Diario Vasco
img
ENPERADOREAREN TRAJE BERRIARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 16-09-2016 | 08:18| 0

Goraipatuak izan ziren Valentzian Paco Camps-en trajeak, denbora asko ez dela; aipatuak dira egunotan Alfonso Rus-en arropa-dendako trikimailuak Xativan; goretsiak daude Felipe Gonzalez sozialista borrokaren Armani janzki garestiak Ameriketan; ederretsiak, Rajoy gezur-jalearen kirol-arropak Galizian; baita Jaume Matas-en zapateria eta Rita Barbera-ren pitxi-mitxiak ere; zer esanik ez errege-erreginen aldian aldiko agerkeria, hala jantzian nola erantsian. Janzki, zapata, traje, pitxi eta soineko, gezurtero muturzikin lotsagabe nabarmen franko egunero dugu mahai gaineko. (Barka errimarena). Eta begien bistako egiak ukatu egiten ditu epaitegiak. (Barka berriz ere). Ukatu, bai; baita Espainia erdiak ere. Espainiar jende askok apenas duen ezer okerrik ikusten…

Egoera xelebre hori ongien adierazten duena, batere dudarik gabe, ipuin klasiko bat da, zaharra, 1837koa, Hans Ch. Andersenena, hamaika aldiz kontatua. Eta nola zaharra errazki ahanzten ohi dugun, oroit dezagun, ez beste ezertarako, euskarara ekarri dizut neure gisara, llabur eta libreki.

Duela aspaldi, bazen enperadore buruiritzi apain-zale bat, beti txit dotore janztea atsegin zuena. Erreinuko altxorretik parrastaka gastatzen zuen janzki berriak erosi eta erosi. Bost axola hari bere soldaduak, bost axola hari ehizak eta antzerkiak eta txangoak… Bere apainduriak erakusteko bizi zen, soinekoz aldatuz txitean-pitean, ispiluetara arrimatuz behin eta berriro. Hala nola esaten baiten errege bategatik: «Kontseilu-bileran duzu», harengatik: «Enperadorea jantzi-gelan duzu» esan ohi zen aldiro.

Egun batean behin, enperadorearen apeta eta zalekeria erreinu osoan ezaguna izaki, bi lapur lotsagabekoek elexuritu nahi izan zuten, engainatu alegia, sastreak zirela-eta, tela finen saltzaile zebiltzala-eta. Horretarako, gortera ziren hurbildu eta soldadu atezain pareari esan zioten: «Enperadorea nahi genuke ikusi. Oihal txit fin galantak dakartzagu harentzat». Honela, palazioan sartzea lortu zuten bi sastre malmutz gezurrezkoak; baita geroxeago enperadore aurrean jartzea ere. Baiezka eta zinezka jarri ere, berak omen zirela munduan egundo izandako sastrerik onenak, alajainkoa, eta inon sekula ikusitako janzkirik polit miragarrienak omen zekartzatela, alafede.

Berehalakoan gogoberotu zen enperadorea eta, ahoa bete poz, erakusteko eta erakusteko, erakuts ziezazkiotela oihal halako ederrak berari. Erakutsi zizkioten… Baina, begiak zabal-zabal saiatuagatik, ezin ikusi zuen gizon haiek aurrean ipintzen omen ziotenik… Orduan, bi enbusteroetako batek: «Ene errege –esan zion-, tela hau ametsetakoa duzu. Hain ametsetakoa ere, ezen pertsonarik jakitunenak bakarrik bistaratzen baitute; ezin ikusi dute beren kargurako balio ez dutenek, ezta ergel txotxoloek ere». Eta: «Jainkoak goarda! –egin zuen enperadoreak bere kolkorako-. Ez dut-eta ezer ere ikusten neuk…!».

Enperadoreak, jakina, hain-hain buruiritzia izaki, ez zuen bere agindupekoen artean ergeltzat hartua izan zedin inola ere nahi; eta, hortaz, hala egin zien bi sastre faltsuei: «Hau da hau telaren ederra eta fina, ala demontre! Egidazue agudo traje berri bat horrexekin». Eta dirutan elemena eman zien bi pikaro tunanteei… (Honaino ipuin erdia; hurrengoan beste erdia, llabur-llabur).

 

Bizargorri, (2016-09-14)

Ver Post >
ZERTAKO IDATZI
img
Jesus Mari Mendizabal | 07-09-2016 | 07:54| 2

Zertako ikasi, ahanztekotz gero?, dio Imanolen kanta batek; eta zertako idatzi, ez leitzekotz gero?, dio bere baitan sarri idazle xehe adoregabetu askok; esanez bezala, alegia, nire idatzizko esana eta akerraren gauerdiko putza, hor-hor. Alabaina, zorionez, badira bestelako idazleak ere, ausart kementsu emankorrak, «zure adoregabe aldia bera da adorea duzun seinalea» predikatzen dutenak. Adibidez, Eduardo Galeano. Harenetik ari naiz egunotan. Hona zer dioen, besteak beste, “Zertarako idazten dudan” goiburupeetako batean, Historien ehiztaria bere liburu postumoan:

 

«Hasteko, aitorpen bat: txiki-txikitatik, futbolari izan nahi nuen. Onenen arteko onena nintzen, number one, baina neure ametsetan bakarrik, lotan. Esnatzean, oinezko ibilian hasi eta bide bazterreko harri-koskorren bat ostikoz jotzen nuen orduko, konfirmatzen nuen futbola ez zela niretzat egina. Bistako zegoen, beste ofizioren bat saiatu beste erremediorik ez neukala. Saiatu nituen batzuk, ez alferrik!, harik eta idazteari ekin nion arte, ea zer ateratzen zen…

 

«Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, ilunetan hegan egiten, saguzarrek bezala, arrats beheretan. Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, neutrala izateko nire ezintasuna, objektiboa izateko nire ezintasuna asumitzen, zergatik? eta, agian, ez dudalako objektu bihurtu nahi, giza-grinekiko axolagabe. Saiatu nintzen, eta saiatzen segitzen dut, justiziaren alderako borondatez eta ederrerako borondatez akuilatutako emakumeak eta gizasemeak ezagutarazten, mugez eta denborez eta mapez harago, horiek direlako nire herrikideak eta nire garaikideak, nonahi jaioak izan edota noiznahi bizi izanak izan.

 

«Saiatu nintzen, saiatzen ari naiz, gorabehera guztiak gorabehera, temati sinesten gu, gizanderetxook, oker samarrik eginda gaudela, baina ez gaudela erabat eginak, burutuak. Eta sinesten dut, ere, gizakion ortzadarrak kolore eta dirdai anitzagoak dituela zeruko ortzadarrak baino; itsurik gaudela (itsuturik, hobeki esan), tradizio moztaile luzea medio. Eta azken batean, laburbilduz, esango nuke, ez-duinen eta suminduen arteko betiko borrokan aukera egiteko tenorean, hanka-sartzearen edo zigorraren izua bera baino kementsuagoak izan gaitezen saiatuz idazten dudala».

Ez dituzu, irakurle, honako hitzok nireak, ezta idazle adoregabetu batenak ere, malats kementsu batenak baizik. Eta ondo betetzen dutela uste dut idatziz nahiz ahoz hitz egitearen printzipioa, hau da, “isiltasuna baino hobeagoko hitzak dira existitzea merezi duten hitz bakarrak”. Ni neure aldetik, berriz, nire gaurko motzean, bost minutuz entretenitu eta bost segundoz badarik ere gozarazi bazaitut, dotore, konforme; leitu didazulako, batik bat… Jean Paul Sartrek esan omen zuen arren alferrikako grina dela idaztearena,  balio du idazteak; balio du, bai, zerbaitetarako, alajainetan. Idazteak nekatzen du, baina baita kontsolatzen ere.

 

Bizargorri, 2016-09-07

Ver Post >
BI AMONEN ESANA
img
Jesus Mari Mendizabal | 31-08-2016 | 07:22| 1

Abuztuak gaur du azken eguna: akabo oporrak, bidaiak eta bisitak jende askorentzako. Sartu da bakoitza, eta beharrik, bere eguneroko lan ildoan, egitekoen arrastoan. Gehientsuenek, izan ere, lanari bakea eman alde, jaiak hartuak zituen oraintxe arte, ohitura aspaldikoaren legera, uztailez ez bazen abuztuz, hamabost edo hogeitaka egunetan, nork bere atseginetarako. Osasuna, bakea eta lapiko betea. Ondo. Hala bedi beste urte askoan, denentzat…

 

Jendea hor ibili da bizimodu kriskitintsuan, usadio zaharrak hala agintzen omen du-eta, festarik festa, bazterrik bazter, etxerik etxe. Etxez etxe, bai… Hain zuzen, bisitak urte guztian zehar ere egiten diren arren, badirudi opor garaian maiztu, ugaritu egin direla azkenaldian: aspaldiko lagun zahar bat ikusi, urrutiko osaba-izebak agurtu, kostaldeko ahaideak bisitatu, harako zereko zera hura zeratu… Entenditzen didazu oso ondo, irakurle argi horrek.

 

Horretara netorren: inor bisitatzerakoan, opor izan zein ez, beti izan da ohitura zerbait esku-erakutsi eramatekoa bisitatuari, kortesiaz, gizabidea baita kulturaren oinarri. Usantza on hori, ordea, badirudi pikotara joan dela. Oraingo egunean, ordubete lehenago telefonoz deitzen dizute «hemen gatoz sartu-irten bat egitera» esanez eta, istant batean, prest dauzkazu bazkaltzeko eta afaltzeko. Azpeitialdean esaten duten moduan: «Jan-txakur franko badiagu etxe bueltan».

 

Eta hari horrixe lotuta dakartzat gaur bi amonen esanak. Lehena, euskalduna, gure Ana Joxepa amandre zena, Zeraingo Aizpean jaioa, gaztetan Aizkorrin artzain ibilia. Hark hala esan ohi zigun, hitz estalika, beheko suaren bueltan bilobok bilduta: «Inoren etxera bisitan bazoazte inoiz, atea eskuz kaxk-kaxk! ez; oin punttekin, ostiko txikiz zart-zart! jo behar duzue». Eta barre egiten zuen… Ez dakit oraingoan ulertu didazun; neuk ere ez nion orduan sentidurik hartzen gure amonaren esanari. Gaur badakit ondo asko zer esan nahi izaten zuen, ondo asko badakidanez, kuanto!, atea ostiko txikiz jotze horrekin…

 

Bigarren amona katalana da. Ez gurea, ikastolako nire ikasle ohi irundar batena, baizik. Amona hori Katalunian bertan bizi izan da betidanik eta aurten, abuztuz bueltan-bueltan, joan zaio biloba irundarra, andrearekin batera, bisitan. Behin hirira iritsirik, deitu dio bilobak telefonoz: «Hemen gara; bideak gosea berekin du; bagoaz…». Eta amonak etxetik bere esplikazioak, xeraz; katalanez:

—Bizi naizen eraikuntza gogoan izango duzu, noski, non den, ez da…? Ba, atariko atean, atezain elektronikoaren panel handi bat duzue. Ni bizi naiz 301. apartamentuan. Beraz, 301. botoia ukondoz jo kank!, eta nik segituan irekiko dizuet atea. Igogailua eskuinetara ikusiko duzue. Sartzen zaretenean, 3. botoia sakatu ukondoz, kank! Behin goian zaretela, nire apartamentua ezkerreko aldean duzue; ezagutuko duzu. Zuek jo txirrina ukondoz eta…

—Amona –artean telefonoz biloba irundarra–, badakit hori dena; erraza da. Baina, baina…, zer dela-eta jo behar ditugu botoi guztiak ukondoz, e…?

—Hara bestea… Bai, arraioa! Ez zineten, ba, esku hutsik etorriko, ala…!?

 

Bizargorri, 2016-08-31

Ver Post >
EPITAFIO HARENA
img
Jesus Mari Mendizabal | 24-08-2016 | 07:56| 1

Muñoz Seca jauna, Don Pedro, Madrilen bizi zen gazterik, teatrogintza komiko satirikoan lanean. Bera bizi zeneko etxeko atezain, senar-emazte maitagarri adindu parea tokatu zitzaion; eta atxikimendu handia zien, antza, teatrogile txorrotxak. Egun batean, hala behar eta, emaztea hil egin zen; egun asko baino lehen, baita senarra ere, gaitzez baino nahigabez gehiago, elkar hain maiteak izaki gaixo xahar biak… Atezainen semeetako bat, gurasoen heriotzak jota, Don Pedro ezagunarengana joan zen hilartitz baten eske, alegia, epitafio labur bat idatz ziezaiela, mesedez, aitaren eta amaren oroitzapen eta ohoretan. Baietz, noski; eta bihotz-bihotzetik sortu zitzaion idazleari honako bertsoa:

 

Hain eskuzabal eta onbera

munduan baitziren izan,

ziur zeruan daudela biak

Jaungoikoaren gerizan.

 

Errepublikaren etsai kristau amorratuenak ere doña Eliza beti aurrean mandatari, eta harekin egin zuen Don Pedrok topoz topo. XX. mendeak hogeitaka urte zituela, garai hartan, aginduzkoa zen kanposantuko epitafioetako testuak elizbarrutiko kuriak onartuak izatea. Beraz, Madrilgo gotzaintzatik gutun ipurterre bat jaso zuen, non errieta ematen zioten eta bertsoa alda zezala exijitzen; seguruxeagotan ere, ez elizbarrutiko gotzainak, ezta Aita Santuak ere, ezin baiezta dezakeela inoiz, zirt-zart, inor zerura igo den ala ez. Teatrogile cadiztarrak bertsoa berregin eta kuriara bidali zuen. Honatx:

 

Biak hemendik baltsan joanak

eginda gero hileta,

ez dira, nonbait, zeruan bizi,

gotzaiak ez du nahi eta.

 

Gutun berri ipurterreagoa, noski, kuriak bueltan… Baldinbetan, haserre egiten zioten autoreari, hura ez zela iseka eta iraina besterik, eta zuzen zezala behin berriz exijitzen; izan ere: «… ez da gotzaiak nahi ez duelako, ezta Jaun Goikoaren borondateagatik ere, ez!; Berak ez baitu gure etorkizun eternoa erabakitzen, geure libertateak baizik; horretxek eramaten gaitu zerura, edo ez». Ikusiak ikusita, hirugarren aldiz moldatu behar izan zuen hilartitzerako bertsoa Don Pedrok. Epitafioa, portzierto, egundo kanposantuan ipini ez zena, kuriak sekula ere ez omen zuelako inolako baimen erantzunik itzuli.

 

Ortzian dira biren arimak

noraezean herbalki,

Jainkoak Berak ere, tamalez,

non dabiltzan ez baitaki.

 

Doña Elizak jakinduria asko irensten du, kontrako eztarritik.

 

Bizargorri, 2016-08-24

Ver Post >
PUXIKA-AZIOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 17-08-2016 | 07:26| 0

Hitz berri bat plazerez plazaratzera nator gaurkoan: puxikazioa. Puxika-azioa edo globalizazioa. Globalizazioa esanda, izan ere, euskaldun arruntok apenas argirik ezer ulertzen dugun: denon zerbait handia; demaseko gure zera;  munduak munduan munduari lagundu… Puxika-azioa esanda, ordea, askoz ere argiago ageri zaigu gehienoi nozioa: baldin puxika (edo bixika) bada urde zerri zikinen maskuria, globoa, pixontzia, eta baldin azioa bada egite txar edo gaitzesgarria, atera kontuak ezin gauza onik izan dezakeela sekula delako globalizazioak guretzat, nola gauza onik ez duen ume-koxkor errugabeentzat handi-potente batzuek, atzetik etorrita, burutik behera puxikaz dinbi eta danba ematen diotenean. Ustezko festa giroan, negar horiek oso ezagunak ditugu.

 

Zein ote den globalizazio zorioneko horren definiziorik zuzenena, galdetzen nion aspalditik neure buruari… Bada, gisa honetan erantzun zidan emailez ezagun zahar andaluziar batek, oraintxe egun asko ez dela: Diana printzesa zenaren heriotza. «Dianaren heriotza!? Zer dela eta?», galdegin nion, harrituta. Eta luze bezain galduxe jarraitu zuen esplikazioetan:

 

«Printzesa ingeles hark, bere maitale egiptoarrarekin, istripu latza izan zuen tunel frantses bat zeharkatzen ari zirela; non?, eta motor holandeseko auto alemanean, belgikar batek gidatuan, zeina mozkorturik omen zihoan, agidanez, whisky eskoziarrez; moto japoniarretan paparazzi italiarrak atzetik segika zeramatzatenean, argazki-makina finlandiarrez. Diana, printzesa eritua, sendagile austriar batek artatu zuen, Suitzako sendagaiak erabiliz…

 

«Une honetan, frantsesez jaso berri dudan mezu hau gaztelaniaz idatzia ari zara jasotzen zu (nik zuri on beharrez euskaraz dakarkizudana), teknologia amerikarra medio, Indian garatutako enpresa europar eta australiarrek instalatutako programa edo software-etan. Dudarik gabe, PC batean ari zara irakurtzen, edo Mac batean, Koreako monitorean, Singapurreko fabriketan Taiwanen egindako txipekin Bangla Desh-eko langileek muntatuan.

 

«Muntatu ondoren, indonesiarrek ostutako eta tailandiarrek gidatutako kamioi errusiarretan garraiatu ohi dira zera guztiok, han-hemengo kai edo moilatara. Merkantziok jamaikarrek deskargatzen dituzte, mexikarrek berriro ber-paketatzen eta juduek azkenik saltzen, konexio paraguaiar baten bidez. Ahor, bada; horixe duzu globalizazioa gaur egun… Hala ere, mundua egundo ez baitago geldirik geldo, denbora asko baino lehen, dena izango da “made in China”, txinoek jango gaituzte; eta, orduan, txinalizazioa ezagutuko dugu».

 

Honaino nire lagunxahar andaluziarraren kalamatrika globalizazioaz… Baldin hori bada, besterik gabe, merkatuen arteko batasuna, kultura diferenteen hurbilketa, naramala derrepente deabruak! Ze txinalizazio eta ze globalizazio eta ze mila demonio! Hori puxika-azioa da, alafede: handi mozorrotu ahaltsu gutxi batzuek, puxikaz gogotik joka, azioa egitea txiki zintzo behartsu askori.

 

Bizargorri, 2016-08-17

Ver Post >
LUPE ETA MIGEL
img
Jesus Mari Mendizabal | 10-08-2016 | 07:18| 1

Hemendik hilabetera eskas, Hondarribian urteko jai nagusiak ospatuko ditugu, Ama Guadalupekoaren omenetan. Hemendik hilabete eta erdi pasatxora, berriz, Oñatin festaburu dute San Migelez. Hondarribia eta Oñati, beraz; Lupe eta Migel, konparazio baterako… Badirudi, jendeek eta mendeek aurrera egin ahala, lagunartean gozatzeko, jolas entretenigarri manera berriak sortu behar direla aldiro (konforme, erdizka); baina, lotsatu egiten garela txutxu-mutxu, ixtorio xelebre eta kontu xaharrez. Eta ez nago batere konforme. Umoreak ez duelako adinik. Baserrietako mandioetan artazuriketan kontatzen ziren txiste-txantxak, gaur egungo facebooken ere (kabidarik balute, noski) ondo barregarriak gertatuko lirateke; garaiak eta talaiak alde batera. Siniste osoan nago. Eta, teoria dirudienez aldrebes samar hau nolabait frogatzearren, autore erotua izaki ni, hona hemen gure aitaren amona batek gure amaren aitari, ordurako lore-lorean zela, kontatzen omen zizkion bi pasadizo irrigarri.

Behin, Oñatin ba omen zen matrimonio bat, Migel eta Lupe, artean ez zahar ez gazte, baizik bien tarteko. Senarrak, mutikotatik zapatari izaki, ezkondu zen orduko, zapata-denda edota zapateria bat ipini omen zuen biak bizi zireneko etxearen pare-parean, aurre-aurreko aldean. Hantxe, argitik ilunera, larruak ebaki eta iltze buruak joz, eginahalean gizona saiatuagatik, lanak apenas ematen zien, nonbait, bizimodua duin aurrera ateratzeko… Etxebizitzaren besteko aldean, atzeko partean, ba omen zeukaten baratza zabal samar bat ere: bost aza, sei tomate eta zazpi porru, ez bestetarako, ordea. Lur sail hura guztia alfer-alferrik omen zegoela-eta, negozioa motz zihoakiela-eta, irabaziak zangoak arin dituela-eta, erabaki dute saltzea (baratza, alegia).

 

Horretarako letreroa egin behar, oharra denen bistara baldinbetan jarri behar. Eta egin du Migel zapatariak nolabait ere letreroa paper edo kartoi mehe batean: «Atzekaldea salgai». Beren etxeko atarian ondo pegatuta jartzeko intentzioarekin, eman dio barra-barra kola eta utzi du aulki baten gainean… Etorri da Lupe emaztea, exeri da eta (ez niri galdetu nondik eta nolatan) itsatsirik gelditu zaio gonan, ipurdi gainean. Berehala, kalean behera zetorren oñatiar batek, pikaro halakoak, adierazi dio bihurri: «Aizu, atzekoaldea salgaia al duzu?». Eta: «Bai; halaxe da, bai. Salgai daukagu». «Eta…, aurrekaldea zer!?». «Oh, ez; aurrekaldea ez. Hor gure senarrak egiten du lan!».

 

Beste behin, berriz, kasualitatea zer den, Migel izeneko oñatiar bat eta Lupe dama hondarribiar bat, erdi broman erdi serio hasita, mokokaldi sutsuan sartu omen ziren atzenerako: nongoa ote zen prozesiorik ikusgarriena: Hondarribikoa ala Oñatikoa. Eztabaida behin betiko hausteko, deliberatu dute prozesio biak biek elkarrekin ikustea. Esan eta egin. Ikusi dute Hondarribikoa; joan dira Oñatira gero… Hango santu irudi batzuk (batzuk, behintzat) bustoak omen dira; gerriz gorako soinak. Halako figura erdiak prozesioan bistaratzean, zera esan omen zuen Lupek, maiseoka: «Hauxe ere bada! Santuak gerritik gora bakarrik!?». Eta Migelek, irri murritzean: «Hara bestea! Ni neu ere bai».

 

Bizargorri, 2016-08-10

Ver Post >
EUSKALDUNA, HITZEKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 03-08-2016 | 07:23| 1

Mendian ez omen da arbolarik adar iharrik ez duenik. Gisa berean, ez euskaldunik ere tatxa gaberik. Gaitz gaizto asko omen dugu euskaldunok, etxe barrutik zein auzo hurbiletik sarri aditzera ematen digutenez: gatazkatsuak, handinahikoak, harroputzak omen gara…; eta, batez ere, errebes bihurri kontra-esanekoak; aurkia eta infrentzua aldiro erakusten omen dugunak; hau da, sekula eta beti baina eta baina omen gabiltzanak. Ohitura zaharren zaleak gaude, baina…; Euskal Herrian euskaraz, baina…; lege moral garbien aldekoak gara, baina… Nonbait, herri arrunt zaharra garenez, ostrei gertatzen zaiena gertatzen zaigu guri ere, euskaldunoi: gaitz-tatxak oro, zer!?, eta perlak bilakatu zaizkigula, alajaina. Baina hori beste kontu bat da… Perla, gaur dakarkizudana.

Abuztua eta oporrak, Alfontso eta Lidia senar-emazteak partxisean ari ziren etxean, Madrilen, Inazio euskaldunarekin, lana zela medio bi gizonak ezagunak izaki. Barre murritz eta irri zuri, momentu batean, dado bat erori zitzaion lurrera Inaziori, eta, jasotzera makurtzerakoan, mahai azpitik, nahita nahiezta, izter guri inoizkorik ederrenak ikusi zizkion Lidiari, larrugorri hanka-zabal nabarmenean. Bi segundoz begiak ezin aserik, txitxiak zeharo aztoratu zitzaizkion eta, zuzen, baso bat ur hartzera jo zuen komunera durduzaturik. Izan ere, gizonari noiz eta non-nahi datozkio grinak. Berehala, etxekoandrea atzetik inguratu zitzaion, laguntzera bezala, mari-matraka halakoa. Eta:

—Zer…? Zer iruditu zaizu…? –galdetu zuen kilikari.

—Ederra ikuskizuna, baldinbetan! Gose onarentzat ez da ogi beltzik…

—Atsegin baduzu, berrehun euroren truk, zure pozak egingo ditut.

—Bueno… Zeuk esan noiz eta non. Niregatik, konforme.

—Bihar bertan, hementxe. Bakar-bakarrik egongo naiz, senarra oso berandu arte ez da etorriko eta. Zure eta bion onerako…

—Hemen izango nauzu; ez dudarik egin.

 

Biharamun arratsaldean, hitzartu zuten orduan, han zen Inazio, txitxo baino dotoreago. Egin zituzten egitekoak, ezti eta gozo (esateko bi hitzetan, esne bitsetan); Inaziok entregatu zizkion berrehun euro Lidiari, zor zion zorra; eta, aio-aio! Gau beranduan etorri da senarra eta, atea ireki orduko, andreari:

 

—Arratsaldean hemen izan al da Inazio?

—Bai –Lidiak, musua gerizatuta.

—Eta entregatu al dizkizu berrehun euro!?

—Bai…, Alfontso, bai -damatxoak dar-dar.

—Ene bada, hau lasaitua ematen didazuna! Euskaldun alu horrek, gaur goizean bulegoraino bisitan etorrita, zera esan dit: «Faborez, utz iezazkidazu berrehun euro, geroxeago etxean utziko dizkizut-eta, sin falta». Aitzakia edo egia, arrazoi zuhurra erakutsi dit, eta, zeken lukurra ez naizenez, eman egin dizkiot. Harrezkero kezkatan nintzen, ordea: ea adarra jo didan niri horrek! Baina, ez; argi da: euskaldunak hitzekoak dira. Gaizto bihurriak, baina perlak.

 

Bizargorri, 2016-08-03

Ver Post >
HARRITARTEKOS LAPAPRESKOS
img
Jesus Mari Mendizabal | 27-07-2016 | 08:15| 3

Gaur arte ia denontzat erabat ezezaguna zen produktu exotikoa, modako ipini berri dute hainbat sukaldarik bal-bal: ‘mertensia maritima’. Denbora asko ez dela, Irungo Ficoba azokan, izugarrizko arrakasta izan zuen, agidanez. Landare hosto iraunkor honek zer duen bertute berezko eta banakorik? Ahor, bada: gordinik nahiz egosita nahiz ozpinetan kontserbatua jaten duzularik, ostraren ahogozoa, gustua, zaporea ematen dizula. Atsegina oso, ziur, gurean probatu dugu dagoeneko eta. Ahora sartu orduko, ostra ekartzen dizu burura. Ipar hemisferiotik omen dator (Islandia, Groenlandia, Kanada…); Normandian desagertzeko zorian omen da, jendearen gehiegizko biltzearen erruz; sukaldean maiz erabilia omen da; kostako harrien artean hazten omen da… (Hori guztia eta gehiago Wikipedian duzu, nahi izanenean). Kontua da, gure koinata batek Gernikara eraman duela landare horietako bat, pozarren, bere ortura, Euskal Herriko lurrak ere atsegin omen dituela-eta ostra-belar horrek.

Gernikatik urrutira gabe, Lekeition, ‘Aisia Zita Hotel Emperatriz’ duzu. Zita… Nor ote Zita delako hori? Honatx: Zita Maria delle Grazie Adelgonda Micaela Raffaela Gabriela Giuseppina Antonia Luisa Agnese de Borbone e Bragança. Labur esanda, Zita de Borbón y Parma. Austria-Hungriako azken enperatriza eta erregina izan zen. Habsburgoko Karlosekin ezkondu zen 1911n, familia tradizioz errotik karlistara, egundoko ondasunetan murgil… Eman eta kendu, ordea, infernuko txerrenak egiten du, eta lehen gerra mundialaren ondoren, 1918an, kargu guztiak kendu eta atzerriratu egin zituzten, tristerik. Senarra, Madeira irlako Quinta da Monte palazioan exiliatua zegoela, 1922an hil zitzaion. Zitak berak geroztik, bederatzi seme-alabekin batera, itzuli-mitzuli ibili behar izan zuen urte askoan; ezin esango dugu txingurri galduaren tankeran, baina bai tristura beltzean nonbait, ezen ‘La dama de negro’ goitizenarekin bizi izan zen. Suitzan lehendabizi; Cadizen eta Sevillan eta Madrilen hurrena; Donostian eta Lekeition hurrenago, eta Belgikan azkenik. (Hau guzti hau ere, eta askoz gehiago, Googelen aurki dezakezu). Kontua da, hala behar-eta, Lekeitioko itsasbazterrean jarri zela etxe handi batean bizitzen… Eta hemen dator koxka: honetara zetorren orain arteko nire kalaka guztia.

Dakienak, badaki. Eta niri historia hau zinezki dakien txori txiki gernikar batek kontatu dit. Lekeitioko Aisia Zita Hotel Emperatriz delako hori, Isuntza ondoan, antzinako Uribarren jauregiaren errauskinen gainean eraikia omen dago. Arestian aipatu dugun ‘Beltzezko Dama’, Zita, hamahiru izeneko señora, itsasertzeko palazio horretantxe bentanatik begira omen zegoen egunsenti bare batean, marea behean zela… Etxapean, ur izkinako harri, arroka, harkaitzetan, gizon zahar bat omen zebilen arrantzan, izkira, karramarro, ostra, muskuilu, lapatan… auskalo. Harkaitzetatik zera batzuk labain muturrez askatzen zituela ikusirik, damak galdera: «Oiga! ¿Qué son esos!?». Hitzak hizpidea, eta arrantzale lekeitiarrak erantzun: «Hara bestea, berriz! Estos no son quesonesos; estos son harritartekos lapapreskos». Lapatan ariki, nonbait, une hartan gizona; lapa freskoak biltzen… (Hau gaur arte ez zenuen, noski, ez Googelen, ez Wikipedian, ez Internet guztian topatuko, hautsi edo urratu saiatuta ere). Kontua da, ia denontzat erabat ezezaguna zela historia polit hau. Gaur arte.

Bizargorri, 2016-07-27

Ver Post >
NEUXIT
img
Jesus Mari Mendizabal | 22-07-2016 | 16:52| 3

Baldin Brexit aspaldian modako horrek (Bre+exit) esan nahi badu Bretainia Handia Europatik kanpora, Neuxit honek galga berean adierazi nahi du Neu Espainiatik at, alde, ospa, kanpora, arrut! Hori, oraintxe bertan; zeren eta gerora, espero dut, beranduegi izan dadin baino lehen, EHat izango dugula; hau da, E.H. at! Euskal Herria Espainia alu honetatik at, aske, alde, ospa, arrut, hanka, kanpora, aparte, libre! Arraina larrean bezain arrotz sentitzen naizelako.

 

Nola hustu barren errea? Nondik hasi akaberarik ez duen hondamen, triskantza, katastrofe espainiarra kontatzen? Eguneroko berriak dira aspaldian etengabeko testigantza. Beherakoa sortzen didate, akakaberarik gabekoa. Diru publikoaren xahutze apoteosikoa, jaun huts eta andere putzen soldata demasekoak, Hezkuntza eta Osasunaren pribatizazio lotsagabea, ate birakariak, epaileen saldukeria, justiziaren ez justua, diktadura mozorrotua, sistema goitik behera usteldua… Martinez Pujalte, Alfonso Guerra, Arias Cañete, Felipe Gonzalez, Rodrigo Rato, Carlos Urquijo, Nicolas Txikia… Non da akakabera, ene! Ez español guziak igual direlako, baizik askok beldurra sartu didalako.

 

Bien bitartean, nire, gure, zure euskal herrien nagusi daude. Gu haienak gara: ixo eta kito. Ez gaituzte diferente ezertan nahi; berek nahi bezalakoak izan behar dugu derrigor; bestela, ez gara zintzoak, ez gara morroi onak. Mehatxu egiten digute sekula eta beti: gu nagusi edo muturrak hautsi! Zaudete espainol fidel, zaudete gure esanetara… Bien bitartean, ez gaituzte behin ere gogoan beren hauteskunde-mitinetan (baldin ez bada, “euskal” eta “terrorista” sinonimotzat jartzeko). Ez digute geure historia kontatzen uzten; ez digute geure aiton-amonen gorpuak bilatzen uzten. Ixo eta kito. Gerra ondorengo exekuzioak, desagerketak, gatibu lanak… Ixo eta kito. Torturak lehen han, torturak orain hemen… eta: “Torturak non!??”. Ixo eta kito. Gaztelania derrigor jakin behar da nonahi, nahi eta nahi ez; euskara hemen ere ez da behar. Hur baten baliorik ez diote geure ezeri ematen. Arrazoirik ez dugu gutxi garelako.

 

Duela 112 urte doi-doi, Madrilgo kafetegi jendetsu batean (idazle, artista eta abar), gure Pio Barojak, espainiarren gainean mintzo zelarik, zera esan omen zuen aho bizarrik gabe: «Espainian zazpi español mota daude. Begira: bat, ez dakitenak; bi, jakin nahi ez dutenak; hiru, jakintza gorrotatzen dutenak; lau, ikasi ezin eta sufritzen dutenak; bost, ikasiaren itxurak egiten dituztenak; sei, ezer ere ikasi ez, deus ere jakin ez eta arrakastatsu bizi direnak. Azkenok beren buruari ‘politikari’ deitzen diote, askotxo batzuek; ‘intelektual’, beste askotxo batzuek; eta ‘tertuliano’, aurreko bi karreretan aurrera egin ez dutenek».

 

Ehunda hamaika urte baino gehiago joanak diren arren, ez da agidanez mejora handirik espainiarren artean. Europaren pare samarrean jartzeko, lau hankako xexen xaharrean (PP, PSOE, Podemos, Ciudadanos) ez da nobedade handirik, ez da euskaldunontzat gauza onik; ezta berentzat ere, begi-bistakoa denez… Beraz, Neuxit! Ni, banoa; goazen. Denbora asko baino lehen ezagutuko ahal dugu EHat. Izan ere, ez, ez dut nahi, ez-ez-ez, ez holako zibilizaziorik!

Bizargorri, 2016-07-20

Ver Post >
TAKTIKA ETA DIAGNOSTIKOA
img
Jesus Mari Mendizabal | 13-07-2016 | 07:32| 1

Bere bizitza guztian herri koxkorretan baserriz baserri mediku lanetan ibili eta gero, erretiratzea erabaki zuen doktore aguretuak, berrogeita hamar urte aski urte bazela-eta edozein egitekotan; zer esanik ez erreka-bazter, baso-zulo eta  muinoetako ibili etengabekoetan. Erretiratuenean, jakina, ordezko bat behar zuen nahitaez bilatu. Bilatu ez ezik, aurkitu ere laster egin zuen mediku berri gazte bizkorra… Paperak egin eta ofizioa trukatu aurretik, ingurumarietako jendeek ezagut zezaten komeni zela-eta, auzoz auzo etxerik etxe hasi ziren bisitak egiten, aliritzira, aurkezpena egitera; eta, inon mindunik izanenean, kasuan kasuko gaitza aztertu eta diagnostikatzera.

Lehen-lehendabiziko bisitan, emakume heldu bat tokatu zitzaien ondoezik, tripetako minez: beherakoa eta oinazea eta komeriak… Segituan eman zion mediku zaharrak erantzuna: «Zuri gertatzen zaizuna da, fruta gehiegi jaten duzula. Hori duzu nire diagnostikoa. Fruta gehiegi eta, gainera, ondo heldugabea askotan. Zergatik ez duzu fruta gutxiago jaten? Zergatik ez dituzu aleak banan-banan sanoak bereizten…?». Eta, halaxe izan ez bazen ere, halatsu behintzat amaitu zen etxe hartako gorabehera.

Handik irten bezain laster, ordea, mediku  gazteak: «Baina, zer arraio! Ez duzu aztertu ere egin-eta andrea! Nola egin liteke diagnostikoa hain azkar, hain arin!?». Zaharra ez zegoen isilik egoteko, eta: «Tira, tira… Ez zian azterketa egiten hastea merezi, moteil. Konturatuko hintzenez, une batean estetoskopioa lurrera erortzen utzi diat. Hura jasotzera makurtu naizenean, zabor-ontzian haran berde, sagar gordintsu eta laranja berdotzen azal mordoa ikusi diat, kontsumorako ez oso egokiak. Garbi asko zagok, hortaz, andre eri horren tripako minen kausa… Zientzia unibertsitatean, onean, bai; baina taktika ibili-ibilian ikasten duk, gazte; ibili egunerokoan; ikusiko duk… Hurrena tokatuko zaigun etxean, baldin gaixorik bada, hire kargu azterketa». Mediku gazteak hala egin zuen bere kautan: «Hau duk, hau, zakur zaharra…!».

Baso bidean gora joanik, hurrengo basetxe bisitagarria. Ederra, alajaina. Han andre aski gazte batekin jardun zuten berriketan. Bakarrik bizi zen, agidanean, beste inor ez zen-eta agertu diosaletara. Arin jantzia zegoen, txunditu samar, lotsati. Hura sorpresa: zer esan bi medikuri!? Haserako hitz hutsen ondoren, dama gazteak askotxo nekatzen zela esan zien, ahulik sentitzen zela maiz, ez zitzaiola normala iruditzen abaildura halakoa… Mediku gazteak agudo erantzun zion: «Zu, akaso, elizari gehiegi emana zaude; gehixko entregatzen zara. Egiteko hori gutxituko bazendu, oneratuko zinateke noski, eta kemena berriro ere zeureganatuko zenuke, seguruenera». Eta hala, behintzat, besterik ezer tajuzkorik gabe, irten ziren bigarren etxe hartatik ere.

Behin kanpoan zirenean, zaharrak, zur eta lur, gazteari jakin-minez: «Zeharo harritu naik hire diagnostikoak. Nondik atera duk hik damatxo hori gorputz eta arima elizari emana dabilenik, e!?». Eta mediku berri gazteak orduan: «Harritu egiten zaituela nire diagnostikoak? Zeuk irakatsi didazun taktika erabili dut, ba. Garbi asko dago dama horren neke guztien kausa. Ez zuen aztertzen hastea merezi. Hitz eta pitz ari ginela hirurok, nire estetoskopioa lurrera erortzen utzi dut, nahita, disimuluan. Eta, jasotzera makurtu naizenean, hara!, herriko apaiza ikusi dut ohe azpian larrugorritan».

Bizargorri, 2016-07-13

Ver Post >

Categorías

Otros Blogs de Autor