Diario Vasco
img
DEFINIZIOARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 11-01-2017 | 08:21| 1

Euskal herrian aitoren seme-alabak bezala, atzerrietan existitu izan dira, eta oraindik ere badira, nobleak: duke-dukesak, markes-markesak, konde-kondesak, baroi-baronesak… Noble dobleak bezain jator satorrak gehien-gehienean. Londresetik datorkit notizia, gure alaba txikiak handik ekarria berriki. Agidanez, Wiltshire konderriko landa gaztelu batean, Ingalaterra hegoaldean, gertaera xelebre barregarria gertatu berri da zinez benetan; eta ahoz aho dabil haren hotsa, egunotako hotza bezain zabal, Erresuma Batuan.

Gazteluko jabe kondeak gonbidatu ditu lagunak Gabon Zahar aurreko egunak bertan elkarrekin oparo igarotzera. Jan, edan eta lo. Eta berriketa. Arratsaldeetako batean, denbora emate aldera, izenaz eta izanaz bero-bero barra-barra ari zirela, eztabaida sutu zitzaien: ea ezeren definizio batek marka eta seinala eta erakuts ote zezakeen gauza bat eta berbera. Definizio bakoitzak erantzun bakarra ote duen, alegia. Ezetz eta baietz, filosofia huts bete-betean.

Une batean, hartan moko-moko zirela, etxeko kondesari bururatu zaio jolas, bere ustez, pedagogiko erakusle bat. Eta proposatzen die denei igarkizun jolasa: berak emango omen ziela zerbaiten definizioa eta ea bertako guztiek gauza bera pentsatzen ote zuten; gauza bat eta berbera sumatzen eta asmatzen. Baietz eta baietz! Hasteko lehenbailehen…

Leihotik kanpora begira ipini da dama kondesa pertxenta eta ikusi du zelaian bere behor lerdena, kanela-kolorea. Jiratzen da bazkaltiarrengana eta: «Zer ote da, zer ote…? –esaten die–. Gorri ilunkara da, leuna, barea, otzana…; baina, inork ukituenean zirika-mirika, harrotzen da eta basati agertzen txulo-potente». «Zakila! –esan zuen dukeak zabal-zabal–. Zakila». Esan zuen bai, esan. «Ene, bada! Lotsagabea ez besterena! Nola atrebitzen zara…!? Perkins, zatoz (etxezainari). Ekatzu dukearen soingainekoa, ekarriozu kapela ere, badoa-eta hemendik». Higuina eman baitzion, itxuraz, ateraldiak damari. Eta dukeak, istanteko: «Barkaidazu, mesedez, kondesa. Ez da berriz gertatuko. Ez dakit zure definizio halakotik nola demontre atera dudan nik zera halakorik. Barka…».

Barkatu dio kondesak eta abiatu da dama bigarren igarkizun baten bila. Salan nonbait ikusi du eraztun bat eta: «Zer ote da, zer ote…? Biribila da beti, hondoraino sartzen dena ahal delarik eta emaztekientzat gustagarri ia beti…». Dukeak: «Zakila, zakila!». Eta: «Ai ene, bada! Ikaragarria da, gero, zurea! Sinistea ere… Berriro gauza bera? Bizioa da zurea, inondik ere… Perkins, zatoz. Ekarrizkiozu dukeari soingainekoa eta kapela, badoa-eta hemendik, hemendik badoanez, haizea hartzera, haizea baino ere lotsagabeko hau». Barkatzeko, arren, dukeak; barkatzeko, ez zela-eta berriro gertatuko…

Hirugarren aldian etxekoandre kondesak bistaratu du mahaian galleta bat, kafesne katilu baten ondoan, eta: «Zer ote da, zer ote…?, gogorrik eta zimelik sartzen dena eta bigun-bigunik jarioka ateratzen!?». Dukea ordukoan zutik jarri omen zen derrepente, tente, eta hala esan omen zuen denen aurrean: «Perkins, zatoz. Ekarrizkidazu soingainekoa eta kapela, ze banoa ni hemendik, hemendik banoanez. Zer bizio, definizio eta bendizio…!? Zure definizio horren erantzuna zakila ez bada, naramala deabruak, horra. Hori zakila da kuanto!, bai hemen eta bai Parisen. Zer arraio, gero… Aio!».

 

Bizargorri, 2017-01-11

Ver Post >
“ES QUE…” ESKE
img
Jesus Mari Mendizabal | 04-01-2017 | 10:49| 1

Urte Zahar egun joan berri denean gertatu bide da; zu zeu bizi zaren aieka (gune, eremu, zona) horretatik oso gertu gertatu ere. Urte Berri egunean ere, beste hamaika halako gertatu omen da han-hemen. Baina ez nago ni denak kontatzeko. Zeure zona (eremu, alde, aieka) horretan pasatua kontatuko dut, oraindik enteratu ez bazara, zozo hori (antton, txaldan, pello, mari, inozo hori).

Mutil gazte batek bere andregaiaren etxeko txirrina jo zuen aurrenekotz, eta andre-nahiaren aitak ireki zion atea, jarrera jatorrean: «Zer dugu, gazte?». Eta: «Es que…, zurekin hitz egin nahiko nuke». «Ondo da –gizonak–. Zatoz barrura, goazen salara, esaidazu lasai zer nahi duzun». Mutila sendo zetorren bere asmoan eta erabakimenez mintzatu zen: «Es que…, begira. Gauza bat argi eta garbi markatzera natorkizu: zuen alaba eta biok elkar hartzeko intentziotan gabiltza, maitez eta gozoz. Hitz batean esanda, nahi dugula ezkondu, osea…».

Etxeko jaunak, barre-murritza. «Oso ondo. Baina, esaidazu, gazte: irabazten al duzu baleko soldatarik, datozkeen seme-alabak (ama ere bai, akaso, baldinbetan) mantendu ahal izateko geroan…?». Eta, kopeta gorarik, honela erantzun zion gazteak: «Es que…, injenieroa naizen arren, ez dut askorik irabazten; ez naiz oraindik eratzen erabat. Es lo que hay… Baina zuen alabak txibatu dit zenbat jasotzen duzuen zuek, senar emazte biok, hilero-hilero. Horrekin, nik uste, zuen laguntzatxoa izango dugulakoan nago; laguntzatxoa, telefonoa eta gasolina eta beste gastu minimo batzuk likidatzeko garaian…».

Etxeko jaunak, harrituta, barre-samur: «Eta zer…? Apartamentua ala etxea erosiko duzue? Pisu bat alokairuan hartuko, beharbada…?». Mutilak, pentsakor: «Pentsatzen egonak gara eta, es que…, zuen etxe eder hau izanik…, ez etxerik erosi, ez pisurik alkilatu, ezer egin beharrik ez dagoela pentsatu dugu. Líos, para qué…!? Hementxe bizi nahiko genuke, zuekin batera…». Etxeko jaunak, txunditurik bezain funditurik, galdera berriz ere, barre ziriz: «Esaidazu, gazte: autorik batere ba al duzu bederen?». Gazteak: «Es que…, es que… –erantzun zion irri zuriz–, zuk hiru kotxe izanik, zertako nik berria erosi? Posible dut zuretako bat erabili; libre dagoenean; libre dagoena, beti ere».

Une hartantxe, etxekoandrea sartu zen etxera, andre-nahiaren amatxo. Harritu zen salara iritsi eta mutil gazte ezezagun hura bere senarrarekin blagan (berriketan, hizketan, erausian) ikustean. Eta: «Arratsalde on. Zer berri dugu hemen? Zertaz ari zarete, ba, atrebentzia ez bada…?». Eta senarrak orduan, zutik jarrita, zirtolari (esan nahi baitu adar-jole, barre-eragile eta burlari): «Hona hemen, ene polit hori, arbitro berria. Ele: kalerako uso, etxerako bele!».

Muzindu eta laineztu zen etxeko alabaren mutil-laguna: «Ni, arbitroa!? Es que…, ostia; da pasada bat. Zer dela eta? Arbitro!?». Aitaginarrebatzakoak, orduan, irribarreka: «Zer arraio nahi duk, ba, esatea…? “Nekez bederik bere garaian heltzen duk udaberria”, esan zian bertsolariak. Hi, ordea, katilu bete uretan gustura ito ote haizen nagok… Bestalde, berriz, gure guztion egiteko honetan guztian, zer jartzen duk hik, e? Pitoa besterik ez!». (Pitoa edo txilibitua, silbotea, bibolina, isipua, txintxilikarioa, pititoa, txistua, ziria, instrumentua, behatz handia, zakila, kainoi motza…). Gaurko honetan, behintzat, nire kontua goitik beheraino ondo ulertu duzulakoan, urte berri on-ona opa dizut bihotzez, zauden aiekan zaudela, zarena zarela, antton edo pello edo mari. Es que…

Bizargorri, 2017-01-04

Ver Post >
BEREZKO LEGEZKO BILBOTARRA
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-12-2016 | 08:50| 1

Atzo hamabost, Santa Luzia egunean hain zuzen, lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tentea tokatu zitzaigun, eguerdiz, gure auzoko Eguzkilore tabernan, zerbeza bat hartzen. Halako batean, telefono deia izaki, atarira atera zen, sakelakoa belarrira erantsita, gogoz eta beharrez…

Laster asko, barrea zeriola sartu zen ostera, eta zerbitzariari tabernan geunden guztioi erronda berri bat ateratzeko esan zion, aita izan berri zela-eta; bere andrea berezko legezko bilbotarraz erditu omen zela, eta haurtxo jaioberriak hamaika kilo pisatu omen zituela:

—Hamaika kilo pisatu ei dauz gure seinek!

Arraio gorria! Tabernako bezeroontzat, guztiok ere euskal herritar arrunt, ez zen sinesteko gauza, ezta hurrik eman ere. Eza emanaz begiratu genion, esanez bezala: «Amonak sinistuko dik hiri hori, txokilio arraioa!». Non noiz ezagutu da, izan ere, hamaika kiloko haur jaioberririk!? Egundo halakorik! Gu atzo goizeko inozenteak ginelakoan… Hala eta ere, berak sorbaldak jaso eta esan zigun:

—Batekoz beste, gure botxoan horixe izaten da neurrie, giputxok. Hamaika kiloko haur jaioberrie, eta harritu egiten zarie? Tira, tira…!.

Pixkanaka, dena den, sinesbetean ez bazen ere, han geunden askok luzatu genion bostekoa, zorionak emanez. Bakarren bat gelditu zen aho bete hortz, harriduraren larriduraz; emakume batek, kasu, ia konortea galtzerainoko min enpatikoak ere nozitu zituen, agidanez, erdi-pentsatze hutsarekin…

Atzo bertan (hamabost egun doi beranduago, beraz), hara non ikusten dugun ostera lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tentea gure auzoko taberna berean. Zerbitzariak ere agudo asko ezagutu zuen eta, pikaro samarra izaki berez, galdetu zion:

—Kaixo, gizona! Zeu zara, noski, berezko legezko bilbotar haurtxo haren aita, ez da hala? Jaiotzerakoan hamaika kilokoa bazen, hemen gure artean galdezka ari gara jakin-gogoz, ea zenbat pisatzen ote duen dagoeneko, hilabete erdia kunplitu duenean…

—Hamar kilo –erantzun zigun soil-soil, lasai-lasai, tan-kanpante.

—Hara berriz! Nola hamar kilo…? –zerbitzariak zur, mur eta lur–. Baldin hamaika kilo bazituen jaiotzean, nolatan hamar kilo handiagotzean?

Izpirik estutu gabe, lepo-ondo ederreko bilbotar gizaseme puztu tenteak, putzaren putzez prakek ere hartu ezin zutela, tragoxka bat jo zuen patxadaz lehendabizi; hurrena, adar-joleen maneratan giputx denoi irri-mirrika begira, ezpainak lehortu zituen mantso-mantso; eta, azkenik, haizez beterik, zerbitzariarengana eskoratuta, lehoi arraren lepoko ile piloa baino harroago, hauxe esan zigun:

—Fimosi operaziñoa egin berri deutsogu; horrexegatik…

 

Gaur kontatzeko hobea da gure auzoko gertaera, Eguzkilore tabernakoa, abenduaren hogeita zortzia izaki, hain zuzen ere. «Inoxente, inoxente, lehoiak buztana tente!». Baldin baziren hemen “txantxangorri batenak lau libra tripaki”, “lehoi” kume batenak Bilbon lau kilo buztan-moko dira (zortzi libra zil-mustur!).

 

Bizargorri, 2016-12-28

Ver Post >
JAUN LARRIARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-12-2016 | 08:32| 2

Jaun larri batek (gizaseme adineko batek, alegia), hezur eta haragizko mundualdi honetan urte gutxi aprobetxa zitzakeela-eta, elkarte nudista batean eman zuen izena. Batetik, kuriositate hutsez, mundu ezezagun bat ezagutze aldera; eta bestetik, emozio berrien zale zebilelako atzenaldian… Zaharra izan arren, nobedadeak nahi, bada. Garesti zegoen oso sozio egitea; baina, diruak, nork irabazi, berak iragazi; zer koino, gero!

Behin kidekotzat onartu zutenean, egun eguzkitsu epel batean han presentatu zen elkartean bere apain guztiez apainduta. Etxalde ikusgarria zen, hondartza txiki baten ondoko eremuetan, zelai eta arboladi eta bordatxo. Behin sartuz gero, atzeko atetik larrugorritan atera beharra zegoen.  Hala, arropak erantzi eta biluzik abiatu zen gure aitona lorategietan barrena, noiz eguzki noiz itzal, inori eta ezeri ez ikusiarena eginez…

Derrepente, neska ile hori pertxenta katxarroa tokatu zitzaion parez pare, larru hutsik, irribarretsu. Eta… hara: azpiko txoria esnatu, anaia txikia altxatu eta kainoi motza tentetu egin zitzaion! Ohartu zen, noski, neska; eta, ondora etorrita, gozo bezain lizun esan zion:

—Dei egin al didazu, jauna…?

—Nik? Ez. Zer dela eta…!?

—Zu berria zaitugu hemen, inondik ere. Begira, hemen arau hauxe dugu lege: nik zuri erekzioa eragiten badizut, zuk niri dei egiten didazu; atsegin nauzulako, nirekin egon nahiko zenukeelako… Goazen, hortaz.

Eskutik eztiki hartu eta arbola arteko bordatxo batera eraman zuen dama gaxteak attona xaharra. Gizona harrituta, baina kontent eta konforme. Ohe zabal batean etzanarazi eta bere haragia nahi erara zerbitzatu zion jaun larriari. Gizon haren haragiaren gustuak eta aseak, atsegin likitsen bitsetan!

Pozetan zoratzen gero, zelaitik hondartzara ibilalditxo bat egin eta sauna gozora joan zen. Sartu, eseri eta… hara: puzker bat atera zitzaion ziplo, braaast! Derrepente, gizakote mardul egundoko bat hurreratu zitzaion, larru-bizirik irribarretsu, beisbol makila zimel batekin, limuri eta begi-bera, nahiguzirako:

—Dei egin al didazu, jauna…?

—Nik? Ez. Zer dela eta…!?

—Zu berria zaitugu hemen, inondik ere. Begira, hemen honako araua dugu lege: zuk nire aurrean puzkerra botatzen baduzu, hots egin didazula esan nahi du, atsegin nauzula, nirekin egon nahi duzula… Goazen, hortaz.

Beste hitzik gabe, besotik indartsu helduta, arbola batzuen azpiko abarora eraman, jirarazi, lau hankan jarrarazi eta… laian egin zion, txortan egin zion, larrutan egin zion dzanga-dzanga-dzanga, (barka esatea, baina), kaleko zakurren moduan, gupida gabe… Jo zion majo atzeko danborra; eta, behin bere guraria beteta, ospa… Gure jaun larriak, berriz, ahaten moduan zinbili-zanbuluka ibilki, nola-hala elkarte barruko bulegora jo zuen gajoak, errukarri. Han dama idazkariak hartu zuen, irribarretsu, larru-bizitan huraxe ere:

—Zertan lagun zaitzaket, jauna?

—Tori sozio-txartela, tori giltzak… Sarrerako 600 euroak ere, zuretzat.

—Ene, bada, jauna! Ez duzu-eta ordu pare bat besterik egin gure artean. Asko duzu oraindik ikusteko; asko duzunez ikusteko… eta gozatzeko!

—Aditu gauza bat, enetxo. Nik hirurogeita hamar urte beteak ditut dagoeneko. Apenas dudan erekzio bat hilabetean izaten; puzkarrak, aldiz, berrogeita hamar ere botatzen ditut egunero. Beraz, tontokeria gutxi  niri, aditu…!? Beste zakur bati hezur hori, marisorgin!

 

Bizargorri, 2016-12-21

Ver Post >
GAURKO ZURE EGUNAK…
img
Jesus Mari Mendizabal | 14-12-2016 | 17:28| 1

Atzo, Santa Luzia, egun guzia; eguna motza eta gaua luzia. Orain berrehun eta laurogeita bederatzi urte bezala… Orain hogeita hamabost urteko gisa berean…Hi heu ez haiz oraingoa, txokilio; ezta Santa Luzia feria ere. Ezkio-Itsaso azpian, Santa Luzian, ospatzen zuan zazpi egunez alimaleko feria-festa antzinako hori. Litxarreria libre, lizunkeria lizentzi eta liskarra libertimendu, gotzaiak haserretu zituan zeharo; Iruñakoa, batik bat. Urretxuarrak ez zeudean alferrik erne. Feria huraxe beren herrian ospatu ahal zedin baimenak eskatu eta, 1727an, Felipe V.ak horretarako eskubide guziak eman zizkietean. Gaur arte.

Orain dela hogeita hamabost urte hantxe hintzen hi, Santaluzitan, hire andrearekin, ia bi urteko alaba Lierni orga-sehaskan hartuta, auto-tutuan egun pasa joana. Andrea kunplitu xamarrik zegoan bigarrenez, gorputz mehean sabel gizen biribil borobil… Kalean gora, kalean behera, Urretxuko plazatik Zumarragako geltokira, gustura ibili hintzen, autoatseginetan, giro onarekin. Gogoan duk jendetza, gogoan duk bazkaria, gogoan duk kafea hartzearena ere… Gogoan duk ia dena; harik eta, bat-batean, hire emaztea umeminek hartu zitean arte. Ai ene, bada: uzkurdurak! Hura estuasuna eta presa eta zalaparta…

Automobilean sartu eta Irunera, automaten gisa… Hire andrea minez txikitzen, aiumaka, arnas-estuka, hats eta putz… Ez zegoan artean Irunen eskualdeko ospitalerik, eta Urdanibia plazako bazter zera hartan emagina, erditzeko gela, medikua zain… Estuak eta larriak berriro. Eguna motza gertatu zuan eta gaua luzea, oso luzia. Ilargi betearekin. Hik, aise nahia izaki beti, ateka gaiztoan atarramendu onik ez. «Ba al dator…?», emazteari. «Noizko dugu…?», erizainari. «Hau dek hau…!», heure buruari. Erdi urren zegoena, bien bitartean, etzanik, uzkurdura gero eta sarriagoekin, minetan eta ezinetan, putz eta hats…

Gorputzak, beti ere, ba omen zekik dantzan; utzi egin behar omen zaiok… Eta hartan, denbora hiretzat aise joanean, goizaldean, heu aurrez aurre presente hintzela (buru-kaskoa ageri plop, leporainokoa atera zast, bizkarraldea libratu blup, oinak kanpoan zizt…!), jaio zitzaian, zitzaizuen, bigarren alaba, Itziar sorgintxoa, zorionik onenean, gaur bezalakoxe egunez, duela hogeita hamabost urte. Hire orduko autonomia isila eta amaren antsien pila! Izan ere, jaiotza bakoitzean bi erditze gertatzen omen dituk: kumearena eta karenarena: lehenengoan, umea libratu beharra; bigarrenean, ama salbatzea komeni.

Hazi eta hezi gero, Hondarribiko Guillerma-enean… Titi-emateak, oihal garbitzeak, orgatxoan ateratzeak, ikastolarako janzteak, demandak eta sesioak, zaputzak eta muzinak eta lainezak… Horiek denak eta askoz gehiago ere hik albotik ikusi hituen. Dantza geroago, Alamedako Elvira Ubiernarenean: euskal-dantzan hasi eta balletean amorratu: balleta, balleta eta balleta…!!! Hamabost urterekin Madrilen utzi huen alabatxoa, apopilo, ezezagunen etxean lau urtez. Zurich gero, Leipzig gero, Londres gero, Royal Opera House… Hire alabak oila-lurrean baino urte gehiago egin dik atzerrietan. Halere, autopuztua hago.

«Gaurko zure egunak,/ sorgintxoa baitu,//gau ilargi beteaz/ oparitu gaitu…//.  Zuregandiko ditxak/ ez zaizkigu ahitu:// harrotasun handitan/ ama duzu blaitu;//aita autista honek/ ere maite zaitu».

 

Bizargorri, 2015-12-14

Ver Post >
JUDUA ETXE ZULO BILA
img
Jesus Mari Mendizabal | 07-12-2016 | 08:26| 1

Hemen hauetan aspalditik ez da judurik agerian ikusten; hemen hauetan, noiztik ez da judutarrik aitatu ere egiten! Baina, hala eta ere, judu erraturik badabil oraindik ere munduan; judutar guztiak ez daudelako munduan aberats, judu guztiak ez daudelako dagoeneko Israeleko habian… Judio jaio batzuk oraindik badabiltza euskal herrietan ere, ttirriki-ttarraka, han-hemenka, behartsu, ezkutu-gorde disimuluzkoan, direlakoan-eztirelakoan… Gauza da, inork apenas garbiki aitortzen ez badu ere, palestinarrak izan gabe ere, euskaldunok zapoa daukagula haientzako; esan nahi baita, herra eta tirria, korromioa eta fobia diegula…, piskatxo bat.

Behobian gertatu berri da, agidanez. Kamioi eta autoen eguneroko alamena dela eta, bertako kristau batek Landetxan pisu berri koxkor bat erosi eta erabaki zuen etxetxo zaharra errentan uztea. Baita egunkarietan hala anuntziatu ere… Biharamunean bertan, goizean goiz, han zen Behobiako etxe xaharrean ate joka gizaseme sasoiko bizardun bat, bere motots bildu eta guzti.

—Nik etxe hau gustuko –bisitariak–. Pozik hartuko nik alkilerrean…

—Kasualitatea, gizona –kristau euskaldunak erantzun–. Bart euria egin du eta konturatu gara teilatuak oso kaltetua behar duela izan, ze aze nolako itoginak, tanga-tanga!, ganbaratik beheiti. Zuloak eta pitzadurak konpondu arte ezin alokatu dut etxea…

—Lasai horregatik, gizona; niri ez inporta. Nik badut anaia hargin igeltsero teilatu-konpontzailea; hark dena konponduko; hark egingo agudo guretzat adina lehorpe…

Zertxobait susmo txar hartzen zion, ordea, etxejabeak arren-erreguka zetorrenari. Halakoari bere etxea utzi ez nahi, eta zozoarena egiten segitu zuen:

—Itoginena ez da txarrena… Ikusten duzu hor kalean ume mordo iskanbilatsu hori? Ba, hortxe daude egunero goiz-goizetik, oilar-oiloak bezala kukurruku eta karaka; baita bazkalondoren ere siestako garaian… Eta kamioien zarata…! Hemen lasai lo egingo duenik ez da; hemen lo erreak izango dituzu…

—Lasai horregatik, gizona. Gure beste anaia batek gozodenda handia du; engainatuko ditu nolabait. Zarata ez inporta. Nik etxea behar; etxe hau nahi…

Etxejabea aspertzen da, gogaitzen da, nazkatzen da, eta:

—Ba al dakizu…? Nik ez diot nire etxea errentan judu bati utziko. Kito!

—Ni…, zer!? Ni judutar? Oh, ez! Ni, katoliko…

—Zu katolikoa? Baita zera ere…! Ea, ba: zenbat Jainko daude, zenbat…?

—Jainko bat bakarra. Baina berez hiru: Aita, Semea eta Espiritu Santua.

—Eta nola du izena Semeak?

—Jaun Goiko Aitaren Semea, Jesukristo.

—Eta non jaio zen Jesukristo?

—Jesukristo, Belenen.

—Jaun Goiko Ahalguztidunaren Seme izaki, palazio batean noski, ala…?

—Ez, ez… Txabola zulo batean, astoa eta idia ondoan, gixaixo, pobre…

—A, joino! Eta zergatik jaio zen, ba, txabola xahar batean errukarri…!?

—Zergatik…!? Zergatik diozu!? Kristau madarikatu kaka zimur batzuek judutarrei etxerik utzi nahi ez zietelako!!!

 

Bizargorri, 2016-12-07

Ver Post >
ALABAREN URTEBETETZEA
img
Jesus Mari Mendizabal | 30-11-2016 | 08:26| 1

Gure alaba zaharrenak hamabost urte bete ditu, atzo. Ume-umetatik bezala, aurten ere afari-merienda moduko bat prestatzen lagundu genion, lagunartean atseginetan egon zedin, jaten-edaten eta kontuak esaten… Atzo arratsean egina dute festa, geure etxepeko soto dotore atonduan. Litxarreria franko eta zurrut eta purrut, ase ederrik eginik izango zuten, noski…

Ilunabar goiztiarrarekin gonbidatuak banan-banan ailegatu orduko, gogoak emandako tokietan eseri ziren han-hemen aulkian, mahaian, lurrean… Berehalaxe gero, bakoitza bere sakelako telefono gainera makurtu zen mutu. Hurrena, berriz, twitter, instagram, facebook, washap…, tiki-tiki-tiki-taka-tik, mezuak bidaltzen hasi ziren guzti-guztiak, edo, bestela, joku bitxietan jolasten, begi biak erne-erne pantailari eta ahoa zimur-zimur keinuka…

Hunkigarria zen, hunkigarria zenez, bakoitza bere mobil beltz soilaren gainera makurtuta ikustea. Zeinen handiak zeuden denak! Txiki-txikitatik ezagutzen ditut, izan ere, eta; beren artean hitz egiten zutenetik, alegia… Gogoan dut oraindik gehienen ahotsa. Batzuek ez didate sinesten, txikiak zirenean elkarrekin hitz egiten zutenik; elkarri begira ere egoten zirenik, ez didate askok sinesten.

Dantza egiteko tenorea iritsi zenean, bakoitzak bere entzungailua telefonotik belarrira konektatu, bakoitzak bere gustukoeneko abesti-sorta hautatu eta, bakoitzak bere dantza egin arren, bazirudien denak erritmo berean ari zirela. Hura zen, hura, ikustekoa…! Geroago, tartetxo batean, denak gelditu eta gure alabatxo laztana zoriontzeko prantatu ziren. Denak kieto, dena isilik, denak atezuan, hala nola ohi diren atleta esprinterrak ehun metroko karreran.

Berealdiko zalaparta sortu zen derrepente sotoan: lagun guztiek batera, emozioz ikaratan, zorion mezuak, bidaltzeari ekin zioten, tiki-tiki-tiki-taka-tik, guztiak ere aurren-aurrenekoak izan nahian, hatzak tarrapataka sekulako abioan mugituaz. Batzuek, bistan da, aldez aurretik prest zeukaten testua eta “ok” eman eta kito… Gure alabatxoaren sakelakoak ez zuen bakerik tik eta tik, tirrin eta pirrin… Guzti-guztienak ere ezin, bada, une hartan ikusi eta asko beste baterako gorde zituen. Hura poza eta ditxa gure neskato maitearena: ilargi bete-betea zeukan bere labe gainean!

Ondora joan nintzaion eta: «Zorionak, nere! Urte askotarako!», esan nion emozioz gainezka. Izututa begiratu zidan berak, haserre; eta alde egin zidan ondotik, zapuztuta. Harritu ez ezik, kezkatu ere egin nintzen, jakina, eta atzetik joan nintzaion ea zer demontre gertatzen zen galdezka, ea zer arraio egin ote nion nik, gaiztorik. Bere mobila hartu eta mezu bat bidali zidan, tiki-taka-tik:

—Jo, tta! Nre lgunn aurrn ridklu eitn nao ni! KO utz nzu… Msdz, zrtko dad tfnok…!? Ztkizu mzu bt 2dalzn, eo…!?

—Brk! (:—<)!? –erantzun behar izan nion neure mobilez–. ZRNK!!! Urt asktko!!! Eun zrgrr pa dizt. Myt zytt. Tta. (:—*).

Urtebetetze zinez polita izan zen atzokoa, gure alabatxo zaharrenarena. Hau da denboraren joan beharra! Saguzarra baino urtetsuago nago dagoeneko. Jaio ziren berriak eta badakartzate nik ezin igerriak… Nola zahartu naizen! Eskerrak eman ez nion musurik…

 

Bizargorri, 2016-11-30

Ver Post >
AUKERA-AUKERAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 23-11-2016 | 08:25| 3

Hala atsoak nola agureak ere inork uste baino maizago eta aixago dabiltza airean, aireplanoan, munduan batetik bestera; eta, arabera berean, inork uste baino komeria gehiago gertatzen zaizkie, doazen tokira doazela. Ez da erraza jakiten haien ibileren berri. Nik txiripaz izan dut gertaera pollit baten notizia, eta ez daukat niretzat gordetzeko. Herritar batek esan dit ez omen dela atzo goizeko kontua, baina tira…

Agidanez, dama ormaiztegiar apain edadetu batek, bere hainbestegarren urtebetetzea izaki, herrian zertan nola handiro ospaturik ez, eta erabaki zuen autoz Hondarribira etorri eta hegazkinez Madrilera joatea, asteburua nahieran pasatzera; hiriko hotelik garestienetako batera joan ere, zer arraio. Zapatuan joan zen; ostatu hartu zuen eta… “ahitxoa janda sabela bero, lotxo bat einda kalera gero”, igande goizean zorrak ordaintzera plantatu zenean komeriak, komeriak kuanto! Enplegatuak laurehun eta berrogei euroko faktura erakutsi zion.

Haserretu zen atso ormaiztegiarra eta galdetu zuen sutan ea zer demontretan egin ote zuen okerrik berak; hotela ederra zela, bai, baina gela arrunt halako bateko gauak, gosaririk gabe, ezin balio zezakeela hainbeste, inolako moduz. Ohiko tarifa omen zela, adierazi zion enplegatuak. Ezin zitekeela, atsoak; eta hoteleko gerentearekin hitz egin nahi omen zuela… Berandu baino lehen agertu zen gerentea, txitxi baino dotoreago (aurrez noski enplegatuak leziatuta), eta esan zuen tente-potente:

—Hotelak kategoria du, piszina olinpikoa, sauna finlandiarra, areto ikusgarria dantzarako, eta abarren abarra, bezeroentzat egunero prest.

—Nik ez ditut erabili, ordea! –dama goierritarrak purrustaka.

—Beno, baina hor izan dituzu aukera-aukeran…

Hori guztia gutxi ez eta, ondoren, egundalako berriketak egin zizkion hotel handi haren izan-gaitasunei buruz; batez ere, bezperan, zapatu arratsean, izandako ikuskizun internazional Madril osoan famatuari buruz:

—Hemen zenituen atzo, zu agertu eta gero, munduko artistarik onenak beren ikuskizun zoragarriak eskainiz; mira-mira eginda egoteko modukoak!

—Ni ez nintzen, ordea, haiek ikusten egon! –atsoak, bekozko ilunez.

—Beno, hainbat zuretzat kaltean. Hortxe izan zenituen aukera-aukeran, eta, beraz, aprobetxa zenitzakeen. Errotan zaila da irinik ez lotzea…

Atsoaren haserre-marmarrak ez zion gerenteari zirkinik ere eragin; bera tankanpante, lasai. Ormaiztegiko atso erretxinduak orduan txekez ordaindu nahi omen zuela, eta txekea zirri-zarra bete eta eskura entregatu zion jaun gerente ikara-ezinari. Papertxo lauki luze sinatua hartu zuen honek eta, begia bota zionean markatutako diru kantitateari, agudo espabilatu zen:

—Aizu, señora, txekean… berrogei euro jarri duzu; berrogei!

—Hala da. Zuzen dago. Laurehun euroko deskontua egin dizut, nirekin oheratzeagatik.

—Ni zurekin oheratu…!? Baita zera ere!!! –gerenteak, espantuka.

—Beno, ni hor nintzen, gau oso-osoan, aukera-aukeran. Etor zintezkeen, aprobetxa zenezakeen niri zirri-mirri batzuk egiteko… Ahuntzaren lorean egon bazara, hainbat zuretzat kaltean! Beraz, bada, kito egingo dugu biok honekin…

Pikua jan zion ederki ormaiztiarrak madrildarrari, begiak harri bi utzita…

Bizargorri, 2016-11-23

Ver Post >
HILERRI BATEKO BERRI
img
Jesus Mari Mendizabal | 16-11-2016 | 07:33| 1

Hilerriak edo kanposantuak azaroko lehen egunetan, usoak urriko hego-haizeetan bezala dira: notizia beti. Zer esanik ez aurten. Gasteizen, gazte koadrilaren batek botila-tzarren batean azioa egin omen duenekoa; Iruñan, ezezagun batzuek hilobiak profanatu omen dituztenekoa; Donostian, baten batek tabernakuloa eta kustodia bere lekutik atera eta bota omen dituenekoa; Bilbon, hileta koroak, beren zinta eta guzti, hilobietatik lapurtu eta familiakoei auskalo nora kristo galdu omen dizkienekoa…

Horiek guztiak barra-barra hedatu dira Hegoaldeko probintzia guztietara, haserre suak eraginez. (Ene, bada, gure Munilla…!! Baita bateko gotzaia eta besteko artzapezpikua ere). Apenas, ordea, inortxok jakin duen hemen Iparraldeko hilerrietako berri; hango hilerri bateko berri, zehazki-mehazki. Niri txiripaz iritsi zait notizia, Bidasoa hurbileko mugaz gaindi… Kanposantu bateko etxo itsusi zikina izan arren, hemengo atarira ateratzen kemendu naiz, lotsak lotsa, irria eta barrea eragitea osasungarria omen delako. Izan ere, hauxe irakurri berri dut: «Zientziaren arabera, irribarre egiteak, arrazoirik gabe bada ere, zoriona dakar». Barre gozatsuak egin ditzazula, hortaz; nahiz eta hilerriko berriak serioak ohi diren beti, tristeak eta ilunak.

Olgetan ala benetan ari ote naizen, egiaz ala alegiaz, zeuk ikusi, zeuk erabaki. Baina, niri kontatu didatenez, Hilen Egunaren biharamunean, hilaren hiruan edo lauan, gertatu omen zen, Lapurdiko herrixka batean. Iparraldeko herri horren izenik ez digu axolik; jakin badakigu, alabaina, han herri askotan elizaren atzean daudela hilerriak, zabalik beti ere, hemen gurean ez bezala…

Bi emakume aski gazte eta pinpirin, mozkortu xamarrik, tabernatik etxera bidean, ordurako ilunabartzen hasia zelarik, iji eta aja, hilerrira sartu ziren pixa egitera. Baita hilobi atze batean makurtu eta egin ere. Dena zen han lore eta koroa dotore… Azpiak zerekin garbiturik ez gero, eta bietako batek azpi bustiak tangarekin lehortu, tanga harrika bota eta gonak jantzi zituen lasai arraio. Besteak, aldiz, penatxo halako tanga eder garestia galtzea, eta atzeko hilobi gaineko koroa-zinta bati tira egin eta harekin estali zituen azpiak, tanga ez bustitzearren; ondoren, tanga jaso, prakak jantzi eta, iji-aja, han abiatu ziren biak, bakoitza bere etxera…

Hurrengo egunean ziren komeriak… Lehenengo andrearen senarrak, min-min eginda, suak harturik hots egin zion bestearenari telefonoz:

—Bart arratsean gure andrea zepelin ederra harrapatuta etorri duk! Tangarik gabe, gainera! Besterik ez genian falta…! Akabo; gureak egin dik! Gainezka egin dik nire pazientziak… Auskalo non, norekin, zertan ibilia den…!

Eta bestearen erantzuna:

—Hori ez duk ezer, motel; ezer ez denez hori, nirearekin konparatuta! Konparatuko duk, ba…! Hi heu ere ez al haiz sekula zepelindu, ala…!? Begira: gure emaztetxoa ere mozkorturik, txolin-txolin ailegatu zuan etxera atzo, iji eta aja, aja eta iji… Ez duk, ordea, hori okerrena. Okerrena duk ipurdiko erretenetik zintzilik, bere azpietan bilduta, zinta bat zekarrela, honako eskaintza-idatzi eta guzti: «Ez zaitugu ahantziko!!! Maitasunez: Ernest, Xanti, Filipe eta Baionako campus guztia. Campus de Bayonne». Atera itzak kontuak, hi…

Hala bazan ala ez bazan, hala kontatzen dute behintzat, Baionako plazan.

 

Bizargorri, 2016-11-16

Ver Post >
BERGARAKO URDINA edo ANILA
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-11-2016 | 17:07| 1

Bergarako Angiozarren, Altuna baserrian, zazpiehun olibondo aldatu omen zituzten 2009an (eguteran, zer esanik ez), eta olio ehundik ehunean gipuzkoarra ekoizten omen dute gaur egun. Ez dira, noski, gure probintzian lehenak, ezta bakarrak ere, egiteko horretan: Hondarribiko Beko Errota, kasu; baina, hori beste kontu bat da. Gauza da, ari direla olio berde usaintsuaren egintzan, eta bejondeiela angiozarrei.

Duela bostehun eta hemeretzi urte, Bergaran bertan, oihalgintzan hasiak ziren, jo eta su ordurako, «los hacederos de los paños de Vergara», lekuko ez, baina bai araugile begirale Doña Isabel Erregina Katolikoa berbera zutelarik. Baita XIX. mendearen akabera aldera ere: bostehun eta gehiago langilek ba omen ziharduten herrian, urtean hamazazpi mila jantzi-pieza ekoitziz, lanerakoak hamarretik bederatzi. 1970ean ba omen ziren sei enpresa eta bi mila langile…

Mahonezko prakak, Bergarako urdina, Bergarako anila…, gaur egun oraindik ere erreferentzia ezagunak egiten zaizkigunak, entzutez bederen. Baina…, zer demontre zen anil delako hura?; nondik zetorren?; zer ikusteko dugu gipuzkoarrok anil harekin…? Anila, edo indigoa, iratzearen antzeko zuhaixka lekaduna da, eskualde beroetan hazten dena, hostoetatik eta adaxketatik gai tindatzaile bat ateratzen zaiona, “indigofera anil”. Antigualetik egiten da, nonbait; eta Indian eta Txinan bide du bere jatorria.

Nolanahi ere, Ertamerikan bazen familia bereko beste aldaera bat, “deindigoferea tintorea”, eta Guatemalak izan behar zuen, agidanean, haren produzitzailerik handiena. Jardupide luzeko egitekoa izaki, langile franko behar izaten zen: hostoak eta lastoak beratu, hartzitu, haren patsa alkaliz nahastu, zapaldu, lehortu, hauts bihurtu eta, azkenik, beste sustantzia batzuk erantsirik, gradu diferenteetako koloreak sortu, urdinetik purpurara. Esan eta kontatu errazago egiten da, egin eta gauzatu baino…

Haiek han ari zirela eta ari, hemen ere ez zeuden lotan geldi egoteko, eta Oiartzunen, besteak beste, hiru gizaseme jaio ziren, gure historiarako txit interesanteak hirurak ere: 1733an, Frantzisko Antonio Arbide Aristizabal; 1734an, Pablo Orendain Fagoaga, gerora apaiz egingo zena; eta, 1751an, Manuel Arbide, lehenengoaren anaia. Hiru oiartzuarrok zerikusi zuzen-zuzena izan zuten gure anilarekin. Baita Real Compañía Gipuzkoana de Caracas delakoak ere, jakina; baina hori ere beste historia bat da.

Aita Orendain apaiz lagunarekin batera, Ertamerikan zehar zebilela, ezagutu zuen F. Antonio Arbidek indigo landarea. Eta, landare hori landatzeko lurralde oso egokiak Venezuelan bazirela konturaturik, bere anaia gaztea, Manuel, bidali zuen gerora Guatemalara, zertara?, eta zuhaixka lekadunaren hazi eta adar-adaxken bila. Anaia hau “indigofera anil” izeneko motarekin itzuli zen lur venezuelarretara; eta, Aragua ibarrean bakarrik, bost bat mila pertsonentzat zeregina eta lanbidea eragin zen; bost bat mila pertsona, urte osoko urri-bizitza beti-batekoan zeudenentzat. Antonio Arbide, berriz, lurrak erosi eta anil-tintura honen ekoizlerik handiena izatera iritsi zen. Hainbesteraino, ezen 1804an Maracayko gobernadoreak, esker onez, bostehun peso eman baitzizkion pentsiotzat urteko, harik eta bizirik zen artean. (Peoi arrunt batek, indigo sailetan lanean, urtean ehun peso ere irabazten ez zuenean; atera kontuak).

Bergara famatua egin zen urte askoan, lanaren poderioz, ehungintzan, anila, Bergarako urdina, erabiliz (hiru oiartzuarrak ahaztu gabe, gero!). Europa eta mundu osorako eginak, zenbat oihal, bakero, izara, soineko… fabrikatuak, tindatuak, garbituak, kolorean doituak, geure etxeetan…! Erreka bera ere, Bergarako anilaren eraginez, urdin-urdin joaten omen zen maiz itsasoraino… Kontu zaharrak horiek denak, baina arrakastatsuak, meritu handikoak, onaurki txit baliosoak ekarri zituztenak gure probintziara. Ez da duda izpirik ere… Beste horrenbeste opa diegu hemendik Angiozarreko Etxagibel-Altunatarrei. Bejondeizuela. Zaila izango da, noski; baina oliba gipuzkoarrak ekar dezala anilak bezainbeste etekin eta irabazi. Hala bedi.

 

Bizargorri eta Patxi Albisu

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor