Diario Vasco
img
MATXINADA BASETXEAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 02-11-2016 | 08:48| 1

Basetxeko nagusi Jones jauna zen, duela franko urte. Gizaki mozkor zakila izaki, itsusi egin zuen bere lana, bera nagusi bakar zakar beti. Zerri zahar jakintsu bat bazen bertan, ordea; eta animalia errukarri guztiei eragin zien errebelatzera, basetxea beraiek gobernatzera. Baldintza batekin, baina, beti ere: den-denak berdin-berdinak izatekotan, zazpi lege, arau edo agindupean: «Bat, bi hanken gainean dabilena, etsaia da; bi, lau hanken gainean dabilena, edo hegalduna, laguna da; hiru, animaliak ez du arroparik jantziko; lau, animaliak ez du ohean lo egingo; bost, animaliak ez du alkoholik edango; sei, animaliak ez du beste animaliarik hilko; zazpi, animalia guzti-guztiak igual-igualak dira».

Hasera batean, Animalien Basetxea zoritsu eta loratsuago bilakatu zen. Denbora joanean, ordea, pixkana-pixkana, lider jarritako zerriek, boterea itsuski baliatuz, aginduak nahierara manipulatu zituzten. Bi zerri liderrak, Napoleon eta Elur-bola, beren artean gorabeherak izaten hasi ziren: lehenak kolperik jo nahi ez zuen, agindu eta kito; besteak, animaliei haize-errota eraikitzen irakatsi nahi izan zien. Zerri gehienak honen fabore, noski. Baina, Napoleonek, bederatzi zakur amorratu hartuta, Elur-bola basetxetik kanpora bidali zuen haizea hartzera. Pixkana-pixkana, arauak aldatzen bakantzen makaltzen joan ziren: «Bat, animaliak ez du ohean lo egingo…, izara artean; bi, animaliak ez du alkoholik edango…, neurriz gain; hiru, animaliak ez du animaliarik hilko…, motiborik ezean».

Pixkana-pixkana, zazpi lege, arau edo aginduak ezabatu egin ziren Napoleonen, Zerri Nagusi Ahalguztidun izendatuaren, aginduz… Pixkana-pixkana, Jones jaun gizakiak utzitako arropak janzten hasi ziren gero zerriak, lehen agindua hautsiz, atzeko bi hanken gainean ibiliz, lehenagoko gizakien gisa berean… Pixkana-pixkana, Elur-bola baztertua zelarik, haren erru egin zuten zerriek beren arteko miseria guztia, Napoleonen meritu eginez arrakasta ekonomikoarena, demokraziarena… Pixkana-pixkana, animalia errukarriek ordu mordo batez lan egin behar izan zuten, morroi gisa, asko produzituz, gutxi janez, zerri buruen aurrean mutu, ezertaz kexatu gabe, botoa bera ere galduta… Pixkana-pixkana, Napoleonek eta zenbait zerrik beren mahaira gonbidatu zituzten antzina gorrotatzen omen zituztenak… Eta azkenik, pixkana-pixkana, auzibidea abiarazi zieten animalietako zenbaiti, bihurriei, haserako zazpi aginduak lege bakar bihurtu zutelarik: «Animalia guzti-guztiak igual-igualak dira; baina, animalia batzuk beste batzuk baino igualagoak».

1945eko “Matxinada basetxean” nobelaren historia duzu honako hau, nola-hala laburtua. George Orwelen pistara Adolfo Roldan jaunak erakutsi dit bidezidorra. Hirurogeita hamaika urte geroago, eguneratze aldera, ezar itzazu kontaera horretan izen propio berriak, aspaldian eguneroko ezagun izan ditugunak: Franco-Fraga-Aznar, izaki-gizaki halakoxeak, hasteko; Gonzalez-Guerra eta “zakur” konpainia hurrena (Barrionuevo, Vera, Sancristobal, Amedo, Elgorriaga, Danborenea, Bono, Domínguez, Planchuelo…); baita Pablo Iglesias Posse ere, PSOEren fundatzailea; Pedro Sánchez, haizea hartzera bidalia, Odon, PSC…; eta, egungo “zerri-zakur” berriak: Susana Díaz, Lambán, Pradas, Simancas, Ximo Puig, Hernando, Fernández… Eta kito. Orain has zaitez berriro goitik behera leitzen artikulua, hobeto ulertuko duzu-eta, seguruenera.

Bizargorri, 2016-11-02

Ver Post >
ISUNA ETA ISUNA
img
Jesus Mari Mendizabal | 26-10-2016 | 07:34| 0

Notizia zabal dabil egunotan gure probintzian: Trafiko Zuzendaritzak, iaz, lau miloi eurotik gora harrapatu (bildu, jaso, xixkatu) omen zituen, Gipuzkoan bakarrik, gehiegizko abiaduraren kariaz, kausaz. Hirurogei mila auto-gidari baino gehiago izan omen ziren radar finkoez nahiz ibilkorrez zepoan hartuak; ehun eta hamabost mila bostehun eta berrogeita hiru isun jarriak… Beraz, beste horrenbeste multa gure etxeetara, irabaziaren lehiaz eta afanez eta grinaz. Aurton askoz ere gehiago izango omen ditugu, seguru…

Inork ez du, ordea, notiziarik zabaltzen zenbat multa ipintzen den gure herri eta hirietan aparkatzea dela-eta, zenbat sos den harrapatzen, biltzen, jasotzen, xixkatzen, zorioneko TAO-OTAren sistemarekin, irabaziaren grinaz eta afanez eta lehiaz, zazpi kopeta-azalez. Jakingo nuke gustura, horra!

Abiadurarenak alde batera utziko ditut… Aurreko batean, ondoko hirian nintzen, gestorian dokumentu batzuk entregatzen. Sartu, paperak utzi eta kito: ez nintzen egon arrautza-gorringoari danbolina jotzen… Kalera irten eta han ari zen udaltzain tente bat isuna jartzen; aparkatze araua hausteagatik, inondik ere. Esan ere egin nion: «Hara bestea; burutik joan zara, ala!? Bost minutu ere ez ditut egin-eta! Gure Jainkoak eskertuko lizuke, jubilatu bati faboretxo bat egingo bazenio…». Ez zuen zirkinik ere egin, ikarakaitz. Eta multa eskribitzen jarraitu zuen serio demonio…

Egia esan, pasatu egin nintzen pitin bat hurrena gero, eta: «Harro lotsagabe galanta egina hago hi!», atera zitzaidan bihotzetik. Entenditu egin zidan, ze, hozki so eginez, beste isun-paper bat betetzen hasi baitzen, autoak ez omen zeramala-eta bistan ITV delakoaren pegatinarik. Ezin izan nion orduan barren-barrenari eutsi, eta direnak eta ez direnak jaulki nizkion parrastan: «Zomorro zikina. Ikusten diat, bai, potrozorri batekin ari naizela hizketan. Beste ezertarako balio ez, eta polizia egin haute hi, kalamidadea halakoa…».

Arestian aipatu bigarren multa osatu zuenean, parabrisako azpian atxiki eta, segidan, hirugarren bat betetzeari ekin zion. Ez nintzen hala eta ere kikildu. Hamar bat minutuz bereak eta bost esan nizkion, bihozgabetik gibel-handiraino, madarikatutik astapotroraino; zokormazoa, segapotoa, babalorea… Arnasa hartzen nuen bakoitzeko, isun-paper berria hartzen zuen; eta isun-paper bakoitzeko, irria are eta zabalagoa egiten zitzaion ezpainetan, dirdaitsuagoa begietan…

Nire hamaikagarren irainaren ondoren udaltzainak aleungarren multa idatz-bete zuenarekin, erabat ase zitzaion, sobra ere, mendekua; eta bazihoan… Bazihoan, auto txarki aparkatu haren matrikula eta abarrak ondo apuntatuta, zepoan hartuta ninderamalakoan ni ere. Orduan: «Neuk ere joan beharra zeukaat, ba –esan nion iheska–, hortxe ailegatu duk-eta nire autobusa…».

Ikustekoa izan zen, ikustekoa izan zenez!, udal-polizia haren mozolo aurpegia, zer esan, zer egin ez zekiela… Orain urte batzuk jubilatu nintzenez gero, egunero bilatzen dut dibertsioren bat, egunero saiatzen dut denbora-pasa jostariren bat… Medikuak halaxe aginduta, portzierto; guztiz garrantzitsua omen delako nire adinean ez aspertzea, umore berrien bila sarri-sarri abiatzea, hala etxean nola kalean ere. Eta, jakina, medikuari kasu egin behar zaio.

 

Bizargorri, 2016-10-26

Ver Post >
LAGUNARTEKO 7 MARTXA
img
Jesus Mari Mendizabal | 19-10-2016 | 07:14| 1

Handik eta hemendik, bizitzaren errotak programatuta, hogei bat urteko hainbat mutil lagun bildu ziren behin, eman dezagun Gipuzkoako Goierrin, Ormaiztegin, familiak, lanak eta patu ez-beti-putak hartaratuta. Non elkarrekin ospatuko, non elkarrekin afalduko…? Eta erabaki zuten, guztiak ados, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, handik gero, gau pasan, Zumarragan ez bazen Beasainen, parranda egin zezaketelako, «gazte eta ero, zentzua gero» ojuka.

Handik hamar urte geroago, koadrilako lagunok hogeita hamar bat urtekoak zirela, biltzen dira berriz, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko ote zuten erabakia hartzera… Eta, azkenean, erabaki zuten, denak konforme, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, parranda bertan luza zezaketelako, eta, handik behera, etxera bidean, sekula santan alkoholemia probarik ezagutu izan ez omen zelako, baso-zulo ilun hartan.

Handik hamar urte geroago, koadrilako lagunok berrogeitaka urteko gizon gordinak zirela, biltzen dira berriz ere, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko ote zuten eztabaidatzera… Hau-ta-hori-ta-hura, azkenik, erabaki zuten, denek batera, Lierniko Mujika jatetxera afaltzera joatea, hango neska polit zerbitzariak, eder galantak ez ezik, jator-jatorrak ere izan omen direlako beti, ipurtzulotik ere eztia dariola. (Ipurtzulotik eztia dariola, gizon usteko mutiko begi-luzeak, uler bedi zuzen, gero!).

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok berrogeita hamarna urtekoak zirela, biltzen dira atzera, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non afalduko «Afaldu?… Ez!», bazkalduko ote zuten antolatzera… Eta, azkenerako, erabaki zuten, baietz eta baietz, Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, hango jaki-zerrenda zoragarria omen zelako, eta, ai ama!, hango ardoen aukera, zer esanik ez: «Janak edana on dik; um-blen-ble…!».

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok hirurogei urtekoak zirela, eztula baino zaharragoak ziruditela dagoeneko batzuk, biltzen dira berriro, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten diskutitzera… Eta, azkenez, erabaki zuten, guzti-guztiak bat etorririk, Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, leku lasaia omen zelako, zaratarik batere eta umerik apenas gabekoa, eta (oso-oso kontuan izatekoa), erretzaile ez zirenentzako omen zeudelako saloiak; hala goikoak, nola behekoak ere.

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok hirurogeita hamar urtekoak zirela, txima hondarrak txuri-txuri, biltzen dira beste behin, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten hizketatzera… Eta, atzenean, erabaki zuten «Bale! Bale…!», Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, elbarri edota ezindu samarrentzat sarbideak omen zeuzkalako, eroso askoak edozeinentzat. Zaharrago eta beharrago…

Handik hamar urte beranduago, koadrilako lagunok laurogeitaka urtekoak zirela, adinak ahiturik, biltzen dira ostera, ea non elkarren lagunarte zorioneko hura ospatu, ea non bazkalduko ote zuten deliberatzera… Eta, atzen-atzenean, erabaki zuten, «Dudaik’pe!, dudaik’pe…!», Lierniko Mujika jatetxera bazkaltzera joatea, oso erabaki zuzentzat etsita aspaldiko partez, izanez ere, han ez omen zirela-eta sekula beren bizian elkartu, ez afaltzera eta ez bazkaltzera.

 

Bizargorri, 2016-10-19

Ver Post >
ROBOTARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 12-10-2016 | 17:12| 1

Bilbon (non, bada, beste euskal herrietan bestela!?), azken modako jatetxea martxan jarri berri omen dute, denbora asko ez dela… Sartzen da gizaseme ez-gazte ez-zahar bat, jertse urdin-morea lepa-gainetik daramala. Txardina zaharren eguna izaki, urriaren hamabia, ospatu beharra zegoen, baldinbetan. Ateratzen zaio errezibitzera robot-maître bat, bere apain guztiez apaindurik, jantzi-jantzi eginda, eta adierazten dio ezti eta zintzo:

—Sentitzen dut zinez, jauna; baina, erreserbarik egina ez baduzu aurrez, ezin sar zaitezke bazkaltokira, mahai guzti-guztiak beterik daude-eta une honetan. Beraz, ordu erditxo bat-edo itxoin beharrean zaude… Bien bitartean, jatetxeak baxoerdi bat hartzera gonbidatzen zaitu barran, atsegin handiz, pintxo eta guzti. Eta, gainera, nahi baduzu, neuk proposatuko dizut nola ondo eman egonaren denbora.

—Konforme… –bezeroak, liluratuta. Eta inguratu ziren biak barrara.

—Axolarik ez badizu, behintzat, esango al zenidake zenbatekoa duzun zuk zure adimen-kozientea, koefiziente intelektuala? –galdetu zuen robotak.

—Ehun eta hirurogeikoa dut –erantzun zuen bezero prestuak, susmotsu.

Eta hurrengo hogeita hamar minututan, trebe eta xalo mintzatu zitzaion robota azken gertaera kulturalez, filosofiaz eta literaturez; munduko han-hemengo ekonomiaz, azkenaldiko joera posibleak analizatuz; baita azken boladako aurrerapen zientifiko eta teknologikoez ere…

Bezeroa aho bete hortz gelditu zen. Halakoxe inpresio ona hartuta, handik hilabetera, azaroaren hogeian, Franko hil zeneko eguna izaki, joan da berriz Bilboko jatetxe modakora. Itxoin beharra omen zegoela, robotak… Oraingoan, ordea, maître bitxi hura nondik nola aterako ote zitzaion ikuste aldera, adimen-kozientea laurogeita bostekoa omen zeukala esan zion gizonak.

Eta, zain derrigor egon beharreko denboran, robota hogeita hamar minutuz futbol-liga espainiarraren gainean mintzatu zitzaion, kirolari espainiarren nazioarteko arrakasta handiez; baita telebistako (lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren, seigarren eta hamahirugarren kate jo-ta-ke espainiarren) prentsa arrosa deitutako programez, Matamoros eta abarrez…

Aho bete hortzago gelditurik izango zen jaun bezeroa, nonbait, eta, kuriosidadez, egun batzuen buruan, abenduaren 6an Konstituzio eguna izaki, hirugarren aldiz ere joatea erabaki zuen arestiko jatetxe modako hartaraxe, robot apain buruargi hura probatzera. Dena aurrekoetan bezalaxe: «Dena betea dugu, itxoin beharra dago, zatoz barrara nirekin…». Eta adimen-kozientea galdetu zionean, hogeita hamabostekoa omen zeukala erantzun zion bezeroak.

Orduan, robot-maître bilbotarra poliki-poliki hasi zitzaion hitz egiten, hitzak ez-ezik, silabak ere xehetzen-xehetzen; (baita, zorrotz asko, arrazoi punta motzak agertzen ere):

—Bee-raz, bee-raz, bee-raz, bee-bee-bee!!! –. Harrituta bezeroa, isilik… Robotak, segi:

—Beraz, zuk Rajoy-ri emango diozu botoa. Botoa, borondatea, boterea… Bo, bo, bo! Azti gaiztoren batek garuna bihurritu dizue, atzeraka ibil zaitezten. Lehen, ta-ta-ta!; orain, bo-bo-bo! Bee-bee-bee, bo-bo-bo, ez da gauza onik…

Eta alde egin zion robotak ondotik, bezero jertse urdin-morekoa aho bete hortz zorrotz utzita.

Bizargorri, 2016-10-12

Ver Post >
DIPUTAPENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 05-10-2016 | 07:26| 1

Sekula eztako bilera, batzarre edo biltzarra, egin berri da egunotako batean, Mutiloako lurretan, baina Ormaiztegiko mugetan. Animaliena, batik bat; baina, baita ez-animalia batzuena ere. Bilera alimalekoa, edozein moduz ere, alajainetan. Han ziren, aurpegi mindu mukerrez, bekoki ilunez, tripa jaten, haserre baino haserreago, Ormaiztegiko txakurre eta Gabiriko katue; eta bi antolatzaile hauekin batera, gisa berean:

Mutilloko txerrigorrik, Lazkaoko antzarrak, Ataungo otsok, Ordiziko azak, Olaberriko dotorek, Legorretako pikuk, Zeraingo xaguk, Beasaingo barek, Oñatiko txantxikuk, Segurako zopajalek, Itsasondoko ijitok, Amezketako elbik, Zaldibiko arkakusok, Legazpiko ilintxak, Zegamako belek…, eta beste zenbait gehiago ere bai, saltsa eta baltsa hartan antzeman ezinak. Zarautzko haizeak falta ziren, bost axola omen ziela-eta haiei zoko hartako ustel-usaien auziak. Falta ziren arratoiak eta putreak eta kaioak ere, azkarregi omen zela-eta haientzat; agertuko omen zirela datozen Sandresetarako…

Oihu, istilu eta zalaparta, tren-zubi azpiko bainu-etxe zaharraren inguruetan zeuden guztiak bilduta, anabasan, Lurpe izeneko zabortegi ez hain zaharretik oso apartean gabe. Txandan-txandan, gehienen bozeramaileek hitz egin zuten, frontoi txikiko oholtzatik, ozen bezain bizi. Ormaiztegiko txakurrak eman zion hasera, gorrotoak hartuta, aurpegi garratza erakutsiz eta esanez:

—Lehen kalte eta lardaska gutxi ez eta orain…, orain lehen halako bost kakatan plost gehiago! Zaborra, zikina, zarata, kiratsa eta nazka gure erdi-erdiko kale nagusitik egunero; eskola, plaza, museo, udaletxe eta piszinen aurretio! Kamioiak eta kamioiak (egunero ehun eta hogeita hamar, hiru urtez), kamioiak eta kamioiak kakaz beteak Lurpe zabortegira, herri osoa zeharkatzen duen errekara. Hau marka! Seguruxeagotan ere, non edo han behar omen dira pilatu probintziako hondakinak eta…, ehun mila tona guretzat! Zakurren biolinak! Errezilgo zapatariarena gertatu zaie, sobrare, diputatuei: egin eta egin eta egin, eta, atzenerako, ofizioa ahaztu… Diputapena! Aldeizue hemendio!!!

—Aldeizue, bai, hemendio, malapartatuak halakoak –segitu zuen Mutilloko txerrigorrik, ezpainak estu-estu eginda, barruak irakiten–. Izan ere, astea bete da oraintxe hauteskundeak izan ditugula. Inork inon aditu al dio inori zabor-pila honi buruz ezer!? Ezta hitz erdirik ere ehun mitinetan, jontxe! Eta orain, ditxa atxanpanatuaren ondoren, orain, errukirik gabe, notizia beltza: zuentzat dira probintziako kakak; zuentzat hautsak, hotsak eta kiratsak.. Gobernu txarra etxean, zakurren potrok eltzean. Diputapena…!

—Disparatea! –aldarrikatu zuen Zeraingo saguk, betondoa zimurtuta, kopeta beltzez–. Disparatea, kuanto! Hainbeste ikasi eta estudiatu, zer arraiotarako jauntxo eta andereño diputatuek? Halakoei hala esaten zien Aizpeako Anajoxepa artzai aspaldikoak: «Estudiante mala-kara, bi begikiñ errekara!». Bi begikiñ errekara kuanto, mutilloarren ipurtzulora eta ormaiztiarren muturren aurrera milaka tona zabor dakarrena! Diputapena…!

Eta halatsu, hamaika sutsu. Banan-banan askok esan zuen asko, haserre. Bien bitartean, hango oihu eskandalua! Batzuek: «Alde, alde, alde; alde hemendio!»; beste batzuek: «Bi begikiñ errekara!!»; eta den-denek, temoso: «Diputapena! Diputapena! Diputapena…!!!», euskara batuan, ustez.

Bizargorri, 2016-10-05

Ver Post >
ABOKATUEKIN TXANTXETAN
img
Jesus Mari Mendizabal | 28-09-2016 | 16:43| 0

Hauteskundez eta hitzontzikeriakundez kokoteraino eginda oraintxe (zer arraio esan, gainera, dagoeneko esanda ez dagoenik ezer!?), kokoteraino eginda, beste albo batera begira jartzea erabaki dut gaurkoan, jaun-andere legebiltzarkide berriak eta zaharrak bazterrera utzita. Ez den-denak ere, seguruenera… Beste alde batera begira jarri naiz, hortaz. Batera eta bestera begiak eman eta… zer ikusiko?, eta abokatuak ikusi ditut sekulako piloan; non?, eta Caja Madrideko txartel ezkutu zorionekoen epaiketan, Espainiako Auzitegi Nazionalean, Miguel Blesa, Rodrigo Rato eta gainerako beste hirurogeita hiru akusatuen inguru-minguru. Abokatuak eta abokatuak…

Tribunal buru, fiskaltza, salatu eta abarren abarren jiran, egundoko sala handian kabitu ezinda, han ikusi ditut klase guztietako abokatuak: abokatu defentsari, abokatu akusatzaile, Estatuaren abokatu, langileen abokatu, deabruaren abokatu…; ofiziozkorik apenas dagoen inor. Hainbeste letratu pinpirin jantzi piloan ikusita, haiei buruzko txantxa pare bat egitea pentsatu dut, umorez (txiste merke txarrez, nahi bada), abokatuen gertaera xelebre dexente daukat-eta aspaldi jasoa, non eta noiz enplegatu asmatu ezinik. Ez letratu guztiak igual direlako, baizik askok beldurra sartzen duelako.

Bide bazterretik bi gizaseme zetozen oinez, etxera bueltan lanetik. Fabrikan lana latz egina zuten egun guztian, hamaika orduz… Hartan, bat-batean, ez nondik eta ez handik, ziztu bizian zetorren auto handi dotore batek jo eta aurrean eraman zituen, rrraust eta plassst!! Abokatua zen gidaria; autoa, berriz, nolabait inportatua, berri-berria. Gizon langileetako batek, parabrisaren kontra bete-betean jota, kristala hautsita, gidariaren aldamenean amaitu zuen, mila txiki arraio eginda, korderik gabe; haren laguna ere hala-moduz gelditu zen lurrean etzanda, xehe-xehe eginda, istripua gertatu zen puntutik hamabi-bat metrora… Handik hiru hilabetetara, bereak eta asto beltzarenak ikusita, atera ziren bi gizajoak ospitaletik. Eta, mundu guztiaren harridurarako, kartzelara eraman zituzten bi-biak zuzen-zuzen. Zergatik?, eta, bata, jabetza pribatua inbaditzeagatik; eta, bestea, istripuaren gertalekutik ihes egiteagatik.

Beste abokatu bat auzitegira zihoan presaka behin autoz, oso bilera garrantzitsura. Berandu zebilen. Bertara iritsi, eta non aparkaturik ez! Atarramentua. Buelta eta buelta… Hirugarren bueltan, etsia hartuta, begiak zerura galtzaile jaso eta hasten da marmariozko otoitz jardunean: «Ene Jauna, mesedez, arren eta arren, eman iezadazu aparka-toki bat! Agintzen dizut igandero joango naizela mezatara, bizi naizen artean; agintzen dizut ez naizela gehiago putatara joango; agintzen dizut aurrerantzean ez dudala batere zurrutean egingo; agintzen dizut ez naizela egundo berriz nire idazkariarekin oheratuko, ezkondua izaki bera, ene Jauna…!». Mirariz, hara ustekabean non bistaratzen duen derrepente autoa sartzeko adinako tarte bat, eta aparkatzen du egoki. Berriro ere begiak goraka, baina garaile jada oraingoan, sententzia ematen du behin betiko legegizonak: «Ene Jauna, lasai. Zaude lasai zu, aurkitu dut-eta aparkatzeko lekua. Eskerrik asko, edozein moduz ere». Eta, lasai demonio bera, tipi-tapa, hor dihoa bere egitekoetara, ezerk ere zipitzik inporta ez diola, ohitura lege. Halako legegizona ez da gizalegekoa, alafede!

 

Bizargorri, 2016-09-28

Ver Post >
ENPERADOREAREN TRAJE BERRIA (eta II)
img
Jesus Mari Mendizabal | 21-09-2016 | 07:47| 2

Eta dirutan elemenia eman zien enperadoreak bi pikaro tunanteei… Bi iruzurgileok ehun-gela bat antolatu zuten, palazioko tokirik ez eskasenean; eta lanean ari balira bezala jarri ziren bi-biak, ustezko makina josteko baten aurrean, fikziozko trajea egiten. Zeta finik finenak eta urre gorririk gorrienak eskatu zituzten josketarako (egiaz beren patriketarako). Orduekin batera, arratseko ilunak ere aurrera zihoazen poliki-poliki, geroz eta iluntzenago…

Ametsetako oihal berrizko bere janzkia ikusteko irrikan zegoen enperadorea. Kezkatan lo hartu ezinik, dena den, zalantzatxo larri batek kikiltzen baitzuen: ergel edo gauzaeza izanenean, ezin ikus omen zitekeela ehuntzen ari omen ziren zera eder hura. Kezkatan, beraz, bere ministro zahar duin eskarmentatu bat lehendabizi, eta bere konfiantza guztizko gorte-gizon bat hurrena bidali zituen, txandan-txandan, tela ehuntzen eta josten ari omen zireneko gelara, badaezpada, gauzak bertatik bertara egiaztatzera.

Biek ala biek ere, begira-begira jarri eta luzaz egonagatik, ez zuten ezer ere ikusten, ez tela eta ez tela ondo. Hala eta ere, baina, biek beren kolkorako hausnarketa berbera eginik izango zuten, agidanean: «Ni ez nauk ergela; nik enplegua ez diat nolanahikoa; nire hemengo egoera abantailatsua nola-hala mantendu beharra zegok; ez dadila inor entera…». Eta ametsetako oihal haren koloreak eta ederrak goraipatzen zituzten. Bitartean, sastre faltsuek urre gorri eta zeta fin gehiago eta gehiago nahi…

Hurrengo goiz-albarekin, irrikatsu jaiki zen enperadorea bere zorioneko traje berria ikustera, ukitzera, janztera… Ordurako, ez gortekoak bakarrik, baita hiritar ugarik ere, oihal mirakuluzko haren bertute ederrez mintzo ziren saloietan eta espaloietan bala-bala… Arestiko ministro eta gorte-gizon konfiantzazkoekin batera joan zen josten ari omen ziren ehun-gela antolatu berrira. Eta: «Ez al du Berorren Gorentasunak bistatzen trajearen ederra!? Horiek dira koloreak, horiek dira irudi grabatuak, horiek dira…!!». Eta enperadoreak deus ere ikusten ez, baldinbaitere! Bere baitan, baina: «Ni ergel txotxolo!? Nik ez balio enperadore izateko…!? Utik!!». Eta baietz, oso-oso eder-ederra zela, sekula santan inon inori berak ikusi gabekoa.

Hala, behinik behin, palazioan zehar harro-harro gora eta behera traje berria jantzirik ibili ondoren, deliberatu ziren denak kale gorrira ere, herri arruntaren aurrera agertzera, soldadu eta dama, gorte-lagun eta guzti. Eta atera ziren ilara egundoko luzean, enperadorea tenterik guztien buru zelarik. Kaletik eta leihoetatik, ondokoak tonto inutiltzat har ez zezan, jendeak garrasi: «O, zeinen pollitak enperadorearen janzki berriak! Oo, zeinen traje berri ederra!! Oooo!, hori da hori dindirriaren ikusgarria!!!». (Janzkiaren zintzilikako zatia).

Bat-batean, ume koskor batek: «Biluzik doa eta!», esan zuen. Eta haren aitak: «Ene, ba! Horra ume xaloaren egia egiazkoa!». Eta, atzenerako, herri osoa hasi zen esaka: «Ez darama-eta ezer ere jantzirik!», zurrumurruka lehendabizi, espantuka oihuztatzen gero… Larritu zen errege, herriak arrazoi zeukalakoan, baina: «Eutsi akabatu arte, eutsi…!», egin zuen berekiko. Eta tente asko segitu zuen segizio ugariaren buru, aurrera eta aurrera, laguntzaile zenbaitek artean gezurretako dindirriari heltzen ziotela, arrastaka-arrastaka zikin ez zedin edo…

 

Bizargorri, 2016-09-21

Ver Post >
ENPERADOREAREN TRAJE BERRIARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 16-09-2016 | 08:18| 0

Goraipatuak izan ziren Valentzian Paco Camps-en trajeak, denbora asko ez dela; aipatuak dira egunotan Alfonso Rus-en arropa-dendako trikimailuak Xativan; goretsiak daude Felipe Gonzalez sozialista borrokaren Armani janzki garestiak Ameriketan; ederretsiak, Rajoy gezur-jalearen kirol-arropak Galizian; baita Jaume Matas-en zapateria eta Rita Barbera-ren pitxi-mitxiak ere; zer esanik ez errege-erreginen aldian aldiko agerkeria, hala jantzian nola erantsian. Janzki, zapata, traje, pitxi eta soineko, gezurtero muturzikin lotsagabe nabarmen franko egunero dugu mahai gaineko. (Barka errimarena). Eta begien bistako egiak ukatu egiten ditu epaitegiak. (Barka berriz ere). Ukatu, bai; baita Espainia erdiak ere. Espainiar jende askok apenas duen ezer okerrik ikusten…

Egoera xelebre hori ongien adierazten duena, batere dudarik gabe, ipuin klasiko bat da, zaharra, 1837koa, Hans Ch. Andersenena, hamaika aldiz kontatua. Eta nola zaharra errazki ahanzten ohi dugun, oroit dezagun, ez beste ezertarako, euskarara ekarri dizut neure gisara, llabur eta libreki.

Duela aspaldi, bazen enperadore buruiritzi apain-zale bat, beti txit dotore janztea atsegin zuena. Erreinuko altxorretik parrastaka gastatzen zuen janzki berriak erosi eta erosi. Bost axola hari bere soldaduak, bost axola hari ehizak eta antzerkiak eta txangoak… Bere apainduriak erakusteko bizi zen, soinekoz aldatuz txitean-pitean, ispiluetara arrimatuz behin eta berriro. Hala nola esaten baiten errege bategatik: «Kontseilu-bileran duzu», harengatik: «Enperadorea jantzi-gelan duzu» esan ohi zen aldiro.

Egun batean behin, enperadorearen apeta eta zalekeria erreinu osoan ezaguna izaki, bi lapur lotsagabekoek elexuritu nahi izan zuten, engainatu alegia, sastreak zirela-eta, tela finen saltzaile zebiltzala-eta. Horretarako, gortera ziren hurbildu eta soldadu atezain pareari esan zioten: «Enperadorea nahi genuke ikusi. Oihal txit fin galantak dakartzagu harentzat». Honela, palazioan sartzea lortu zuten bi sastre malmutz gezurrezkoak; baita geroxeago enperadore aurrean jartzea ere. Baiezka eta zinezka jarri ere, berak omen zirela munduan egundo izandako sastrerik onenak, alajainkoa, eta inon sekula ikusitako janzkirik polit miragarrienak omen zekartzatela, alafede.

Berehalakoan gogoberotu zen enperadorea eta, ahoa bete poz, erakusteko eta erakusteko, erakuts ziezazkiotela oihal halako ederrak berari. Erakutsi zizkioten… Baina, begiak zabal-zabal saiatuagatik, ezin ikusi zuen gizon haiek aurrean ipintzen omen ziotenik… Orduan, bi enbusteroetako batek: «Ene errege –esan zion-, tela hau ametsetakoa duzu. Hain ametsetakoa ere, ezen pertsonarik jakitunenak bakarrik bistaratzen baitute; ezin ikusi dute beren kargurako balio ez dutenek, ezta ergel txotxoloek ere». Eta: «Jainkoak goarda! –egin zuen enperadoreak bere kolkorako-. Ez dut-eta ezer ere ikusten neuk…!».

Enperadoreak, jakina, hain-hain buruiritzia izaki, ez zuen bere agindupekoen artean ergeltzat hartua izan zedin inola ere nahi; eta, hortaz, hala egin zien bi sastre faltsuei: «Hau da hau telaren ederra eta fina, ala demontre! Egidazue agudo traje berri bat horrexekin». Eta dirutan elemena eman zien bi pikaro tunanteei… (Honaino ipuin erdia; hurrengoan beste erdia, llabur-llabur).

 

Bizargorri, (2016-09-14)

Ver Post >
ZERTAKO IDATZI
img
Jesus Mari Mendizabal | 07-09-2016 | 07:54| 2

Zertako ikasi, ahanztekotz gero?, dio Imanolen kanta batek; eta zertako idatzi, ez leitzekotz gero?, dio bere baitan sarri idazle xehe adoregabetu askok; esanez bezala, alegia, nire idatzizko esana eta akerraren gauerdiko putza, hor-hor. Alabaina, zorionez, badira bestelako idazleak ere, ausart kementsu emankorrak, «zure adoregabe aldia bera da adorea duzun seinalea» predikatzen dutenak. Adibidez, Eduardo Galeano. Harenetik ari naiz egunotan. Hona zer dioen, besteak beste, “Zertarako idazten dudan” goiburupeetako batean, Historien ehiztaria bere liburu postumoan:

 

«Hasteko, aitorpen bat: txiki-txikitatik, futbolari izan nahi nuen. Onenen arteko onena nintzen, number one, baina neure ametsetan bakarrik, lotan. Esnatzean, oinezko ibilian hasi eta bide bazterreko harri-koskorren bat ostikoz jotzen nuen orduko, konfirmatzen nuen futbola ez zela niretzat egina. Bistako zegoen, beste ofizioren bat saiatu beste erremediorik ez neukala. Saiatu nituen batzuk, ez alferrik!, harik eta idazteari ekin nion arte, ea zer ateratzen zen…

 

«Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, ilunetan hegan egiten, saguzarrek bezala, arrats beheretan. Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, neutrala izateko nire ezintasuna, objektiboa izateko nire ezintasuna asumitzen, zergatik? eta, agian, ez dudalako objektu bihurtu nahi, giza-grinekiko axolagabe. Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, justiziaren alderako borondatez eta ederrerako borondatez akuilatutako emakumeak eta gizasemeak ezagutarazten, mugez eta denborez eta mapez harago, horiek direlako nire herrikideak eta nire garaikideak, nonahi jaioak izan edota noiznahi bizi izanak izan.

 

«Saiatu nintzen, saiatzen ari naiz, gorabehera guztiak gorabehera, temati sinesten gu, gizanderetxook, oker samarrik eginda gaudela, baina ez gaudela erabat eginak, burutuak. Eta sinesten dut, ere, gizakion ortzadarrak kolore eta dirdai anitzagoak dituela zeruko ortzadarrak baino; itsurik gaudela (itsuturik, hobeki esan), tradizio moztaile luzea medio. Eta azken batean, laburbilduz, esango nuke, ez-duinen eta suminduen arteko betiko borrokan aukera egiteko tenorean, hanka-sartzearen edo zigorraren izua bera baino kementsuagoak izan gaitezen saiatuz idazten dudala».

Ez dituzu, irakurle, honako hitzok nireak, ezta idazle adoregabetu batenak ere, malats kementsu batenak baizik. Eta ondo betetzen dutela uste dut idatziz nahiz ahoz hitz egitearen printzipioa, hau da, “isiltasuna baino hobeagoko hitzak dira existitzea merezi duten hitz bakarrak”. Ni neure aldetik, berriz, nire gaurko motzean, bost minutuz entretenitu eta bost segundoz badarik ere gozarazi bazaitut, dotore, konforme; leitu didazulako, batik bat… Jean Paul Sartrek esan omen zuen arren alferrikako grina dela idaztearena,  balio du idazteak; balio du, bai, zerbaitetarako, alajainetan. Idazteak nekatzen du, baina baita kontsolatzen ere.

 

Bizargorri, 2016-09-07

Ver Post >
BI AMONEN ESANA
img
Jesus Mari Mendizabal | 31-08-2016 | 07:22| 1

Abuztuak gaur du azken eguna: akabo oporrak, bidaiak eta bisitak jende askorentzako. Sartu da bakoitza, eta beharrik, bere eguneroko lan ildoan, egitekoen arrastoan. Gehientsuenek, izan ere, lanari bakea eman alde, jaiak hartuak zituen oraintxe arte, ohitura aspaldikoaren legera, uztailez ez bazen abuztuz, hamabost edo hogeitaka egunetan, nork bere atseginetarako. Osasuna, bakea eta lapiko betea. Ondo. Hala bedi beste urte askoan, denentzat…

 

Jendea hor ibili da bizimodu kriskitintsuan, usadio zaharrak hala agintzen omen du-eta, festarik festa, bazterrik bazter, etxerik etxe. Etxez etxe, bai… Hain zuzen, bisitak urte guztian zehar ere egiten diren arren, badirudi opor garaian maiztu, ugaritu egin direla azkenaldian: aspaldiko lagun zahar bat ikusi, urrutiko osaba-izebak agurtu, kostaldeko ahaideak bisitatu, harako zereko zera hura zeratu… Entenditzen didazu oso ondo, irakurle argi horrek.

 

Horretara netorren: inor bisitatzerakoan, opor izan zein ez, beti izan da ohitura zerbait esku-erakutsi eramatekoa bisitatuari, kortesiaz, gizabidea baita kulturaren oinarri. Usantza on hori, ordea, badirudi pikotara joan dela. Oraingo egunean, ordubete lehenago telefonoz deitzen dizute «hemen gatoz sartu-irten bat egitera» esanez eta, istant batean, prest dauzkazu bazkaltzeko eta afaltzeko. Azpeitialdean esaten duten moduan: «Jan-txakur franko badiagu etxe bueltan».

 

Eta hari horrixe lotuta dakartzat gaur bi amonen esanak. Lehena, euskalduna, gure Ana Joxepa amandre zena, Zeraingo Aizpean jaioa, gaztetan Aizkorrin artzain ibilia. Hark hala esan ohi zigun, hitz estalika, beheko suaren bueltan bilobok bilduta: «Inoren etxera bisitan bazoazte inoiz, atea eskuz kaxk-kaxk! ez; oin punttekin, ostiko txikiz zart-zart! jo behar duzue». Eta barre egiten zuen… Ez dakit oraingoan ulertu didazun; neuk ere ez nion orduan sentidurik hartzen gure amonaren esanari. Gaur badakit ondo asko zer esan nahi izaten zuen, ondo asko badakidanez, kuanto!, atea ostiko txikiz jotze horrekin…

 

Bigarren amona katalana da. Ez gurea, ikastolako nire ikasle ohi irundar batena, baizik. Amona hori Katalunian bertan bizi izan da betidanik eta aurten, abuztuz bueltan-bueltan, joan zaio biloba irundarra, andrearekin batera, bisitan. Behin hirira iritsirik, deitu dio bilobak telefonoz: «Hemen gara; bideak gosea berekin du; bagoaz…». Eta amonak etxetik bere esplikazioak, xeraz; katalanez:

—Bizi naizen eraikuntza gogoan izango duzu, noski, non den, ez da…? Ba, atariko atean, atezain elektronikoaren panel handi bat duzue. Ni bizi naiz 301. apartamentuan. Beraz, 301. botoia ukondoz jo kank!, eta nik segituan irekiko dizuet atea. Igogailua eskuinetara ikusiko duzue. Sartzen zaretenean, 3. botoia sakatu ukondoz, kank! Behin goian zaretela, nire apartamentua ezkerreko aldean duzue; ezagutuko duzu. Zuek jo txirrina ukondoz eta…

—Amona –artean telefonoz biloba irundarra–, badakit hori dena; erraza da. Baina, baina…, zer dela-eta jo behar ditugu botoi guztiak ukondoz, e…?

—Hara bestea… Bai, arraioa! Ez zineten, ba, esku hutsik etorriko, ala…!?

 

Bizargorri, 2016-08-31

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor