ere ezertara joateko baimenik gabe. 120 baginen gu, gutxienez (galiziar batzuk tarteko).

Ondorengo beste bost batxiler urteak Euban osatu genituen. Latina, grekera, matematika eta abarra; baita euskara ere, to! Euskarazko klaseak ematen zizkiguten 1955. urte inguruan. Astean behin, arratsaldez, paseoa genuen; euskara genekienok aparte ipini eta euskeraz hitz egitera behartzen gintuzten… (Orduko gorabeherak ez zaizkit beste hamar orritan ere kabitzen).

Urtero izaten ziren, noski, baja batzuk; bazen etxera ihes egin zuenik ere. Hamasei bat urterekin batxilerra burutu eta Angostora, Araban: han sotana luze beltza jantzi, sandaliak oinetako bakar erabili, zilizioa lotu, hiru botoak egin… Eta hurrengo urtean, nora…?, eta Urretxura, Irimo azpiko Pagoetara. Gure kurtsoan ordurako ez dut gogoratzen zenbat fraile-kume ginen: 30-40 bat…? Gauza da handik astean bost aldiz autobus batean Loiolako jesuiten Santutegira eramaten gintuztela, filosofia ikastera, jakintsuagotzera, santuagotzera…

Egia da gero Deustura joan ginela, Artxandan goian teologia ikastera…; baina gera gaitezen Urretxuko Pagoetan, faborez, oraingoz… Ez daukat-eta, noski, ahazteko urte hura. Guk, hemezortzi urteko mutilok, mezatan epistolak irakurtzeaz aparte, gero arratsean eliza erratzez garbitzen genuen. Herriko neska gazteek bazekiten hori, eta jarlekuetan irri pikaro gaiztoz begira errezibitzen gintuzten… Garaitsu haietan sortu zen Gau Eskola ere. Neu nintzen astero herriko jendeari euskara irakasten zienetako bat. Makina multikopia bat ere bagenuen eta sindikatu abertzale baten propaganda orriak bertatik ziren ateratzen… Erreberentzia dantzatzen nuen zenbait festatan; behin, dantzari ni, praka-azpiak lehertu zitzaizkidan jendaurrean; a ze lotsa! (…) Eliza, Gau Eskola, konpromisoa, katekesia, ikastola… Handia izan da zinez Urretxun, Ipeñarrieta kalean, pasiotarren Pagoeta; handia izan denez! Gaur arte. Penatxo dugu, pena kuanto!, hura bizi-bizi ezagutu dugunok.

Bizargorri, 2021-06-30

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post URRETXUKO PAGOETA appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Eguna joan eta eguna etorri, aste eta hilabete eta urte luzeetan nork bere etxean, jan-da-lotik aparte, besterik apenas ezer egin ez duenak, etxean xahartu ahala, a ze nolako ustekabeak hartuko dituen denboraren eta errealitatearen poderioz. Kaleko batek ezer gutxi ikusten du portutik itsasora begira; arrantzale zahar batek, aldiz, ene zenbat gauza gehiago…! Halatsu etxean ere: batzuek ez dute/dugu ia ezer egitekorik ikusten egundo; bakarren batek, ordea, premia ugari bai, nahi gabe ere, eskarmentuz… Beti esan izan dena: etxea beti eske.

Neuri gertatua kontatzeko ez naiz lotsa. Jubilatu bitartean, beste askoren moduan, bapo bizi izan nintzen neure etxean: ohia beti egina, arropak beti bere tokian txukun, zoruak eta apalak eta kristalak garbi-garbi, janaria aldiro prest… Aberiatxoren bat bazela? Teknikoari deitu eta kito. Halaxe luzaroan. Jubilatu ondoren, sukaldean sartu nintzen eta gure etxekoen bazkariak nire kontu! Ordu asko ematen ditut erosketan eta prestaketan. Hala ete ere (etxe guztiko martxa egunero ikusiz eta emaztearen egitekoei erreparatuz), konturatu naiz, harri eta zur, sukaldean egiten dudana ez dela etxeko lan guztien laurdenera ere iristen.

Eta orain dator hori baino ere barregarriagoa, barregarriagoa datorrenez. Aspaldian senar-emazteok biok bakarrik bizi gara gure etxean. Urtero tokatzen da emaztearen opor irtenaldia nora edo hara astebeterako edo. Ni, “rodrigez”. Ohituta nengoela uste nuen. Hil honetan gure andrea, alaba eta bilobari bisitan, Londresera joan da… dozena bat egunerako! Etxea erori zait gainera; erori…!

Lagunek lehen egunetik, ziri eta barre, “ze ondo, e…?” esaten zidaten. Eta neuk ere barre egiten nuen beraiekin batean. Azkenerako, isilik egoteko ere jaurti nien haserre, hain nengoen gainditua “nire” etxeko arazoez: arropa zikin izerdituek egundoko pila egina zuten gela bazterrean; loreak, egunetik egunera, ximeltzenago ari ziren nabarmen; terraza guztia hondar beltz eta hosto ustelez josia neukan, txingurrien festarako; sukaldeko zorua zuritik grisera mudatua zegoen, eta zapatila zolak itsasten zitzaizkidan koipe zikinez; harraska ondoan platerak eta lapikoak eta zartagiak-eta mordoka pilatzen zitzaizkidan, begitako mina eragiteraino; harraskan bertan, gainera, ura ez zen zulotik behera errazki jariatzen eta hura erabat hustu zain egon behar izaten nuen, besterik zer egin ez nekiela; ohea, jakina denez, desegin eta ez egin, beti desatsegin… Nolako txoria, halako kabia. Zaborra eta zabarra eta abarra, hamaika mixeria eta muzin jasan dut bakar-bakarrik, isil-isilik, errukarri…, hamabi egunetan! Andrea etorria da jada eta igualeko nago orain, ohe txuri harroan! Non ene txoko, han nire goxo…

Eta hau guztia zertara datorren…? Esango dut ba horixe ere, hara. Giza arrazako gehienek (den-denak ere ez diren arren alfer putzontzi), etxeko lanei dagokienean, ez dute/dugu ikusten (are gutxiago aitortzen) gure bizikide maiteñoaren lana. Gure etxekoandreek urrea balio dute (oro urre ez den arren). Ez dakigu zer zor diegun! Eta ez lanagatik soilik, ez horixe! Baina…, den-dena ere ezin hasiko naiz ba hemen kontatzen, lotsak ere behar du-eta bere tokia.

Bizargorri, 2021-06-23

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post ETXEKO LANAK appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

(1) Espainiako iturrien ondoan uraren kalitatea adierazteko “potable” hitza ikusi ohi dugu. Gure herriko iturrietan, berriz, “ona”, “edatekoa”, “edangarria”, ”edateko ona”, “onargarria”, “balekoa”, “onartzeko modukoa”… Halakoxe adierazpen desberdin piloa bai, baina “potable” bezain potenterik ikusten ez nuenez inon, neure kasa, Euskaltzaindiari mesede egiteko asmotan, lan eta lan, ikerketa zabal bezain sakon bati eman nion hasiera. Mendiz mendi, bidez bide, iturriz iturri ibiliaz, iturburu baten inguruan bertakoren bat topatuz gero, aldiro galdera hau egiten nion:

—Nolakoa da ur hau?

—Ona.

Horixe izan ohi zen gehienetan erantzuna. Baita “oso ona”, “sanoa”, “munduko onena” edo “inguruotan hoberik ez da!” ere… Eta bakoitzak bere iturriaren bertuteak aipatzen zizkidan. Bitxikeriak ere entzun izan nituen:

—Ur hau…? Vichy eta Perrier eta horiek denak baino dexente hobea! Uren txanpaina duzu hau, gizona. Uren txanpaina, alajaina!

Erreuma, bizkar, hezur eta biriketako oinaze eta gaitzak gainditzeko estimagarriak zirela ere maiz entzun nuen. Nire ustez, ordea, inortxok ere ez zidan “potable” hitzaren ordeko hitz bete potolo egokirik aipatu sekula santa.

Mandoegitik Urumearuntz jaitsi eta Ugaldetxora iritsi baino metro batzuk lehenago bada iturri garbi oparo bat. Hara ailegatzean, gizon adineko bat bi botilla tzar urez betetzen ari zenez, luzatu nion bada nire ohiko itauna:

—Nolakoa da ur hau?

Estralurtar batek galdetu izan balio bezala begiratu eta:

—Kalteik eitten eztuna –erantzun zidan. (Kalterik egiten ez duena).

Horrekin amaitutzat jo nuen nire ordura arteko ikerketa lan lantsua.

(2) Institutuan maisuak piku bat eskaini ikasleari eta galdetu zion:

—Zer deritzok honako piku honi…? Goxoa al zagok?

—Bai, aho-goxoz hartzen da oso –erantzunik izango zion ikasleak.

—Eta non zagok zaporea? –galdegin zion hurrena maisuak–. Pikuan bertan ala heure mingainean?

Ikasle gazte bizkorrak, gogoeta egin ondoren, esplikazio korapilatuak emateari ekin zion, hitz jario gehiegizkoan, esanez alegia:

—Elkarren nolabaiteko mendekotasuna badago, baldinbaitere, pikuaren eta nire mingainaren artean. Moko finak behar du jaki atsegina, jakina. Zeren eta nire mingainak berak bakarrik, pikurik gabe, ezin ahal izango bailuke…

Maisuak brastakoan eten zion zozokeria:

—Baboa halakoa hi! Zer esaten ari haiz…!? Piku hau ona zagok. Eta kito.

Bizargorri, 2021-06-16

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post DEFINIZIO-ON appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

«Txiste politagorik gertatutzen lan da, guk nola egin genduben Anoetara juanda… Pelia maiz oi degu ango lagunetan, arriskatubak gera jokuko lanetan… Gure jokuba etzan izan jolasian, astua irabazi diyegu musian… Irabazi ta laister Irurara “arri!”, kontsuelo txikia ez gendun ekarri… Astua ona dago edozeñentzako, ernari dago behintzat gure iritzirako; oraiñ asto bat eta bi maiatzerako, beste iru egingo ditu oso zartzerako».

Eta zerk uste duzu ekarri didala gogora Anoetako asto haren pasadizoa, zerk…? Bada, sinisten ez badidazu ere, datorren igandean Madrilen, Plaza de Colón-en hain zuzen, hilaren 13arekin, pelea bila bezala, bilduko den eskuin muturreko jende bero piloak. Batez ere, beinke, asta-pistola galantak iruditzen zaizkidalako harako deia egin eta han bertan burutxo agertuko direnak.

Plazaren erdian, jende mordoaren aurrean, damatxo eta jauntxo jendea egongo da gidari, hizlari…, arrantzan ari eta ari. Arra izan litekeelako astoa, edo emea. Jar diezaiokegu izena ere, nahi izanenean: nahiz Rosa, nahiz Iván, nahiz Ines, nahiz Javier… Edozein delarik ere, asto putz-ontzi, asto arrantza gaiztoko, asto arriskutsu; asto, gaitzez ernari, gauza onik ez dakarrena, gu gehientsuenon ustean… Alabaina, buruen buru dabilena begitantzen zait, zaldi zalea bada ere, sarri askoan zaldi gainean harro-bulartsu ageri bazaigu ere, Anoetako astoaren parekoa, aspalditxoan zalditik astora jaitsia. Izenik ez dut oroitu nahi harenik…

Anjel Lertxundiri irakurri berri diogu: “Faxistek-eta hain dituzte goi-goian beren buruak, non trufa duten etsairik minena”. Hots, ultraeskuindarrek barrea, ironia, burla omen dutela pairamenik garratzena. Badaezpada, beraz, noan bide horretatik. Izan ere, eskuinekoari, beti eta nonahi, lehentasuna eman behar diogula erakutsi ziguten trafiko espainolean. Eta arestian aipatutako buru nagusiari dagokionez, ez nik, mundu osoak dio ez duela kolpe zorririk jo bere bizitza guztian; zaldalea (bazka, pentsua) “jaietan jai eta astean ere bai” eginez lortu izan duela oraindainokoan, besteren buztanaz kendu izan dituela euliak… Euskal esaera zaharrek hala diote aspalditik: alferra beti gazte; iturritik ura eta alferkeriatik gaiztakeria; merezi ez duen astoak bi pentsu; alferrak zazpi deabru baditu aldean… Eta hamaikatxo egia biribil ere bai gehiago, trufaz mozorrotuak.

Datorren igandekoa Madrilen egun bakar batekoa da eta hor nonbait… Baina okerretan okerrena da astoa, kasu honetan emea, ernari datorrela. Eta, dirudienez, geroz eta ume ultraeskuindar gehiago hasiko zaigu plazaratzen han-hemen, ama zahartzerako. Horixe da gure motza eta asto faxistaren poza. Pello Errotak bai asmatu! Balekite, hauxe kantatuko lukete Plaza de Colón-en:

Zaldalia jateko / onak dauzka ortzak,

arrantzaz ta saltoka / ortxen dabil pozak,

atera zaizkiola / barrunbeko otzak…

Eztauzka egun txarrak /asto buztan motzak.

Bixargorri, 2021-06-09

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post ASTO BUZTAN MOTZA appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

1.- Atzokoaren damua eta biharkoaren izua lapur parea besterik ez da egungo eguna larrutzen eta lapurtzen diguna.

2.- Atzo egindakoaz oraindik ere ari eta ari bazara hizketan, gaur askorik egin ez duzun seinale, horra.

3.- Garaileak lagun asko izan ohi ditu; garaituak, lagun onak.

4.- Norberaren okerrik edo akatsik edo hutsegiterik handietan handiena da okerrik eta akatsik eta hutsegiterik alerik ere ez ikustea.

5.- Ez ezazu zahartzea min izan, askori ukatu izan zaion pribilejioa baita.

6.- Iragana, zer ikasia; gaurkoa, zer bizia; eta geroa, zer landua.

7.- Harrokeria duzu irentsi ezean intoxika zaitzakeen pozoi bakarra.

8.- Estropezua ondorengo ausazko erorikoaren abisua da.

9.- Tigrea eta lehoia basapiztiarik indartsuenak izan daitezke, beharbada; otsoak, ordea, ez du zirkorako lan egiten; ez horixe!.

10.- Zure ondasuna ez ezazula, gero, daukazun diruaren araberan neur; neur ezazu dirutan aldatuko ez zenituzkeen “zure horien” gorabeheran.

11.- Iragan den nire bizialdiko oker akats hutsegite guztiak ezaba ahal banitza, gaur egungo nire bizialdiko jakintza ezabatuko nuke arruntean.

12.- Nagiak hain geldi du bidaiatzen, ezen premiak agudo du atrapatzen.

13.- Egun on batek zoriona dizu ematen; egun txar batek, eskarmentua.

14.- Heltzen gara eta ontzen saminarekin, ez adinarekin.

15.- Egundo izan gabekorik nahi izanenean, egundaino egin gabekoa beharko duzu egin.

16.- Zorionekoak besteengandik deus ere espero ez dutenak, behin ere ez dira-eta desengainatuak gertatuko.

17.- Txitean-pitean dugu patu txar edo halabeharrarekin topo egiten, non?, eta harengandik ihesi hartutako saihesbidean bertan.

18.- Galtzetako patriketako aberastasunak ez du askorik balio, bihotzaren mamiaren barrenean pobrezia denean.

19.- Barkamena eskatzea azkarren gauza da; barkatzea, nobleena; eta nork bere buruari barkazioa ematea, jakintsuena.

20.- Jasotzen ari zarena gustuko ez baduzu, begira zer ari zaren ematen.

21.- Halabeharrak ditu kartak botatzen; geuk dugu partida jokatzen.

22.- Gaur = egun = gaur-egun… Beraz, GAUR da EGUNa, balioduna!

Bizargorri, 2021-06-02

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post HOGEITA BIRA appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.

Halere, egunak gaua dakarren bezala eta ilbeteak ilbehera, gaurko ilargi bete handiak ere badakar, agidanean, oker makurrik ere munduaren besteko aldean: nonbait, adituek diotenez, ilargi eklipse oso-oso bat izango da, Asiako ekialdetik, Australiatik eta Amerikatik bistaratu ahalko dena. Ezin esango dugu hori ere ikustekoa izango ez denik, noski; baina nik nahiago beti ere talo hori dizdizari oso-osoa, bi begiekin plazerean jateko, eta ez ertz mehe zirtzil-jarioa…

Eta gaur gauerako hori guztia nirekin hausnarrean neramala, ilargi betea sekula baino ere gertuagotik ikusteko, ederresteko, gozatzeko prest nengoela, hara non etortzen zaidan derrepente gogora antzinako ipuin ahantzi bat, gure amona Anajoxepa zeraindarrak kontatzen ziguna eta Xabier Azurmendik bere «Atzoko Zegama» liburu zoragarrian dakarrena. Eta ezin, bada, alde batera utzi inola demontre, zer arraio gero…! Beraz, gaur ilunabarrean edota ilundu eta gero agertuko omen zaigun superilargi horri begira zaudela, nik bezala zuk ere, gogoan izan ezazu “Ilargiaren haserrea” izeneko ipuina, kristaukeria guztiak baino ere lehenagokoa, oso aspaldi zaharrekoa. (Ipuina Goierriko euskaran dakar Xabierrek, jasota bezalaxe. Nik eguneratua emango dizut; euskara batua ere balioko eta beharrezko baita batzuetan. Originala nahi…? Badakizu nora jo).

Behin baserritar bat, ote-sorta bizkarrean zuela, gauean oso berandu etxera zetorren. Bidea ilun-ilun zegoen, eta begira zetorkion zotzik ere ez zuen ikusten… Halako batean, ilargia azaldu zen zeruan eta dena argitan jarri zen.

Hartan, baserritarra etxera ailegatu zen. Ilargiari hala esan omen zion:

—Joan hadi orain zakurraren ipurdira! Ez diat hire beharrik.

Ilargia haserretu egin zen. Baserritarrarengana jaitsi eta, kastiguz, hartu eta berarekin eraman zuen.

Geroztik, ilargian ikusten diren beltzuneak, zer ote?, eta baserritar esker gaiztoko hura eta haren ote-sorta omen dira.

***

“Ilargia azaldu zen zerutik eta dena argitan jarri zen”. Horixe da guri gertatu zaiguna aurreko asteko 20an, maiatzean, loreen hilabetean. Lore guztien artean lorerik zoragarriena sortu zaigu etxean, Londresen: Julen Sebastian Banks Mendizabal. Argi egin diezaiola bere bidean gaurko Loreen Superilargi honek urte askoan. Hark ere, baldinbaitere, izanen ditu ilbeherak eta ilgorak, ilargi berri eta beteen artean. Baina zorionetan ikus ahal dezala Zeraingo gure baserritarraren eta haren ote-sortaren beltzunea ilargi betean. Noiz arte? XXII. mendeko 22. urteko maiatzaren 22an Loreen Ilbetea izango den arte, gutxinez! Muxu bero bana utziko diogu gaurko superilargian hemengo aitona-amonok, sekretutzat, oteen beltzunez at, bihotz-txulotik beretzat: «Paa…, Xebaxentzat!!».

Bizargorri, 2021-05-26

© bizargorrizena for Bai Horixe - Bizargorri, get_post_time('Y'). | Permalink | No comment | Add to del.icio.us
Post tags:

Feed enhanced by Better Feed from Ozh

The post LOREEN SUPERILARGIA appeared first on Bai Horixe - Bizargorri.