Diario Vasco
img
LELOZ LELO
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-03-2013 | 08:46| 0

«Eman euskara elkarri». Hil honen 14an atera zen Andoaindik 18. Korrika, eta hilaren 24an ailegatuko da Baionara. Hamaika egun euskal herrietan barrena korrika… Hamaika kontu hamaika tokitan. Ni erabat bat nator Xabier Etxaniz Rojok esanarekin: «Euskara beti lotzen diagu lanarekin, militantziarekin… Euskara nekearen sinonimo duk. ‘Eman euskara elkarri’ gabe, askoz hobe ‘eman plazerra elkarri’ leloa». Igualekoxea!

«Munduan primeran bizi liteke profeziak aldarrikatuz; ez, ordea, egiak esanez». Oso ondo daude ‘euskara salbo ikusi arte ez dut moztuko bizarra’, ‘ezina ekinez egina’, ‘udaberriko txoria, egunsentiko argia, euskal hiria…’ eta hala moduzko lelo(…)ak. Gaur bertan da udaberri; egunero da egunsenti. Baina, zertarako egunsentiak, jaikitzen ez badakigu?

«Laratzak badaki etxeko berri». Guri esango digute! Etxe guztiek laratza beltza; baina, ene, gurearen beltza! Ikastolek eta euskarazko eskolek, urte askoan, egin dute berea; baina etxekonekoa, auzoa, hiria arras zaigu euskaldunoi arroztu gure hizkuntzan. Gure gazteak geroz eta narrasago mintzo dira, mintzo badira… Beltza da panorama. Euskalduntasunaren maisu gehiago dugu hemen, euskalduna baino.

«Aberriaren mugak, euskararenak, gure baitan daude gehienak». Geuk beharko dugu mugi, hortaz. Bestela, beste harena: hilobia omen dela noski gerizperik onena ekaitzaldian. Mugi, jaiki, korri! Gaur delako udaberri; egunero dugulako egunsenti. Korrika hor doa ttipi-ttapa, eskuz esku euskara banatzen. Ez legoke batere gaizki, batere gaizki ez legokeenez, musuz musu hasiko bagina banatzen euskara gurea. Plazer bat izan dadin euskararena. Lelokeriarik gabe.

Bizargorri, 2013-03-20

Ver Post >
SUPERMERKATUAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-03-2013 | 16:49| 0

Gizonezko bat, supermerkatuko ilaran, bere txandaren zain, lasai ederrean… Halako batean, neska katxarro ilehori batek, eskua altxatu eta astinduz, hara non egiten dion irrizuri atsegina. Gizonezkoak, ezker-eskuin begira, otean ez-otean, ikusten du argi eta klarki, berari, eta ez beste inori, dagokiola irriño ezti haren keinua. Jakin-mina ziri, ilaratik atera eta dama gazte ederrarengana jotzen du, eder-begira. Totel-motel, zozo-gozo, esaten dio: «Barka…, aizu…, inondik…, inoizko… elkarren ezagutzarik ba al dugu!?». «Ba, begira  ‒erantzuten dio neskak‒: oker egon naiteke, akaso; baina, nire ustez, zu nire ume baten aita zara».

Gizonezkoa ahoa bete hortz geratzen da, mutu… Bien bitartean, azken hamar edo gehiago urteren oroi-pasada ziztuan eginez, emaztearen isilik egindako gau ibili lotsagarri bat etortzen zaio gogora. Harri eta zur: «Ai ene bada-ta! ‒esaten dio‒. Ez zara, kasualidadez, zu izango nire lagunxahar baten ezkon aurreko agur-festa hartako striper hura, ala!? Alajainkoa eta bi! Ez zara, horratik, zu izango orgia gaitz hartan billar mahaian eratzan nuena, ni erabat zepelinduta nintzela!? Ez zara zu (deabruak naramala, ai ene!) neskatxa bandera haren laguna izango, gau ero-bero hartakoa, bietako bat barrabilotan hazka eta miazka ziharduen bitartean, besteak luzokerra (pepinoa, entenditzen didazu; ez, noski, bestelako luzerik eta okerrik) ipurtzulotik sartzen zidanekoa!?». «Urde majadero zikina, aizu…! ‒erantzuten dio dama ilehori gazte ederrak, lotsa gorritan‒. Ez nauzu ni estriperra, ez emagaldua. Baita zera ere! Ni zera naiz…, zure alabaren andereño berria».

Esan gabe doa, bi belarriak makur-makur, isiltxorik erretiratu zela gure gixona lehengo ilarara, lotsa hankapean nola sartu asmatu ezin zuela. Eta esan gabe doa ere, betirako ikasi zuela gure antzinakoen lezio handia, kopla txikian emana: «Mingaina dantzan jarri baino lehenago, burmuinean txistua jo beharra dago».

Bizargorri, 2013-03-12

Ver Post >
BOST ZAKUR
img
Jesus Mari Mendizabal | 06-03-2013 | 17:47| 0

Landetxe batean, bapo bazkalduta, bost profesional, bakoitza bere zakurra abonatzen… Ingeniaria hasi zen lehendabizi: «Aizak hi, Erai-Kin! Erakutsiek hauei zertaraino haizen gai!». Eta Erai-Kinek mailu bat hartu, ohol batzuk iltzatu eta txakur-txabola bat eraiki zuen di-da batean. Egundaino halakorik…! Hurrena, ekonomistak: «Erne, Konta-Kinto! Hik zer dakik egiten?». Eta Konta-Kinto sukaldera joan, hogeita bost galleta ekarri eta bosnakako bost galleta-pila egin zituen. Hau ere bada, arraioa…!

Hirugarren, kimikoaren txanda, eta: «Azti, Kimi-Kari ‒agindu zion bere zakurrari‒.  Egin ezak dakiana». Eta Kimi-Karik hozkailura hurbildu, litro bat esne atera, platano bat zuritu, zukugailua konektatu eta, hara!, batido bat egin  ez zien ba!? Demontre…! Gero, laugarrena, informatikaria. Bere baitan, bereari inork irabaziko ez ziolako ustean: «Ea, Mega-Bayte: ekin, arraio tximista!». Eta Mega-Bytek gela zeharkatu, ordenagailua piztu, birusik ote zeukan aztertu eta email bat bidali zion auskalo nori… Bat ez beste denak zeuden han aldiro aho bete hortzekin begi arranpalo, gora handiak eginez…

Atzenean, politikariak bere ttottoari hots egin eta hala esan zion: «Ea, Dipu-Tau, ekin. Heu abilen, bixkorkilo!». Eta Dipu-Tauk, zutik jarririk, laineztuta, galleta guztiak jan, batidoa dzanga-dzanga edan, salako alfonbran kaka egin, ordenagailuko artxiboak ezabatu, beste lau zakurrei popatik eman, jabetza-agiri faltsu batez txakur-txabolaren jabe egin eta, artean konforme ez zela, immunitate parlamentarioa alegatu zuen. Deabru bat eta erdi…! Hantxe eta bertan, bera izan zen deklaratua zakurrik zakurrena zakurretan.

2013-03-06

Bizargorri

Ver Post >
TESTAMENTUA
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-02-2013 | 09:00| 0

TESTAMENTUA

(edo ortografia zertarako den).

                Agidanez, dama batek, ez jakinean edo gaiztoz, hiltzen zenerako, bere azken testamentua batere puntuazio-markarik gabe idatzita utzi omen zuen. Hona hemen testua: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot ez nire anaia Markoxi ez ez alajainkoa sastreari zorrak ordaindu inoiz ez ezta inola ere jesuitentzat guztia hala bete dadin hemen azpian dut sinatzen…».

Hil zen dama… Testamentua partitzeko ardura hartu zuen epaileak jabegai guztiak bildu (iloba Ane, anaia Markox, sastrea eta jesuita) eta, idazkia irakurri ondoren, kopia bana entregatu zien laurei, biharamunean, ahal izanenean, mataza askatzen lagundu ziezaiotela eskatuz… Hurrengo egunean, atzera berriz denak elkartu eta hona hemen zehazki bakoitzak ekarri zuen interpretazioa:

Iloba Anek: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot. Ez nire anaia Markoxi. Ez, ez alajainkoa, sastreari zorrak ordaindu! Inoiz ez, ezta inola ere, jesuitentzat. Guztia hala bete dadin, hemen azpian dut sinatzen…».

Anaia Markoxek: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot? Ez. Nire anaia Markoxi. Ez, ez alajainkoa, sastreari zorrak ordaindu! Inoiz ez, ezta inola ere, jesuitentzat. Guztia hala bete dadin, hemen azpian dut sinatzen…».

Sastreak: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot? Ez. Nire anaia Markoxi? Ez, ez alajainkoa! Sastreari zorrak, ordaindu. Inoiz ez, inola ere ez, jesuitentzat. Guztia hala bete dadin, hemen azpian dut sinatzen…».

Jesuitak: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot? Ez. Nire anaia Markoxi? Ez, ez alajainkoa! Sastreari zorrak ordaindu? Inoiz ez, ezta inola ere! Jesuitentzat guztia. Hala bete dadin, hemen azpian dut sinatzen…».

Azkenik, epaileak berak irakurri zuen berea: «Ondasunak nire iloba Aneri utziko dizkiot? Ez. Nire anaia Markoxi? Ez. Ez, alajainkoa, sastreari zorrak ordaindu! Inoiz ez, ezta inola ere, jesuitentzat. Guztia hala bete dadin, hemen azpian dut sinatzen…».

Hala, bada, dama hildakoaren ondasunen jabegaia argi berezi ezin eta garbi hautatu ezinean, honako azken erabakia eman zuen epaile zuhur bezain bizkorrak:

«… beraz, ondare honendako oinordekorik ezean, nik, epaile eskudun honek, gure Legeen izenean, guztiaren jabetza hartzen dut. Eta, beste zer esanik ez delarik hemen, bukatutzat ematen dut zuetako bakoitzaren demanda, eta amaitutzat testamentuaren auzia».

 

Jesus Mari Mendizabal Iraola «Bizargorri»

(Euskarara moldatua)

Ver Post >
HARRITUTA GALDEZKA
img
Jesus Mari Mendizabal | 25-02-2013 | 10:56| 3

Zer demontre zenbatu ohi dute ardiek lo hartzeko!? Zenbaki erromatarretan nola arraio idazten da zeroa!? Kamikazeek zer deabrutarako janzten zituzten kaskoak!? Tarzan nolatan agertzen zitzaigun beti bizarra eginda!? Emakumeek, begiak makillatzen dihardutela, zergatik zabaltzen dute ahoa; zergatik, kontxo!? Nondik nolatan jakin dezaket zenbat bizialdi zaion geratzen gure katuari!? Baldin esaterik badago “andre erdi berria”, zertako ez esan ere “gizon erdi zaharra”!? Nola asmatu, galbidean den animalia gose bat galtzeko bidean den landare bat jaten ikusiz gero!?

Zer jesusetarako zanpatzen ditugu indartsuago aldagailuaren aginte-botoiak, pilaz edo bateriaz eskas dabilenean!? Artilea urak hartzen badu, hartzen duen bezala (bustitzean, alegia, laburragotzen bada), zer dela-eta ez dira ardiak laburtzen, txikiagotzen, euritan!? Nondik eta nola ospatzen zituzten Harriketarrek Gabonak, Kristo jaio baino askoz lehenagokoak izanda!? Gizonezkoak den-denak igual-igualak omen direla esan eta esan, eta (beraz bada!) zein santuren argitan dabiltza gero emakumezkoak hainbesteko arretaz eta arduraz aukeratzeko orduan!? Zergatik ote dituzte hilerriek harresi horren altuak, barruan daudenak ezin dira-eta irten, eta kanpoan daudenak, berriz, ez dute-eta sartu nahi!?

Arrautzek, jaten ditudanean, gibela xehatzen omen didate; gibelak, orduan, jaten badut, zer…?, arrautzak xehatuko ote dizkit ba!? Kurba aerodinamikoenak erakusten dituzten emakumeak izan ohi dira erresistentzia gehien kontrajartzen dutenak: nola liteke, baina, hori!? Lehen ordularia asmatu zuten unean, nork zekien zein ordutan ipini asmakari berria!? Heriotzara kondenatuari indizio hilgarria ipintzerakoan, zertarako erabili xiringa-orratz esterilizatua!? Eta, bukatzeko, nirekin aspalditxoan, ote-ez-ote, daramadan galdera: Einsteini ulertzen ziotenak hamar besterik ez omen ziren mundu osoan. Hamar besterik ez, alajaina. Hortaz, niri inork ulertzen ez badit, jenio bat ote nauzue, bada!?

 

Ver Post >
SERMOLARIAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 20-02-2013 | 19:55| 0

Egipton ere badira sermolari erradikalak. Erlijio islamikoan aditu bakarrak direlakoan, ukuiluko astoak baino zentzu gutxiago erakusten dute ahoa zabaldu aldiro. Halako gauzarik buru humanoak ezin eraman lezake. Esango nuke! Ikusi, bestela.

Abu Islam-ek bere telebista kanaletik: «Emakumeak plazara, manifestazioan, bortxa ditzaten ateratzen dira. Gehienak kristau matrakak dira; gainerakoak, inork lotzen ez dituen andre alargunak». Beste behin, aho bero berak, hara: «San Balentin egunez kalera irteten diren andreak putak dira. Puta bakoitzak morroi bat, edozein, begiz jotzen du eta berarekin eramaten, gau-ta-egun lizunkerian jostatzera. Gu, musulmanok, ez gara larru jotzaileak». Mahmud el-Naggar mezkita-gizonak: «Senda ezinezko gaitzen kontrako erremedio islamiarrik onena gameluen uxuria, pixa, edatea duzue». El Shahat sermolariak piramide eta esfingeak estali egin behar omen direla dio, sinbolo paganoak direla eta. Beste batek, Mursi presidente islamistaren oposizioko liderrei buruz: «Alaren epaia da, heriotza horientzat!».

Astakeriak iruditzen zaizkigu, baina astakeria urrunak. Ez, memoria egingo bagenu. «Bortxaketak diozu? Izango ez dira ba, neskak janzten diren moduan jantzita… Leitu Biblia, perbertituok, leitu, homosexualitatetik salba zaitezten… Edan Lourdeseko Amaren ura eta sendatuko zara… Gurutzefika debekatzea kultura akabatzea litzateke… Abortuaren legea heresia da… Dibortzioaren aldeko alderdiak deabruarenak dira: ez haiei botorik eman…!». Rouco, Reig Pla, Martinez Camino… Elizgizon sermolari hauei ere urrunak irizten badiezu, berriz, jarri zeuk hurbilagorik. Dena ezin nik egingo dut.

Bizargorri

Ver Post >
AUNDI GAIXTUAK
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-02-2013 | 16:29| 0

AUNDI GAIXTUAK

Liburu xaharretan uxarka ibiltzea gogoko dut. Hara hemen, gaur goizean Auspoa liburu-sail urrezkoan bila nenbilela, zer perlak aurkitu ditudan. Lapurrak hemen eta lapurrak han, bada oraintxe gatazka, iskanbila eta istilua franko Espainiako partean, bankariak direla, politikariak direla, hau-ta-hori-ta-hura direla… Iruzurra, ustelkeria, grina gaiztoa…; lapurreta, hitz batean eta betean. Jende arrunta hutsarengatik kartzelara; handikiak, kristorenak eta bi egin, eta, halere, kalean harro.

Ondorengo perla hauek Txirrita bertsolariak orain 82 urte idatziak dira. Hamabi bertsotatik sei aukeratu ditut. (Bat bada, 2.a, Hondarribiko amona Jexuxa Sistiagak buruz kantatzen ziguna). Kanta itzazu zuk ere, edo astiro irakurri bederen, eta ikusiko duzu nola balio duten bete-betean gure gaurko lapur giro triste lotsagarri honetarako. Urteak joan badoaz aurrera, baina historia, «mundu ontako bizi-modua», beti bat bera izaten ari da; ari denez! On degizula.

Beti bezala, presaka bazabiltza, irakurri gutxienez 3., 4. eta 6. bertsoak. Ez al dira bihar bertan ere gure edozein eguneroko berripaperetan, berri-berri, publikora ateratzekoak!?

 

1. Gure munduko bizi-modua                                  4. Lapur txikiyak kastigatzeko

guziyentzat da laburra,                                              non-nai badago kartzela,

griña gaiztuak tiratzen gaitu,                                   kupira gabe ematen zaio

ortatik dator makurra.                                               denbora askoko itzala,

Leku askotan ikusi oi da                                            esanaz egindako okerrak

lapur guardiyan lapurra;                                           antxen pagatu ditzala…

animaliya ere igual                                                     Aundiyak libre ikusten dira

katua eta zakurra:                                                       pasiuan dabiltzala,

berak asko nai t’ezin sufritu                                     ez projimua maite bagendu

bestek daraman apurra.                                            gere burua bezela.

 

2. Armario zar batian nuen                                        5. Itsasuan zer gertatutzen dan

esperientziya ikusi:                                                     ez al dezute ikusi?

gure Pepita deskuidatuta                                          Txardiñ berriya eta antxua

atia zabalik utzi…                                                        izurdiaren igesi,

Katu Moñoña azkar sartu zan                                  azpiyan eziñ aguantatu ta

bere bigote ta guzi;                                                     gañera irten-arazi,

xagua itota odolkiya artu,                                         an ere pronto arrantzaliak

goiko sapaira igesi…                                                   beren sare eta guzi…

Animalien artian ere                                                  Anima salbo, jende pobria

lapur aundiya nagusi!                                                gaur olaxe gera bizi.

 

3. Mundu onetan dijuan martxa                              6. Gure tartian gauza bat dago

etzait askorik gustatzen,                                           izugarri itsusiya:

bear bezela portatzen baña                                      begiyetako bista ona ta

errezago da juzgatzen.                                               iñor eziñ ikusiya;

Pobriarentzat amenazua,                                          juezak alde daukazkiyenak

kopeta dute beztutzen;                                              irabazten du auziya,

sermoi ederrak aditu arren,                                     eta orduan egingo diyo

ez dira asko estutzen;                                                berak nai duan guziya…

lapur txikiyak preso sartuta,                                    Aundi gaxtuak nai duen arte

berak milloiak ostutzen.                                           txiki onaren biziya!

 

Jesus Mari Mendizabal Iraola, «Bizargorri»

Ver Post >
TRIUAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 07-02-2013 | 18:31| 0

TRIUAN

 

Hondarribian, barku bat urak eramanka dabilela adierazteko (jitoan, a la deriva), «triuan» doala esaten dute; ez arraun eta ez aingura, ontzi bat urak edota haizeak nahi erara darabilenean, batera zein bestera ero. Triuan joan, triuan utzi, triuan mugi… Ez L. Mitxelenaren hiztegiak bide dakar, ez P. Mugicarenak, ezta R.M. Azkuerenak ere. Hala eta guztiz, hitz bizia da, biziki interesantea, hala ahozko jardunerako, nola idatzizko adierazpenetarako ere.

Triuan da oraindik Pasaiako kanpoko portuaren proiektua. Triuan, baiki, hemengo agintarien adierazpenak gorabehera, Nekazaritza eta Ingurumen Ministerioak zer esango zain. Garai batean halako ziriak eta eztenak zorroztu zituen egitasmoa noraezean da, triuan da, oraindik. Batzuentzat nahitaezkoa zena eta besteontzat astakeria, bai-nahi ez-nahi luzean ibili ondoren, ez aurrera eta ez atzera geratua da, astoa langan bezala.

Asmoa zen (da!?) Pasaiako badiaren kanpoaldean, Jaizkibelen magalean, milioi bat metro koadroko ur eta lur eremuan, mila milioiko euroren gastuz, portu berri bat eraikitzea, kosta ahala kosta. Hasieran, alderdi politiko gehienak aldeko zeuden («txarrak kenduz gero, guztia ona» zioten); orain, baina, fedeak amore eman die askori eta alde erantzira jarriak dira. Gainera, Iparraldea ere mobilizatu da, haserre, deabru portu tzar halakorik ez egiteko, alajinkoa!

Beraz, gauzak horrela, bada garaia oraintxe hautsi-urratua egiten hasteko, erabakia behin betiko zirt eta zart hartzeko, auzi larri hau triuan utzi gabe sine die. Bada garaia, sekula eztako portu zeraren zain triuan egon gabe, betiko portu zaharberrituan katez amarratzeko, betirako.

 

Jesus Mari Mendizabal

(2013-02-06)

Ver Post >

Otros Blogs de Autor