Diario Vasco
img
AHOLKUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-08-2015 | 07:10| 3

Uda betea heldu da, askok eta askok oporrak ditu, eguneko orduak luze doaz, aisialdian gaude… Famako dago, hauxe omen dugula irakurketarako garairik aproposena; famako dago, jendea amorratzen egoten dela uda noiz helduko leitzeari ekiteko; fama dago…

Beraz, bada, zuk ere zure aisialdi luze gaurkoan aitzakiarik gabe zer irakurria izan dezazun, hemen emango dizut Mempo Giardinelli idazle argentinarraren narrazio labur bat, Mexikoko Iraultzaren ondorenetan kokatua, agidanez. Mempo idazle handia da, sari inportante ugari jasotakoa. Kalitatea, hortaz, bermatua duzu. Gainera, hain zuzen, irakurketa bultzatzera dedikatzen den fundazio bateko buru dabil aspaldian.

Giardinelliren ipuin honek nik ez dakit garbi zer dakarkidan gogora; badirudi inoizko nahikerien azken zoko ezkutuetara garamatzala: edo denoi (denoi ez bada, gehienoi bai) behin edo behin gertatu izan zaigun aldarte bipila; edo politikari aberats okituei inoiz barren errean ernatzen zaien asmo sekretu isildu beharra; edo Espainiako errege zahar eta berriaren arteko pasadizo posiblea, bien arteko sekula eztako gertaera baten parodia, analogia, metafora… Auskalo. Ea zuri zer dizun adierazten.

 

            «Aitona hil zen eguneko goizean (zeina Villa, Obregón eta Carranza-ren aginduetara borrokan aritua baitzen) eraman zuten Agustin txikia haren ohe ondora, azken musua eman ziezaion. Berrogeiko hamarkada zen eta, Iraultzak aberastutako hainbat familietako guztiak bezala, heroismoz eta gezurrez eta bidegabekeriaz beteriko uste-ilustrean hiltzear zen aitona.

«Belusezko (de terciopelo) praka motzak zeramatzan mutikoak jantzita, bonbatxo eran, belaunetarainokoak; liho zurizko alkandora, lepoko apaingarriekin (broderí) eta mahuka-biki (mancuernillas, gemelos) urrezkoekin. Zetazko galtzerdiak zerabiltzan eta txarolezko zapatak zilarrezko belarriz (hebillas).

«Ohe goia zegoen oholtzara hurreratu zuten eta belus txit fineko kuxin baten gainean belaunikatu zen. Agureak, zilar eta urrezko hariz brodatutako lumekiko almohadoietan hondoraturik, nekez hartzen zuen arnasa ahotik. Begiratu zion mutilak eta…, espero izan zuen…, auskalo zer. Ez zeukan aitonari eskua hartzeko kemenik; eta, hartu izan balio, nazka emango ziokeen.

«Agureak begi-bazterraz begiratu zion lehenbizi, buru zuri handizkia alde batera mugitu zuen gero, eta, keinu batez, gelatik aterarazi zituen hango guztiak. Behin biak bakarrik gelditu zirenean, mutikoari zin eta min begiratu zion; ezpainez nazka imintzio bat egin eta, esku argal hezurtsu bat luzatuz, umearen besaurrea hartu zuen.

«—Aholku bat eta bakarra emango diat, mutil –eztarria leunduz, ia batere indarrik gabe–: dena saldu eta ihes egin ezak (vende todo y huye)».

Bizargorri, 2015-08-05

Ver Post >
MEDIKUENAK GERTAERA BI
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-07-2015 | 07:42| 0

Uda pasatzera etorriak omen gara mundu honetara. Eta udan, batetik, argitzetik iluntzera luzeak dira egunak; bestetik, berriz, udako bero handiari opor, festa, solas, jolas giroa dario. Horregatik, seguru asko, lagunarteko berriketaldiak ere luzeagoak eta beroagoak tokatzen dira sasoi honetan; baita etxeko bisita bilerak ere. Horietako batean, joan den igandean, gurean entzundako historia xelebre samar bi, medikuenak biak, kontatuko ditut hemen. Donostian bene-benetan gertatuak omen.

Bat.

Enpresa multinazional bat, zeinaren izenik iritsi ez zaidan, osasun arloan arduradun nagusi izendatzeko, hemengo norbaiten bila ibilia da, agidanez, hiriburu gurean. Medikua behar zuen izan, baldinbetan; baina baita jendearekiko harremanetarako abil ernea ere. Presentatu zirenen artean, proba zorrotz batzuen ondoren, hiru azken hautagai bereizi zituzten. Eta azken ataka gaizto erabakigarrian, galdera berbera egin zieten hirurei, galdera bitxi gordina: «Jendeak zutaz zer esatea nahi izango zenuke zeure gaubeilan, hilkutxan zaudenean?».

Lehen hautagaiak erantzun zuen: «Mediku handia izan naizela nire denboran; hiritar eredugarri gutxi bezalakoa; baita senar eta aita onik onena ere». Bigarren hautagaiak, berriz: «Pertsona miragarria izan naizela. Nire lanean bikain jardun dudala; eta ondorengo mendeetarako, hainbat gaitzen sendagarri, mirakuluzko asmakizunak sortu ditudala». Bi, beti parean; baina hirugarrenak hautsi zuen marka. Hitz politek salda onik ez, pentsatu zuen; eta, aholegar handirik gabe, ausarki erantzun zuen: «Nik nahiko nukeena da, zera…, gaubeilako baten batek esatea: Joño! Begira, begira: mugitzen hasi da-eta!». Berari emanik izango zioten enplegu berria: ausardiaren ostekoa, fortuna onaren bostekoa.

Bi.

Osasun azterketa egitera joan zen dama gazte eder bat, aurrez esana zioten jaun medikuarengana, pisu batera. Jendea zen itxaron gelan, zein bere txandaren zain… Bere dei hotsera, gelara sartu eta han doktore edadetu batek errezibitu zuen. Hau eta hori eta hura zazpi aparatuz aztertu ondoren: «Dena primeran duzu, emakumea. Zure bihotzak eta birikek ez dute aitzakiarik; pultsua eta odol presioa, ezin hobeto daude». Eta une hartan, jiratu eta bizkarra emanez, gehitu zuen zintzo: «Orain, faborez, utz iezadazu ikusten zuek emakumeok hainbeste alditan arazotan sartzen eta auzitan ipintzen zaituzten zera hori… Entenditzen didazu…».

Dama arropak eranzten hasi zen goitik hasi eta beheraino. Gerririk gorakoak denak lehendabizi, badaezpada, eta azpikoak ondoren. Atzenean, kuleroak ere kentzen hasia zen momentuan, mediku zaharra jiratu eta: «Ene jainko potoloa! Ez, ez, ez… Jantz itzazu zure arropak berriz ere, faborez. Nik ez dizut, nonbait, ondo adierazi. Nik zure zeraren arrastoak besterik ez nuen ikusi nahi. Nik nahi dudana da zuk erakustea niri… mingaina!». Ez zion ateraldiak gutxi erasan gure dama politari; hala ere, irri-murritza atera zuen aurpegira. Bakea beti irribarretxo batekin hasten omen delako.

Bizargorri, 2015-07-29

Ver Post >
BETOR PAKEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 29-07-2015 | 07:48| 0

JUAN BASURKOREN LAU BERTSO

BETOR PAKEA

                Orain denbora asko ez dela (Josefa Setien anderearen eskutik), Juan Basurko Ansola (Hondarribia, 1890; Irun, 1957) euskal idazle izan zenaren lau bertso zahar eder iritsi zaizkit. Haren eskuizkribu baten fotokopia da, letra txukun dotore argiz idatzia, «Betor Pakea» goiburu edo titulua duela. Data Ilbeltza 1947 dakar, eta sinadura Juan Basurko.

Tituluaren ondoan, honako ohartxo hau ageri da: «Orain amar urte Bidasoz aruntz idatziak». Esan nahi baitu, 1937an sortuak direla eta, bistan da, erbestean, Iparraldean. Gainera, sinaduraren alboan, eske edo ahalegin edo dena delako hauxe dator: «Esta Poesía se publicaría? en el “Semanario El Bidasoa”». Badirudi ez zela publikatu. Beraz, hau izan liteke, onean, lan eder aspaldiko haren lehen argitaratzea.

 

1º Guda gogorran, mendean daude      3º Arreba bat det, Irun-en, eta,

  Gure lur maitagarriyak,                          Bestea dago Baionan,

 Ta, zenbat gera, Bidasoz onuntz          Illoba batzuk, Fraintziyan ditut,

Gudan iges etorriyak,                                 Beste asko Kataluñan,

Bizi geranak naigabeturik                       Seme maitea, nigandik berex,

Malkoz beteta begiyak,                              Emen bizi da, Urruñan,

Ikusirikan, zer zori txarrak                   Zenbat orlako naigabe da gaur

Dituan gure Erriyak.                                   Zori gaitzeko Españan.

 

2º Yaunari eskerrak, Bidasoz onuntz     4º Denok lenbait-len, alkartu gaiten    

Emen bizi naiz pakean,                                Yaunari diot eskatzen,

Urruña-polit, ondoan dagon                    Zeru goitikan, lagun dezala

Basarri txuri batean,                                    Gudu gogor au bukatzen,

Nere arreba maite etatik                            Gizonak noizbait, ikas dezagun

Leku berex-apartean…                                Alkar goxoki maitatzen,

Onela bizi bearko degu                                 Zitalkeriak oinperatuta,

Yaunak nai duan artean.                            Pakean bizi gaitezen.

 

 

Horra hor, hortaz, Juan Basurko hondarribiarraren lau bertso sentimenduz beteak. Eskuizkribuan datozen bezalaxe idatz-aldatu ditut nik hona. Maiuskulak, komak, azpimarrak, ortografia…, hitzez hitz eta letraz letra, dena Basurkok berak utzi zigun gisa berean erakutsi nahi izan dizut; lege-legera.

Bere buruarekin blagan, lurra eta herria eta guda eta familia dauzka mintzagai, etxetar maiteak batetik, zoritxar zitalak bestetik… Ez zen, ez, atsegin izango 37ko hartan, Bidasoaren bi aldeetan, gudatea tokatu zitzaien gure aurreko errukarri haientzat. Gerra. Haren latza!

Gure Basurko zenaren lau bertsook argia ikusi dute azkenik, bederen, non?, eta haren jaioterriko HONDARRIBIA aldizkarian. Baleki! Zorionean gaude, beraz, gu; eta zorionean daude haren familiakoak ere, baldinbetan. Zortziko nagusi arruntak dituzu, doinu askotan kantatzeko modukoak. Doinu bat aholkatzekotan, «Haizea dator iparraldetik» aholkatuko nizuke, apropos.

Jesus Mari Mendizabal Iraola, BIZARGORRI, 2015

 

Ver Post >
ZER GERTATZEN ZAIO…?
img
Jesus Mari Mendizabal | 15-07-2015 | 06:59| 0

Aste egun arrunta. Eguerdiko hamabietarako minutu gutxiren koska falta. Eguraldi ederra Donostian. Bulebarreko arbolapean, elkarren arrimuan aulki luze baten jiran, hamaika pertsona behartsu, arlote, zarpail jantzi. Haiekin batera, bi boluntario begirale laguntzaile, eta zakurra. Mundua mundu denetik izan bide dira, eta gerora ere izango dira, noski, hala-moduzko bilera eta ibilera begi-mingarriak. Elkartasuna delako jende ahularen indarra.

Gaua bakoitzak nahi edo ahal duen zoko bazterrean igaro ondoren, gosariaren aitzakian, babes-etxe batera biltzen dira eskale behartsu gizajoak. Handik gero boluntario laguntzaileek konpainia egiten diete hirian zehar, batetik bestera. Maiz egon ohi dira goiz edo arratsalde pasa Bulebarrean, elkarren aldamenean nolabait kontsolatzen-edo, etsian jarriak kontent, gaitz orok omen du-eta bere gaitzagoa.

Hamaika ziren eguerdi hartan. Ia denetarik bazen beren artean, adin askotako: gipuzkoar eta siziliar bana, txekiar eta andaluziar bina, gaztelarrak hiru; beste biak, berriz, auskalo nongoak. Izenak hemen ematen hasteak ez du deus balio, bai baina egoera kafkiano haren argazkia egiteak. Ai, Federico Fellinik harrapatu izan balu irudia…! Bulebarrean, arbolapeko itzal hautsietan, aulki baten bueltan, motxila zikinak lurrean, gurditxo bat traste zaharrez betea, ardo-kartoi mordoa han-hemen (beteak artean batzuk, hutsik besteak jada); eta zakurra, buztana noiz tente noiz makur, umilik.

Gizonetako batek belarri erdia falta zuen, baten batek mendekuz moztua; beste bat lurrean etzanda zegoen, hanka bat izterretik oinera igeltsatuta; beste bat, haren ondoan, lerdea zeriola, beso bat hila geldi-geldi zuela eta beste besoa, aldiz, geldi mantendu ezinik, haizeari joka… Laugarrena, aurpegi desitxuratuarekin, plastikozko poltsan ura hartu eta toluenoa esnifa eta esnifa… Bosgarrenak begia ubeldua zeukan, sudurra ebakia. Seigarrenari, eskuin eskuak ez zion ezertarako balio jaio zenetik… Hau, tarteka, Juan Tenoriorena errezitatzen  hasten zen handiro: «Llamé al cielo, no me oyó; y pues sus puertas me cierra, de mis pasos en la tierra responda el cielo, no yo».

Mutil hori-hori bat bazen (aurpegi, soin eta begietako zuria ere hori!), ikteriziak jota, ospitalen batetik ihesi taldera etorria… Baita tipo zurrutero amorratu bat ere, egunero bederatzi ardo-kartoi husten zituena gutxienez, ardoa baino mozkorrago beti, kopetatik orpora guztia mailatuta (zutik ibili ezin eta erori, aulkian lotarako etzan eta erori)… Gizonetan azkena, berriz, goitik beheraino pixa eginda zebilen batetik bestera… Baziren bi andre ere. Bata, toxikomanoa, dena hezur eta azal, dena begi-zulo, aurpegi guztia percing-ez josia. Bestea, utzia zeharo eta narrasa, galtzak ia belaunetara erorita, azpiko atze-aurreak bistan samar zituela… Eta Tronko izeneko zakurra: belarri bat esparatrapuz bildua zeraman, beste zakurren batek egindako hozkadagatik.

Imajina eszena: Bulebarra, aulkia, gurditxoa, motxilak, ardo-kartoiak, lerde jarioa, percingak, hanka hautsia, sudur-belarri ebakiak, esnifatzailea, beso-hila, goi eta behe mailatua, ikterizia, ipurdia bistan, begi ubeldua… Hartan, Bretxa aldera zihoala, gizon txiki bat gelditu zen eszena arraro haren aurrean. Interesaturik, nonbait, taldeko boluntariotako batengana hurbilduta, galdetu zion: «Zer gertatzen zaio… txakurrari?».

Bizargorri, 2015-07-15

Ver Post >
POLITIKATIK LITERATURARA SYRIZAREN TXIRIPAZ
img
Jesus Mari Mendizabal | 08-07-2015 | 07:10| 1

Bitxi eta ordulari denda bateko salmahaiaren atzetik, gizaseme ilun bat zegoen kalera begira. Neska koskor bat ikusi zuen hurreratzen. Erakusleihoaren kristalari sudurtxoa itsatsi neskatxak eta, hara!, zerbait bistaratu zuen gustagarria txit, zeren ezti-koloreko begi biek diz-diz egin baitzioten. Di-da batean dendara sartu eta, mesedez, turkesazko koilarea erakusteko eskatu zion saltzaileari; esanez, gainera: «Gure ahizpa Syrizarentzako da. Bilduko al zenidake dotore, paper polit batean?».

Dendaren jabea bazter batean zegoen eta goganbeharrez begiratu zion nexkari. Troika deitzen zioten auzo gaiztoek, infernuko demonioa baino gaiztoagoa balitz bezala. «Zenbat diru dakarzu?», galdetu zion. Neskatxoak bere poltsikotik poltsatxo bat atera zuen, korapiloez lotua. Banan bana txirikordak lasai ederrean askatu, zapia salmahaiaren gainean harrotasunez zabaldu eta: «Hau guzti hau nahikoa izango da, ezta?», esan zuen sotil asko. Txanpon txiki merke batzuk, besterik ez zen zapian.

Ondoren, lilura-tristura nahasmen, halako begirada samurrez: «Amatxo zena hil zenetik, gure ahizpak txeraz zaindu gaitu etxekook. Gaur du bere urtebetetzea. Ziur badakit koilare hau asko gustatuko zaiola, haren begien kolore berekoa da eta». Harri eta zur zegoen ugazaba; saltzailea, mutu. Zer esan? Zer egin…!? Halako batean, atzeko koartora joan eta paper zilar-kolore apainean bildu zion koilarea denda-jabeak, baita xingola turkesa-kolore batez lotu ere. Salmahaira itzulita (saltzaileak ahoa zulo eta begiak bi harri), nexkari eskura entregatu zion fardeltxoa, eta: «Tori, zuretzat –esan zion–. Kontu handiz eraman…». Jakina, kalean behera pozez saltoka joan zen neskatoa.

Egun hartan bertan, artean denda zabalik zutela, neska gazte ile hori eta begi turkesa-koloreko bat sartu zitzaien saltokira. Mahai gainean fardel erdi irekia utzi eta: «Arratsaldeon. Koilare hau hemen erosia al da?», galdetu zuen zuzen. Enplegatu ilunak itxoiteko pixka bat eskatu zion adeitasunez, eta nagusiari hots egin zion. Agudo asko agertu zen denda-jabea eta, baietz, beren bilduma esklusiboan, pieza bakan-bakanetakoa omen zela koilare hura; eta, baietz, hantxe erosia izan zela goizean bertan. «Zenbat balio zuen?», galdetu zuen neska ilehoriak.

«Barka, neska, baina ezin esan dizut hori. Zernahiren prezioak, zeinahi delarik ere, enpresa eta bezeroaren arteko isilpekoa behar du izan: hori da gure politika». «Gure ahizpa txikiak, ordea, txanpona besterik ez zeukan, trapu zaharrez egindako panpin batzuen irabazi motza. Nire soldata, berriz, apala da; ozta-ozta iristen zaigu bizi-irauteko. Etxeari eusteko habe kaxkarrak gureak… Koilare hau, berriz, ez da imitaziozkoa; eta ahizpatxoak ezin inola ordain zezakeen. Nondik, ba…!?».

Nagusi Troikak paketea hartu, txukun-txukun bildu berriro, zeremonia handiz xingola turkesa-kolorez lotu ostera eta Syrizari entregatu zion amultsuki, esanez: «Inork egundo ordain dezakeen preziorik altuenean ordaindu du zure ahizpa txikiak, zeukan guzti-guztia eman digu eta». Saltoki osoan isil-huts halako handi bat sortu zen… Gero, Syriza, Troika-ren eskuetatik fardela edo paketea edo poltsatxoa hartuta, astiro-astiro, kalera atera zen pozarren, saltoka txoratzen, bularren kontra gogotik estutzen zuelarik ustekabeko esku-erakutsi hura, zerotik zerura zeraman zera…

Bizargorri, 2015-07-08

Ver Post >
DIN-GI-LIN-DAN-GO
img
Jesus Mari Mendizabal | 01-07-2015 | 07:42| 0

Gaur, uztailak atari. Hurrena datozen bi hilabeteotan izango da bazterretan mundurik mundu irten beharra. Oporrak. Erruzko jendetzak mugituko gara batetik bestera, eta bestekotik bestekora… Errenteriako ezkonberriak orain urte asko ez dela mugitu ziren bezala, nora?, eta Karibera, zer arraio! Itsas-bista paregabeak, hondartza epel sekulakoak, irla mordo berri ikusgarriak… Zoriak bihurtzen du bizitza jostailu.

Joan ziren, bada, eta han zebiltzan berri-minetik ikusminera. Etxebizitza biribil buztinez igurtziak; palmondoak, kanoak, hamakak, aizkorak, zerbatanak; gerripekoz jantzitako indigenak, batzuk saskiak egiten, beste batzuk arrantzan, gehienak dantzan. Bigarren gaueko paseo aldian, zarbaz estalitako txabola zabal batean, kartel bat ikusi zuten: «Joxe beltzaren show harrigarria». Goazen!, eta sartu egin ziren, jakin-minez.

Oholtza baxu bat ageri zen atzeko hormaren kontra; albo bietan musika jotzen ari ziren mutil segail batzuk; neska gazte pinpirin bik mahaitxo bat ipinia zuten jada oholtzaren erdian. Musika doinua atsegina zen, eraman-erraza; jendeak zutik eztiki mugitzen zuen soina binbili-bonbolo artetsuan… Derrepente, ez nondik eta ez handik, hura ere binbi-lin-bolon dantzan, morrosko beltz galanta agertu zen eta oholtzara igo. Zuraje gaitzeko gizona zen, dena zain, dena soin gordin, dena txitxi eder.

Mahaitxora hurbildu zen. Neskato politek bost intxaur-ale ipini zizkioten mahai ertzean, ilaran xuxen… Orduan Joxe beltz morroskoak bere prakamotz estuak jaitsi, zakil tentea (hogeita hamar zentimetrokoa bai!) agerira atera eta… dinbi, danba, dinbi, danba, din!, horra bost intxaurrak kolpatu eta zart egin; bostak txiki arraio! Hango ikusleen mira! Hango txalo-hotsa! Aho bete hortzekin, gure errenteriar ezkonberriak ere amorratuta zeuden pozik. (Inbidia dezenterekin ere bai, dena esaten hasita).

Hogeita bost urte geroago, zilarrezko ezteiak ospatzera, nora joango?, eta Karibera, noski. Eta joan dira berriro. Lehenengo gauean, andreak: «Hara: oraindik ere hor dago-eta Joxe beltzaren show harrigarria! Goazen barrura». Barruan zera guztiak txukunago zeuden, apainago; beste gainerakoan, igualtsu: mutil ederrak musika joka, neska polit parea, mahaitxoa erdian… Derrepente, hara Joxe beltz berbera! Ilea urdinduxea zekarren, aitona zimurra zirudien, baina gihartsu zegoen artean gizona.

Bi neska pinpirinek bost koko ipini zituzten mahai gainean ilaran. Morrosko tzarrak zakila atera tente eta, di-da, zirt-zart, din-gi-lin-dan-go, bost kokoak lehertu! Anda-fandango! Jendea mira-mira eginda gelditu zen, txaloka. Ez zen gutxiagotarako. Dena amaitu zenean, errenteriar gizonak, zirioa baino zuriago, beltz handi hura zoriondu behar zuela kosta ahala kosta, eta atzetik abiatu zitzaion bila, andrearekin batera. Berehala harrapatu zuten, herri-bidean bertan, eta: «Ikaragarria zurea, Joxe; ikaragarria! Gure miresmenik handienak eta zorionik beroenak. Baina…, lehenago intxaur-aleak erabiltzen zenituen eta orain, berriz, kokoak. Kokoak! Zer dela eta!?».

Eta Joxe morrosko tzar beltzak, begiak ahalkez apalduta: «Izan ere, zer nahi duzue, ba…! –erantzun omen zien gure errenteriar ezkon-zaharrei–. Urteak ez doaz alferrik; eta, urteen joanean, bista galtzen da lanean».

Bizargorri, 2015-07-01

Ver Post >
ETSIA DA PORROTA, GURE ESKU DAGO-TA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-06-2015 | 07:41| 1

Duela bost egun, ostiralarekin, hartu zituzten poz-pozik gure neska-mutilek oporrak ikastolatik, eskolatik, institututik, unibertsitatetik, Bidasoaren hala iparrean nola hegoan… Duela hiru egun, igande ederrarekin, ospatu zen euskal hirietan pozaren pozez, Gure Esku Dago-ren ekimena, oihalak josiz, erabakitzeko eskubidea aldarrikatuz, bost hirigunetan jendetzak bilduz… Gaztetxoak txoratzen, herritarrak eztitan. Maite dena ez da neke, eta ai ene zenbat lan, lehen bezala orain. Ilusioa.

Poliki-poliki hotsak otzandu dira. Egunak ezinbestean aurrera joaki, ohikora itzuli gara. Herenegun, Kirmen Uribek: «Erabakitze eskubidea lotua dago norbanakoaren zorionari. Gure Esku Dagok ilusioa sortu du herritarren artean»… Atzo, paseoan nenbilela, umeak eta gazteak gurutzatu zitzaizkidan Bidasoa ertzean sarri, taldetxoka; ez nuen bat bakarra ere euskaraz ari zenik entzun. Gaur, berdin…

Lehen bezala orain, batzuk bero-bero, hil ala bizian kasik, gabiltzan bitartean, beste asko (bertako haur-gazte-zahar) axolagabe dabil, hotz-epel; garbi esanda, txiza baino epelago. Euskarari, gure hizkuntzari dagokionez, jakina. Xalbadorrek ama euskarari esan bezala: «Zure etxe-nagusi jartzean arrotza, halere ez zitzaizun gelditu bihotza: etxekoen eskutik duzu heriotza». Erabakitze eskubidea, agian noizbait, egon liteke gure esku; baina, jada dagoeneko, euskaraz ezin bizi gaitezke geure etxean. Bidasoaren bi bazterretan, bederen, apenas.

Xalbadorrek berak: «Herria da gorputza, hizkuntza bihotza; bertzetik berextean bitarik bakotxa, izaite horrendako segurra hil hotza». Eta Txilardegik: «Zerk egiten du Euskal Herria? Zerk egiten du gure naziotasuna? Zerk bizi gaitu? Zerk ematen digu gure euskal arima? Euskarak, eta ez bestek…! Administrazioa, irratia, telebista, dendak, lantegiak, unibertsitatea osoki euskaraz izatea beharrezkoa da euskara salbatuko bada, bestela, kito da. Utz ditzagun ametsak alde batera!». Ametsak, ilusioa.

Frantsesez, illusion, fantôme, charme; gaztelaniaz, concepto, imagen o representación sin verdadera realidad; euskaraz, lilura, begitazioa, ustekeria… Horixe gertatu izan zait niri behintzat (eta zuri ez!?), hirurogeitaka urtean lanean fin zintzo aritu ondoren: egunean baino egunean gogo gehiagoz jardun gure hitzen aldeko jolas-jokoan, eta apenas entzuten ahal dudan (ahal dugu!?) hiru hitz sikiera segidan euskaraz gure auzoan, gure herrian, nabilenean nabilela. Pedro M. Otañok: «Oialtzat hartu zagun euskera, goraizitzat Bidasoa…, zergatik izan behar ez degu famili bakar osoa?». Bidasoako guraizearena konponduagatik, familiako oihaletik euskara erori zaigu.

Jende zoriontsua herri libre batean!!! Amets? Ilusio…? Anoeta, San Mames eta beste hirurak ere erabat bete ez ziren moduan duela bost egun, gure barrena ere ez da pozez total beteko sekula, erabakitze eskubide soilarekin. Euskara da gure herriaren arnasa eta euskaraz nahi dugu bizi, lehenengo eta behin; herri libre batean, baldinbaitere. Eta nahikariak edertzen baititu gauza guztiak, euskara salbu izanen da, zu eta biok bizi garen artean. Ez etsi, hortaz. Etsia da porrota, gure esku dago-ta. «Geroak esan beza “erri bat izan zan”, edo-ta ats emaiogun ontan iraun dezan». Orixe.

Bizargorri, 2015-06-24

Ver Post >
HERRI TXIKI, ZERU HANDI
img
Jesus Mari Mendizabal | 17-06-2015 | 06:01| 1

Bilbo erdi-erdiko negozio-gizon tente-tente bat egon zen iaz Hondarribian, uztailez, oporretan. Goiz batean, Kai Berrian ikusmiran zebilela, txalupa bat bistaratu zuen benta parean. Gizaseme gazte-emaneko bat, bakar-bakarrik, atun hegalabur gutxi batzuk lehorrera ateratzen ari zen. Bilbotarrak, hurbilduta, diosala egin, arraiaren ederra goretsi eta galdetu zion itsasgizonari ea zenbatsu denbora behar izan ote zuen arrantza hura egiteko. Eta honek: «Hutsa… Ti-tau! Ez naiz itsasora irten zaharra».

Bilbotar tenteak orduan galdetu zion ea zergatik ez zen, bada, denbora gehiago arrantza-lanean jardun, ahalik arrain gehien atzemateko, jakina. Eta marinelak aski bazuela harekin, erantzun zion; aski eta sobera ere bazuela etxeko premietarako. Bizkaitarra ez zegoen isilik egoteko, eta: «Aise nahia sumatzen zaitut. Zer egiten duzu, hortaz, gero egun osoan, hainbeste denboran!?».

Eta: «Gau osoan lo egiten dut egunsentira arte –erantzun zion arrantzaleak–; goizero itsasora ateratzen naiz pixka batean, kresal usainean; paseatzera joaten naiz gero tipi-tapa mendira, perretxikoetara-eta; eguerdian, txakolin pare bat hartzen dut lagunekin; bazkalondoren, siesta egiten dut andrearen ondoan gozo-gozo; umeak eskolatik jaso eta herrian bazterrik bazter ibiltzen gara elkarrekin, erosketa eta abar; ilunabarrean, koru batean kantatzen dut; asteburuan, kartatan jokatzen dut lagun-xaharrekin… Bizimodu atsegin bete-betean bizi naiz, horra. Bai, arraioa!».

Bilbotarrak, ordea, irri-mirri halako batez: «Deustuko unibertsitatean ikasia nauzu –esan zion arrandiaz–, eta ondo dakit nik ozioen eta negozioen berri. Nik, zu bezala izatera, hasteko, arrantzan askoz ordu gehiago emango nuke, eta, irabaziekin, barku handiago bat erosi. Zenbat eta arrain gehiago, orduan eta irabazi gehiago, bistan da. Denborarekin, bat, bi, hiru…, barku-flota txiki bat lortuko nuke, nirea. Harrapatutakoak, bitartekari bati ez, handizkari bati salduko nizkioke zuzenean. Baita neure kontserba-fabrika sortu ere. Hartara, produktua neuk kontrolatuko nuke, lanketa-prozesua, komertzializazioa… Herri txiki honetatik hiriburu handiren batera alde egingo nuke, Bilbora gutxien-gutxienez, neure enpresaren hedatze mundiala bulego sofistikatuetatik zuzenduz. Zer iruditzen zaizu, egitea lortuko bazenu…?».

Eta itsasgizonak: «Bai, beinke. Baina zenbat denbora beharko nuke horretan guztian?». «Ez dakit, ba… Hogei bat urte». «Eta gero zer?». Barrezka hasi zen bilbotar handikia, burla-haizez: «Gero zer, diozu? Gero zer…!? Hor dago, ba, koxka. Zure enpresa burtsan saldu, diru ederrak jaso, milioiak irabazi eta aberats bizi, kriskitintsu!». «Milioiak irabazi, konforme. Eta ondoren gero, zer?».

Bilbotarrak, bizkorkiloaren atsegin betean, pulpituko fraidea baino puztuago: «Orduan…, nahi beste lo egin zenezake, lanak alde batera utzita; kosta-herri poxpolin batean bizi zintezke, hiriko burrundaretatik ihesi; andrearen ondoan lo-kuluxka goxoak egin zenitzake, hanka hankari emanda; seme-alabekin hondartzan paseatu, lagunekin karta-jokoan aritu, kantu-gozamenean ibili…». Eta marinelak: «Bizi nahian, bizia galdu!? Zuk esandako guzti-guztia orain ari naiz bizitzen, hemen bertan. Zertan, hortaz, hogei urte itxaron!? Ez gara lortzen duguna; gainditzen duguna, baizik».

Bizargorri, 2015-06-17

Ver Post >
HIRU AIZKORA ETA SENAR BAT
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-06-2015 | 07:53| 1

Etxekoandre heldu bat behin, beste askotan bezala, sukalderako zotz bila zebilen erreka bazterrean. Zuhaitz adar bat ebakitzen ari zela, kolpea oker jo, aizkora eskutatik libratu eta uretara erori zitzaion, putzurik sakonenera. «Otoi, hel zakizkit!» egin zuen erregu. Eta Jaun Goikoa agertu zitzaion: «Zer duzu, emakumea, negarrez!?».

Aizkora errekara erori omen zitzaiola, bada, emakumeak… Jaun Goikoa errekara sartu istanteko, urrezko aizkora bat atera hondotik eta ea hura ote zen bere aizkora, galdetu zion. Ezetz, etxekoandreak, hura ez zela berea. Berriz ere Jaun Goikoa uretan barrena sartu, zilarrezko aizkora bat atera eta ea hura ote zen, bada, bere lanabes galdua. Eta ezetz, berriro, emaztekiak, egiaz eta zintzoki.

Hirugarrenez uretara sarturik, zurezko eta burdinazko aizkora atera zuen Jaun Goikoak lehorrera. «Hau al da zure aizkora?». Eta: «Bai, hauxe da –emakumeak–: Eskerrik asko». Ez-ustea adinako poza eman zion andrearen zintzotasunak. Halako maneraz bai, non atzera etxera bueltan hiru aizkorarekin bidali baitzuen, bere arruntaz gain, urrezkoa eta zilarrezkoa erregaloan eskainita.

Beste behin, paseoan zebiltzan senar-emazteak biak, zozoen gozoan, lehengoxe erreka bazter gain beretik… Momentu batean, gizona deskuidatu, estropezu egin eta, plaust!, zerraldo erori zen hondorik handieneko erreka zulora. Andre atsekabetuak, igerian ez zekienez, erreguka ekin zion Jaun Goikoari: «Otoi, hel zakizkit!». Eta bai agertu ere agudo: «Emakumea, berriz ere zu!? Zer ari zara negarrez…?».

Senarra erreka zulora erori eta ito egin omen zitzaiola, bada, tamalaren tamalez. Arin bai arin, xixt!, murgildu zen uretan Jaun Goikoa. Iletatik helduta, Brad Pitt atera zuen arrastaka erreka bazterrera, ea hura ote zuen bere senarra galdua, galdezka. «Bai, bai! –etxekoandreak–. Horixe da nire senarra!». Asko haserretu zitzaion orduan Jaun Goikoa eta: «Gezurtia halakoa! Gezurretan harrapatu zaitut oraingoan». Berehalakoan, baina, bere burua garbituz, argibide sendoak erakutsi zizkion andreak:

«Ene Jaun Goikoa, inolako moduz! Berorrek barka beza, baina oker ulertua izan du, inondik ere. Berorrek gizaseme hori urpetik ekarri didanean, baldin esan izan banio ezetz, ez zela hori nirea, orduan, seguruenera, Mel Gibson berbera aterako zidakeen; eta berriro esan izan banio ezetz, hura ere ez zela, orduan Berorrek nire senar benetakoa ekarriko zidakeen noski, hirugarrenean… Eta, behin gauzak horrela, nik baietz, hura zela nirea!, esandakoan, aizkorarekin bezala, etxera hiru senarrekin nindukeen Berorrek bidaliko; hiru gizonekin, alegia. Ni, ordea, etxekoandre apal xume umila izaki, ezin bizi naiteke trigamian lasai… Horregatik, ez beste ezergatik, esan diot lehenbizikotik baietz. Zin-zinez diot».

Begiak harri bi utzita, zer esanik ez Jaun Goikoak. Etxekoandre helduaren azalpena onartu ez ezik bedeinkatu ere egin zuen, hortaz, ezin bestean… Esaten dute, emakumeek hain ondo dutela zinezten, ezen Jainkoak Berak ere diela sinesten. Egia, baina, bestelakoa izan liteke: emakumeak bizkorrago direla heltzen, eta helduarena da inola demonio aldatu ezin denarekin bizitzeko artea. Bueno, tira, erdi eta erdi, akaso.

Bizargorri, 2015-06-10

Ver Post >
MATEMATIKA ETA LOGIKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 03-06-2015 | 07:48| 0

Bi moja, ostegunero bezala, komentutik herriko kale eta aldirietako auzoetara, galleta egin berriak saltzera atera ziren, in nomine patrika. Kalerik kale, auzorik auzo, etxerik etxe ibili ondoren arratsalde osoan, bazetozen biak moja-etxera bueltan, erretira egitera, blagan biak, Jesukristok eztula egin zuen tokietatik. Bata zen Matematika Ahizpa; bestea, Logika Ahizpa. M eta L, hortaz, guretzat, hemendik aurrera.

—(M) Ilunsentia dinagu dagoeneko eta komentutik urruti gabiltzan oraindik…

—(L) Konturatu al haiz, ai ene, gizaseme bat atzetik segika datorkigula temoso?

—(M) Bai, konturatuko ez nindunan, ba. Zer helburu arraio ote din tentelak?

—(L) Logikoki, bortxatu egin nahiko gaitin. Narrutarako traza betean zetorren.

—(M) Goazen urratsean goazela, matematikoki, lau minutuan gainean dinagu.

—(L) Egin dezakegun gauzarik logikoena dun, arinago ibili, bizkorrago joan…

—(M) Alajainetan, ez zigun balio: distantzia berberean zetorren temosoa segika.

—(L) Logikarik logikoena usatu din-eta: zenbat eta arinago gu, arinago ere bera.

—(M) Eta orain zer!? Istanteko bertan dun; aurki harrapatuko gaitin. Hau ikara!

—(L) Egin dezakegunik logikoena dun guk biok banantzea: hoa hi horrako horretatik, noan ni honako honetatik. Alde, ospa! Biokin ezingo din, arraioak ez baditu!

—(M) Bi erbiren atzetik dabilen zakurrak, biak galtzen omen ditin…

Gizasemeak orduan, bat ala beste, zirt edo zart, Ahizpa Logikaren atzetik jotzea erabaki zuen… Noizbaitekoan, Ahizpa Matematika komentura ailegatu zen, arnasestuka, salbu horratik, Ahizpa lagun errukarriari zer nahigabe eta alditxarrak tokatu ote zitzaizkion kezketan, larri… Handik denbora asko baino lehen, hor non agertzen den komentuko atera Ahizpa Logika bera.

—(M) Eskerrak Jaungoikoari, eskerrak, ene bada! Esan, esan… Zer gertatu zain?

—(L) Logikoa: gizonak ezin bi bide segi, nire bila jo eta harrapatu egin nauela.

—(M) Eta…!? Gero zer…!? Zer egin dun hik!?

—(L) Logikoena: abitua azpi-azpitik hartu eta gerriraino altxatu dinat.

—(M) Abitua altxatu…!? Eta…!? Gizonak orduan zer…!?

—(L) Berak ere gauzarik logikoena egin din: prakak jaitsi.

—(M) Prakak jaitsi…!? Oh, ez! Eta gero…? Gero, zer…?

—(L) Gero zer eta gero zer!! Txolin arraioa. Logikoa: moja batek, abitua gerrira altxatuta, bizkorrago korritzen din, prakak orkatiletaraino jaitsitako gizonak baino.

Hala ez bazen, halatsu; egiak eta alegiak berdinak ez dira baina, bai berdintsu.

Bizargorri, 2015-06-03

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor