<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>¿Pesan los salarios cada vez menos en la renta nacional? | Ekonomiaren plaza</title>
	<atom:link href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza</link>
	<description>Hausnarketa eta eztabaida gure errealitate ekonomikoaz /Reflexión y debate sobre nuestra realidad económica</description>
	<lastBuildDate>Tue, 21 Apr 2026 07:23:42 +0000</lastBuildDate>
	<language></language>
	<generator>https://wordpress.org/?v=5.9.10</generator>
		<item>
		<title>¿Pesan los salarios cada vez menos en la renta nacional? | Ekonomiaren plaza</title>
		<link>https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/</link>
		<comments>https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 29 Nov 2016 12:16:12 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Iñaki Erauskin</dc:creator>
		                		<category><![CDATA[Sin categoría]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/?p=577</guid>
		<description><![CDATA[<p>@InakiErauskin   La crisis ha transformado y alterado la “eterna” lucha entre los salarios y los beneficios empresariales. Hace ya un tiempo escribí un post sobre el peso decreciente de los salarios en la renta nacional tanto en nuestro entorno más cercano como en el mundo (ver aquí). La principal razón de ello se debía, [&#8230;]</p>
<p>The post <a rel="nofollow" href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/">¿Pesan los salarios cada vez menos en la renta nacional?</a> appeared first on <a rel="nofollow" href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza">Ekonomiaren plaza</a>.</p>
]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd">
<html><head><meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"></head><body><p><span style="font-size: medium;"><a href="https://twitter.com/InakiErauskin" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">@InakiErauskin </span></a></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: Calibri;">La crisis ha transformado y alterado la “eterna” lucha entre los salarios y los beneficios empresariales. Hace ya un tiempo escribí un post sobre el peso decreciente de los salarios en la renta nacional tanto en nuestro entorno más cercano como en el mundo (ver </span><a href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2013/11/19/el-capital-contra-el-trabajo/"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">aquí</span></a><span style="font-family: Calibri;">). La principal razón de ello se debía, según algunos autores, a la tecnología (disminución de los precios relativos de los bienes de inversión). Sin embargo, otros economistas señalan que el menor peso se debe a la manera en que se calcula la remuneración de los trabajadores por cuenta propia (se infravalora su contribución al proceso productivo) y/o por el proceso de </span><a href="http://es.wikipedia.org/wiki/Offshoring" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">“offshoring”</span></a><span style="font-family: Calibri;"> de la parte del proceso productivo que tiene mayor intensidad del trabajo fuera del país. Otras razones mencionadas en la literatura suelen ser el menor poder relativo de los sindicatos, los mayores márgenes de beneficios de las empresas, los cambios en la composición del trabajo (entre cualificados y no cualificados), etc. De hecho, hace escasamente una semana el sindicato vasco ELA señalaba que “la participación destinada a las rentas asalariadas decrece” (pincha </span><a href="http://www.ela.eus/es/actualidad/noticias/ela-denuncia-en-su-ultimo-analisis-de-coyuntura-que-la-distribucion-de-la-riqueza-es-cada-vez-mas-injusta" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">aquí</span></a><span style="font-family: Calibri;">). Efectivamente, es así, pero conviene ir más allá. </span></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">El Gráfico 1 muestra la evolución del peso de la remuneración de asalariados en la renta (PIB a precios de mercado a precios corrientes) de la Comunidad Autónoma de Euskadi (CAE) desde 1980 a 2015 y de España desde 2000 a 2015. Junto a ello, incluyo también en el Gráfico 1 la contribución (imputada por mí, teniendo en cuentas las horas trabajadas en total y por los asalariados) de los no asalariados (esto es, los que trabajan por cuenta propia o autónomos) en el PIB de la CAE, para no infravalorar el peso de los salarios en la renta. El comportamiento en el tiempo, como se observa, es muy parecido. Junto a ello, la Tabla 1 muestra los datos del PIB de la CAE desde el enfoque de las rentas. En los últimos años, que es donde me voy a centrar en este post, han ocurrido varios acontecimientos muy llamativos en la evolución del peso de la remuneración de los asalariados en la renta. Del año 2007 al año 2011 el peso de la remuneración de asalariados creció en la CAE casi unos 3 puntos porcentuales, esto es, unos 2.000 millones de euros aproximadamente con un máximo de 33.308 millones de euros en 2011. El momento de mayor remuneración de los asalariados tras 2007 (el año 2011) no coincide, por tanto, con el de mayor participación, que tiene lugar en 2009. Junto a un PIB prácticamente “similar” en ambos años (50 millones de euros más aproximadamente en 2011), los impuestos relacionados con la producción e importación (IVA por ejemplo) cayeron unos 1.600 millones de euros y el excedente neto de explotación (que no se refiere sólo a los beneficios de las empresas, sino que incluye también la renta de los trabajadores no asalariados, los intereses, etc.) se redujo casi 300 millones de euros. Sin embargo, de 2011 a 2015 la participación de la remuneración de asalariados en el PIB descendió en tres puntos porcentuales aproximadamente en la CAE. Detrás de ese cambio, podemos observar la caída de la remuneración de asalariados en 1.000 millones euros aproximadamente, mientras el PIB aumentó en 1.175 millones de euros. Junto a ello subieron el excedente neto de explotación y los impuestos relacionados con la producción e importación en prácticamente 1.000 millones cada uno. El ajuste de la economía vasca a la crisis es muy claro. </span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> <a href="/ekonomiaren-plaza/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoSalarios.png"><img loading="lazy" class="alignnone size-full wp-image-578" title="2016_PesoSalarios" src="/ekonomiaren-plaza/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoSalarios.png" alt="" width="673" height="391" srcset="https://static-blogs.diariovasco.com/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoSalarios.png 673w, https://static-blogs.diariovasco.com/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoSalarios-300x174.png 300w" sizes="(max-width: 673px) 100vw, 673px"></a></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Fuente: Eustat y elaboración propia.</span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><strong><span style="font-family: Calibri;">Tabla 1. PIB a precios de mercado en la CAE, en miles de euros. Enfoque de rentas.</span></strong></span></p>
<div align="center">
<table class="alignleft" border="1" cellspacing="0" cellpadding="0">
<tbody>
<tr>
<td valign="top" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;"> </span></td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2007</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2008</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2009</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2010</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2011</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2012</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2013</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2014</span></p>
</td>
<td valign="top" width="57">
<p align="center"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">2015</span></p>
</td>
</tr>
<tr>
<td valign="bottom" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">Remuneración de asalariados</span></td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">31.313.297</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">33.118.771</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">32.664.556</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<div class="voc-advertising voc-adver-inter-text hidden-md hidden-lg voc-adver-blogs-entries"></div><p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">33.285.183</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">33.308.319</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">32.119.282</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">31.551.348</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">31.619.106</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">32.292.372</span></p>
</td>
</tr>
<tr>
<td valign="bottom" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">Excedente neto de explotación</span></td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">22.745.325</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">23.651.455</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">21.431.620</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">21.440.892</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">22.471.787</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p style="text-align: right;" align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">22.505.890</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">21.595.118</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">22.372.730</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">23.460.530</span></p>
</td>
</tr>
<tr>
<td valign="bottom" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">Consumo de capital fijo</span></td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.339.187</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.510.139</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.253.502</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.628.712</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.397.327</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<div class="voc-advertising voc-adver-inter-text hidden-md hidden-lg voc-advertising-mobile-ready"></div><p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.350.276</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.609.809</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.458.184</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.603.493</span></p>
</td>
</tr>
<tr>
<td valign="bottom" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">Impuestos netos sobre prod. e import.</span></td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">7.494.724</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.367.942</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">5.837.510</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.240.776</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">5.864.307</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">5.800.522</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.150.101</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.773.800</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">6.860.088</span></p>
</td>
</tr>
<tr>
<td valign="bottom" width="108"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">PIB a precios de mercado</span></td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">67.892.533</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">69.648.307</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">66.187.188</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">67.595.563</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">68.041.740</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">66.775.970</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">65.906.376</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">67.223.820</span></p>
</td>
<td valign="bottom" width="57">
<p align="right"><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">69.216.483</span></p>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
<p> </p>
<p> </p>
<p> </p>
<p> </p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: x-small;">Fuente: Eustat.</span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">En España es el año 2009 el momento en el que, también, la participación de la remuneración de asalariados en el PIB es máximo, pero es en 2008 cuando el montante total de remuneración de asalariados es máximo, a diferencia de la CAE. A partir de 2009 caen ambos hasta 2013, a partir del cual han aumentado ambos ligeramente. </span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: Calibri;">¿Qué factores hay detrás de estos movimientos? ¿Son los mismos factores que mencionaba al principio? Es difícil saberlo. Recientemente, se ha publicado un </span><a href="https://promarket.org/responsible-declining-labor-share-output-michael-porter/" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">post de Luigi Zingales</span></a><span style="font-family: Calibri;"> que dice que el culpable de la tendencia secular del menor peso de los salarios en la renta es de … </span><a href="http://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6532" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">Michael Porter</span></a><span style="font-family: Calibri;">, Catedrático en Harvard Business School y </span><a href="http://www.orkestra.deusto.es/es/acerca-orkestra/estructura-organizativa" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">Presidente de Honor de Orkestra-Instituto Vasco de Competitividad</span></a><span style="font-family: Calibri;">. En un interesante </span><a href="http://home.uchicago.edu/~barkai/doc/BarkaiDecliningLaborCapital.pdf" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">documento de trabajo</span></a><a href="http://home.uchicago.edu/~barkai/" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">Simcha Barkai</span></a><span style="font-family: Calibri;">, estudiante de doctorado de University of Chicago Booth School of Business, concluye el menor peso de los salarios en la renta en los Estados Unidos se debe a los mayores márgenes empresariales en dicho país. El Gráfico 2 muestra la creciente participación de los beneficios en el valor añadido bruto (igual al PIB menos los impuestos netos sobre los productos). Barkai relaciona después el mayor peso de los beneficios con una mayor concentración industrial, esto es, mayor poder de mercado. De ahí la referencia de Zingales a la “Estrategia competitiva”  (1980) de Porter, que sugiere diferenciarse de los competidores y lograr así poder de mercado. </span></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><strong><span style="font-family: Calibri;">Gráfico 2. La participación de los beneficios en el valor añadido bruto.</span></strong></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> <a href="/ekonomiaren-plaza/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoBeneficios.png"><img loading="lazy" class="alignnone size-full wp-image-579" title="2016_PesoBeneficios" src="/ekonomiaren-plaza/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoBeneficios.png" alt="" width="568" height="432" srcset="https://static-blogs.diariovasco.com/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoBeneficios.png 568w, https://static-blogs.diariovasco.com/wp-content/uploads/sites/41/2016/11/2016_PesoBeneficios-300x228.png 300w" sizes="(max-width: 568px) 100vw, 568px"></a></span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><span style="font-family: Calibri;">Fuente: </span><a href="http://home.uchicago.edu/~barkai/" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">Simcha Barkai (2016), “Declining labor and capital shares”</span></a></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Las implicaciones de este hallazgo pueden ser enormes y las “soluciones”, tales como fomentar la competencia, por ejemplo, complicadas. </span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;">Habrá que estar muy atento para ver si la evolución descendente del peso de los salarios en la renta seguirá en los próximos años o no … </span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: medium;"> </span></p>
<p><span style="font-size: medium;"><a href="https://twitter.com/InakiErauskin" rel="external nofollow"><span style="color: #0000ff; font-family: Calibri;">@InakiErauskin </span></a></span></p>
<p><span style="font-family: Calibri; font-size: small;"> </span></p>
</body></html>
<hr />
<p><small>&copy; inakierauskin for <a href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza">Ekonomiaren plaza</a>, get_post_time('Y'). |
<a href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/">Permalink</a> |
<a href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/#comments">2 comments</a> |
Add to
<a href="http://del.icio.us/post?url=https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/&amp;title=¿Pesan los salarios cada vez menos en la renta nacional?">del.icio.us</a>
<br/>
Post tags: <br/>
</small></p>
<p><small>Feed enhanced by <a href='http://planetozh.com/blog/my-projects/wordpress-plugin-better-feed-rss/'>Better Feed</a> from  <a href='http://planetozh.com/blog/'>Ozh</a></small></p>
<p>The post <a rel="nofollow" href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/">¿Pesan los salarios cada vez menos en la renta nacional?</a> appeared first on <a rel="nofollow" href="https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza">Ekonomiaren plaza</a>.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://blogs.diariovasco.com/ekonomiaren-plaza/2016/11/29/salariosrenta/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>2</slash:comments>
	<post_id>577</post_id><comment_status>open</comment_status>	</item>
	</channel>
</rss>
